Temizkan, Erbaş & Cankül/JRTR 2014, 1 (4), 22-30
Journal of Recreation and Tourism Research
Journal homepage: www.jrtr.org
ISSN:2348-5321
TURİZM PERSONELİ MESLEK YASASI MÜMKÜN MÜ?
Rahman TEMİZKAN
a
Ali ERBAŞ
b
Duran CANKÜL
c
a
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Turizm Fakültesi, Yrd. Doç. Dr. ([email protected])
b
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Turizm Fakültesi, Prof. Dr. ([email protected])
c
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Turizm Fakültesi, Öğr. Gör. ([email protected])
ÖZET
Bu çalışma ile amaçlanan Türkiye’deki turizm eğitimi ile ilgili rakamları ortaya koymak ve bu rakamlara dayalı olarak turizm
diplomasının hak ettiği değeri alması için yapılması gerekenler hakkında bir değerlendirme yapmaktır. Çalışma literatüre
dayalı teorik bir çalışmadır. Türkiye’de turizm eğitimiyle ilgili okul, öğrenci, mezun ve öğretim elemanı sayıları sektörle
birlikte büyümüştür ve sektörün her düzeyde ihtiyaç duyduğu diplomalı insan kaynağının yetiştirildiği ortaya çıkmıştır.
Diplomalı insan kaynağının sektörde istihdam edilmesinin, diplomanın hak ettiği değere kavuşması ile mümkün olduğu
görülmektedir. Bu noktada turizm personeli meslek yasasının çıkabilmesi için insan kaynağını temsil eden bir örgütlenmenin
gerçekleştirilmesi bir gerekliliktir. TİYADER bu misyonu üstlenen ve ülke çapında örgütlenen bir sivil toplum kuruluşu
olarak tüm turizm öğrencileri, akademisyenleri, çalışanları ve işletmeleri tarafından desteklenmesi gereken bir örgüttür.
Anahtar sözcükler: Turizm Personeli Meslek Yasası, Tiyader, Turizm, İnsan Kaynakları
ABSTRACT
This study aims to put forward numbers of tourism education and depending on these, make an evaluation of things to be
done about rendering the worth that tourism diploma deserves. The study is theoretical based on literature. School, student,
undergraduate and instructor depending on Tourism education in Turkey has grown up with the sector and, it has come in
view that the manpower has already been trained that sector needs. It is obvious that employing the qualified manpower is
bound to rendering the worth that tourism diploma deserves. At this point, it is necessary to form an organisation which
represents human resource in order to set the vocational regulation of tourism. Undertaking the mission TİYADER is a NGO
that needs to be supported by tourism students, academicians, employees and firms.
Key words: Vocational Regulation of Tourism Personnel, Tiyader, Tourism, Human Resources
22
Temizkan, Erbaş & Cankül/JRTR 2014, 1 (4), 22-30
GİRİŞ
Eğitilmiş insan gücü turizm faaliyetlerinde yer alan
fiziki elemanlara etkinlik ve anlam kazandıran bir
unsurdur. Eğitilmiş insan unsurunun yeterliliği
turistin beklediği düzeyde hizmet almasını
sağlamaktadır. Diğer yandan turizmde uluslararası
düzeyde bir kalite savaşı yaşanmaktadır. Rekabetin
yoğun olarak yaşandığı dünya turizm piyasalarına,
standarda uygun ve kaliteli turistik mal ve hizmetle
girebilmek için hem genel olarak toplumun
turizmin önemini kavraması, hem de yeterli sayıda
nitelikli personel gereklidir. Nitelikli personelin
yetiştirilebilmesi ise kaliteli turizm eğitimi ile
mümkündür (Olalı 1983; Christou 1998). Müşteri
memnuniyeti, sunulan hizmetin kalitesiyle doğru
orantılıdır. Turizm sektöründe ihtiyaç duyulan bilgi,
yetenek ve donanıma sahip işgücü ancak etkin ve
kaliteli turizm eğitim ve öğretimiyle (Ünlüönen
2000) ve turizm okulları mezunlarının sektörde
çalışmaları ile sağlanabilir (Kuşluvan ve Kuşluvan
2000).
Türkiye turizm endüstrisi ciddi şekilde nitelikli
personel kıtlığı ile karşı karşıya kalmıştır.
Konaklama işletmelerinde çalışanların %89’u,
yiyecek-içecek işletmelerinde çalışanların %95’i,
seyahat acentalarında çalışanların ise %75’i turizm
eğitimi almamış kişilerdir. Bu durumu doğrulayan
bir araştırma ise Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki ve
Teknik Araştırma ve Geliştirme Merkezi
Tarafından 2000 yılında yapılan çalışmada:
konaklama işletmelerinde çalışanların %74’ü,
yiyecek-içecek işletmelerinde çalışanların %80’i,
seyahat acentalarında çalışanların ise %76’sı turizm
eğitimi yada mesleki bir eğitim almamıştır (Yeşiltaş
vd. 2010).
Türkiye’deki
turizm
işletmelerinde
turizm
diplomalı personelin çalışması gerektiği görülmekle
birlikte, her düzeyde turizm diploması veren
okulların sorunları ve bu okullar tarafından verilen
eğitimin niteliğinin sektörün ihtiyacını tatmin edip
etmediği önemli bir tartışma konusudur. Okulların
sorunları Tablo 1’de gösterilmiştir (Okumuş ve
Yağcı 2005).
Tablo 1. Önlisans ve
Programlarının Problemleri
Lisans
Turizm
Eğitim
Problemler
Açıklamalar
Okulların bulunduğu
konum
Okulların birçoğu kırsal alanda inşa
edildiği için, öğrenciler ve öğretim
görevlileri turizm yatırımcılarıyla çok
nadir iletişime geçme olanağı
bulmaktadır.
Niteliksiz
öğretim
üyesi ve yetersiz
eğitim, ekipman ve
olanaklar
Lisansüstü
eksikliği
Yönetim yapısı
Birçok okul sektör tecrübesi olmayan
yöneticiler tarafından yönetilmektedir.
Bu da eğitim aşamasında yada sektör
ile iletişimde sorun yaratmaktadır
Müfredat
sorunlar
temelli
Öğrencilerin
nitelikleri ve
özellikleri
Sektörel konum
ve
sektörel
tecrübe
Müfredattaki derslerin yetersizliği,
öğrencilere gerekli beceri ve gelişme
imkanı güvencesi vermemektedir.
Bu programları alan öğrenciler iki
gruba ayrılmaktadır. Bunlar turizm
meslek lisesi öğrencileri ve normal
lise öğrencileri olarak ikiye ayrılır. Bu
iki grup birbirleriyle eğitim ve
öğretim
sebepli
dengesizlikler
yaşamaktadır. Bu iki grup eğitim alt
yapılarından
dolayı
eşit
sayılamamaktadır. Özellikle turizm
meslek lisesi mezunları üniversiteye
geçtiklerinde
lisedeki
aldıkları
derslere
benzer
derslerle
karşılaşmaktadırlar.
Bu
sebeple
meslek lisesi öğrencileri normal lise
öğrencilerine göre derslere ve pratik
eğitimlere
daha
az
ilgi
göstermektedirler.
Turizm sektöründe öğrencilerin iş
bulmalarının
zor
olduğu
bilinmektedir. Çünkü sektör ile
ilişkilerin gerekli seviyeye ulaşmadığı
bir gerçektir. Buna ek olarak
akademik
takvim
turizm
öğrencilerinin işlere yerleşmelerini
zorlaştırmaktadır. Genellikle turizm
işletmeleri Mayıs ve Eylül aylarında
işçi
alımı
yapmaktadır.
Fakat
akademik takvime göre eğitim Eylül
ayında başlayıp Haziran ayında
bitmektedir.
Kaynak. Okumuş ve Yağcı (2005)
Tablo 1’de görüldüğü gibi, turizm alanında diploma
veren eğitim kurumlarının bazı problemleri vardır.
Ancak, bu çalışmanın konusu bu problemleri ve
çözüm önerilerini tartışmak yerine bu problemler
bahane edilerek yapılması engellenen diploma
hakkının korunmasını
tartışmaya
açmaktır.
Eğitimin, okulların, sektörün, siyasetin, ekonominin
sorunlarının
ve
diğer
yüzlerce
sorunun
çözülmesinin, herhangi bir alanda diploma hakkının
korunması için yasal düzenlemeler yapmanın ön
şartı olarak görülmesi o alanda diploma hakkının
korunmak istenmemesi anlamına gelecektir. Bu
açıdan
bakıldığında
aşağıdaki
soruların
cevaplanması gerekmektedir.
23
Temizkan, Erbaş & Cankül/JRTR 2014, 1 (4), 22-30
Türkiye’de ve dünyada her alanda ve düzeyde
eğitim veren kurumların sorunları olabilir. Tıp
fakültelerinin veya mühendislik fakültelerinin
sorunlarının olmadığını söylemek mümkün müdür?
Bir eğitim alanında sorunların olması mezunların
diploma haklarının çiğnenmesini meşrulaştırır mı?
Tıp fakülteleri veya mühendislik fakülteleri
istenilen düzeyde yeterli ve etkili uygulama eğitimi
veremiyor gerekçesi ile, hekimlik ve mühendislik
işlerinin ve hakkının 3-5 aylık sertifika programları
ile herhangi bir lisans programı mezununa verilmesi
uygun olur mu? Turizm söz konusu olduğunda,
herhangi bir alanda diploma veren herhangi bir
okulun yaşadığı sorunlara benzer sorunlara sahip
olan turizm okulundan diploma almış on binlerce
mezun mezunun yerine 3-5 aylık sertifika programı
bitirmişlere diploma hakkı vermek neden uygun
görülmektedir? Turizm işletmelerin on binlerce
diplomalı varken personelinin önemli bir kısmını
sertifikalı bile olmayan insanlardan seçme hakkına
sahip olması doğru mudur?
Yukarıdaki sorulara her okuyucu kendi çıkarlarına,
gelecekle ilgili endişe ve beklentilerine göre farklı
cevaplar verebilecektir. Bu çalışma ile amaçlanan
Türkiye’deki turizm eğitimi ile ilgili rakamları
ortaya koymak ve bu rakamlara dayalı olarak
turizm diplomasının hak ettiği değeri alması için
yapılması gerekenler hakkında bir değerlendirme
yapmaktır.
Turizm Mezunlarının Sektördeki Yeri
Birçok araştırmaya göre turizm mezunlarının çoğu
turizm sektöründe çalışmak istememektedir.
Nispeten eski bir çalışmada (Hacıoğlu 1985)
öğrencilerin % 6’sı çalışmak üzere turizm sektörüne
giderken kalan %94’ü diğer sektörlerde çalışmayı
tercih etmişlerdir. Bir başka araştırmaya göre 4yıllık turizm mezunlarının %33’ü turizm sektörü ile
ilgilenmemektedir (Kuşluvan ve Kuşluvan 2003).
Bu problem Türkiye’ye has bir sorun değildir.
ABD’de yapılan bir çalışmada turizm ve ağırlama
mezunlarının %20’si sektörde çalışmalarının daha
ilk yılında ayrılmıştır. %33’ü ise çalışmaya
başladıktan ilk beş yıl içinde ayrılmıştır (Pavesic ve
Brymer 1990). Bu problemin turizm endüstrisinin
çalışma koşullarından kaynaklandığı düşünülebilir.
Birçok ülkede görüldüğü gibi turizm endüstrisinin
karakterinde uzun çalışma saatleri, aileye vakit
ayıramama, düşük maaş, stres, kalitesiz yaşam
standardı, zayıf kariyer yapıları, işgücü devir
hızının yüksek olması, ulusal derneklere kayıt olma
oranının düşük olması turizm endüstrisinin sahip
olduğu özelliklerdir. Birçok öğrenci turizm sektörü
hakkında çok eğlenceli bir sektör olduğunu
düşündüğü
için
turizm
eğitimi
almak
istemektedirler. Fakat çalışma hayatının o kadar da
kolay ve eğlenceli olmadığını çalışarak yada staj
uygulamaları esnasında karşılaşmaktadırlar ve
sonuç olarak maaşlarının ve çalışma imkanlarının
arzu ettikleri gibi olmadığını görmektedirler
(Duman, Tepeci ve Unur, 2006). Ek olarak
öğrencileri bekleyen birçok gerçek dışı kariyer
tecrübeleri ile karşılaşmaktadırlar. Örneğin mezun
oldukları andan itibaren yönetim kadrosu dışındaki
diğer
pozisyonlarda
çalışmak
zorunda
kalmaktadırlar. Alt pozisyonlarda işler teklif
edildiğinde ve kendi potansiyel gelişimlerinde
operasyonel tecrübeleri önemini yitirmekte ve hayal
kırıklığına
uğramaktadırlar.
Bu
durumla
karşılaşmamak için öğrencilerin öğrenimleri
esnasında turizm sektörü hakkındaki gerçekleri
bilmeleri ve ona göre gelecekleri ile ilgili planlarını
yapmalıdırlar. Mezunların beklentilerindeki ve
kariyer
imkanlarındaki
problemlerin
ana
sebeplerinden birisi Türk turizm sektöründeki
mülkiyet sahipliği yapılarının bozukluğudur.
Türkiye’deki turizm şirketlerinin çoğu küçük ve
orta ölçekli girişimlerdir. Türkiye’nin toplam otel
sayısının %76’sı yani 1298 otel 3, 2 ve 1 yıldızlı
otellerdir. Bu otellerin üst yönetim kadrolarında
mülk sahipleri ve yakınları yönetmektedir. Sonuç
olarak mezunların imkanları bu durumdan dolayı
çok sınırlıdır (Yeşiltaş vd. 2010).
Turizm sektörünün yukarıda sayılan zorluklarından
dolayı mezunların sektörde çalışmak istememeleri
gibi bir sonuca varılmaktadır. Ancak, turizm meslek
yasası ile sadece diplomalıların çalışması sağlanır
ise arz ve talebin dengesi sağlanacağı için düşük
maaş, zayıf kariyer yapıları, işgücü devir hızının
yüksek olması, iş tatminsizliği, işletmelerin mülk
sahipleri ve yakınları tarafından yönetilmesi,
örgütlenememe ve daha birçok problem ortadan
kalkmış
olacaktır.
Bu
noktada,
sadece
diplomalıların sektörde istihdam edilebilmesini
zorunlu kılan bir turizm meslek yasasının
çıkmasının etkileri hakkında endişelere sebep
olabilir. Turizm Çalışanları Meslek Yasasının
çıkması, işletmeleri diplomalı çalışan bulamamak
gibi bir sorunla karşı karşıya bırakır mı? Bu durum
sektörü olumsuz etkilemez mi? Bu soruları
cevaplamak için Türkiye’de turizm eğitiminin ve
turizm işletmelerinin hacmini gösteren rakamları
görmek gerekmektedir. Belgeli turizm işletmelerini
turistlerin ve yerel halkın faydalandığı diğer hizmet
işletmelerinden ayırt etmek gerekmektedir. Bu
çalışmada söz konusu olan turizm işletmeleri,
turizm işletme ve yatırım belgeli işletmelerdir.
Türkiye’de Turizm Eğitiminin
İşletmelerinin Rakamsal Durumu
ve
Turizm
Türkiye’de turizm eğitimi ile ilgili yazılan
çalışmalar
incelendiğinde
uluslar
arası
çalışmalardan
bazı
farklılıklar
gösterdiği
görülmektedir. Uluslararası literatürde turizm
eğitimi “mesleki turizm eğitimi (trainning)” ve
“turizm öğretimi (education)” (Zais 1976; Zagonari
2009) olarak ikiye ayrılmıştır. Türkiye’de ise daha
bütüncül bir yaklaşım ile örgün eğitim altında yer
24
Temizkan, Erbaş & Cankül/JRTR 2014, 1 (4), 22-30
alan orta öğretim ve yüksek öğretim bünyesindeki
kurumların verdiği mesleki turizm eğitimi ve
öğretiminin yanında yaygın eğitimi de kapsayan
aynı zamanda mesleki turizm eğitimi ağırlıklı bir
algının söz konusu olduğu söylenebilir (Yeşiltaş vd.
2010; Ünlüönen ve Boylu. 2005)
Dünyada, turizm eğitimi önceleri ticaret eğitiminin
bir parçası olarak verilirken (Jenkins 1996), turizm
alanında yapılan akademik çalışma sayısının
artması ile birlikte 1960’ların sonlarına doğru
turizm eğitim programları ortaya çıkmaya
başlamıştır.
Türkiye’de turizm eğitimi dünyadaki gidişata
uygun olarak gelişme göstermiştir. Üniversite
düzeyinde turizm eğitimi ilk olarak Ankara Ticaret
Yüksek Öğretmen Okulu’na 1965–66 öğretim
yılından itibaren turizm bölümünün ilave
edilmesiyle kurulan Ankara Ticaret ve Turizm
Yüksek
Öğretmen
Okulu’nda
verilmeye
başlanmıştır. Bu tarihten itibaren 1969 yılında Ege
Üniversitesi bünyesinde, 1974 yılında Hacettepe
Üniversitesi bünyesinde, 1975 yılında Bursa
İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi bünyesinde,
1980 yılında Adana İktisadi ve Ticari İlimler
Akademisi bünyesinde, 1982 yılında Erciyes
Üniversitesi bünyesinde önlisans ve lisans
düzeyinde turizm eğitimi veren birimler kurulmuş
ve zaman içerisinde sayıları artmış, isimleri
değişmiş ve binlerce mezun vermişlerdir (Ünlüönen
ve Boylu 2005). 2011-2013 yılları arasında
Türkiye’de her düzeyde diploma veren turizm
eğitim kurumlarının sayısı ve bunların öğrenci,
mezun ve eğitici sayıları tablo 2’de görülmektedir.
Tablo 2. 2011-2013 Öğretim Yılları arasında Turizm
Eğitiminde Okul, Öğrenci, Eğitici ve Mezun Sayıları
Eğitim
türü
Yıllar
Üni.
sayısı
Öğrenci
sayısı
Turizm
meslek
lisesi
2011-2012
123
2012-2013
Turizm
Ön
lisans
Progr.
Turizm
Lisans
Turizm
Lisansüs
tü Prog.
Toplam
Mezun
Sayısı
Eğitici
Sayısı
32.819
“-“
3.003
125
32.748
“-“
2.884
2011-2012
“-“
50152
8340
216
2012-2013
87
56481
“-“
263
2011-2012
43
30020
2862
489
2012-2013
45
39555
“-“
561
2011-2012
“-“
986
135
“-“
2012-2013
32
1264
“-“
“-“
2011-2012
113.977
2012-2013
130.048
Kaynak: MEB, (2013) ; ÖSYM, (2013).
Tablo 2’ye bakıldığında genel olarak turizm
eğitiminin her basamağında eğitici, mezun ve
öğrenci sayılarında artış söz konusudur. 2012-2013
eğitim yılı itibarıyla turizm eğitimi alan öğrenci
sayısı bir önceki yıla oranla ciddi bir artış
göstererek 130.048 kişiye ulaşmıştır.
Ön lisans düzeyinde turizm eğitimi Türkiye’de 71
devlet, 16 vakıf toplam 87 üniversitede, 146 meslek
yüksekokulu bünyesinde yer alan 212 programda
verilmektedir (Erdinç ve Yılmaz, 2012). Lisans
düzeyinde turizm eğitimi ise Türkiye’de 32 devlet,
13 vakıf toplam 45 üniversitede, 51 fakülte veya
yüksekokulu bünyesinde yer alan 77 programda
verilmektedir (ÖSYM 2012).
Türkiye’de turizm eğitimiyle ilgili genel bir
değerlendirme yapılacak olursa, okul, öğrenci,
mezun ve öğretim elemanı sayıları sektörle birlikte
büyümüştür ve büyümeye devam etmektedir.
Henüz açılmış ancak öğrenci alamamış her düzeyde
birçok turizm okulu ve fakültesi verilen rakamların
dışında kaldığı gibi açılması planlanan birçok
turizm eğitim kurumu da vardır. Kısaca, sektörün
her düzeyde ihtiyaç duyduğu insan kaynağını
yetiştirmekte olan ve hacim olarak da sektörle
birlikte büyüyen bir turizm eğitimi vardır. Asıl
problemin diplomalıların sektörde çalışmak
istememeleri olduğu görünmektedir. Diplomalının
sektörü kendine kariyer alanı olarak görmemesinin
en önemli sebeplerinden birisinin diplomanın
kendisine bir fark oluşturmaması olduğu da inkâr
edilemeyecek bir gerçektir.
Tablo 3’te Turizm Bakanlığına bağlı belgeli
konaklama tesislerinin sayısı yer almaktadır. 2012
yılı itibariyle Türkiye yatırım ve işletme belgeli
olarak toplamda 3830 tesis ve 979896 yatak
kapasitesine sahiptir. Seyahat acentalarının sayısı
ise a, b ve c grubu olmak üzere toplam 6912’dir.
Tablo 3. Turizm Bakanlığı Belgeli Konaklama Tesisleri
Yıl
2012
Yatırım Belgeli
İşletme Belgeli
Tesis
Sayısı
Yatak
Sayısı
Tesis
Sayısı
Yatak
Sayısı
960
273.877
2870
706.019
Seyahat Acentaları
Yıl
A Grubu
B Grubu
C
Grubu
Toplam
2012
6655
85
172
6912
Kaynak: TTYD, 2013
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve TÜİK
verilerine göre; turizm sektöründe çalışanların
sayısı, son yılda % 3,4 artışla 1 milyon 279 bin
olurken, sigortalı olarak çalışanların sayısı da % 40
yükselerek 680 bine çıkmıştır (ARO 2013). Bu
rakamlar turizm sektöründe çalışanların yaklaşık
olarak yarısının işveren tarafından sigortasının bile
yapılmadığını
göstermektedir.
Çalışanların
sigortasız çalışmaya razı olmasının sebepleri de
üzerinde düşünülmesi gereken bir konudur. Yıllarca
teorik ve uygulama eğitimi alarak, stajlarda çok
düşük ücretlere veya ücretsiz alt düzeylerdeki zor
25
Temizkan, Erbaş & Cankül/JRTR 2014, 1 (4), 22-30
işleri yapmış diplomalıların sigortasız çalışmaya
razı olmasını beklemek çok mantıklı değildir.
Diplomalı bir meslek sahibi olabilmek için okul
hayatı boyunca verilen emeğin, sarf edilen
ekonomik kaynakların, ailenin emeklerinin ve
umutlarının, ergenlik ve gençlik çağında en alt
düzeylerdeki işleri yapmanın vermiş olduğu
psikolojik sıkıntılarla mücadelenin karşılığında
diplomalıların sigortasız çalışmaya veya vasıfsız
işçi ücretine (asgari ücret) çalışmak istememesi
gayet doğaldır. Çünkü, diploma için katlanılan
zaman, ekonomik, psikolojik ve fırsat maliyetleri
aslında yatırımdır ve bu yatırımın karşılığı hiçbir
yatırım yapmamışlarla denk olmak olarak karşımıza
çıkmaktadır. Sektörde bu şartlarda çalışmayı kabul
edebilecek olanlar ancak diplomasız turizm işçileri
olabilirler. Bu durum, turizm işletme sahiplerinin
ucuz işçi veya Yeşiltaş ve diğerlerinin (2010)
belirttiği gibi akrabalarını çalıştırmayı tercih
etmelerinin bir sonucu olarak ortaya çıkmaktadır.
SONUÇ
Türkiye’de
turistlerin
ve
yerel
halkın
hizmetlerinden faydalandığı ancak, Kültür ve
Turizm Bakanlığından turizm işletme belgesi
olmayan, çok çeşitli hizmetler sunan işletmeleri
turizm işletmesi tanımının dışında bırakmak
gerekmektedir. Türkiye’de turizm eğitiminin
sektöre paralel olarak geliştiği, her düzeyde insan
kaynağı
yetiştirildiği
görülmektedir.
Bunu
sağlayabilmek için milyarlarca Dollar’lık ($)
altyapı, üstyapı ve insan kaynağı yatırımı
yapılmıştır. Üstelik bu yatırımların inşa edilmesi ve
ürün vermeye başlamasının zaman maliyeti ise
Türkiye için 50 yıldan uzun bir dönemi
oluşturmaktadır. Kişisel veya birkaç kurumun
menfaatlerinin maksimize edilmesi amacıyla bu
yatırımların heba edilmemesi gerekmektedir.
Turizm işletmelerinin ucuz insan kaynağı bulmak
veya akrabaları insan kaynağı olarak kullanmak
amacıyla turizm diploması olmayan insanları
çalıştırabilme lüksü ortadan kaldırılmalıdır. Bunu
gerçekleştirmenin yolu da “Turizm Çalışanları
Meslek Yasası”nın çıkartılmasından geçmektedir
(Erbaş, Cankül ve Temizkan, 2013). Böylece,
turizm işletmelerinde her düzeyde turizm
felsefesine sahip profesyoneller çalışma fırsatı
bulacaklardır. Yalnızca turizm işletmelerinde değil
aynı zamanda ilgili bakanlığın merkez ve taşra
teşkilatında da turizm eğitimi almış olanların
istihdam edilmesi sağlanmış olacaktır. Ülke ve
destinasyon bağlamında (makro düzeyde) ve turizm
işletmeleri bağlamında (mikro düzeyde) pazarlama
ve yönetim problemleri ortadan kaldırılmış
olacaktır. Çünkü her düzeyde turizm eğitimi almış
diplomalı turizm profesyonellerinin işlere yaklaşımı
turizm felsefesine uygun olacaktır.
Turizmin ülke ekonomisindeki payının yanında
ülkenin diğer ürünlerinin ve ülke insanın imajının
oluşmasındaki payı da dikkate alınmalıdır
(Temizkan 2005). Turiste seçme şansı verilse,
diplomasız turizm çalışanından hizmet almak
yerine diplomalı turizm çalışanından hizmet almayı
tercih edeceğini düşünmek mantığa daha uygundur.
Turizm meslek yasası bir dönem için insan kaynağı
maliyetlerini bir miktar arttırabilir. Ancak
diplomalılar dışında işgücünün olmadığı bir turizm
sektörüne sahip olmak Türkiye’nin imajını ve
Türkiye’ye gelen turist profilini de değiştirebilir.
Turizm meslek yasasının diğer ülkelerde de
çıkartılmasına destek verilmesi ve model ülke
olunması da önemlidir.
Turizm çalışanları meslek yasasının çıkartılması
ancak örgütlü bir mücadele ile gerçekleşebilir.
Turist rehberleri bunun örneğini vermişlerdir. Turist
rehberleri önce kurdukları derneklere hizmet içi
eğitim seminerleri verme hakkını bakanlıktan
aldılar. Böylece, bütün turist rehberleri faaliyet
gösterdikleri bölgelerdeki derneklere üye oldular.
Turist Rehberleri Birliği (TUREB) oluşan bu
sinerjiyi ve temsil yetkisini kullanarak meslek
yasasını çıkarmak için bir baskı unsuru olarak
kullanabilmiştir.
Turizmle ilgili sivil toplum kuruluşlarına
baktığımızda dünyada, Dünya Turizm Örgütü,
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği, Dünya
Seyahat Acenteleri Birliği, Uluslararası Otelciler
Birliği, Dünya Turist Rehberleri Birlikleri
Federasyonu gibi örgütler, Türkiye’de ise Türkiye
Seyahat Acentaları Birliği-TÜRSAB, Türkiye
Turizm Yatırımcıları Derneği- TTYD, Turizm
Yazarları ve Gazetecileri Derneği-TUYED, Belek
Turizm Yatırımcıları Derneği-BETUYAB, Turist
Rehberleri Birliği-TUREB, Profesyonel Otel
Yöneticileri Derneği- POYD, Konaklama Sektör
Örgütü Platformu – TUROB, Türkiye Otelciler
Federasyonu –TÜROFED (Kozak vd. 2012) gibi
örgütler turizm sektörü temsilcileri olarak kabul
görmektedirler. Ancak, özellikle Türkiye’de
rehberler ile ilgili örgütler haricindekilerin, işveren
örgütleri oldukları ve milyonlarca çalışanın
temsilcisi bir sivil toplum kuruluşu olmadığı
görülmektedir.
Örneğin;
Türkiye
Seyahat
Acentaları Birliği, seyahat acentaları sahipleri
tarafından kurulmuş, seyahat acentası belgesine
sahip olmayanların acentacılık işlerini ve
faaliyetlerini yapmasını engellemek amacıyla kendi
ismiyle anılan 1618 sayılı TÜRSAB kanununu
1972 yılında çıkartmayı başarmıştır. Dolayısıyla
Turizm Çalışanları Meslek Yasasının çıkması hem
gereklidir hem de mümkündür (Erbaş vd. 2013).
TÜRSAB ve TUREB örnekleri, Turist
Meslek yasasına giden yolun ilk adımının,
-
Turizm çalışanlarından üyelik yoluyla
temsil yetkisi alacak,
26
Temizkan, Erbaş & Cankül/JRTR 2014, 1 (4), 22-30
-
Ülke çapında mantıklı bir örgütlenme
gerçekleştirecek,
-
Misyon ve vizyonu tüm turizm çalışanları
tarafından benimsenmiş, bir sivil toplum
kuruluşu ortaya çıkartmak olduğunu
göstermektedir.
sektörde
yaşanan
problemlerin
devlet
bürokrasisinde de yaşanmasına sebep olmaktadır.
Türk turizm diplomalıların yaşadığı sıkıntıların
benzerlerini AB ülkelerindeki meslektaşlarımız da
yaşamaktadır. TİYADER, sahip olduğu anlayış ve
felsefeyi paylaşan insanlarla, misyonuna giden
yolda ilerlemeye kararlıdır.
Öneriler
Turizm Çalışanları Meslek Yasasının çıkartılmasını
ve diploma hakkının korunmasını kendisine misyon
edinmiş, üye sayısı hızla artan, 26 kalkınma ajansı
bölgesinde örgütlenen, AB ülkelerinde de
örgütlenen bir turizm çalışanları sivil toplum
kuruluşu olarak TİYADER (Turistik İşletme
Yöneticileri, Personeli ve Avrupa Birliği Turizm
Personeli İle İlişkiler Derneği) tüm turizm öğrenci,
mezun, akademisyen, öğretmen ve çalışanlarını tek
çatı altında toplanmaya davet etmektedir.
Tiyader’ in Misyonu ;
-
Türkiye ve AB ülkelerindeki turizm
öğrencileri, çalışanları ve eğiticilerini
kapsayan bir örgütlenmeyle, turizm
öğrenci, çalışan ve eğiticileri arasındaki
bilginin ve deneyimin paylaşım platformu
olmak,
-
Turizm öğrenci, çalışan ve eğiticileri
arasında dayanışma ağı kurmak, üyelerin
iş bulmalarında ve kariyer planlamalarında
destek olmak,
-
Turizm ile ilgili projelere finansman
sağlayan Avrupa Birliği, Dünya Bankası,
IMF, BM, UNWTO gibi uluslararası
kurum ve kuruluşlara ve Merkezi İhale ve
Finans Birimi, Ulusal Ajans, Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İŞKUR,
Kalkınma Ajansları ve TÜBİTAK gibi
ulusal kurumlara teklif edilen projelerde
aranan ortak veya proje sahibi STK
fonksiyonunu yerine getirmek,
-
Türkiye'de ve AB ülkelerinde "Turizm
Çalışanları
Meslek
Yasaları"nın
çıkartılmasını sağlamak (Erbaş vd. 2013),
-
Mevcut tüm turizm çalışanlarının haklarını
ve çıkarlarını savunmak,
Bu durum, turizm sektörüne kalifiye insan kaynağı
yetiştirmek için harcanan zamanın, paranın ve
emeğin, boşa gitmesi, heba edilmesi anlamına
gelmektedir. Sektörde faaliyet gösteren işletmeler,
ucuz işçi çalıştırabilmek için diplomasız, eğitimsiz
personeli tercih edebilmektedir. Sonuç olarak, ülke
imajına onarılması güç zararlar verilmektedir.
Bununla birlikte, turizm pazarlaması ve turizm
işletmeciliği ile ilgili makro ve mikro düzeydeki
sorunların temelinde de eğitimli, diplomalı turizm
çalışan ve yöneticilerinin istihdam edilmemesi
yatmaktadır. Turizm eğitimi almamış yöneticilerin
ve çalışanların turizm felsefesinden uzak
yaklaşımları Türkiye’nin turizm hedeflerine
ulaşmasının önündeki en büyük engeldir.
-
"Turizm Çalışanları Meslek Yasası"
çıktıktan
sonraki
süreçte,
turizm
diplomalıların diploma haklarını korumak,
-
Meslek
odası
olarak
mesleğe
başlayacakların belgelendirmesini yapmak,
turizm eğiticileri ile projeler yapmak,
kurslar ve eğitimler vermek,
-
Turizm eğitimi veren ortaöğretim ve
yükseköğretim kurumlarının her türlü
projelerini
gerçekleştirmelerinde
finansman ve insan kaynağı desteği
sağlamaktır.
Olumlu ülke imajı, olumlu işletme imajı, kayıt dışı
çalıştırılmanın engellenmesi, adil ücrete ulaşmak,
saygın bir meslek sahibi olabilmek ve diploma
hakkının korunması için Türkiye Turizm
Çalışanları Meslek Yasası’nın çıkartılması hayati
bir önem taşımaktadır (Erbaş vd. 2013). Turizmden
sorumlu bakanlığın merkez ve taşra teşkilatında da
turizm diplomalıların istihdam edilmiyor olması,
-
2015 yılı sonuna kadar Türkiye'de 26
kalkınma ajansı bölgesinde 26 şube açmış
olarak ülke çapında 50 bin üyeye ulaşmak,
-
2015 yılı sonuna kadar AB ülkelerinin en
az 10 tanesinde şube açmış olarak 10 bin
AB vatandaşı üyeye ulaşmak,
TİYADER' e (2013) göre turizm; Türkiye için,
ekonomik değerinin yanında, toplumlar üzerindeki
etkisi ve ülkelerin olumlu imaj oluşturmasındaki
etkili rolünden dolayı stratejik bir sektördür.
Türkiye’nin, Türk insanının, Türkiye’de üretilen
mal ve hizmetlerin uluslararası alanda olumlu imaja
sahip olmasını destekleyen bir sektördür. Bu
sektörde faaliyet gösteren işletmelerde çalışan
turizm personelinin yetiştirilmesi için, Türkiye
Cumhuriyeti Devleti milyarlarca liralık yatırımlar
yapmıştır. Her düzeyde turizm eğitimi veren ve
mezunlarını diploma sahibi yapan eğitim-öğretim
kurumları kurmuştur. Bu kurumlarda her düzeyde
turizm eğitimi almış olanların önemli bir bölümü,
diploma haklarının korunmamasından dolayı, hak
ettikleri maddi ve manevi değeri sektörde
bulamadıkları için sektörü terk etmektedir.
Tiyader’ in Vizyonu;
27
Temizkan, Erbaş & Cankül/JRTR 2014, 1 (4), 22-30
-
2017 yılı sonuna kadar "Türkiye Turizm
Çalışanları Meslek Yasası"nı çıkarmış
olmak, Böylece, Türkiye'deki turizm
çalışanlarını kayıt altına almış olmak,
-
Turizm çalışanlarını temsil eden, haklarını
ve çıkarlarını, devlet bürokrasisi ve
işverenler karşısında koruyan ve savunan
bir meslek odası halini almaktır.
Bu doğrultuda TİYADER “Turizm Personeli
Meslek Yasası” sonrasında yeni bir turizm
personeli sistemi işleyişi önermektedir (Ek 1).
KAYNAKÇA
Christou, E.S. (1999). Hospitality Management
Education in Greece an Exploratory
Study, Tourism Management, 20:
683-691.
Duman, T., Tepeci, M. ve Unur, K. (2006).
Mersin’de Yükseköğretim ve Orta Öğretim
Düzeyinde Turizm Eğitimi Almakta Olan
Öğrencilerin Sektörün Çalışma Koşullarını
Algılamaları
ve
Sektörde
Çalışma
İsteklerinin
Karşılaştırmalı
Analizi,
Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi,
17(1): 51-69.
Erbaş, A., Cankül, D. ve Temizkan, R. (2013).
Turizm Personeli Meslek Yasası Girişimi:
Tiyader Örneği. 14. Ulusal Turizm
Kongresi. 05-08 Aralık 2013 Bildiri Kitabı
İçinde (1150-1162). Kayseri
Erdinç, S.B. ve Yılmaz, G. (2012). Günümüzde
Turizm
Eğitiminin
Yükseköğretim
İçerisindeki
Yeri.
Turizm
Eğitimi
Konferansı – Tebliğler. 17-19 Ekim 2012
Bildiri Kitabı İçinde (17-31). Ankara:
MRK.
Hacıoğlu, N. (1985). Is Tourism Education Enough,
Milliyet Gazetesi, 6 May, p.8.
Jenkins, C.I. (1996). Tourism Educational Systems,
Institutions and Curricula: Standardisations
and
Certification.
Proceedings
of
International
Conferance
Tourism
Industry, The Human Capital in the
Tourism Industry in the XXI Century
Conferance Papers. Madrid.
Kozak, N., Akoğlan Kozak, M. ve Kozak, M.
(2012). Genel Turizm: İlkeler-Kavramlar,
Detay Yayıncılık. Ankara.
Kuşluvan, S. ve Kuşluvan, Z. (2000). Perceptions
and Attitudes of Undergraduate Tourism
Students Towards Working İn The
Tourism Industry in Turkey, Tourism
Management (21), 251-269.
Kuşluvan, S. and Kuşluvan, Z. (2003). Perceptions
and Attitudes of Undergraduate Tourism
Students towards Working in the Tourism
and Hospitality Industry in a Developing
Economy. In S. Kuşluvan (Ed.), Managing
Employee Attitudes and Behaviors in the
Tourism and Hospitality Industry (pp. 7798). NY: Nova Science Publishers.
Milli Eğitim Bakanlığı, Mesleki ve Teknik Eğitim
Araştırma ve Geliştirme Merkezi. (2000).
Turizm Sektöründe Ara Kademe İnsan
Gücü İhtiyacı ve Turizm Eğitimi
Araştırması, Yayın No: 26, Ankara:
METARGEM Yayınları.
Okumuş, F. ve Yağcı, Ö. (2005). Tourism Higher
Education in Turkey. Journal of Teaching
in Travel & Tourism, Volume: 5, (1-27).
Olalı, H. (1983). Dış Tanıtım ve Turizm, Ankara:
Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları,
Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi. (2012).
2012 ÖSYS Yükseköğrenim Programları ve
Kontenjanları Kılavuzu, 116-221, Ankara:
ÖSYM.
Pavesik, D.V. ve Breymer, R.A. (1990). Job
Satisfaction: What is Happening to the
Young Managers? Cornell Hotel and
Restourant Administration Quarterly,
31(1): 90-96.
Temizkan, R. (2005). Turist Rehberlerinin Türkiye
İmajını
Algılamaları,
Yayınlanmamış
Yüksek Lisans Tezi, Mustafa Kemal
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Turizm ve Otel İşletmeciliği Ana Bilim
Dalı, Hatay.
Ünlüönen, K. (2000). Turizm İşletmeciliği
Öğretmenlik
Programlarının
Öğrenci
Beklentileri Ve Algılamaları Açısından
Değerlendirilmesi,
Gazi
Üniversitesi
Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi
Dergisi, Sayı: 3.
Ünlüönen, K. ve Boylu, Y. (2005). Türkiye’de
Yükseköğretim
Düzeyinde
Turizm
Eğitimindeki
Gelişmelerin
Değerlendirilmesi,
Elektronik
Sosyal
Bilimler Dergisi, 3(12): 11-32.
Yeşiltaş, M. Öztürk, Y. ve Hemmington N. (2010).
Tourism Education in Turkey and
Implications for Human Resources.
Anatolia: An International Journal of
Tourism and Hospitality Research Volume
21, Number 1, pp. 55-71
Zagonari, F. (2009). Balancing tourism education
and training: International Journal of
Hospitality Management, 28, 2–9.
28
Temizkan, Erbaş & Cankül/JRTR 2014, 1 (4), 22-30
Zais, R. (1976). Curriculum: Principles and
Foundations. New York: Thomas Crowell.
İnternet Kaynakları
Antalya
Rehberler
Odası
(2013)
[URL:http://www.aro.org.tr/haber_detay.a
sp?id=253] (Erişim Tarihi: 15.12.2013).
MEB, 2013: Otelcilik ve Turizm Meslek Liseleri
Programları
[URL:http://mebk12.meb.gov.tr/meb_iys_
dosyalar/10/08/974486/dosyalar/2013_04/
12102621_anadoluotelcilikveturizmmeslek
liseleriasl.pdf] (Erişim Tarihi: 16.12.2013).
MEB,
2013:
Milli
Eğitim
İstatistikleri
[URL:http://sgb.meb.gov.tr/www/milliegitim-istatistikleri-orgun-egitim20122013/icerik/79]
(Erişim
Tarihi:
16.12.2013).
ÖSYM,
2012:
2011-2012
Yükseköğretim
İstatistikleri
[URL:http://www.osym.gov.tr/belge/113575/2011-2012-ogretim-yili
yuksekogretimistatistikleri.html] (Erişim
Tarihi: 18.12.2013).
ÖSYM,
2013:
2012-2013
Yükseköğretim
İstatistikleri
[URL:http://www.osym.gov.tr/belge/119213/2012-2013-ogretim-yili
yuksekogretimistatistikleri.html] (Erişim
Tarihi: 18.12.2013).
TİYADER (2013) Turistik İşletme Yöneticileri ve
Avrupa Birliği Turizm Personeli ile
İlişkiler
Derneği,
[URL:http://www.tiyader.org/
](Erişim
Tarihi: 20.12.2013).
Türkiye Turizm Yatırımcıları Derneği, (2012).
Türkiye Turizmi İle İlgili Seçilmiş Veriler.
[URL:http://www.ttyd.org.tr/userfiles/Mix/
file/DataKitapcigi2012.pdf] (Erişim Tarihi:
20.12.2013)
29
Temizkan, Erbaş & Cankül/JRTR 2014, 1 (4), 22-30
ÖNGÖRÜLEN TÜRKİYE TURİZM (PERSONELİ) SİSTEMİNİN YAPILANDIRILMASI VE İŞLEYİŞİ
TURİZM İŞLETMELERİ
(Turizm Belgeli)
Turizm Personeli
Meslek Yasası
Konaklama
Yiyecek-İçecek
Seyahat
Diğer Turizm İşl.
Mevcut Turizm Yöneticilerinin,
Çalışanlarının ve Eğitimcilerinin
Odaya İntibakı
(Turizm Sektörünün Yönetsel, Hukuksal ve Diğer Sorunlarının Belirlenmesi)
TURİZM PERSONELİ
ODALAR BİRLİĞİ Tespit
Edilen Sorunların Çözülme
(Standart Geliştirme)
Yönetici Havuzu
Ek 1: Turizm Personel Sistemi Şeması
A
Nitelikli
Yöneticiler
B
C
TURİZM TANIMINA
GİRMEYEN İŞLETMELER
Turizm Kapsamına
Girmeyen Oteller
Yiyecek İçecek İşl.
Diğer işletmeler
Tiyader Üyeleri
a) Yönetim Kurulu Üyeleri: Turizm Önlisans, Lisans,
Lisansüstü Öğrencileri
b) Danışma Kurulu Üyeleri: Turizm Akademisyenleri ve
Turizm Lisesi Öğretmenleri, Turizm Sektöründeki
Yöneticiler ve Personeller, Turizm Alanındaki Önlisans,
Lisans ve Lisansüstü Öğrenciler ve Mezunlar
Turizm Alanında Diplomaya
Sahip Kişilerin ve potansiyel
Eğitimcilerin odaya kaydı
Personel Havuzu
Nitelikli
Personel
Turizm Lisans Üstü
Diplomaları
Turizm Lisans Diplomaları
Halihazırda turizm sektöründe çeşitli yönetim düzeylerinde çalışan genel müdür, gn. müdür
yardımcısı ve diğer yöneticilerle her türlü personelin hakları müktesep hak olup tescil edilecektir
KRİTERLER
Turizm Ön Lisans
Diplomaları
Turizm Lise Diplomaları
A TİPİ ÜST DÜZEY
YÖNETİCİ
BELGESİ
B TİPİ ORTA
DÜZEY YÖNETİCİ
BELGESİ
Eğitim Seviyesi
Sektörde İş
Tecrübesi
Turizm-Lisans
3 Yıl
Turizm- Lisans
TurizmÖnlisans
Turizm- Lisans
C TİPİ ALT
TurizmDÜZEY YÖNETİCİ
Önlisans
BELGESİ
Turizm -Lise
Sınav
Meslek odası
tarafından teorik ve
uygulamalı sınav
Meslek odası
tarafından teorik ve
uygulamalı sınav
Lisans-2 Yıl
Önlisans- 4
Yıl
Lisans- 6 Ay
Meslek odası
Önlisans- 2
tarafından teorik ve
Yıl Lise- 4
uygulamalı sınav
Yıl
Unvan
5 yıldızlı otellerde üst düzey
yönetici
5 Yıldızlı otellerde orta
düzey yönetici, 4 yıldızlı
otellerde üst düzey yönetici
5 yıldızlı oteller alt düzey
yönetici, 3 yıldızlı otellerde
üst düzey yönetici
30
Download

Full Text PDF - Journal of Recreation and Tourism Resarch