4
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-1 (086)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
ZAŠTITA INTELEKTUALNE SVOJINE U OPLEMENJIVANJU BILJAKA
G. Drinić i Snežana Drinić-Mladenović
Institut za kukuruz "Zemun Polje", Zemun Polje
Zaštita biljnih sorti, kao specifičnog oblika intelektualne svojine, je regulisana preko Međunarodne unije za zaštitu biljnih sorti. Konvencija UPOV o zaštiti biljnih
sorti je doneta 1961, a sa revizijama izmenjena 1972, 1978. i 1991. godine. Konvencijom su definisana prava oplemenjivača, a svaka biljna sorta može se zaštiti
ako je nova, originalna, uniformna i stabilna. Prema Sporazumu o trgovinskim aspektima prava intelektualne svojine Svetske trgovinske organizacije iz 2002. godine
sorta se može štititi patentom, efikasnim sui generis sistemom i njihovom kombinacijom. Kod patenata cilj je zaštititi stvaraoca genetičkog konstrukta, a kod zaštite
prava oplemenjivača jedinstvenu kombinaciju genotipa koja čini biljni varijetet. Patentni sistem je teže primenjiv u zaštiti sorata, jer proces njihovog stvaranja je u
principu neponovljiv, što je u suprotnosti sa osnovnim načelima ovog vida zaštite. I
kod patentnog i prava oplemenjivača predviđeni su izuzeci koji su definisani kao
privilegija oplemenjivača, što je vrlo značajno za dalji razvoj procesa oplemenjivanja biljnih vrsta. Revizijom Konvencije UPOV iz 1991. godine uveden je koncept
"Izvedene sorte" po kome je definisano pravo korišćenja postojećih sorata kao početnih materijala u oplemenjivanju uz autorizaciju od vlasnika sorte.
THE PROTECTION OF THE INTELLECTUAL PROPERTY
IN PLANT BREEDING
The protection of plant varieties, as a specific form of the intellectual property, is
regulated by the International Union for the Protection of New Varieties of Plants.
The UPOV Convention was established in 1961 and then revised in 1972, 1978 and
1991. The Convention defines breeder's rights and each plant variety can be protected if it is novel, distinct, uniform and stable. Based on the TRIPS Agreement of
2002 the varieties can be protected by a patent, the efficient sui generis system and
their combination. The aim of protection by a patent is to protect a creator of the genetic construct, while the aim of breeder's rights protection is to protect a unique
combination of genotypes that is plant variety composed of. The application of the
patent system in the plant variety protection is more difficult, because their development is in principle a one-shot process that is actually in opposition to the basic
principles of this kind of protection. There are certain exceptions to both, patent and
breeder's rights that are defined as a breeder's privilege, which is very important for
the further development of the plant breeding process. The concept of the "essentially derived variety" was introduced by the revised UPOV Convention in 1991.
This concept defined the right to use existing varieties as an initial material in the
process of breeding with the authorisation by the variety owner.
1-U-2 (183)
ZBORNIK ABSTRAKATA
5
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NACIONALNI INVENTAR GENETIČKIH RESURSA
D. Jelovac, V. Pekić i M. Penčić
Institut za kukuruz “Zemun Polje”, Zemun Polje
Na osnovu trogodišnjeg projekta uspostavljanja evropske informatičke infrastrukture
biljnih genetičkih resursa, započetog 2000. godine formiran je evropski katalog za
Internet pretraživanje (EURISCO). Informacije sadržane u nacionalnim inventarima
čine osnovu EURISCO baze koja predstavlja ulaznu tačku za pretraživanje uzoraka
biljnih genetičkih resursa. Dodatni podaci o karakterizaciji i evaluaciji se nalaze u
centralnim evropskim bazama za pojedine vrste ili u bazama podataka pojedinih
banaka gena. Konvencijom o biodiverzitetu evropske zemlje su postale obavezne da
kreiraju inventar sopstvenih biljnih genetičkih resursa. Naša zemlja, kao potpisnik te
konvencije, kreirala je nacionalni inventar. Podaci koji se nalaze u EURISCO bazi
predstavljaju važan izvor informacija za nacionalne banke gena, naučna istraživanja i
oplemenjivanje organizama.
NATIONAL INVENTORY OF GENETIC RESOURCES
On the basis of the project started year 2000. for establishment European infrastructure of plant genetic resources, European Internet search catalog (EURISCO)
was created.
The informations contained in national inventories was the basis for EURISCO database that represent entry point for search of plant genetic resources accessions.
Central crop databeses as well as databases in national genebanks contain additional
data about characterization and evalutation. Convention of biodiversity established
responibilities for each country to create and maintain national inventory for theirs
own genetic resources. Our country, as a member of that Convention, has been created National Inventory. Data containd in the EURISCO represent valuable source
of information for national genebanks, scientific researches, as well as plant and
animal breeding.
6
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-3 (117)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SPONTANI SRODNICI PŠENICE U PRIMORSKOM DELU CRNE GORE
M. Dimitrijević i Sofija Petrović
Poljoprivredni fakultet, Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
U 2002. godini izvedena je istraživačka ekspedicija sa ciljem ispitivanja i prikupljanja genetičke varijabilnosti roda Aegilops, divljeg srodnika pšenice u mediteranskom regionu, na teritoriji Crne Gore. U radu su prikazani rezultati istraživanja u
primorskom delu Crne Gore, gde je ustanovljena značajna genetička varijabilnost
ispitivanog roda na većem broju lokaliteta.
SPONTANEOUS RELATIVES OF CULTIVATED WHEAT IN
LITTORAL PART OF MONTENEGRO
A research expedition covering the maritime territory of the Republic of Montenegro was conducted in order to investigate and to collect genetic variability of Aegilops genera, in 2002. The considerable genetic variability of the genera in study was
noted and collected in a number of localities.
1-U-4 (058)
ZBORNIK ABSTRAKATA
7
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KLASTER ANALIZA EKSPRESIJE GENA U USLOVIMA STRESA
Violeta Anđelković, M. Babić, N. Delić i G. Stanković
Institut za kukuruz «Zemun Polje», Beograd-Zemun
Nove tehnike, zajedno sa dostignućima u analitičkoj i kompjuterskoj tehnologiji
omogućile su sistematsko ispitivanje molekularnih procesa u biološkim sistemima.
Klaster analiza se široko primenjuje od starne biologa, u programima sekvencioniranja genoma i filogenteskim proučavanjima.
U proučavanju ekspresije gena korišćenjem «microarray» tehnike, cilj klaster analize je da se bolje organizuju, ali ne i zamene izvorni podaci: geni su vizuelno organizovani na osnovu statističkih transformacija i proračuna, a prema načinu ekspresije
u uslovima toplotnog i vodnog stresa u zrnu kukuruza. Pored grupisanja gena sa
sličnim načinom ekspresije, svaki gen je predstavljen različitim intenzitetom crvene, tj.zelene boje u zavisnosti od toga da li je utvrđeno povećanje ili smanjenje ekspresije gena u uslovima stresa u odnosu na kontrolu.
CLUSTER ANALYSIS OF GENE EXPRESSION DURING STRESS
New high-throughput techniques, together with advances in analytical and computational technologies are enabling systemic investigations of molecular processes of
biological systems.
Clustering is widely applied by biologists in genome sequencing projects and phylogenetic studies.
In the microarray expression analysis, the aim of cluster is to better organize, but
not to alter primary data: genes are visually organized according to the statistical
transformation and calculation, due to the expression pattern in maize kernel during
heat and water stress. Besides grouping together genes with similar patterns of expression, genes are represented by increased intensity of red, e.g. green color, according to their up- or down-regulation in stress condition, compared to control.
8
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-5 (166)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
GENETIČKA DOBIT OD SELEKCIJE KOD SINTETIČKIH POPULACIJA
KUKURUZA (Zea mays L.)
G. Stanković, N. Delić, M. Babić, Violeta Anđelković i Slavica Stanković
Institut za kukuruz ˝Zemun Polje˝, Beograd-Zemun
U ovom radu ispitivana je genetička varijabilnost, genetička dobit od selekcije i heritabilnost za prinos zrna i druge kvantitativne osobine kod ZP i ZP/USA sintetičkih
populacija kukuruza, na bazi S1 i HS (L-75) potomstava. Cilj je bio da se prouči efikasnost uvođenja strane germplazme u domaće populacije. Genetička dobit od selekcije (
), kao pokazatelj uspeha primenjenog metoda selekcije, izračunata je
po formuli Spraque and Eberhart, (1976)
= ck2g/yf, a heritabilnost u širem
2
2
2
smislu je izračunata po formuli h = ( g/ f) * 100. U populaciji ZP/USA - S1 je, inkorporacijom strane germplazme, stvorena tri puta veća genetička varijabilnost za
osobinu prinos zrna, što je dovelo i do povećanja heritabilnosti u širem smislu za
12% u poređenju sa populacijom ZP – S1. Prisustvo novih alela u populaciji
ZP/USA – S1 je doprinelo povećanju genetičke dobiti od selekcije za osobine prinos
zrna (ΔG=0.695) i procenat vlage u zrnu (ΔG=0.418) za intenzitet selekcije od 5%.
Povećanje genetičke varijabilnosti ukazuje da populacija ZP/USA predstavlja dobar
početni materijal za dalju selekciju, odnosno da je inkorporacija strane germplazme
u domaći materijal opravdala očekivanja.
GENETIC GAIN FROM SELECTION OF MAIZE (Zea mays L.)
SYNTHETIC POPULATIONS
This paper encompasses studies on genetic variability, genetic gain from selection
and heritability for grain yield and other quantitative traits of ZP and ZP/USA
maize synthetic populations on the basis of S1 and HS (L-75) progenies. The objective was to observe the efficiency of the exotic germplasm introduction into local
populations. The genetic gain from selection (
), as a parameter of successfulness of the applied selection method, was estimated after the formula of Sprague
and Eberhart, (1976)
=ck2g/yp, while broad-sense heritability was evaluated
according to the formula h2=(2g/2p)*100. Three fold higher genetic variability for
grain yield was obtained in the population ZP/USA-S1, by the introduction of the
exotic germplasm, what also resulted in the increase of broad-sense heritability by
12% in comparison with the population ZP-S1. The presence of new alleles in the
population ZP/USA-S1 contributed to the increase of the genetic gain from selection
for grain yield (ΔG=0.695) and the moisture grain percentage (ΔG=0.418) at the
selection intensity of 5%. The increase of genetic variability indicates that the
population ZP/USA presents a good initial material for further selection, i.e. that the
introduction of the exotic germplasm into the local material justified expectations.
1-U-6 (007)
ZBORNIK ABSTRAKATA
9
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
METODE UKRŠTANJA I NJIHOVA EFIKASNOST U
OPLEMENJIVANJU PŠENICE
1
L. Panković1 i I. Mihaljev2
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
2
Poljoprivredni fakultet, Novi Sad
Analiza pedigrea priznatih sorti kod nas i u svetu pokazuje da je metod prostog
ukrštanja najčešće korišćen. Visina stabljike i indeks intenzivnosti sorte pokazuju
da je metod sukcesivnih ukrštanja najefikasniji kod oplemenjivanja na ova dva parametra. Analiza otpornosti pšenice prema lisnoj rđi i pepelnici pokazuje da su višestruka ukrštanja efikasnija od prostog ukrštanja. Sadržaj proteina bio je statistički
značajno veći kod genotipova dobijenih trojnim i povratnim ukrštanjima u odnosu
na ostale metode. Sukcesivna ukrštanja bila su superiornija u ispoljavanju veće sedimentacione vrednosti ali je uticaj godine i lokaliteta izražen. Kod izbrašnjavanja i
vrednosnog broja sredine hleba ne mogu se značajnije favorizovati pojedini metodi
ukrštanja. Prinos zrna per se samo po trendu je istakao genotipove iz prostih ukrštanja. Ceo eksperiment i statistička analiza ukazuju da se superiorni genotipovi po
prinosu brže dobijaju metodom prostog ukrštanja ali sa slabijim kvalitetom i otpornošću na bolesti.
THE CROSSING METHODS AND THEIR EFFICIENCY
IN WHEAT BREEDING
According to the analyzed pedigrees of wheat breeding programs, single cross was
most frequently used among examined crossing methods. Such favoring of single
cross could be explained by low cost and high efficiency in obtaining new lines
(varieties). But the plant height data and intensity index indicate that successive
crossing method was the most efficient. For improved tolerance to leaf rust and
powdery mildew all multiple crosses were more efficient than the single cross. Seed
protein contents in the progeny of three way crosses and recurrent crosses were significantly different in comparison to all other examined crossing methods. Sedimentation values of successive crosses were superior in comparison to other crossing method, but the influence of environmental factors was higher than the influence of the crossing method. Milling ratio and bread value were significantly better
in single cross, three way crosses and successive cross than in other crossing methods. Seed yield per se was not significantly different between genotypes obtained
by different crossing methods, but the progeny of single crosses tended to reach the
highest seed yield. In general, single cross is the most efficient crossing method in
wheat breeding for increased yield per se, but in wheat breeding for improved quality and disease resistance multiple crossing methods are expected to be more efficient in creating superior genotypes.
10
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-7 (158)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PATERN ANALIZA MULTI LOKACIJSKIH OGLEDA
M. Babić, N. Delić, Violeta Anđelković, G. Stanković, Vojka Babić
Institut za kukuruz “Zemun Polje”, Beograd-Zemun
Značajna interakcija genoptipa i spoljne sredine za kvantitativna svojstva, kao što je
prinos zrna, umanjuje upotrebljivost srednje vrednosti svih lokaliteta za izbor superiornih genotipova.
Zbog različitog doprinosa genotipova ovoj interakciji, selekcionerima su potrebni
parametri koji opisuju doprinos pojedinačnog genotipa. Iako su ucinjeni značajni napori
i predloženi brojni modeli, do sada nije nađen parameter koji bi zadovoljavao sledeće
uslove:
- parametar bi trebao biti ponovljiv u nezavisnim eksperimentima
- parametri moraju biti takvi da mogu biti ocenjeni u serijama u toku kratkog
vremenskog perioda, i veoma je značajno dobiti pouzdane procene parametara
na osnovu jednogodisnjih eksperimenata
- parametar bi trebao biti relativno nezavistan od konkretnih genotipova u setu.
Kako se mere bliskosti pojavljuju u parovima, gde mere sličnosti i različitosti koriste isti tip informacija, moguće je upotrebiti združene tehnike klasifikacije i ordinacije. One dopunjuju jedna drugu u GE analizi.
Pri analizi spoljašnjih sredina treba primeniti iste transformacije podataka korišćene
pri analizi genotipova.
PATTERN ANALYSIS OF MULTI ENVIRONMENT TRIALS
Significant Genotype by Environment interaction for quantitative traits, such as
grain yield, reduces the usefulness of genotype means, over all environments, for
selecting superior genotypes.
Because individual genotypes contribute to the interaction to a different degree,
breeders need such parameters that describe the contribution of a specific genotype.
Even considerable efforts have been made and numerous models being proposed, so
far no parameter has been found that satisfies following conditions:
- Parameter should be reproducible in independent experiments
- Parameters must be estimated in series over short periods, and it is important to
know if it is possible to obtain reliable estimates from single year experiments
- Parameter should not depend on the specific set of genotypes
Because proximity measures occur in pairs where both, similarity and dissimilarity
measures exploit the same type of information, companion classification and
ordination techniques can be achieved. They complement each other in analysis of
GE data.
Environment analysis should be performed using the data transformations that are
used for genotype analysis.
1-U-8 (140)
ZBORNIK ABSTRAKATA
11
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KVALITET PŠENICE U RAZLIČITIM AGROEKOLOŠKIM USLOVIMA
N. Hristov1, N. Mladenov1 i E. Hernandez2
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
2
International Maize and Wheat Improvement Center (CIMMYT),
Wheat Program, Meksiko
1
Tehnološki kvalitet pšenice ima veoma važnu ulogu za dobijanje kvalitetnih finalnih proizvoda mlinarske, odnosno pekarske industrije. Kvalitet pšenice zavisi od
velikog broja faktora. Izbor genotipa i primenu agrotehnike kontroliše čovek, dok se
uticaj ekoloških faktora nalazi van ljudske kontrole. Ovi faktori mogu modifikovati
kvalitetne karakteristike pšenice, kako na različitim lokalitetima tako i u različitim
godinama. Dvadeset sorti ozime pšenice, stvorenih u oplemenjivačkim centrima u
Novom Sadu i Kragujevcu, gajeno je u toku 1998, 1999 i 2000 na pet lokaliteta
(Novi Sad, Inđija, Sremska Mitrovica, Kragujevac i Žitorađa). Sadržaj proteina u
zrnu (N x 5.7) utvrđen je metodom Kjeldala a zapremina hleba volumomerom, uz
korišćenje semena uljane repice. Za analizu interakcije genotip x spoljna sredina,
primenjen je AMMI model. Na osnovu AMMI analize, većina genetipova nije istovremeno pokazala zadovoljavajuću stabilnost za sadržaj proteina i zapreminu hleba.
Ipak, za dalji rad u oplemenjivanju, kao roditeljske komponente za unapređenje oba
svojstva, mogu se koristiti sorte NSR-5 i Kremna, samo za povećanje sadržaja proteina sorte Milica i Gruža, odnosno za povećanje zapremine hleba, sorte Prima i Renesansa.
WHEAT QUALITY UNDER DIFFERENT AGROECOLOGICAL CONDITIONS
Bread-making and baking quality of wheat have a crucial role in getting quality
final products. Quality of wheat depends of many factors. In addition to factors that
are under human control (genotype and cultural practices), there are environmental
factors which are not influenced by humans. These factors, which may modify qualitative characters of wheat, differ from one locality to another or from one year to
another. Grain samples of 20 winter wheat cultivars (obtained from breeding institutes in Novi Sad and Kragujevac) were grown in 1998, 1999 and 2000 at five
locations (Novi Sad, Inđija, Sremska Mitrovica, Kragujevac and Žitorađa). Grain
protein content (N x 5.7, db) of whole meal was determined by the Kjehldal analysis and the loaf volume was measured by rapeseed displacement. Data processing
for determining GxE interactions was done using the AMMI model. According to
the AMMI analysis, none of the analyzed genotypes had satisfactory stability for
both quality parameters (protein content and loaf volume). Still, genotypes NSR-5
and Kremna are recommended for further work as parent components if breeding is
done for both traits. Genotypes Milica and Gruza are recommended for protein
content, genotypes Prima and Renesansa for loaf volume.
12
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-9 (116)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST KOMPONENATA PRINOSA PŠENICE
NA DEGRADIRANOM ZEMLJIŠTU
M. Dimitrijević, Sofija Petrović, M. Belić, V. Hadžić i Ljiljana Nešić
Poljoprivredni fakultet, Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Deset sorti pšenice je ispitivano za varijabilnost komponenata prinosa na degradiranom zemljištu tipa solonjeca u kontrolnoj varijanti i uz primenu dva nivoa meliorativnih mera, kao i na černozemu. Meliorativne mere su se sastojale u primeni 25 t i
50 t fosfogipsa po hektaru. U radu je prikazana varijacija komponenata prinosa i to
visina stabljike, masa biljke, masa zrna po biljci i žetveni indeks. Intenzivne sorte
pšenice su iskazale najviše srednje vrednosti posmatranih osobina, na černozemu,
ali i različitu reakciju na meliorativne mere na solonjecu.
VARIABILITY OF WHEAT YIELD COMPONENTS IN
DEGRADED SOIL CONDITIONS
Ten wheat varieties grown on degraded soil were examined for variability of yield
components. The trial was conducted on “solonjec” type of soil in two levels of
ameliorative measures with non-treated control, as well as, on “chernozem” soil
type. Land reclamation measures consisted of phosphor gypsum application in
amount of 25t/ha and 50t/ha. The yield components in study were stem height, plant
weight, grain weight per plant, and harvest index. Intensive wheat varieties appeared to possess the highest mean values of studied traits on “chernozem” soil
type, but different genotype reaction to melioration on “solonjec” type of soil.
1-U-10 (060)
ZBORNIK ABSTRAKATA
13
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST SADRŽAJA B I Pb KOD Triticum sp.
Marija Kraljević-Balalić1, Olja Ljubotin1, R. Kastori1 i N. Mladenov2
1
Poljoprivredni fakultet, Novi Sad
2
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Stvaranje genotipova pšenice, efikasnih u usvajanju B, naročito u semiaridnim i
aridnim oblastima, je jedini pravilan pristup u povećanju prinosa na zemljištima sa
visokom koncentracijom B. Cilj ovog rada je bio da se ispita genetička varijabilnost
i divergentnost u sadržaju B i Pb, kod 30 genotipova Triticum sp., u cilju odabiranja
roditelja za hibridizaciju. Ogled je postavljen po slučajnom blok sistemu u tri
ponavljanja. Koncentracija B u listovima pšenice u fazi klasanja, određivana je kolorimetrijski, a Pb primenom standardne AAS. Komponente prinosa analizirane su
u fazi pune zrelosti. Statistička obrada podataka (srednje vrednosti, varijabilnost,
korelacije i klaster analiza, primenom Euklidovih distanci), urađena je u programu
SPSS for Windows 8.0. Postojale su signifikantne razlike u srednjim vrednostima
između ispitivanih genotipova za koncentraciju B i Pb. Koeficijent varijacije ukazuje na postojanje genetičke varijabilnosti za koncentraciju B (V=9.30%) i Pb
(V=17.88%). Prikazane su korelacije između sadržaja B, Pb i komponenti prinosa
pšenice. Genotipovi Evropa 90, Peking 11, Nevesinjka i Kalyan Sona, koje pripadaju istom klasteru, a imaju najnižu koncentraciju B u listovima, mogli bi se koristiti u
programu hibridizacije, kao dobri izvori germplazme.
VARIABILITY OF B AND Pb CONCENTRATION IN Triticum sp.
Breeding cultivars with high tolerance to B toxicity, especially in semiarid and arid
regions, is the only effective approach to increase yields on high boron soils. The
purpose of this study was to investigate the genetic variability and diversity of B
and Pb concentration in 30 cultivars belonging to Triticum sp., in order to choose
parents for hybridization. The experimental design was RCBD with three replications. B concentration in wheat leaves, at heading stage, was determined colorimetrically, and Pb was measured by standard AAS. Yield components were
analyzed at full maturity.. The statistical analysis of the data (mean values, variability, correlation analysis and cluster analysis, using »Euclidean distance«) was carried out, using SPSS for Windows 8.0 software. Between the mean values for B and
Pb concentrations significant differences occurred. The coefficient of variation indicated that genetic variation occurred among cultivars in response to B (V=9.30%)
and Pb concentration (V=17.88%). The correlation of B with Pb concentration and
yield components is also discussed. The genotypes Evropa 90, Peking 11, Nevesinjka and Kalyan Sona, in the same cluster, with lowest B concentration in the
leaves, may serve as sources of germplasm for breeding B tolerant wheat genotypes.
14
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-11 (047)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTICAJ AGROEKOLOŠKIH USLOVA NA FRAKCIONI SASTAV I
KLIJAVOST SEMENA DVE ZAJEČARSKE SORTE PŠENICE
R. Sabovljević1, B. Petrović2, Zlatoljupka Stanković2,
Divna Marković1 i Đ. Goranović3
1
Poljoprivredni fakultet, Beograd – Zemun
2
Institut ''Srbija'' CPTI Zaječar
3
Zavod Topčider-Jugoinspekt Beograd
U radu je izvršeno ispitivanje uticaja lokacije proizvodnje semenskog useva na
krupnoću, masu i klijavost semena dve zaječarske sorte pšenice (leda i kraljevica).
Za rad je uzeto seme iz frakcija 2,20-2,85mm i 2,85-3,25mm. Iz ovih frakcija su izdvojene podfrakcije 2,50-2,75mm i 3,00-3,25mm koje su na gravitacionom separatoru razdvojene na četiri frakcije mase. U laboratoriji su ispitani masa 100 semena i
ukupna klijavost semena (peti dan) na konstantnoj temperaturi 20°C u filter- papiru.
Za obe osobine semena, po eksperimentalnim varijantama, utvrđena je ukupna varijabilnost (X; C.V.) i prosti korelacioni koeficijenti (r). Rezultati rada pokazuju da
agroekološki uslovi proizvodnje semenskog useva imaju značajan uticaj na osobine
semena obe sorte pšenice, ali različitog obima. Korelacije između mase i klijavosti
semena menjaju se pri razdvajanju na frakcije mase ali različito po sortama i lokacijama proizvodnje semenskog useva.
INFLUENCE OF AGROECOLOGICAL CONDITIONS ON FRACTIONAL
COMPOSITION AND GERMINATION OF SEED OF TWO WHEAT
CULTIVARS FROM ZAJECAR
The examination of influence of location of seed-crop production on size, weight
and germination of seed of two wheat cultivars from Zaječar (leda and kraljevica)
was carried out. For this study, seed from fractions 2,20-2,85 mm and 2,85-3,25
mm was taken. From these fractions were taken sub fractions 2,50-2,75 mm and
3,00-3,25 mm, which have been divided into four mass fractions on the gravitational separator. The weight of 100 seeds and total germination of seed (fifth day),
at t=20°C const. in filter paper, were examined in lab. For both seed characteristics,
upon experimental variants, the total variability was determined (X, C.V.) and simple correlation coefficient (r). The results have shown that agro ecological conditions of production of seed-crop have an important influence on seed characteristics
of both wheat cultivars, but in different range. The correlation between weight and
germination of seed has changed when separated on weight fractions but differently
per cultivars and production locations of seed-crop.
1-U-12 (149)
ZBORNIK ABSTRAKATA
15
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
MEĐUZAVISNOST STAY GREEN SVOJSTVA
U POPULACIJAMA KUKURUZA
G. Bekavac, N. Vasić, Božana Purar i Aleksandra Nastasić
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Stay green je sinonim dobrog zdravstvenog stanja biljaka u kasnijim fazama vegetacije, tolerantnosti prema suši, bolestima i insektima. Uprkos superiornosti hibrida
koji se karakterišu ovim svojstvom u odnosu na tzv. non-stay green hibride, literaturni podaci o međusobnim odnosima stay green-a i nekih drugih svojstava su još
uvek prilično skromni. Cilj rada bio je da se identifikuju svojstva koja determinišu
stay green i prinos zrna kukuruza.
Za rad su odabrana S1 potomstva dve sintetičke populacije kukuruza (P1-SG i P2SG). Najjači direktan efekat na stay green, ustanovljen je za sadržaj vode u listu. Iako
je stepen saglasnosti između stay green-a i prinosa zrna bio veoma nizak (rP1=-0.055;
rP2=0.003, u P1-SG i P2-SG, respektivno), najjaći pozitivan direktan efekat (P<0.01)
na prinos zrna ustanovljen je za stay green (pP1=0.634 i pP2=0.560). Signifikantne
genetičke korelacije (P<0.01) između sadržaja vlage u zrnu i stay green-a (rP1=0.497 i
rP2=0.709) mogle bi predstavljati problem u praktičnom oplemenjivanju na stay
green; ipak slab i nesignifikantan direktan uticaj sadržaja vlage u zrnu na stay green
(p4y=-0.041; p4y=-0.064) upućuje na zaključak da oplemenjivanje na ovo svojstvo ne
mora da dovede do nepoželjnih promena u dužini vegetacije.
INTERRELATIONSHIPS OF STAY GREEN TRAIT IN MAIZE POPULATIONS
Stay green is a synonym of good overall plant health later in a season, tolerance to
drought, diseases and pests. Despite superiority of stay green hybrids to non-stay
green one, literature data about interrelationships of stay green character with some
other traits are still relatively scarce. Our objective was to identify traits that might
relate to stay green and grain yield in maize.
For this study, S1 progenies were randomly derived from two maize synthetic
populations, P1-SG and P2-SG. Path coefficient analysis reveals that leaf water
content had the strongest effect on stay green. Although genetic correlations between stay green and grain yield were negligible in both populations (rP1=-0.055;
rP2=0.003, in the P1-SG and P2-SG, respectively), the highest positive direct effect
(P<0.01) on grain yield was found for stay green (pP1=0.634 and pP2=0.560, respectively). Significant genetic correlations (P<0.01) between grain moisture and stay
green (rP1=0.497 and rP2=0.709) could pose a problem in breeding for stay green
due to possible undesirable changes in maturity; nevertheless weak and insignificant direct effects of grain moisture on stay green (p4y=-0.041; p4y=-0.064) indicate
that breeding for better stay green should not affect the maturity.
16
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-13 (043)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST I KORELACIJE KOMPONENTI RODNOSTI LINIJE –
MAJKE I SASTAVA SEMENSKOG MATERIJALA F1 GENERACIJE
HIBRIDA KUKURUZA
R. Sabovljević1, Đ.Goranović2, D.Jovanović3, Božana Aćimović1 i M. Rošulj4
1
Poljoprivredni fakultet, Beograd-Zemun
2
Zavod Topčider – Jugoinspekt Beograd
3
DP PKB, RJ Vrbovsko
4
Institut za kukuruz "Zemun Polje" Beograd-Zemun
Sastav semenskog materijala F1 generacije meren je kao: broj i masa semena pljosnatog oblika (na klipu); broj i masa ostalog semena (na klipu); broj i masa semena
pljosnatog oblika po redovima biljaka linije-majke (1+4 i 2+3). Poljski ogled je izveden tokom dve godine u pet ponavljanja. Odnos redova biljaka roditelja bio je
4:2. Sve osobine biljaka linije-majke obrađene su na ukupnu varijabilnost (X;
C.V.). Urađena je trofaktorijalna analiza varijanse gde su faktori: linija-majka (hibridna kombinacija), godina istraživanja i način proizvodnje semenskog useva. Rezultati pokazuju da genotip linije-majke (.hibridna kombinacija) ima statistički vrlo
pouzdan pojedinačan uticaj na sve ispitivane osobine u svim varijantama istraživanja. Ostali faktori imaju veći značaj u interakcijama. Najača korelaciona povezanost
utvrđena je između broja svih semena na klipu i broja pljosnatih semena na klipu
(r=0,90 do 0,99) pri vrlo visokoj determinaciji (D=0,92 do 0,99).
VARIABILITY AND CORRELATION OF YIELD COMPONENTS OF
MOTHER LINE AND OF MAIZE-HYBRID F1 GENERATION SEED
MATERIAL –COMPOSITION
The composition of seed material F1 generation was measured as: number and
weight of flat shaped seeds (on the corncob), number and weight of other seeds (on
the corncob), number and weight of the flat-shaped seed by rows in mother-line
plants (1+4 and 2+3). The field assay was performed during the period of two years
in five replications. Parental rows ration was 4:2. All characteristics of mother-line
plants were calculated for total variability (X; C.V.). The tri-factorial variance
analysis was made with factors: mother-line (hybrid combination), investigation
year and manner of production of seed-crop. The results have shown that genotype
of mother-line (hybrid combination) had statistically reliable single influence on all
investigated characteristics in all investigation variants. Other factors are more significant in interactions. The strongest correlative connection was determined between number of all seeds on the corncob and number of flat-shaped seeds on the
corncob (r=0,90 to 0,99) with very high determination (D=0,92 to 0,99).
1-U-14 (046)
ZBORNIK ABSTRAKATA
17
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PROMENE MORFO-FIZIOLOŠKIH OSOBINA SEMENA RODITELJSKIH
LINIJA I F1 HIBRIDNIH KOMBINACIJA KUKURUZA USLED
STARENJA
1
Lana Đukanović1, R. Sabovljević2, M. Rošulj1
Institut za kukuruz "Zemun polje" Beograd-Zemun
2
Poljoprivredni fakultet, Beograd-Zemun
Materijal je seme šest inbridovanih linija i F1 hibridno seme od četiri SC kombinacije. Starenje je teklo u različitim uslovima čuvanja semena (temperatura; vlažnost
vazduha; način pakovanja). Ispitivane su morfofiziološke osobine semena: masa semena; vlažnost semena; brzina klijanja semena; ukupna klijavost semena; dužina
plumule; dužina korena. Sva ispitivanja su izvršena u standardnim laboratorijskim
uslovima (t=20/30°C naizmenično 16/8 sati) dok je osobina U.K. ispitivana i po
cold-testu. Eksperimentalni podaci obrađivani su za svaki termin (godinu starenja
semena) posebno. Podaci su obrađeni na ukupnu variijabilnost (X; C.V.); obrađeni
su dvofaktorijalnom i trofaktorijalnom analizom varijanse; korelaciona analiza urađena je primenom jednačine višestruke regresije (D; r; direktni i indirektni efekti);
urađena je klaster-analiza. Rezultati pokazuju da seme linija reaguje različito na tok
starenja u poređenju sa hibridnim kombinacijama. Takođe, da uslovi pod kojima teče proces starenja uzrokuju različit obim promena kod istih linija i istih hibridnih
kombinacija.
CHANGES OF MORPHO-PHYSIOLOGIC SEED CHARACTERISTICS OF
PARENTAL LINES AND F1 HYBRID COMBINATIONS OF MAIZE
BECAUSE OF AGING
Material was seed of six inbreed lines and F1 hybrid seed from four SC combinations. Aging took place under different conditions of seed storing (temperature, air
humidity, packaging). Morpho-physiologic seed characteristics that were investigated: seed weight, seed moisture, germination rate of seed, total germination of
seed, plumule length, radicle length. All examinations were performed under standard lab conditions (t=20°/30°C, 16/18 h alternatively), while the U.K. characteristic was examined under cold-test as well. Experimental data were computed for
each term (year of seed aging) separately. Data were calculated for total variability
(X, C.V.), by two-factorial variance analysis and three-factorial variance analysis,
the correlation analysis was estimated by multiple regression equation (D, r, direct
and indirect effects), cluster analysis was made. The results have shown that lines
seed reacts differently on the course of aging compared to hybrid combinations.
Also, conditions under which the aging process occurs cause different volume of
changes in same lines and same hybrid combinations.
18
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-15 (093)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SORTNE SPECIFIČNOSTI KROMPIRA NA PRINOS I SADRŽAJ NITRATA
R. Pavlović, Ljiljana Bošković-Rakočević i G. Dugalić
Agronomski fakultet, Čačak
Proizvodnja mladog krompira veoma je značajna, kako za ishranu ljudi zbog izražene nutritivne vrednosti, tako i zbog samog perioda korišćenja. Takođe, njegova proizvodnja je visoko profitabilna i ima veliki agrotehnički značaj koji se ogleda u plodoredu, jer omogućava dve žetve godišnje ostavljajući iza sebe zemljište dobre
strukture sa visokim nivoom hraniva. U cilju obezbeđenja zdravstveno bezbednog
povrća sa dozvoljenim sadržajem nitrata, neophodna je primena optimalnih količina
azotnih đubriva. Polazeći od navedenih činjenica, cilj ovih istraživanja bio je utvrditi optimalne doze azota za postizanje visokih prinosa različitih sorti mladog kromira. Poljski ogledi obavljeni su u vegetacionoj sezoni 2003. godine, na zemljištu tipa
aluvijum, na lokaciji Trbušani kod Čačka. Ogled je postavljen u četiri varijante sa
rastućim dozama azota uz korišćenje pet sorti krompira: Adora, Lizeta, Kleopatra,
Amorosa i Kondor. Dobijeni rezultati pokazuju da rastuće doze azota utiču na povećanje prinosa mladog krompira pri čemu je najveći efekat utvrđen kod sorte
Kleopatra gde je zabeleženo povećanje od 52,8%. Najmanji efekat ispoljen je kod
sorte Adora. U pogledu sadržaja nitrata utvrđene su razlike i između ispitivanog sortimenta i rastućih doza azota.
YIELD AND NITRATE CONTENTS SORT SPECIFICS ON POTATO
Young potato production is very important, as well for humans nutrition regard to
its distinct nutritive value as for potato usage period. Potato production is very
profitable and has strong agro-technical significance, which reflects in crop rotation
enabling two harvests per year and living the soil of good structure behind, with
high level of nutrition. Application of optimal amounts of nitrogen fertilizers is necessary regard the aim of providing healthy safe vegetable with allowed content of
nitrate. The aim of these investigations, started with pointed facts, was consolidating of optimal dose of nitrogen for high yield achieving at different sorts of young
potato. Open field experiments took place in the vegetation season of 2003, on the
alluvium soil, location Trbusani, near Čačak. Experiment took place in four variants
with the growing doses of nitrogen and with usage of five potato sorts: Adora,
Lizeta, Kleopatra, Amorosa and Kondor. Achieved results shows that increasing of
nitrogen doses influence on increasing of young potato yield; the highest effect was
established at Kleopatra sort where we notify increasing of 52,8%. The least effect
is shown at Adora sort. Regarding the nitrate contact, the differences between examined sorts and increased doses is established.
1-U-16 (108)
ZBORNIK ABSTRAKATA
19
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
DOSTIGNUĆA I DALJI PRAVCI U OPLEMENJIVANJU SUNCOKRETA
D. Škorić, S. Jocić, D. Jovanović
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Prethodne decenije postignuti su značajni rezultati u oplemenjivanju suncokreta u
svetu i kod nas. Koristeći različite metode povećana je genetička varijabilnost gajenog suncokreta i omogućeno stvaranje produktivnih hibrida suncokreta. U divljim
vrstama pronađeni su izvori otpornosti prema rđi, plamenjači, Phomopsisu, Macrophomina, volovodu i ugrađeni u inbred linije gajenog suncokreta sa dobrim kombinirajućim sposobnostima za agronomska svojstva. Problem u oplemenjivanju predstavlja brza izmena rasnog sastava kod patogena (plamenjača, volovod i dr.).
Značajni rezultati su postignuti i kod stvaranja hibrida za posebne namene. Stvoreni
su hibridi sa visokim sadržajem oleinske kiseline u ulju (> 80 %). Pored toga radi se
na izmeni tokoferola u ulju (umesto alfa, ugrađuju se beta, gama i delta). Stvoren je
velik broj hibrida konzumnog tipa.
Glavni pravci u oplemenjivanju suncokreta u narednom periodu biće usmereni na
povećanje genetske varijabilnosti, adaptabilnosti, otpornosti prema bolestima, insektima i stresu (suši). Pored divljih vrsta, kao izvori poželjnih gena poslužiće nove
metode biotehnologije, koje treba da obezbede određene poželjne gene i da ubrzaju
proces oplemenjivanja suncokreta.
ACHIEVEMENTS AND FUTURE DIRECTIONS
OF SUNFLOWER BREEDING
In the past decade, significant results have been achieved in sunflower breeding
both domestically and internationally. The genetic variability of cultivated sunflower has been increased using various methods, enabling the development of productive sunflower hybrids. Sources of resistance to rust, downy mildew, Phomopsis, Macrophomina, and broomrape have been found in the wild species and incorporated into cultivated sunflower inbreds with good combining abilities for various
agronomic traits. The main problem facing sunflower breeding is the rapid changing
of racial composition of some pathogens (downy mildew, broomrape, and others).
Significant results have also been achieved in developing hybrids for special purposes. Hybrids with high levels of oleic acid in the oil (>80%) have been developed
and work is also under way on altering the oil tocopherol composition of sunflower
(alpha tocopherols are being replaced with beta, gamma and delta ones). A large
number of confectionery sunflower hybrids have been developed, too.
The main focus of sunflower breeding in the upcoming years will be an increase of
this crop’s genetic variability, adaptability, and resistance to diseases, insects and
stress (drought). In addition to the wild species as sources of desirable genes, such
genes will be sought using new biotechnology methods, which will provide certain
desirable genes and speed up the breeding process.
20
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-17 (050)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KOMPONENTE FENOTIPSKE VARIJABILNOSTI ZA PREČNIK GLAVE
SUNCOKRETA (Helianthus annuus L.)
Nada Hladni1, D. Škorić1 i Marija Kraljević-Balalić2
1
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
2
Poljoprivredni fakultet, Novi Sad
Suncokret je u mnogim zemljama u svetu i kod nas osnovna biljka za proizvodnju
jestivog ulja. Visina biljke, veličina, forma i položaj glave na stablu, broj listova,
njihova veličina, trajanje i raspored na biljci imaju važnu ulogu u definisanju optimalne arhitekture hibrida suncokreta (Škorić, 1975, 1989, 2002). U cilju praćenja
načina nasleđivanja i efekta gena prečnika glave suncokreta u F1 i F2 generaciji izvršena su dialelna ukrštanja isključujući recipročna sa šest genetski divergentnih inbred linija suncokreta. Dobijene su značajne razlike u srednjim vrednostima za ispitivano svojstvo. Prečnik glave se u F1 generaciji nasleđivao superdominantno jedino
se u četiri ukrštanja javila dominacija, dok se u F2 generaciji nasleđivao dominantno, a superdominacija se zadržala u četiri kombinacije. Glavni deo genetske varijanse čini dominantna komponenta, a način nasleđivanja prečnika glave je superdominacija uzevši u obzir sve kombinacije ukrštanja u obe generacije (F1 i F2). Ova
istraživanja mogu biti od značaja u stvaranju visoko prinosnih genotipova suncokreta.
COMPONENTS OF PHENOTYPIC VARIABILITY OF HEAD DIAMETER
IN SUNFLOWER (Helianthus annuus L.)
Sunflower is the main crop species for the production of edible oil in many countries of the world, including ours. Plant height and head size, form and position on
the stem as well as the number of leaves, their size, duration and distribution on the
plant all play an important role in defining optimal plant architecture in sunflower
hybrids (Škorić, 1975, 1989, 2002). In order to monitor the mode of inheritance and
genes effects for head diameter in the F1 and F2 generations, half diallel crosses
were made in six genetically divergent sunflower inbreds. The mean values of the
trait in question differed significantly. The mode of inheritance of head diameter in
the F1 generation was superdominance in all but four crosses, which had dominance
instead. In the F2 generation, on the other hand, the prevailing mode was dominance, while superdominance was recorded in four cases. The dominant component
accounted for the bulk of genetic variance, and the mode of inheritance of head diameter taking into account both the F1 and F2 generations was superdominance.
These findings may prove valuable for developing high-yielding sunflower genotypes.
1-U-18 (099)
ZBORNIK ABSTRAKATA
21
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
POPULACIONA DIVERGENTNOST I KOMBINACIONA SPOSOBNOST
DIPLOIDNIH MULTIGERMNIH POPULACIJA ŠEĆERNE REPE
OTPORNIH ILI TOLERANTNIH PREMA RIZOMANIJI
L. Kovačev, N. Čačić, Snežana Mezei i Nevena Nagl
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Postojanje genetičke divergentnosti, kako unutar tako i između različitih populacija
neophodno je da bi se povećao genetički potencijal rodnosti, poboljšale kvantitativne osobine i otpornost prema najznačajnijim bolestima. U hibridizaciji šećerne repe
multigermne diploidne populacije koriste se ili kao oprašivači za stvaranje F1 hibrida ili kao donori poželjnih gena za najvažnije kvantitativne i kvalitativne karakteristike. Njihova uloga i značaj u oplemenjivačkim programima je od posebnog interesa. U našoj zemlji više od 60% površina pogodnih za gajenje šećerne repe zahvaćeno je rizomanijom. U radu je ispitivano dvadeset multigermnih populacija različitih
po stepenu otpornosti-tolerantnosti. Cilj istraživanja je bio da se utvrdi da li se ispitivane populacije koje se razlikuju po poreklu i stepenu otpornosti međusobno i genetički razlikuju, zatim da li postoji intra populaciona divergentnost zbog mogućnosti daljeg poboljšanja populacije i da se ispitaju opšte i specifične kombinacione
sposobnosti u ukrštanjima sa četiri genetički divergentne citoplazmatsko nuklearne
muško sterilne linije. Primenom odgovarajućih statističkih metoda utvrđena je kako
inter tako i intra populaciona divergentnost diploidnih populacija.
POPULATION DIVERSITY AND COMBINING ABILITIES OF DIPLOID
MULTIGERM SUGAR BEET POPULATIONS WHICH ARE TOLERANT
OR RESISTANT TO RHIZOMANIA
Genetic diversity, inside and between populations, is necessary for increasing of genetic potential for yield and improvement of quantitative traits and disease re-sistance. In sugar beet breeding, multigerm diploid populations are used as pollinators, or
as donors of important quantitative and qualitative traits. Therefore, they play an
important role in breeding programs. In our country more than 60% of area suitable
for sugar beet growing is infected with rhizomania. We tested twenty multigerm populations with different level of resistance and tollerance to this disease. The aim of
research was to determine if popluations, who come from different regions and have
different level of resistance, are genetically different as well. Intra-population variability was tested in order to explore possibilities for further population improvement, and at the same time combining abilities were tested in crosses with four lines
with cytoplasmatical nuclear male sterility. Significant inter- and intra population
variability of diploid populations was determined.
22
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-19 (048)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
OSOBINE SEMENA KAO POKAZATELJ SRODNOSTI - GENOTIPSKE
OSNOVE HIBRIDA ŠEĆERNE REPE
S. Petrović1, R. Sabovljević2, D. Biserčić3, Divna Marković2 i Zlatoljupka Stanković4
1
Zavod za šećernu repu "Selekcija", Aleksinac
2
Poljoprivredni fakultet, Beograd-Zemun
3
DPP "Mitrosrem", Sremska Mitrovica
4
Institut "Srbija", CPTI Zaječar
Ispitivane su osobine semena šećerne repe pet triploidnih kombinacija i tri anizoploidne kombinacije. Ispitivane su osobine semena: ukupna masa klubeta-ploda (m0),
masa semena u plodu (m1), masa klubeta (m3), energija – brzina klijanja (E.K.) i
ukupno klijanje (U.K.). Seme je uzeto iz dve frakcije veličine klubeta: 3,25-3,50
mm i 4,25-4,50 mm. Temperature za ispitivanje klijanja bile su: t1=5°/15°C (naizmenično 12/12 sati); t2=20°C const. Ispitivanja su vršena u deset ponaljanja
(10x100 semena). Eksperimentalni podaci obrađeni su na ukupnu varijabilnost (X,
C.V.), dvofaktorijalnom analizom varijanse (za osobine m0 i m1, trofaktorijalnom
analizom varijanse (za osobine E.K. i U.K.) korelacionom analizom (proste korelacije za osobine m0 i m1; višestruka regresija za osobine U.K.i E.K.) i grupisanjem
po osnovi razlika (klaster-analiza). Klaster analiza pokazuje najveću uslovljenost
genotipskom konstitucijom sorte (triploidi i anizoploidi) i grupom hibridnih kombinacija (AL – triploidni hibridi i NS – triploidni hibridi).
THE SEED CHARACTERISTICS AS ON INDICATOR OF
SIMILARITY – GENOTYPIC BASIS –SUGAR BEET – HYBRID
The characteristics of sugar-beet seeds of five triploid and three anisoploid combinations have been investigated. The following seed characteristics were examined:
total weight of seed-balls - fruits (m0), seed weight within fruit (m1), seed-ball
weight (m3), energy –rate of germination (E.K.) and total germination (U.K.). The
seed was taken from two seed-ball sizes fraction: 3,25-3,50 mm and 4,25-4,50 mm.
Temperatures for germination examination were: t1=5°/15°C (12/24 h alternatively); t2=20°C const. The examinations were performed in ten replications (10 x
100 seeds). The experimental data were processed for total variability (X, C.V.), by
two-factorial variance analysis (for characteristics m0 and m1), by three-factorial
variance analysis (for E.K. and U.K.), by correlation analysis (simple correlation for
m0 and m1, multiple regression for U.K. and E.K.) and by grouping on the basis of
differences (cluster analysis). The cluster analysis has shown maximal causability
by genotypic constitution of the cultivar (triploids and anisoploids) and by the
group of hybrid combinations (AL- triploid hybrids and NS- triploid hybrids).
1-U-20 (170)
ZBORNIK ABSTRAKATA
23
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
TIP LISTA I PRINOS ZRNA STOČNOG GRAŠKA
V. Mihailović i A. Mikić
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Cilj trogodišnjeg ogleda (2000-2002) bilo je ispitivanje prinosa zrna devet genotipova graška različitog tipa lista. Jedan od njih (Акациевидная форма) imao je bagremasti (Aftl), četiri (NS-junior, moravac, javor i amino) normalni (AfTl) i četiri (jezero, 4(1993), CD i Primeroy) afila (afTl) tip lista. Praćene su prosečna visina biljke
(VB), visina prve mahune (VPM), broj internodija (BI), broj mahuna po biljci
(BMB), broj zrna po biljci (BZB), masa biljke (MB), prinos zrna po biljci (PZB) i
jedinici površine (PZP), žetveni indeks (ŽI) i masa hiljadu zrna (MHZ). Utvrđeno je
postojanje značajnih razlika u komponentama prinosa zrna, kako između grupa sa
različitim tipom lista, tako i među genotipovima u okviru iste grupe. Sorte AfTl genotipa odlikovale su se najvećim vrednostima VB (75,2 cm), VPM (43,5 cm), BI
(18,9), BMB (8,7), BZB (34,2), MB (15,89 g) i PZP (6,97 g). Genotipovi afTl fenotipa imali su najveći ŽI (0,56), PZP (2980 t/ha) i MHZ (255 g). Sorta NS-junior odlikovala se najvećim vrednostima VB (120,4 cm), VPM (68,6 cm), BI (22,2), BMB
(11,3), BZB (42,5) i MB (17,95 g). Najveći PZB (8,56 g) postigla je sorta javor,
dok je najveći ŽI određen kod genotipa 4(1993) (0,60). Najveći PZP ostvarila je
sorta Primeroy (4298 kg/ha), a najveća MHS izmerena je kod moravca (301 g).
LEAF TYPE AND GRAIN YIELD IN FORAGE PEA
A three-year trial (2000-2002) was aimed to investigate the grain yield of nine pea
genotypes with different leaf type. One (Akatsievydnaya Forma) had acacia (Aftl),
four (NS-junior, Moravac, Javor and Amino) normal (AfTl) and four (Jezero,
4(1993), CD and Primeroy) afila (afTl) leaf type. Average plant height (PH), first
pod height (FPH), internode number (IN), pod number per plant (PNP), grain number per plant (GNP), plant mass (PM), grain yield per plant (GYP) and per area unit
(GYA), harvest index (HI) and thousand grains weight (TGW) were studied. There
existed significant differences in all yield components, both between the different
leaf type groups and between the genotypes of the same group. The AfTl cultivars
had the greatest values for PH (75,2 cm), FPH (43,5 cm), IN (18,9), PNP (8,7),
GNP (34,2), PM (15,89 g) and GYP (6,97 g). The afTl genotypes had the greatest
HI (0,56), GYA (2980 t/ha) and TGW (255 g). As for the cultivars, NS-junior was
characterized by the greatest values of PH (120,4 cm), FPH (68,6 cm), IN (22,2),
PNP (11,3), GNP (42,5) and PM (17,95 g). Javor had the greatest GYP (8,56 g),
while the greatest HI was determined in genotype 4(1993) (0,60). The greatest
GYA was in Primeroy (4298 kg/ha) and the greatest TGW was measured in Moravac (301 g).
24
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-21 (133)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SORTNA ISPITIVANJA NOVIH HIBRIDA PARADAJZA
R. Pavlović i Ljiljana Bošković-Rakočević
Agronomski fakultet, Čačak
Paradajz predstavlja veoma značajnu kulturu za našu zemlju sa razvijenom proizvodnjom na većim površinama i značajnim učešćem u ukupnoj potrošnji povrća.
Proizvodnja se organizuje na otvorenom polju i u zatvorenom prostoru. Znatne
površine su u plastenicima bez dopunskog zagrevanja, čija je osnovna namena da
biljke štite od slabijih kratkotrajnih mrazeva i u stvaranju što povoljnijih temperaturnih uslova. Poslednjih godina, u našoj zemlji uočena je velika raznolikost korišćenog sortimenta, što se različito odražava na postizanje prinosa. U plasteničkoj
proizvodnji, zbog visokih troškova, jedan od glavnih faktora je izbor sorte, odnosno
hibrida sa njihovim karakteristikama u pogledu komponenti prinosa, otpornosti i
kvaliteta plodova. Na osnovu navedenih činjenica, i u cilju uvođenja novog sortimenta u proizvodnju obavljena su ova istraživanja, da bi se utvrdile sortne specifičnosti i dale preporuke za njihovo širenje u proizvodnoj praksi. Ogledi su izvedeni u
vegetacionoj sezoni 2003. godine u plastenicima bez dopunskog zagrevanja, sa većim brojem genotipova paradajza, u mestu Trbušani kod Čačka. Rezultati istraživanja pokazuju značajne razlike u pogledu komponenti prinosa ispitivanog sortimenta.
SORT EXAMINATIONS ON NEW TOMATO HYBRIDS
Tomato presents very important culture for our country with spread production in
large number of areas and significant part in total vegetable consumption. Production takes place in open fields and in the closed spaces. Considerable areas are
green houses without additionally heating, and its basic purpose is plant protecting
from the weak, short-lived frosts and making of the favorable temperature conditions. During the last years, usage of various sorts is present in our country, and that
gives various results in the green house yield. In the green house production, regard
to the high expensive, one of the most important factors is sort selection, respectively hybrids with their characteristics connected with the yield components, resistant and fruit quality. Based on these facts and with the aim of introducing new
sorts in the production, this examination took place, so we could established sort
specifics and give our suggestion on spreading this sorts in the production practice.
Experiments took place in the vegetation season of 2003, in the green houses without additional heating, with large number of potato genotypes, location Trbusani,
Čačak. Examined results shows noticeable different on the yield components among
examined sorts.
1-U-22 (074)
ZBORNIK ABSTRAKATA
25
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
ANALIZA GLAVNIH KOMPONENATA (PCA) OSOBINA PASULJA
(Phaseolus vulgaris L.)
Mirjana Vasić i Jelica Gvozdanović-Varga
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Ispitivana je divergentnost kolekcije pasulja. Posmatrane su boja i oblik zrna pasulja kao kvalitativne i 13 kvantitativnih osobina (tri komponente visine biljke, pet direktnih komponenti prinosa i pet hemiskih osobina zrna). Analizom glavnih komponenata (PCA) utvrđeno je koje su od ispitivanih osobina odlučujuće u diferenciranju
genotipova. Glavne komponente su formirane na osnovu korelacione matrice. Prikaz glavnih komponenti vršen je preko nerotiranih i preko rotiranih vrednosti korelacija osobina sa glavnim osama. Prikazan je procentualni udeo pojedinih glavnih
komponenata u ukupnoj varijabilnosti, kao i kumulacija varijabilnosti. Za objašnjenje varijabilnost kolekcije dovoljno je bilo sedam glavnih komponenata. Prva glavna komponenta govori o produktivnosti genotipa, druga o obliku zrna, treća o krupnoći zrna, četvrta o pogodnosti genotipova za žetvu, a ostale tri o hemijskom sastavu zrna.
PRINCIPAL COMPONENT ANALYSIS (PCA) OF BEAN
(Phaseolus vulgaris L.) TRAITS
We studied the divergence of our beans collection. The study included two qualitative traits, grain color and shape, and 13 quantitative traits, namely three components of plant height, five direct yield components and five chemical properties of
grain. The principal component analysis (PCA) showed which of the traits were
decisive in genotype differentiation. The principal components were formed based
on the correlation matrix and shown through unrotated and rotated values of trait
correlation with the main axes. The percentage contribution of particular main components to total variability was shown, as was the accumulation of variability. The
variability of the collection was interpreted based on the seven principal components, the first one describing genotype productivity, the second grain shape, the
third grain size, the fourth genotype harvestability and the last three describing the
chemical composition of grain.
26
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-U-23 (045)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
MORFOLOŠKO-PROIZVODNE OSOBINE EKSPERIMENTALNIH
HIBRIDA I RODITELJSKIH KOMPONENTI CVEKLE
R. Sabovljević1, Zlatoljupka Stanković2, B.Petrović2, S.Petrović 3 i D.Biserčić 4
1
Poljoprivredni fakultet u Beogradu-Zemunu
2
Institut "Srbija" CPTI Zaječar
3
Zavod "Selekcija" Aleksinac
4
DPP "Mitrosrem" Sremska Mitrovica
U poljskim ogledima ispitivane su morfološko-proizvodne osobine eksperimentalnih hibrida cvekle. Komponenta majka je stvorena višestrukim povratnim ukrštanjima i odabiranjima, a stabilizovana je kao CMS varijanta. Oprašivači su takođe stabilizovani višestrukim povratnim ukrštanjima i odabiranjima. Ispitivanjima su obuhvaćena ukupno četiri eksperimentalna hibrida (F1 generacija, uslovno uzeto TC
hibridnih kombinacija), po dve hibridne kombinacije jedne majke sa dva različita
oprašivača. Jedan od kriterijuma u odabiranjima i ukrštanjima bio je i učešće jednosemene klubadi u ukupnom broju klubadi na biljkama-majkama. Morfološko-proizvodne osobine obuhvatale su: broj listova na biljci; prečnik korena; masa korena;
broj prstenova na preseku korena; boja lisne drške i liske; boja preseka korena; dužina zadebljalog korena; oblik korena; suva materija u soku (digestija); masa lista
po biljci u tehnološkoj zrelosti korena. Sve osobine obrađene su na ukupnu varijabilnost (prosek; C.V.). Za pojedine osobine izvršena je korelaciona analiza primenom jednačine višestruke regresije.
MORPHOLOGIC-PRODUCTIVE CHARACTERISTICS OF EXPERIMENTAL
HYBRIDS AND PARENTAL COMPONENTS OF BEET-ROOT
In field trials morphologic-productive characteristics of experimental beet-root hybrids were investigated. Mother component was made by multiple reversible inbreed and selection, and was stabilized as CMS variant. Pollinators were also stabilized by multiple reversible inbreed and selection. The researches have encompassed total of four experimental hybrids (F1 generation, conditionally taken TC hybrid
combination), two hybrid combinations of one mother with two different pollinators. One of the criteria in selecting and inbreeding was participation of mono-seed
seed-ball in the total seed-ball number on mother-plants. Morphological-productive
characteristics included: number of leaves on the plant, diameter of the root, weight of
the root, number of the rings on cross section of the root, color of the leaf handle and
leaf, color of the cross section of the root, length of root, shape of root, dry substance
in the juice (digestion), leaf weight per plant in technological ripeness of root. All
characteristics were calculated for total variability (mean, C.V.). For some characteristics the correlation analysis was calculated by multiple regression equation.
1-U-24 (002)
ZBORNIK ABSTRAKATA
27
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST I KORELACIJE OSOBINA BILJAKA I SEMENA
KOD PET VRSTA LEKOVITIH BILJAKA
1
R. Jevđović1, R. Sabovljević2 i Divna Marković2
Institut za proučavanje lekovitog bilja "Josif Pančić", Beograd
2
Poljoprivredni fakultet, Beograd-Zemun
U istraživanjima su obuhvaćene sledeće vrste lekovitih biljaka: bela slačica (Sinapis
alba L.), piskavica (Trigonella foenum-graecum L.), heljda (Fagopyrum esculentum
Moench), neven (Calendula officinalis L.) i crni slez (Malva silvestris L.). Izvršena
su trogodišnja ispitivanja u poljskim uslovima. Ogledi su bili na površinama Instituta "Josif Pančić" u Pančevu. Kod svih pet vrsta lekovitih biljaka materijal su sortepopulacije, koje se održavaju masovnom selekcijom u svakoj generaciji. Obuhvaćene su neke morfološke osobine biljaka (visina stabla, broj grana), neke proizvodne
osobine (broj plodova po biljci, broj i masa semena po biljci) i osobine semena
(krupnoća semena, klijavost semena). Istraživanja su obuhvatila pojedinačne biljke i
radne uzorke iz materijala. Eksperimentalni podaci obrađeni su za svaku godinu posebno i za sve tri godine zajedno. Eksperimentalni podaci obrađeni su na ukupnu
varijabilnost (X; C.V.), analizom varijanse, korelacionom analizom (primenom jednačine višestruke regresije) i klaster-analizom. Rezultati pokazuju različite vrednosti, za iste osobine, u odnosu na botaničku vrstu, godinu-sezonu istraživanja i za sve
tri godine istraživanja.
VARIABILITY AND CORRELATION OF PLANT AND SEED
CHARACTERISTICS IN FIVE SPECIES OF MEDICINAL PLANTS
In investigations following medicinal plants species were included: Sinapis alba L.,
Trigonella foenum-graecum L., Fagopyrum esculentum Moench, Calendula officinalis L. and Malva silvestris L. Three-year investigations were performed in field
conditions. Assays took place on fields of Institute "Josif Pancic" in Pancevo. For
all five species of medicinal herbs material are cultivars-populations that were bred
by mass selection in each generation. Some morphologic characteristics of plants
are encompassed (stem high, number of branches), some productive characteristics
(number of fruits per plant, number and weight of seed per plant) and seed characteristics (size of seed, germination of seed). Investigations included single plants and
working samples out from material. Experimental data are processed for each year
separately and for all three years together. Experimental data are calculated for total
variability (X, C.V.), variance analysis, correlation analysis (using multiple regression equation) and cluster analysis. The results have shown different values for
same characteristics regarding botanical species, year-season of investigation and
for all three years of investigations.
30
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-1 (115)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SPONTANI SRODNICI PŠENICE U KONTINENTALNOM DELU
CRNE GORE
Sofija Petrović i M. Dimitrijević
Poljoprivredni fakultet, Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
U 2002. godini izvedena je istraživačka ekspedicija sa ciljem ispitivanja i prikupljanja genetičke varijabilnosti roda Aegilops, divljeg srodnika pšenice u mediteranskom regionu, na teritoriji Crne Gore. U radu su prikazani rezultati istraživanja u
kontinentalnom delu Crne Gore (dolina Zete, Rijeka Crnojevića, Rumija i oblast
oko Skadarskog jezera), gde je ustanovljena značajna genetička varijabilnost ispitivanog roda na većem broju lokaliteta.
SPONTANEOUS RELATIVES OF CULTIVATED WHEAT IN
CONTINENTAL PART OF MONTENEGRO
A research expedition covering the interior part of the Republic of Montenegro
(Zeta valley, Rijeka Crnojevića, Rumija and the area around Skadar lake) was conducted in order to investigate and collect genetic variability of Aegilops genus, in
2002. The considerable genetic variability of the genus in study was noticed and
collected in a number of localities.
1-P-2 (114)
ZBORNIK ABSTRAKATA
31
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST OSOBINA KLASA PŠENICE
NA DEGRADIRANOM ZEMLJIŠTU
Sofija Petrović, M. Dimitrijević, M. Belić, V. Hadžić i Ljiljana Nešić
Poljoprivredni fakultet, Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Deset sorti pšenice je ispitivano za varijabilnost komponenata prinosa klasa na degradiranom zemljištu tipa solonjeca u kontrolnoj varijanti i uz primenu dva nivoa
meliorativnih mera, kao i na černozemu. Meliorativne mere su se sastojale u primeni 25 t i 50 t fosfogipsa po hektaru. U radu je prikazana varijacija komponenata prinosa klasa i to dužina klasa, masa klasa, broj i masa zrna po klasu. Intenzivne sorte
pšenice su iskazale najviše srednje vrednosti posmatranih osobina, na černozemu,
ali i različitu reakciju na meliorativne mere na solonjecu.
VARIABILITY OF WHEAT SPIKE TRAITS EXAMINED IN
DEGRADED SOIL CONDITIONS
Ten varieties of wheat grown on degraded soil were examined for variability of
spike yield components. The trial was conducted on “solonjec” type of soil in two
levels of ameliorative measures with non-treated control, as well as, on “chernozem” soil type. Land reclamation measures consisted of phosphor gypsum application in amount of 25t/ha and 50t/ha. The spike yield components in study were
spike length, total spike weight, and the number of grains, as well as, grain weight
per spike. Intensive wheat varieties exhibited the highest mean values of investigated traits on “chernozem” soil type, but different reaction to melioration on “solonjec” type of soil, as well.
32
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-3 (157)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
BOKORENJE KOD PŠENICE
Veselinka Zečević, D. Knežević i Danica Mićanović
IIP ʺ″SRBIJAʺ″-Beograd, Centar za strna žita, Kragujevac
U radu je ispitivana varijabilnost, komponente fenotipske varijanse i heritabilnost za
produktivno bokorenje kod 50 genotipova pšenice. Istraživanja su obavljena u ogledu koji je izveden po slučajnom blok sistemu u toku dve godine. Ispitivane sorte
pšenice ispoljile su visoko značajne razlike u srednjim vrednostima za produktivno
bokorenje. Prosečno za obe godine, najveća vrednost za ovo svojstvo utvrđena je
kod sorte Zlatna Dolina (12,5), a najmanja kod Zemunke i Pobede (8,0). Standardnom devijacijom i koeficijentom varijacije ustanovljena je visoka varijabilnost produktivnog bokorenja u obe godine ispitivanja. Prosečno za obe godine i sve sorte,
koeficijent varijacije je bio dosta visok (V=23,6%). Znatno veća varijabilnost od
prosečne utvrđena je između pojedinih sorti. Sorta Minister Dwarf (V=30,8%) pokazala je najveću varijabilnost ovog svojstva u obe godine istraživanja. Najmanja
varijabilnost ovog svojstva utvrđena je kod Skopljanke (V=14,3%). Heritabilnost u
širem smislu za ovo svojstvo iznosila je h2=59,2%. Na osnovu komponenti fenotipske varijanse ustanovljen je sličan udeo genotipa (24,6%), interakcije genotip/godina (24,0%) i godine (20,7%) u ukupnoj varijabilnosti ovog svojstva. Visoke vrednosti za udeo godine i interakcije ukazuju na jaku zavisnost ovog svojstva od faktora
spoljne sredine.
TILLERING IN WHEAT
Variability, components of phenotypic variance and heritability for productive
tillering in 50 wheat genotypes from different selection centers of the world were
studied.The experiment was performed in randomized block design in three replications in the experimental field, in a period of two years. The analyzed cultivars
displayed very significant differences in the average value of productive tillering.
The highest value of productive tillering was found at the cultivar Zlatna Dolina
(12.5), and the lowest at the cultivars Zemunka and Pobeda (8.0). Variability of
productive tillering was high in both years. Coefficient of variation averaged
V=(23.6%) for all cultivars in both years. It was discovered that there was much
higher variability in the cultivars than in the years. The highest variability of this
trait was found for cultivar Minister Dwarf (V=30.8%), and the lowest for cultivar
Skopljanka (V=14.3%). The heritability in the broad sense was h2=59.2%. The
analysis of phenotypic variance established that percentage of the whole phenotypic
variability was similar for genetic factors (24.6%), interaction of the cultivar/year
(24.0) and year (20.7). It means that productive tillering is a variable trait and its
expression depends highly on the environmental factors.
1-P-4 (182)
ZBORNIK ABSTRAKATA
33
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
GENETIČKA USLOVLJENOST TEHNOLOŠKOG KVALITETA PŠENICE
D. Knežević1, Veselinka Zečević1, Nevena Ðukić2 i Danica Mićanović1
1
IIP SRBIJA, Centar za strna žita, Kragujevac
2
Prirodno-matematički fakultet, Univerzitet u Kragujevcu, Kragujevac
Kvalitet je kompleksno genetički determinisano svojstvo. Veliki je broj parametara
koji učestvuju u određenu kvaliteta. U ovom radu je predstavljena analiza sedimentacije proteina i volumena hleba kod 20 genetički različitih sorti pšenice. Metodom
elektroforeze analiziran je sastav glijadina i glutenina. Ispitivana je povezanost glijadina i glutenina koji su kodirani Gli-1 i Glu-1 alelima sa komponentama kvaliteta.
Ustanovljeno je da sorte (KG.56, KG.56S, Rodna i Tara) koje imaju Gli-B1b, GliD1b, Glu-D1d imaju visoke vrednosti sedimentacije proteina i volumena hleba. Takođe je ustanovljena pozitivna korelacija između Gli-D2a i sedimentacije proteina,
kao i između Gli-B1l i volumena hleba (Srbijanka, Ravanica, Jugoslavija, Balkan i
dr.). Identifikovani Gli-1 i Glu-1 aleli mogu se koristiti kao markeri za kvalitet u
oplemenjivanju pšenice. Međutim, analizirane komponente tehnološkog kvaliteta
nisu genetički određene samo sa Gli-1 i Glu-1, vec i drugim faktorima (Gli-2, Gli-3,
proporcijom sadržaja glijadina/glutenina itd.) koje treba više proučiti.
GENETIC DETERMINATION OF TECHNOLOGICAL
QUALITY OF WHEAT
Quality represents complex genetically determined traits. The numerous parameters
are included in quality determination. In this work were presented analysis of sedimentation volume and loaf volume in 20 genetically different wheat cultivars. The
gliadin and glutenin composition were analyzed by electrophoresis method. The
relationships between Gli-1, Glu-1 alleles encoding gliadin and glutenin proteins
and quality components were analyzed. The high sedimentation protein volume and
high loaf volume values were established in cultivars (KG.56, KG.56S, Rodna and
Tara) which carried Gli-B1b, Gli-D1b, Glu-D1d. Also, positive correlation between
Gli-D2 and sedimentation volume as well as between Gli-B1l and loaf volume were
established (Srbijanka, Ravnica, Jugoslavija, Balkan). The identified alleles at the
Gli-1 and Glu-1 loci can use as markers of quality in wheat breeding. However, the
analyzed components of technological quality are genetically determined, but not
only by Gli-1 and Glu-1, than by other factors (Gli-2, Gli-3, ratio of gliadin/glutenin
amount etc) which is necessary more study.
34
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-5 (049)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST PRINOSA I KVALITETA SORTI OZIME PŠENICE U
LOKALITETU KRAGUJEVAC
1
M. Pavlović1, Zorica Jestrović1, M. Kuburović2 i D. Knežević1
Institut za istraživanja u poljoprivredi “Srbija”, Centar za strna žita Kragujevac
2
Agronomski fakultet, Čačak
Prinos zrna, morfološke osobine i pokazatelji tehnološkog kvaliteta kod 22 sorte i 1
linije ozime pšenice su analizirani i upoređivani sa sortama pobeda i partizanka u
dvogodišnjim istraživanjima. Prosećni prinosi zrna u obe godine su se kretali od
6.04 – 7.36 t/ha. Sorte pšenice rusija, lazarica i lira pokazale su visoko značajno veći prinos u odnosu na pobedu. Prosečan prinos zrna za ispitivane sorte se razlikovao
po godinama. Ustanovljena je razlika od 2.82 t/ha između prosečnih prinosa u dve
godine ispitivanja, što ukazuje na veliki uticaj agroekoloških uslova. Spoljašnji faktori su bitno uticali na varijabilnost visine stabljike: razlike su iznosile i do 30 cm
zavisno od godine. Prosečna visina biljaka je iznosila od 72.0 cm (KG 100) do 97.0
cm (kraljevica). Razlike u vremenu klasanja između godina u proseku su iznosile 5
dana. Ispitivane sorte su imale hektolitarsku masu zrna iznad 80 kg pri čemu se ističe sorta košuta (86.60 kg). Prema krupnoći zrna ističu se sorte kraljevica i matica.
Visoke vrednosti sedimentacije proteina iznad 50 ml imale su sorte KG 56-S, rodna,
rusija i bistrica, dok je sadržaj proteina bio najveći kod studenice (11.23%). Na osnovu dobijenih rezultata može se videti veoma jak uticaj agroekoloških uslova za
ispoljavanje morfofizioloških i produktivnih osobina kod ispitivanih genotipova.
VARIABILITY OF GRAIN YIELD AND TECHNOLOGICAL QUALITY OF
WINTER WHEAT CULTIVARS IN KRAGUJEVAC
Grain yield, morphological traits and technological quality in 22 cultivars and 1
advanced line have been evaluated during 2 years of investigation and compared
with check cultivars Pobeda and Partizanka. The grain yield in average in both
years was between 6.04 – 7.36 t/ha; cvs. Rusija, Lazarica and Lira showed high
significant higher grain yield than cv. Pobeda. High significant differences of grain
yield in average (2.82 t/ha) between years was found, which showed that environmental factors have great impact. The value of plant high was between 72.0 cm
(KG 100) and 97.0 cm (Kraljevica). Hectoliter mass was over 80 kg, especially cv.
Košuta (86.6 kg). High value of sedimentation (over 50 ml) was found in cvs. KG
56-S, Rodna, Rusija and Bistrica, while the higher content of protein was discovered in cv. Studenica (11.23%). The data analyzed show that environmental factors
had very high influence to investigated parameters.
1-P-6 (164)
ZBORNIK ABSTRAKATA
35
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NASLEĐIVANJE POJEDINIH KOMPONENATA PRINOSA
OZIMOG JEČMA
Milomirka Madić1 i Marija Kraljević-Balalić2
1
Agronomski fakultet, Čačak
2
Poljoprivredni fakultet, Novi Sad
Pet divergentnih genotipova ozimog dvoredog ječma (Vada, Đerdap, NS-293, Jagodinac i Sladoran) je odabrano za dialelna ukrštanja, da bi se ocenio način nasleđivanja, efekat gena i komponente genetičke varijanse za broj i masu zrna po klasu u F1
generaciji.
Ocena načina nasleđivanja data je na bazi signifikantnosti razlika sredina vrednosti
hibrida u odnosu na roditeljski prosek. Za utvrđivanje komponenti genetičke varijanse i regresionu analizu podataka korišćena je metoda Jinks (1954), Hayman
(1954) i Mather and Jinks (1971).
Između srednjih vrednosti roditelja i potomstva su postojale značajne razlike za oba
ispitivana svojstva. Broj i masa zrna po klasu u većini kombinacija ukrštanja nasleđivale su se uglavnom dominantno ili superdominantno. Komponente genetičke varijanse, prosečan stepen dominacije i linija regresije ukazali su na superdominaciju
kod nasleđivanja ovih osobina. Dobijene vrednosti heritabilnosti za broj i masu zrna
po klasu su bile u veoma širokom dijapazonu.
THE INHERITANCE OF SOME YIELD COMPONENTS
IN WINTER BARLEY
Five divergent genotypes of two-rowed winter barley (Vada, Đerdap, NS-293, Jagodinac and Sladoran) have been selected for diallel crossing in order to study the
mode of inheritance, gene effect and the genetic variance components for the number and mass of grains per spike in F1 generation.
The evaluation of the mode of inheritance was done on the basis of the significance of
differences between the hybrid mean values and the parent average. The analysis of the
components of genetic variance and the regression data analysis were made according
to the methods of Jinks (1954), Hayman (1954) and Mather and Jinks (1971).
Significant differences for both investigated traits were established between the
mean values of the parents and those of the progeny. In most crossing combinations, the number and mass of grains per spike were inherited mostly in a dominant
or overdominant manner. The genetic variance components, average degree of dominance and regression line indicated overdominance in the inheritance of these
traits. The range of the obtained values of heritability for the number and mass of
grains per spike was found to be very wide.
36
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-7 (132)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KORELACIJE I "PATH" KOEFICIJENT ANALIZA ZA PRINOS I
KOMPONENTE PRINOSA OZIMOG JEČMA
Milomirka Madić, A. Paunović i D. Đurović
Agronomski fakultet, Čačak
Da bi se što preciznije utvrdile uzročno posledične veze između direktnih i indirektnih komponenti prinosa zrna kod ozimog ječma primenjen je metod proste korelacije i analiza koeficijenata putanje. Proučavane su korelacije između prinosa zrna,
žetvenog indeksa, visine stabljike, broja i mase zrna po klasu i biološkog prinosa, u
kojem je prinos zrna predstavljao zavisno, a ostala svojstva nezavisno promenljive
varijable. Između biološkog prinosa i prinosa zrna dobijena je najveća pozitivna korelacija (0,73), koja predstavlja i rezultat visokog direktnog efekta biološkog prinosa na prinos zrna (0,56) i visokih indirektnih efekata preko svih ispitivanih osobina.
Takođe je u pozitivnoj korelaciji sa prinosom bio i broj zrna po klasu.
Visoka pozitivna korelacija ustanovljena je između žetvenog indeksa i prinosa zrna
kako metodom prostih koeficijenata (0,70) tako i metodom parcijalnih koeficijenata
putanje (0,44). Direktan efekat visine stabljike na prinos je znatno slabiji nego što
bi se moglo zaključiti samo na osnovu koeficijenata korelacije, jer visina stabljike
je indirektno uticala na prinos preko biološkog prinosa, nešto manje preko žetvenog
indeksa i broja zrna. Masa zrna po klasu nije pokazala značajnu međuzavisnost sa
visinom prinosa.
CORRELATIONS AND “PATH” COEFFICIENT ANALYSIS FOR YIELD
AND YIELD COMPONENTS IN WINTER BARLEY
In order to determine in the most precise manner possible the cause-and-effect relations between direct and indirect grain yield components in winter barley, the simple correlation method was applied and the path coefficient analysis was used. Correlations between grain yield, harvest index, stem height, number and mass of
grains per spike and biological yield, where grain yield was a dependent variable,
and the other traits the independent ones, were studied. The highest positive correlation (0.73) was obtained between the biological yield and the grain yield and it
resulted from both the highest direct effect of the biological yield on the grain yield
(0.56) and the highest indirect effects through all the traits investigated. The number
of grains per spike was also found to be positively correlated with the yield.
High positive correlation was established between the harvest index and the grain
yield by both the simple coefficient (0.70) and the partial path coefficient methods
(0.44). Direct effect of the stem height on yield was registered to be far smaller than
it could have been concluded only on the basis of the correlation coefficients, because the stem height indirectly affected the yield through the biological yield, and
to a lesser degree through the harvest index and the number of grains. No significant correlation between the mass of grains per spike and yield was determined.
1-P-8 (038)
ZBORNIK ABSTRAKATA
37
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KORELACIONA POVEZANOST IZMEĐU OSOBINA LINIJE MAJKE I
HIBRIDNOG SEMENA F1 GENERACIJE HIBRIDA KUKURUZA ZPTC 196
Jasmina Milenković1, R. Stanisavljević1, R. Sabovljević2 i Ivana Stojanović1
1
Institut za istraživanja u poljoprivredi “SRBIJA”
Centar za poljoprivredna i tehnološka istraživanja Zaječar,
2
Poljoprivredni Fakultet, Beograd
Proizvodnja semena hibrida kukuruza (Zea mays L.) u području Zaječara i okoline
ograničena je ekološkim uslovima. Nedostatak padavina i visoke temperature u letnjem periodu, ne dozvoljavaju proizvodnju semena hibrida kasnije vegetacije. Međutim, smanjena količina padavina u periodu od avgusta do septembra, uz povoljne
toplotne uslove, omogućava fiziološki zreo i zdrav naturalni semenski materijal, ali
samo ako linija majka ima kraći vegetacioni period (FAO 200-300). U radu je ispitivan uticaj osobina klipa (dužina klipa, broj semena na klipu, masa semena na klipu, broj semena u frakciji, masa semena u frakciji), na frakcioni sastav i klijavost
naturalnog semenskog materijala hibridnog semena kukuruza ZPTC 196. U primenjenoj korelacionoj analizi obuhvaćeni su svi eksperimentalni uslovi (dve godine,
redovi biljaka linije majke, sa navodnjavanjem i bez navodnjavanja). Rezultati istraživanja su pokazali da je primenjeni pristup korelacione analize za frakcioni sastav
klipa (broj i masa semena po frakcijama) skoro sveobuhvatan, dok za klijavost semena po frakcijama, verovatno, nisu obuhvaćeni svi faktori koji utiču na tu
osobinu.
CORRELATIVE CONNECTION BETWEEN CHARACTERISTICS OF
MOTHER LINE AND HYBRID SEED F1 GENERATION OF MAIZE
HYBRID ZPTC 196
Production of the maize hybrid seed (Zea mays L.) in the area of the town of
Zaječar and its surroundings is limited by the ecological conditions. The loss of precipitations and high air temperatures during summer do not allow the hybrid seed of
later vegetation to be produced. However, reduced amount of precipitations in the
period of time from August to September, with favourable heat conditions, provide
mature and healthy seed material only if the mother line has shorter vegetation period (FAO 200-300). This study examines the influence of the cob corn characteristics (cob length, number of seeds on a cob, mass of the seeds on a cob, number of
the seeds in a fraction and germination of natural seed material of the maize hybrid
ZPTC 196 seed. The applied correlative analysis involved all experimental conditions (two years, plant rows of the mother line, with watering and without watering). The results of the investigation showed that the applied approach of correlative
analysis for the fractional content of a cob corn (number and mass per fractions)
almost owerwhelming, as far as the seed germination is concerned, it was probable
that all factors having influence on that characteristic were not included.
38
1-P-9 (044)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTICAJ LINIJE-MAJKE NA AGROTEHNIČKU VREDNOST OSOBINA
HIBRIDNOG SEMENA KUKURUZA
Maja Ječmenica1, R. Sabovljević2, Gordana Demić1, S.Antonić3, Đ. Goranović4
1
Ministarstvo poljoprivrede i vodoprivrede Republike Srbije
2
Poljoprivredni fakultet, Beograd-Zemun
3
DP"Semenarstvo", Šabac
4
Zavod Topčider-Jugoinspekt, Beograd
Materijal je F1 hibridno seme kukuruza dve SC kombinacije. U obe SC kombinacije
ista je linija- majke, a očevi–oprašivači su različiti. Iz naturalnog semenskog materijala izdvojena je kontrola, dve frakcije oblika semena (pljosnato i okruglo-deformisano) i četiri frakcije veličine semena (sitno; srednje-sitno; krupno; srednje krupno).
U laboratorijskim uslovima izvršena su ispitivanja osobina semena: masa suvog
(m0); masa suvog klijanca (m1); gubitak mase pri klijanju (Δm); ukupna klijavost semena petog dana (%). Ispitivanje klijavosti izvršeno je pri tri temperature:
t1=20°/30°C (naizmenično 16/8 sati); t2=10°/20°C (naizmenično 12/12 sati); t3=20°C
const. Eksperimentalni podaci za m0 i Δm obrađeni su dvofaktorijalnom analizom
varijanse (faktori: godina-vegetacioni period i hibridna kombinacija). Urađena je korelaciona analiza primenom jednačine višestruke regresije za (%). Nezavisno promenljive osobine su: m0, m1 i Δm. Korelaciona analiza urađena je za svaku hibridnu
kombinaciju i temperaturu posebno i za frakcije semena i kontrolu posebno. Rezultati pokazuju različit uticaj linije-majke na osobine hibridnog semena kukuruza.
THE INFLUENCE OF MOTHER-LINE ON AGROTECHNICAL VALUE
OF CHARACTERISTICS OF HYBRID SEED MAIZE
Material is F1 hybrid seed of two different SC combinations. In both SC combinations
mother line is the same and father-pollinators are different. From the natural seed
material were taken control, two fractions of seed shape (flat and round-deformed)
and four fractions of seed size (small, medium-small, large, medium-large). Under
laboratory conditions examination of seed characteristics was performed: initial seed
weight (m0), dried seedlings weight (m1), dry weight loss (Δm), total seed germination up to the 5th day (%). Examination of germination was made on three temperatures: t1=20°/30°C (16/8 h, alternatively); t2=10°/20°C (12/12 h, alternatively);
t3=20°C const. Experimental data for m0 and Δm were computed by two-factorial
variance analysis (factors: year – vegetation period and hybrid combination). Correlation analysis was made by multiple regression equation. Independent variables
are: m0, m1 and Δm. Correlation analysis was performed for each hybrid combination
and temperature and for seed fractions and control separately. The results have shown
different influence of mother-line on characteristics of maize hybrid seed.
39
1-P-10 (088)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
REZULTATI ISPITIVANJA NEKIH ZP I NS HIBRIDA KUKURUZA
M. Biberdžić1, D. Lazović1, B. Marković2, S. Barać1 i S. Stojković1
1
Poljoprivredni fakultet Priština sa sedištem u Lešku
2
Zavod za poljoprivredu, Prokuplje
U radu su prikazani rezultati makro ogleda sa nekim ZP i NS hibridima kukuruza.
Ogled je izveden 2001 i 2002 godine u području Toplice. Zemljište na kome je ogled izveden je tipa smonice u ogajnjačavanju. Predkultura je bila ozimi ječam. Setva
je obavljena početkom Maja meseca. U makro ogledu je bilo uključeno 19 ZP i NS
hibrida kukuruza različite dužine vegetacije.
Rezultati ogleda pokazuju da je u berbi nedostajalo od 12-26 % biljaka u odnosu na
broj posejanih. Sadržaj vlage u berbi se kretao od 20,7 do 28,8 %. Prosečan prinos
je iznosio od 4,73 (NS dunav) do 6,47 t/ha (NS zenit).
THE RESULTS OF THE STUDY OF SOME ZP AND NS CORN HIBRIDS
In the study the results of macro field trial with some ZP and NS corn hybrids have
been shown. The field trial was accomplished in 2001 and 2002 year in the area of
Toplica. The soil on which the field trial was accomplished was smonitza. The antecedent culture was the winter barley. The insemination was performed at the beginning of May. In the macro field trial 19 ZP and NS corn hybrids of different
length of vegetation were included.
The results showed that the harvest lacked from 12-16 % of plants in relation to the
number of showed ones. The content of the damp in the harvest went from 20,7 to
28,8 %. The average crop was from 4,73 (NS dunav) to 6,47 t/ha (NS zenit).
40
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-11 (091)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PRODUKTIVNOST ULJANIH LINIJA KUKURUZA IZ RAZLIČITIH
CIKLUSA SELEKCIJE
J. Boćanski1, Aleksandra Nastasić2 i R. Popov2
1
Poljoprivredni fakultet, Novi Sad
2
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Rekurentna selekcija poboljšava osobine populacije povećanjem frekvencije poželjnih alela. Kod kukuruza (Zea mays L.) se očekuje da visoka frekvencija poželjnih
alela u populaciji ima uticaj na poboljšanje osobina inbred linija i hibrida izvedenih
iz ove populacije. Većina sadašnjih programa oplemenjivanja imaju za cilj uporedno poboljšanje većeg broja osobina. U oplemenjivanju kukuruza na specifična svojstva (sadržaj i kvalitet ulja) nužno je, takođe povećavati i prinos zrna i ostale agronomski važne osobine.
U radu ispitivan je doprinos fenotipske rekurentne selekcije povećanju sadržaja ulja
u sintetičkoj populaciji NSU1 i u hibridima, koji su stvoreni na bazi linija poreklom
iz ove populacije. U proteklom periodu urađeno je 16 ciklusa rekurentne selekcije
na povećan sadržaj ulja. Početna populacija imala je prosečan sadržaj ulja 4,79%, a
nakon 15 ciklusa selekcije sadržaj ulja iznosi 12.94%.
Ostvareni prinos zrna inbred linija u ukrštanjima sa testerom zavisio je od potencijala za rodnost inbred linija i agroekoloških uslova u godini ispitivanja. Linije u završnoj fazi ispitivanja davale su prinos i preko 10 t/ha.
PRODUCTIVITY OF MAIZE INBRED LINES WITH HIGH OIL
CONTENT FROM DIFFERENT CYCLES OF SELECTION
Recurrent selection improves population characteristics by enhancing frequency of
desirable alleles. In maize (Zea mays L.) high frequency of desirable alleles is expected to affect the characteristic improvement of inbreed lines and hybrids developed from this population. Most of current breeding programs are aimed towards
parallel improvement of a number of characteristics. Corn breeding for specific
properties (content and quality of oil) necessitates increase of kernel yield as well as
other agronomic important characteristics.
This paper examines the contribution of phenotype recurrent selection for oil content increase in synthetic population NSU1. Sixteen cycles of recurrent selection for
increased oil content have been conducted until now. The initial population had
average oil content of 4.79%, and after 15 selection cycles oil content amounted to
12.94%.
Realized grain yield of the inbred lines in crosses with testers depends on yield
potential of lines and interaction genotype x environment. Productivity of inbred
lines ranged more than 10 t/ha.
1-P-12 (107)
ZBORNIK ABSTRAKATA
41
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
POJEDINAČNI I ZDRUŽENI UTICAJ KOMPONENTI PRINOSA NA
PRINOS ZRNA KOD DVA SINTETIKA KUKURUZA
N. Deletić i N. Gudžić
Poljoprivredni fakultet Univerziteta u Prištini, Lešak
U radu su ispitivane dve sintetičke populacije kukuruza, stvorene kombinacijom linija dobijenih iz domaćih populacija, od kojih je jedna (SynPEŽL) žutog zrna, a
druga (SynPEBL) belog zrna. Nakon izračunavanja genotipskih korelacionih koeficijenata, urađena je višestruka regresiona i path analiza. Izračunati su direktni uticaji nezavisno promenljivih (komponente prinosa, visina biljke i klipa, procenat poleglih i slomljenih) na prinos zrna, kao i indirektni uticaji svake nezavisno promenljive. Izračunati su i koeficijenti višestruke determinacije za sve kombinacije nezavisno promenljivih (od 7x7 do 2x2). Kod SynPEŽL populacije su direktni uticaji bili značajni za sva svojstva osim broja redova zrna, ali su za procenat poleglih i
slomljenih, te visinu i dužinu klipa bili negativni. Kod SynPEBL populacije visina
klipa i broj redova zrna su pokazali značajan pozitivan direktan uticaj na prinos, a
visina biljke negativan. Postojao je i veliki broj značajnih indirektnih uticaja u obe
populacije. Koeficijenti višestruke determinacije su bili značajni za sve kombinacije
nezavisno promenljivih u SynPEŽL populaciji i za većinu kombinacija u SynPEBL
populaciji.
PARTICULAR AND JOINT EFFECT OF YIELD COMPONENTS TO
GRAIN YIELD IN TWO MAIZE SYNTHETICS
Two maize synthetic populations, created by recombination of the lines obtained
from domestic maize populations, were studied. One of them was of yellow grain
(SynPEŽL), and the other one was white (SynPEBL). After calculation of genotypic
correlation coefficients, the multiple regression and path analyses were done. Direct
effects of independent variables (yield components, plant and ear height, root and
stalk lodged plants percent) on grain yield, as well as indirect effects of each independent variable through the others, were also calculated. We found out multiple
determination coefficients for the all combinations of independent variables (7x7 to
2x2). In SynPEŽL population direct effects were significant for the all traits except
grain row number, but for lodged plants percent, ear height and length they had
negative values. In SynPEBL population ear height and grain row number showed a
significant positive effect on grain yield, and plant height showed a negative one.
There were a large number of significant indirect effects in both populations. Multiple determination coefficients were significant for every independent variables
combination in SynPEŽL population, and for most of them in SynPEBL population.
42
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-13 (106)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST I POVEZANOST KOMPONENTI PRINOSA KOD DVE
SINTETIČKE POPULACIJE KUKURUZA
N. Deletić i N. Gudžić
Poljoprivredni fakultet Univerziteta u Prištini, Lešak
U radu su ispitivane dve sintetičke populacije kukuruza, stvorene kombinacijom linija dobijenih iz domaćih populacija, od kojih je jedna (SynPEŽL) žutog zrna, a
druga (SynPEBL) belog zrna. Nakon samooplodnje oko 500 biljaka iz svake populacije, odabrano je po 96 S1 familija za komparativne oglede. Ogledi su postavljeni
po Nested Design metodu, u četiri seta, na lokalitetima Peć i Zemun Polje.
SynPEBL populacija je imala više srednje vrednosti, u proseku, ispitivanih svojstava u odnosu na SynPEŽL populaciju, ali su te razlike bile značajne za visinu biljke i
klipa, te za komponente prinosa. Genetske varijanse su bile značajno veće u
SynPEŽL populaciji za svojstva prinos zrna, dužina klipa i broj zrna u redu. Fenotipske varijanse su pratile isti trend. Dobijene su visoke vrednosti heritabilnosti u širem smislu za većinu ispitivanih osobina u obe populacije. Genotipske korelacije između prinosa i ostalih osobina su bile visoko signifikantne za sva svojstva, izuzev
procenta poleglih i slomljenih biljaka kod SynPEBL populacije. Značajne negativne
genotipske korelacije su utvrđene u SynPEŽL populaciji između mase 1000 zrna sa
jedne strane i broja redova zrna, te broja zrna u redu sa druge strane. Očekivana genetska dobit od selekcije na prinos je bila viša u SynPEŽL populaciji.
VARIABILITY AND CORRELATION AMONG YIELD COMPONENTS IN
TWO MAIZE SYNTHETIC POPULATIONS
Two maize synthetic populations, created by recombination of the lines obtained
from domestic maize populations, were studied. One of them was of yellow grain
(SynPEŽL), and the other one was white (SynPEBL). After about 500 plants of
both populations were selfed, 96 S1 progenies were chosen for the trials, according
to the Nested Design method, in four sets, at the Peć and Zemun Polje locations.
SynPEBL population had significantly higher mean values for the investigated traits
in regard to SynPEŽL population, except grain yield and lodged plants percent. Genetic variances were significantly higher in SynPEŽL population for grain yield, ear
length, and grain number per row. Phenotypic variances followed the same trend.
We calculated high values of broad-sense heritability for the most of traits in both
populations. Genetic correlations between grain yield and the other investigated
traits were highly significant for all the traits, except the root and stalk lodged plants
percent in SynPEBL population. The significant negative genetic correlations were
found in SynPEŽL population, between the 1000 grain mass, and, on the other
hand, grain row number and number of grains per row. The expected genetic gain
from selection was higher in SynPEŽL population, than in SynPEBL.
1-P-14 (178)
ZBORNIK ABSTRAKATA
43
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
GENETIČKA DIVERGENTNOST VISINE STABLA SIRKA METLAŠA
[Sorghum bicolor (L.) Moench]
V. Sikora i J. Berenji
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
U trogodišnjim ogledima proučavana je kolekcija germplazme od 227 genotipova
sirka metlaša, pri čemu je analizirana visina stabla. Izračunate su srednje vrednosti i
pokazatelji varijacije. Analiza varijanse pokazuje da za visinu stabla postoji visoko
značajna varijabilnost između genotipova. Minimalna visina stabla u ogledu je iznosila 35 cm, maksimalna 284 cm, standardna devijacija 8,82 cm a koeficijent varijacije 6,4 %. Genetička divergencija između proučavanih genotipova sirka metlaša,
ustanovljena je primenom hijerarhijske klaster analize. Korišćen je Wardov metod,
pri čemu je razlika između grupa izražena preko Euklideanove distance. Od proučavanih genotipova je na dendrogramu izdvojeno osam grupa. Genotipovi uključeni u
isti klaster imaju slične varijacione intervale za analizranu osobinu i nizak stepen
genetičke divergencije. Genotipovi iz različitih klastera ispoljavaju visoku alelnu
divergenciju.
GENETIC DIVERSITY OF BROOMCORN
[Sorghum bicolor (L.) Moench] STALK
The germplasm collection of 227 genotypes of broomcorn was tested in a three-year
experiment with special reference to stalk height. The average values and the indicators of variation were calculated. The variance analyses revealed significant genetic variability between genotypes. The minimum value for stalk height was 35
cm, the maximum value 284 cm, the standard deviation 8,82 cm and the coefficient
of variation 6,4%. The genetic divergence for the stalk height between the broomcorn genotypes tested was calculated by hyerarhic cluster analysis. The method of
Word was used and the difference between the groups was calculated by Euclidean
distance. Eight groups of the genotypes tested were established. Genotypes belonging to the same cluster have similar interval of variation combined with low
level of genetic divergence. Genotypes from different clusters demonstrate high
level of allele divergence.
44
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-15 (037)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NAJNOVIJA DOSTIGNUĆA U OPLEMENJIVANJU LANA I SUNCOKRETA
Vesna Stanković, Dijana Dijanović, I. Mihajlović
Institut za istraživanja u poljoprivredi »Srbija«, Beograd
Centar za poljoprivredna i tehnološka istraživanja Zaječar, Zaječar
Rad na oplemenijvanju suncokreta u Centru za poljoprivredna i tehnološka istraživanja, Zaječar, započeo je 80-tih godina. Pored oplemenjivanja na glavne komponente prinosa i visok genetski potencijal za prinos u oplemenivačkim programima
konzumnih genotipova suncokreta postoje i specifični ciljevi: povećanje sadržaja
proteina, smanjenje sadržaja ulja, povećanje mase 1000 semena, smanjenje udela
ljuske, uniformnost u boji i veličini semena. Najnovija dostignuća u oplemenijavnju
suncokreta Centra Zaječar su hibrid konzumnog tipa Proteinac 94 (priznat 1998.
god.), hibrid Junior (priznat 2001. god.) i sintetička proteinska sorta Zenit (priznata
2003. god.). Početkom 90-tih godina otpočelo se sa radom na proučavanju agronomskih svojstava postojećeg sortimenta uljanog lana, kao i na pripremi za oplemenjivački rad kolekcionisanjem materijala. Glavni cilj oplemenijvanja lana je dobijanje visokoprinosnih sorti sa braon i žutom bojom semena koje mogu da se koriste
kako za ekstrakciju ulja tako i za konzum. U toku rada stvoren je izvestan broj linija
uljanog lana sa pozitivnim svojstvima. 2003. godine priznata je sorta lana sa žutom
bojom semena - Zlatko.
THE LATEST ACHIEVEMENTS IN THE IMPROVEMENT OF
SUNFLOWER AND FLAX
In the Agricultural & Technological Research Centre in Zaječar the work on improvement of sunflower was initiated in 1980´s. Besides breeding for the main components of yield and high genetic potential for yield, in breeding programmes of confectionary genotypes of sunflower, there are some specific aims, such as: increasing
the mass of 1000 seeds, reducing the portion of the shell, uniformity of the seed colour and size. The latest achievements of the sunflower breeding carried out in the
Centre in Zaječar are: obtaining the confectionary-type hybrid PROTEINAC 94
placed on the variety list in 1998), the hybrid JUNIOR (placed on the variety list in
2001), and the synthetic protein cultivar ZENIT (placed on the variety list in 2003).
At the very start of the 1990´s, the work on researching the agronomic characteristics of the existing assortment of oil-flax, as well as on preparation for plant breeding in order to obtain high-yielding cultivars of brown and yellow seed colour that
can be used both for oil extraction and for consummation, was initiated. During the
research, a certain number of lines of oil-flax with positive characteristics were created. In 2003 the flax cultivar with the yellow colour of seed, ZLATKO, was recognized.
1-P-16 (034)
ZBORNIK ABSTRAKATA
45
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
OPLEMENIJVANJE SUNCOKRETA ZA KONZUMNU UPOTREBU
Dijana Dijanović, Vesna Stanković, I. Mihajlović
Institut za istraživanja u poljoprivredi »Srbija«, Beograd
Centar za poljoprivredna i tehnološka istraživanja Zaječar, Zaječar
Suncokret (Helianthus annuus L.) za konzumnu upotrebu privlači pažnju u celom
svetu a takođe i u našoj zemlji. Potrošnja ovog proizvoda je u osetnom porastu jer
njegovo korišćenje dobija sve veću primenu: suncokret u ljusci, oljuštena jezgra koje mogu biti pržena, nepržena, soljena ili nesoljena sa dodatkom raznih začina. Jezgro suncokreta koristi se za pripremanje preko 100 različitih prehrambenih proizvoda: specijalnih vrsta hlebova, kolača, sladoleda, čokolada. U skladu sa zahtevima tržišta ciljevi oplemenjivanja konzumnog suncokreta su visoka produktivnost, veći
sadržaj proteina, manji sadržaj ulja, povećana masa 1000 semena, manji udeo ljuske, laka gricljivost kao i tolerantnost na dominantne bolesti u reonu gde se gaje. U
Centru za poljoprivredna i tehnološka istaživanja Zaječar do sada su stvorena 4 genotipa proteinskog suncokreta (dve sorte i dva hibirda). U radu su prikazani rezultati ostvareni na povećanju sadržaja proteina, mase 1000 semena, smanjenju sadržaju
ulja i ljuske kod 90 novih hibridnih kombinacija. Hibridne kombinacije su dobijene
ukrštanjem CMS i restorer linija.
IMPROVEMENT OF SUNFLOWER FOR CONSUMMATION
Growing sunflower (Helianthus annuus L.) for consummation is becoming more
and more attractive in the whole world and in our country, as well. The consumption of this product has been considerably increased because it is being used more
and more in various forms: sunflower seed in a shell, shelled kernels fried or nonfried, salted or non-salted with addition of various spices. The sunflower kernel is
used for preparing over 100 different food products: special types of bread, cakes,
ice-cream, and chocolate. In accordance with the market demands, the aims of
breeding of sunflower for consummation are: high productivity, greater content of
proteins, lesser content of oil, increased mass of 1000 seeds, lesser portion of the
shell, easy nibbling, as well as tolerance to dominant diseases in the growing region. In the Agricultural and Technological Research Center in Zaječar, 4 genotypes of protein sunflower (two cultivars and two hybrids) have been created so far.
This study shows the results achieved in increasing the content of protein, the mass
of 1000 seeds, decreasing the content of oil and shell of the new 90 hybrid combinations. The hybrid combinations were obtained by crossing of the CMS and restorer lines.
46
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-17 (054)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
POVRATNA UKRŠTANJA U INTERSPECIES
HIBRIDIZACIJI SUNCOKRETA
Jovanka Atlagić1, Dejana Panković1 i Ana Pekanović2
1
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
2
Biološki fakultet, Beograd
Pri unošenju "poželjnih" svojstava (otpornost na prouzrokovače bolesti) iz divljih
srodnika u gajeni suncokret unose se i "nepoželjna" (grananje, mali prečnik glave,
nizak sadržaj ulja i dr.). Da bi se prevazišao ovaj problem koriste se povratna ukrštanja (F1 interspecies hibridi x gajeni suncokret). S druge strane u povratnim ukrštanjima se vrlo često gube "poželjna" svojstva. Primenom citoloških analiza (mejoza i
vitalnost polena) i metoda molekularnih markera (RAPD) izvršena je procena koji
deo genoma roditeljskih vrsta je prisutan kod interspecies hibrida F1 i BC1F1 gen.
Rezultati pokazuju da se % nepravilnosti u mejozi povećava od F1 do BC1F1 gen.,
kao i pojavu aneuploida i sterilnosti kod ukrštanja heksaploidne vrste H. rigidus i
gajenog suncokreta. Genetička udaljenost između roditelja je iznosila 83%. Između
H. rigidus i F1 hibrida 54 i 61%, a između H. annuus i H. rigidus 70-76%. U BC1F1
generaciji genetička udaljenost od H. annuus je iznosila od 58-66%, a od H. rigidus
69-76%.
BACKCROSSES IN INTERSPECIFIC HYBRIDIZATION IN SUNFLOWER
When incorporating desirable traits (resistance toi causal agents of various diseases)
from the wild relatives into the cultivated sunflower, some undesirable ones are introduced too (branching, small head diameter, low oil content, etc.). To overcome
this problem, backcrosses (F1 interspecific hybrids x cultivated sunflower) are used,
although very often desirable traits are lost in the process. Cytological analysis
(meiosis and pollen viability) and molecular marker methods (RAPD) were used to
estimate what portion of the parental species genome was present in the interspecific hybrids of the F1 and BC1F1 generations. The results showed that the percentage
of irregularities at meiosis increased from F1 to BC1F1 gen. They also indicated the
presence of aneuploids and sterility in the cross between the hexaploid species H.
rigidus and cultivated sunflower. The genetic distance between the parents was
83%, that between H. rigidus and the F1 hybrid 54 and 61%, and that between H.
annuus and H. rigidus 70-76%. In the BC1F1 generation, the genetic distance from
H. annuus was 58-66% and that from H. rigidus 69-76%.
1-P-18 (055)
ZBORNIK ABSTRAKATA
47
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
FENOTIPSKA I GENOTIPSKA VARIJABILNOST DUŽINE KRUNICE
CEVASTOG CVETA I SADRŽAJA NEKTRA KOD NEKIH GENOTIPOVA
SUNCOKRETA
J. Joksimović, J. Atlagić, Z. Sakač, V. Miklič i N. Dušanić
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Najznačajniji parametri atraktivnosti za oprašivače kod suncokreta su sadržaj nektra
i dužina krunice cevastog cveta. Fenotipska i genotipska varijabilnost ovih svojstava je izučavana kod 4 komercijalno važna hibrida i njihovih roditeljskih komponenti u ogledu sa 3 doze đubrenja, u dve godine. Rezultati istraživanja pokazuju da je
na varijabilnost dužine krunice cevastog cveta bio najznačajniji uticaj godine
(85,38-97,46%), ako se ona posmatra za pojedinačne genotipove. Pošto su godine
istraživanja bile ekstremno različite fenotipska varijansa je izračunata za hibride i
roditeljske komponente za svaku godinu posebno. U takvim okolnostima za sve
kombinacije ukrštanja najveći udeo u fenotipskoj varijansi za dužinu krunice cevastog cveta je imao genotip: 57,27-61,11% (NS-H-45); 64,51-84,84% (Velja); 96,7497,20% (NS-H-702) i 13,92-73,17% (NS-H-111). Slično je bilo i sa fenotipskom
varijabilnošću za sadržaj nektra, jer je takođe bio najznačajniji uticaj genotipa i to:
39,77-48,25% kod NS-H-45; 39,06-42,51% kod Velja; 31,97-72,36% kod NS-H702 i 62,13-94,96% kod NS-H-111.
PHENOTYPIC AND GENOTYPIC VARIABILITY OF DISC FLOWER
COROLLA LENGTH AND NECTAR CONTENT IN SEVERAL
SUNFLOWER GENOTYPES
The nectar content and disc flower corolla length are the two most important parameters of attractiveness to pollinators in sunflower. The phenotypic and genotypic
variability of these two traits was studied in four commercially important hybrids
and their parental components in a trial with three fertilizer doses over two years.
The results showed that, looking at individual genotypes, the variability of disc
flower corolla length was affected the most by year (85.38-97.46%). As the study
years were extremely different, the phenotypic variance of the hybrids and parental
components was calculated for each year separately. In such conditions, looking at
all of the crossing combinations, the largest contribution to phenotypic variance of
the corolla length was that of genotype: 57.27-61.11% (NS-H-45); 64.51-84.84%
(Velja); 96.74-97.20% (NS-H-702) and 13.92-73.17% (NS-H-111). A similar situation was observed for the phenotypic variability of nectar content, where genotype
also had the largest influence, namely 39.77-48.25% in NS-H-45; 39.06-42.51% in
Velja; 31.97-72.36% in NS-H-702; and 62.13-94.96% in NS-H-111.
48
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-19 (053)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NAČIN NASLEĐIVANJA I HERITABILNOST DUŽINE KRUNICE
CEVASTOG CVETA I SADRŽAJA NEKTRA KOD NEKIH GENOTIPOVA
SUNCOKRETA
Jovanka Atlagić, J. Joksimović, Z. Sakač, V. Miklič i N. Dušanić
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Pošto su dužina krunice cevastog cveta i sadržaj nektra najvažniji parametri atraktivnosti genotipova suncokreta za oprašivače i praćeni su kod roditeljskih linija i F1
hibrida bilo je interesantno utvrditi način nasleđivanja i heritabilnost za ova dva
svojstva. Srednje vrednosti za dužinu krunice cevastog cveta su se kretale od 7,2310,22 mm. Razlike su bile značajne između većine ispitivanih genotipova. Na ekspresiju dužine krunice cevastog cveta su značajno uticale godine. U nasleđivanju
ovoga svojstva ispoljila se parcijalna dominacija roditelja sa manjom dužinom krunice cevastog cveta (NS-H-702) i to u slučaju utvrđivanja načina nasleđivanja u odnosu na roditelje, dok u odnosu na roditeljski prosek nije bilo moguće utvrditi način
nasleđivanja ni u jednoj hibridnoj kombinaciji. Srednje vrednosti za sadržaj nektra
su se kretale od 2,08-15,54 mg/20 cvetova i razlike su bile značajne kod većine ispitivanih genotipova. U nasleđivanju sadržaja nektra se ispoljila parcijalna dominacija
roditelja sa manjom srednjom vrednošću za ovo svojstvo (NS-H-702), dok se kod
hibrida NS-H-45 ispoljio negativni heterozis.
MODE OF INHERITANCE AND HERITABILITY OF DISC FLOWER
COROLLA LENGTH AND NECTAR CONTENT IN SOME SUNFLOWER
GENOTYPES
Since disc flower corolla length and nectar content are the two most important parameters of attractiveness to pollinators in sunflower and we monitored them in the
parental lines F1 hybrids, we thought it would be interesting to determine the mode
of inheritance and heritability of these two traits. The mean values of disc flower
corolla length ranged between 7.23-10.22 mm. Differences among most of the
genotypes were significant. Year had significant influence on the expression of this
trait. In the inheritance of the corolla length, partial dominance of the parent with
the smaller corolla length (NS-H-702) was observed when determining mode of
inheritance relative to the parents. Relative to the parental average, however, it was
not possible to determine the mode of inheritance in any of the hybrid combinations. The nectar content means ranged from 2.08 to 15.54 mg/20 flowers and differences among most of the genotypes were significant. Partial dominance of the
parent with the smaller nectar content mean was recorded in the inheritance of this
trait (NS-H-702). Negative heterosis was found in the hybrid NS-H-45.
1-P-20 (028)
ZBORNIK ABSTRAKATA
49
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
GENETIČKA DIVERGENTNOST GENOTIPOVA
OZIME ULJANE REPICE (Brassica napus L.)
Ana Marjanović-Jeromela1, R. Marinković1,
Marija Kraljević-Balalić2, Dragana Vasić1, J. Crnobarac2
1
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
2
Poljoprivredni fakultet, Novi Sad
Zahvaljujući napretku u oplemenjivanju uljana repica je postala jedna od najvažnijih sirovina za dobijanje ulja i proteina. Da bi se unapredilo njeno dalje korišćenje u
oplemenjivačkim programima i proizvodnji semena, potrebno je izvršiti dokumentovanje, karakterizaciju i grupisanje genotipova u okviru kolekcije. U ovom radu
prikazani su rezultati analize 30 genotipova poreklom iz različitih naučnih instituta i
selekcionih kompanija, namenjenih za gajenje u evropskim agroekološkim uslovima. Ogled je izveden na lokalitetu Rimski Šančevi tokom tri vegetacione sezone.
Genetička divergentnost za fenotipska svojstva i komponente prinosa semena je određena pomoću hijerarhijske klaster analize, gde je Euklidijsko rastojanje tretirano
kao metričko rastojanje.
GENETIC DIVERGENCE OF WINTER OILSEED RAPE
(Brassica napus L.) GENOTYPES
Thanks to advances in breeding, oilseed rape has become one of the most important
raw materials for oil and protein production. In order to improve its use in breeding
programs and seed production, it is necessary to document, characterize and group
genotypes within the collection. In this paper the results of analysis of 30 genotypes
developed by various research institutes and international breeding companies intended for growing in the agroecological conditions of Europe are shown. The trials
were done at Rimski Šančevi during three growing seasons. Genetic diversity for
phenotypic traits and seed yield components was determined by hierarchical cluster
analysis with Euclidean distance treated as metric distance.
50
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-21 (018)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KOMPONENTE GENETIČKE VARIJABILNOSTI NEKIH
KVANTITATIVNIH SVOJSTAVA OZIME ULJANE REPICE
(Brassica napus L.)
M. Radovan, Ana Marjanović-Jeromela i Dragana Vasić
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Analiza komponenti genetičke varijanse, rađena prema Hayman (1954) i heritabilnost u užem (h2a) i širem (h2b), smislu rađena prema Mather i Jinks (1971), urađeni
su za broj listova i grana po biljci i prečnik stabla.
Neaditivna komponenta genetičke varijanse bila je veća od aditivne komponente
kod sva tri proučavana svojstva. Dominantni i recesivni geni nisu bili podjednako
raspoređeni kod roditeljskih genotipova, a preovladavali su geni sa dominantnim
efektima. Odnos (H1/D)1/2 je bio veći od jedinice kod sva tri navedena svojstva.
Izračunate vrednosti za heritabilnost u užem smislu (h2a) ukazuju da su prečnik
stabla i broj grana po biljci niskonasledno svojstvo, a broj listova po biljci visokonasledno svojstvo. Heritabilnost u širem smislu (h2b) bila je visoka kod sva tri proučavana svojstva.
GENETIC VARIABILITY COMPONENTS OF SOME QUANTITATIVE
TRAITS OF WINTER OILSEED RAPE (Brassica napus L.)
Analysis of genetic variance components for number of leaves and branches per
plant and stem radius was done according to the method of Hayman (1954). Heritability in narrow (h2a) and broad (h2b) sense was determined for the same traits, using the method of Mather and Jinks (1971).
Non-additive component of genetic variance was greater than additive component
in all three studied traits. Dominant and recessive genes were not equally distributed
in parent genotypes, with dominant genes prevailing. Ratio (H1/D)1/2 was higher
than 1 in all three tested traits.
Calculated values for heritability in narrow sense showed that stem radius and
number of branches per plant are traits with low heritability, and number of leaves
per plant a trait with the high heritability. Heritability in a broad sense was high for
all three tested traits.
1-P-22 (095)
ZBORNIK ABSTRAKATA
51
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
GENETIČKA DIVERGENTNOST GENOTIPOVA SOJE NA OSNOVU
PROTEINSKIH MARKERA
Ana Nikolić, Mira Srebrić, Snežana Mladenović-Drinić
Institut za kukuruz "Zemun polje", Zemun Polje
Soja (Glycine max) je samooplodna biljka ograničene genetičke varijabilnosti tako
da se genetička identifikacija ne može izvršiti samo na osnovu morfoloških karakteristika. Saznanja dobijena primenom molekularnih markera mogu se korisiti za analizu genetičkog diverziteta, utvrđivanje stepena genetičke varijabilnosti između različitih genotipova, kontrolu genetičke čistoće, praćenje vijabiliteta i genetskih promena nastalih usled skladištenja semena u dugom vremenskom intervalu, identifikaciju i verifikaciju starih i novoprikupljenih genotipova. U ovom radu proteinski
markeri su korišćeni za utvrđivanje genetičke divergentnosti genotipova soje različitog porekla. Ukupni proteini semena razdvojeni su SDS-PAA elektroforezom. Svi
analizirani genotipovi imaju specifičnu proteinsku sliku. Prisustvo odnosno odsustvo proteinskih traka na gelu transformisano je u binarne podatke na osnovu kojih
smo izračunali genetičku distancu i indeks sličnosti. Urađena je klaster analiza korišćenjem UPGMA metode. Dobijeni rezultati se uglavnom slažu sa podacima dobijenim na osnovu porekla i morfoloških karakteristika ovih genotipova. Potpuniji
opis genotipova na osnovu molekularnih markera može da doprinese uspešnijem
oplemenjivanju i bržem uvođenju nove germplazme u postojeći genski pul soje.
GENETIC DIVERSITY AMONG SOYBEAN GENOTYPES REVEALED
BY PROTEIN MARKERS
Soybean (Glycine max) is a self-polinating crop of limited genetic variability, thus
impairing genetic identification exclusively on the basis of morphological traits.
Knowledge obtained by molecular markers can be used for genetic divesity analysis, to assess the degree of genetic variability existing between different genotypes, for genetic purity control, for monitoring viability and genetic changes due to
long-term storage at low temperature, for identification and verificatin old and new
collected genotypes. In this study protein markers has been used to evaluate genetic
diversity of soybean genotypes with different pedigree. Seed proteins was separated
by SDS polyacrulamide gel electrophoresis. All analyzed genotypes have specific
protein patern. Presence or absence of protein band in gel was transformed to binary
data and we calculated genetic diversity and index of similarity using obtained data.
The UPGMA clustering method was used for hierechial clustering. Obtained results
generaly agreed with pedigree and morphological characteristic of these genotypes.
More complete descriptions of genotypes based on molecular marekrs could help
determine future breeding strategies and facilitate inrtogression of diverse germplasm into current soybean genetic base.
52
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-23 (098)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
POBOLJŠANJE POPULACIJE OPRAŠIVAČA KOD ŠEĆERNE REPE
KORIŠĆENJEM UMNOŽAVANJA I PREZERVACIJE IN VITRO
Snežana Mezei, N. Čačić, L. Kovačev, N. Nagl
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Kao oprašivač u stvaranju monogermnih triploidnih hibrida šećerne repe koriste se
multigermne tetraploidne populacije. Tetraploidne populacije su donori dva genoma
u triploidnom hibridu. U istraživanjima je korišćena očeva komponenta priznate
hibridne sorte «Crvenka mz». Utvrđeno je postojanje intra populacione varijabilnosti najvažnijih kvantitativnh svojstava i kombinacionih sposobnosti kod tetraploidnog oprašivača. U cilju akumulacije superiornih genotipova u populaciji oprašivača korišćen je metod rekurentne selekcije na posebne kombinacione sposobnosti.
Tester je bila majčinska komponenta sorte, monogermna diploidna linija citoplazmatski muško sterilna. Zbog autosterilnosti multigermnih tetraploida nije moguće
samooplodnjom proizvesti seme, te su korišćene metode kulture tkiva za prezervaciju genotipa. Odabrani su genotipovi čiji su hibridi pokazali bolje proizvodne karakteristike u prinosu korena, sadržaju šećera i prinosu šećera u odnosu na ishodnu sortu. Umnožen je dovoljan broj klonova od izabranog, superiornog materijala stimulacijom rasta aksilarnih pupoljaka u kulturi in vitro. Pored boljih kombinacionih sposobnosti za najvažnija proizvodna svojstva, novodobijena populacija oprašivača poboljšana je u odnosu na izvornu populaciju u masi korena i sadržaju suve materije.
IMPROVEMENT OF SUGAR BEET POLLINATOR POPULATION USING
MULTIPLICATION AND PRESERVATION IN VITRO
Multigerm, tetraploid populations, which are used as pollinators for creating sugar
beet hybrids, are donors of two thirds of triploid hybrid's genome. In the population
of tetraploid pollinator, i.e. father component of commercial hybrid variety «Crvenka mz» was detected intra-population variability for some quantitative traits and
combining abilities. In order to accumulate superior genotypes, recurrent selection
for specific combining abilities was used. Tester was a mother component of hybrid
variety, monogerm diploid line with cytoplasmatic male sterility. Since multigerm
tetraploids are autosterile and self-fertilisation could not be used for seed production, genotypes were preserved by tissue culture methods. Selected genotypes,
whose offspring had better root yield, sugar content and sugar yield, were multiplied by stimulation of axillary buds in in vitro culture. Beside better combining
abilities for important agonomical traits, new pollinator population also had better
root mass and dry matter content.
1-P-24 (175)
ZBORNIK ABSTRAKATA
53
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
OCENA RAZLIČITIH GENOTIPOVA KAO DONORA POŽELJNIH
ALELA ZA POPRAVKU PRINOSA DUVANA (Nicotiana tabacum L.)
1
S. Dražić1, T. Živanović2 i S. Prodanović2
Institut za proučavanje lekovitog bilja »Dr Josif Pančić«, Beograd
2
Poljoprivredni fakultet, Zemun
Na bazi srednjih vrednosti iz dvogodišnjih ogleda u četiri ponavljanja ispitivane su
linije SA 130, Bols 334, Berlej 5 i TN 90 kao donori poželjnih alela za poboljšanje
svojstava (visina biljke duvana, broj listova po biljci, površina lista i prinos lista)
roditelja elitnog hibrida Bols335 x TN86. Analizom po metodu Dudley (1987) utvrđeno je da navedene linije mogu poslužiti kao potencijalni donori. Potencijalni donori su u analizi često pokazali da imaju u svojoj germplazmi i nepoželjne alele,
epistazu ili superdominaciju, što otežava praktično oplemenjivanje dovodeći selekcionera u situaciju da proceni ili podceni vrednost potencijalnog donora. Analiza
srodnosti donora i roditelja hibrida, vrednosti parametara za klase lokusa na kojima
se nalaze poželjni geni pokazali su da najčešći način zasnivanja početne populacije
za selekciju je povratno ukrštanje hibrida roditelja i potencijalnog donora poželjnih
alela sa jednim od roditelja sa kojima je donor srodniji, a retko povratno ukrštanje
sa donorom.
THE EVOLUTION OF DIFFERENT GENOTYPES AS DONORS OF
FAVOURABLE ALLELES IN THE IMPROVEMENT OF YIELD IN
TOBACCO (Nicotiana tabacum L.)
On the basis of average values in two-year experiment with four replications, the
lines SA 130, Bols 334, Berlej 5 and TN90 were studied as donors of favourable
alleles in the improvement of traits (height of plants, leaf number/plant, leaf area
and yield of leaf) in elite parent hybrid Bols 335 x TN 86. Analysing with method
after Dudley (1987) it was established that these lines could be potential donors. In
the analysis potential donors often showed that in their germplasm they have and
unfavourable alleles, epistatic or super domination, and this mares difficulties in
practical breeding plant because the selectioner can overrate or underrate the value
of potential donor. Analysis of donor and parent, hybrid relatedness, parameter values for classes locus at which are favourable genes, showed that the most common
way of getting a starting population for selection is by backcrossing parent hybrid
and potential donor of favourable alleles to one of the parents to which is donor
more related, or rarely backcrossing to donor.
54
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-25 (154)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
FENOTIPSKA DIVERGENTNOST GENOTIPOVA PAPRIKE
(Capsicum annuum L.)
T. Živanović1, S. Krstanović2 i Gordana Šurlan Momirović1
1
Poljoprivredni fakultet, Beograd
2
INI Agroekonomik, Padinska Skela
Ispitivano je sedam osobina (dužine i širine ploda, debljine perikarpa ploda, broja
komora ploda, broja plodova po biljci, mase ploda i mase perikarpa) kod osamnaest
genotipova paprike. Utvrđene su značajne razlike u njihovim vrednostima, odnosno
velika varijabilnost svojstava između proučavanih genotipova. Za procenu stepena
njihove divergencije korišćena je hijerarhijska klaster analiza. Na dendrogramu su
se izdvojila tri klastera, odnosno tri grupe sorti različitih kompleksa fenotipskih karakteristika. Povezivanje genotipova u iste grupe bilo je prvenstveno u funkciji njihovog prinosa, a samim tim je ispoljena i sličnost sorti unutar grupa po vrednostima
njihovih komponenti rodnosti. Poznavanje oblika divergencije ovih genotipova ima
značaj u oplemenjivanju paprike, za planiranje hibridizacije.
PHENOTYPIC DIVERGENCE OF PEPPER
(Capsicum annuum L.) GENOTYPES
The following seven traits in 18 papper genotypes (Capsicum annuum L.) were observed: fruit lenght and width, pericarp thickness, number of locules per fruit, number of fruits per plant, fruit mass and mass of pericar. Significant differences of
their values, i.e. great variability of traits among observed genotypes were determined. The degree of their divergence was estimated by hierarchical cluster analysis. Three cluster, i.e. three varietal groups of different pfenotypic properties were
observed on a dendogram. Linking genotypes into the same groups was primarily in
function of their yield, and therefore varietal similarity within groups on the basis of
yield components values was expressed. Information about forms of divergence of
these genotypes is important in papper breeding and hybridisation planning.
1-P-26 (137)
ZBORNIK ABSTRAKATA
55
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PROUČAVANJE MUŠKE STERILNOSTI KOD PAPRIKE
(Capsicum annuum L.) I STVARANJE F1 HIBRIDA
D. Cvikić, B. Zečević i N. Pavlović
Centar za povrtarstvo, Smed. Palanka
U našoj zemlji do sada su uglavnom gejene sorte i domaće populacije paprike, dok
vodeće zapadne zemlje odavno u proizvodnji koriste F1 hibride. Upravo zato cilj
ovoga rada je ispitivanje muške sterilnosti i stvaranje prvih F1 hibrida u našoj zemlji. Od početnog materijala (dobijenog iz Mađarske) koji je u sebi sadržao mušku
sterilnost, procesom selekcije stvorene su tri linije koje se karakterišu osobinama
potrebnim za uspešan razvoj hibrida paprike. U sve tri linije inkorporiran je gen
ms3 koji uslovljava mušku sterilnost cvetova paprike, a takođe selekcionisane linije
poseduju sasvim zadovoljavajuće karakteristike plodova sa aspekta tržišnih zahteva.
Tokom prošle i ove godine urađena je serija ukrštanja između novo stvorenih linija
sa genom za mušku sterilnost i odabranih genotipova iz Kolekcije paprike u cilju
utvrđivanja kombinacionih sposobnosti i stvaranja kombinacija ukrštanja kod kojih
bi došlo do pojave heterozisa za neku od poljoprivredno značajnih osobina. Nakon
analize podataka za najvažnije osobine paprike izdvojile su se 4 čiste linije iz
kolekcije koje poseduju veoma dobre vrednosti za OKS i PKS. Hibridi dobijeni
ukrštanjem ovih linija sa linijama sa ugrađenim ms3 genom odlikuju su visokim
prinosom, kvalitetnim plodovima u tipu šipke i izraženom ranostasnošću.
PEPPER (Capsicum annum L.) MAIL STERILITY
AND PRODUCTION OF F1 HYBRID
In our country, up until now, the producers have usually grown varieties and domestic populations of pepper, while in western countries the usage of F1 hybrids is
much more popular. Therefore, the goal of our research was to investigate mail sterility and create the first F1 hybrids in our country. The basic material (from Hungary) were the plants with mail sterility. They have been selected in order to create
three new lines with characteristics necessary for successful development of pepper
hybrids. These tree lines incorporated the ms3 gene, which causes mail sterility of
pepper flowers. Furthermore, the selected lines have characteristics suitable for
market. During the previous and this year, in order to investigate the crossing abilities, which cause the heterosis, we have done serials of crossings between newmade and selected genotypes. After analyzing the data for most important traits,
four pure lines with good OKS and PKS values, have distinguished themselves.
Hybrids produced by crossing these lines with lines which have ms3 gene incorporated, have high yield, high-quality, elongated fruits which ripe early.
56
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-27 (168)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PROIZVODNE OSOBINE I PODOBNOST NOVIH SORTI PAPRIKE
ZA PLASTENIČKU PROIZVODNJU
R. Pavlović i Ljiljana Bošković-Rakočević
Agronomski fakultet, Čačak
Proizvodnja paprike u našoj zemlji zasniva se na velikim površinama zbog visoke
hranljive i biološke vrednosti, što uslovljava njen veliki privredni i nutritivni značaj.
U ishrani stanovništva izražena je masovna potrošnja paprike, i to u svežem i prerađenom stanju. Paprika je kultura koja se redovno gaji u plasteničkoj proizvodnji,
posebno ljuta paprika koja predstavlja jednu od najrentabilnijih kultura u ovom vidu
proizvodnje. U proizvodnoj praksi zastupljeno je dosta sorti i hibrida sa različitim
proizvodnim karakteristikama. U cilju ispitivanja podobnosti novog sortimenta ljutih paprika za plasteničku proizvodnju, postavljen je eksperiment sa većim brojem
novih genotipova kod kojih su praćene neke produktivne osobine. Ogled je izveden
u plastenicima poluvisokog tipa, bez dopunskog zagrevanja, na zemljištu tipa smonica. Rezultati istraživanja pokazuju veliku raznolikost, kako u pogledu morfoloških karakteristika biljke i ploda, tako i u pogledu postignutog prinosa.
PRODUCTION CHARACTERISTICS AND CAPABILITIES OF THE NEW
SORTS OF PEPPERS FOR GREEN HOUSE PRODUCTION
Pepper production bases in the large areas in our country because of high nutritive
and biological value, what influence on its big economy and nutritive significance.
Massive pepper consumption is present in citizen nutrition, as well in the fresh as in
the adapted state. Pepper is culture, which regularly take place in the green house
production, especially hot pepper that is one of the most profitable cultures in this
branch of production. In the production practice, there are many sorts, hybrids with
various production characteristics. With the aim of examine the new sorts of hot
peppers for green house production, we made experiment with large number of new
genotypes, in which we examine some production characteristics. The experiment
took place in the semi high green houses, without additional heating, on the
smonica soil type. As a result, we can see heterogeneous as in the morphological
characteristics of the plant and fruits as in the achieved yield.
1-P-28 (172)
ZBORNIK ABSTRAKATA
57
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NASLEĐIVANJE KOMPONENATA PRINOSA U DIALELNOM
UKRŠTANJU DIVERGENTNIH GENOTIPOVA PARADAJZA
(Lycopersicum esculentum Mill.)
T. Živanović1, S. Krstanović2, R. Đorđević3 i Gordana Šurlan Momirović1
1
Poljoprivredni fakultet, Beograd
2
INI Agroekonomik, Padinska Skela
3
Centar za povrtarstvo, Smederevska Palanka
Na osnovu dialelnog ukrštanja (bez recipročnih) šest divergentnih genotipova paradajza utvrđen je način nasleđivanja i određene komponente genetičke varijanse za
dužinu i širinu ploda, debljinu perikarpa ploda, broj komora ploda, broj plodova po
biljci, masu ploda i masu plodova po biljci. Istraživanja su zasnovana na podacima
dobijenim u F1 generaciji. Analizom komponenata varijanse ocenjeno je da glavni
udeo u nasleđivanju komponenata prinosa ima aditivno delovanje gena. Izračunate
visoke vrednosti za heritabilnost takođe ukazuju na značajnije učešće aditivnih gena. Na osnovu dobijenih rezultata zaključeno je da bi u oplemenjivanju paradajza na
prinos trebalo vršiti izbor genotipova sa visoko izraženim srednjim vrednostima za
dužinu i širinu ploda, broj plodova po biljci i masu ploda.
INHERITANCE OF SOME TRAITS IN DIALLEL CROSSING OF
DIVERGENT GENOTYPES OF TOMATO (Lycopersicum esculentum Mill.)
On the basis dialel crossing (withour reciprocal) six divergent genotypes of tomato,
the mode of inheritance and the components of genetics variance were analyzed for
fruit lenght and width, pericarp thickness, number of locules per fruit, number of
fruits per plant, fruit mass and frits mass per plant. The investigation was based on
date of F1 generation. The analysis of components of genetic variance showed that
the main part of genetic variance belonged to the additive gene efect for yield components. The high values of heritability indicated results it can be concluded that in
the breeding of tomato for yield, genotypes with high average values for fruit lenght
and width, number of fruits per plant and fruit mass should be selected.
58
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-29 (152)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
IZBOR OSOBINA ZA OCENU GENETIČKE DIVERGENTNOSTI
GENOTIPOVA PARADAJZA (Lycopersicum esculentum Mill.)
T. Živanović1, S. Krstanović2, i Gordana Šurlan Momirović1
1
Poljoprivredni fakultet, Beograd
2
INI Agroekonomik, Padinska Skela
Na osnovu sedam komponenata prinosa (dužine i širine ploda, debljine perikarpa
ploda, broja komora ploda, broja plodova po biljci, mase ploda i mase plodova po
biljci) šest genotipova paradajza je metodom hijerarhijske klaster analize svrstano u
četiri klastera. Kao potvrda da je na osnovu ovih karakteristika dobijen dendrogram
fenotipskih distanci koji na pravi način prikazuje prisutne razlike između genotipova, poslužile su vrednosti posebnih kombinacionih sposobnosti (PKS) i vrednosti
heterozisa kod 15 hibrida F1 generacije, dobijenih dialelnim ukrštanjem šest roditeljskih genotipova. Utvrđeno je da su dobri hibridi sa visokim PKS i visokim efektima heterozisa nastali ukrštanjem divergentnih genotipova iz različitih klastera. To
je u skladu sa činjenicom da se povoljne rekombinacije gena i visok heterozis dobijaju ukrštanjem divergentnih roditelja. Pošto je metod uspešno primenjen i proveren
na šest genotipova, smemo predpostaviti da se može primeniti i za karakterizaciju i
klasifikaciju celokupne kolekcije germplazme paradajza, čime se olakšava oplemenjivanje ove biljne vrste.
SELECTING FEATURES FOR ESTIMATING GENETIC DIVERGENCE
OF TOMATO GENOTYPES (Lycopersicum esculentum Mill.)
On basis of the seven tomato yield components (fruit lenght and width, pericarp
thickness, number of locules per fruit, number of fruits per plant, fruit mass and
frits mass per plant), six tomato genotypes were grouped into four cluster by
applying the method of hierarchical cluster analysis. The values of the specific
combining abilities (SCA) and heterosis effects in 15 tomato hybrids of F1
generation obtained by dialel crossing of six parental genotypes testified that the
dendrogram of phenotipic differences was obtained on the basis of these features. It
was concluded that the good hybrids with high SCA values and high heterosis
effects were obtained by crossing the divergent genotipes from diferent clusters. It
was in conformity with the fact that the favourable gene recombining abilities and
high heterosis effects were obtained by crossing the divergnt parents but not the
ones in close relationship. Since this method was successfully applied and tested on
six genotypes, it cuuld alsou be applied for the characterization and classification of
the entire tomato germplasm collection. In this way, the process of tomato selection
would be greatly facilitated.
1-P-30 (100)
ZBORNIK ABSTRAKATA
59
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
EKSPRESIJA rin GENA NA PROLONGIRANO SAZREVANJE
PLODOVA PARADAJZA (Lycopersicum esculentum Mill.)
Jasmina Zdravković, M. Damjanović, M. Zdravković i R. Đorđević
Institut SRBIJA, Centar za povrtarstvo, Smederevska Palanka
Program selekcije paradajza koji je imao za cilj dobijanje hibrida sa povećanom
čvrstinom ploda, zasnovan je na unošenju rin gena u perspektivne selekcione materijale. Čvrstina ploda koju smo dobili unošenjem ovog gena, zasniva se na usporenom sazrevanju, a time je dobijen duži vremenski period posle berbe kada plodovi
mogu da preživljavaju (shelf life). Kod genotipova u heterozigotnom obliku (rin/+)
period preživljavanja plodova je znatno duži nego kod plodova koji imaju uniformno sazrevanje (+/+).
Efekat delovanja rin gena na »shelf life« ispitivan je na četiri eksperimantalna hibrida
(K-56, K-18, K-64 i K-15 – rin/+ genetske konfiguracije) u komparaciji sa genotipom
Atina F1 (uniformno sazrevanje, +/+), selekcionisanom linijom K-91 (rin/ rin) i Fino
F1(DRS) nepoznate genetske konstrukcije i dobre čvrstine ploda. »Shef life« je
praćen na osnovu gubitka mase zrelih i zelenih plodova tokom čuvanja – od berbe do
konačnog propadanja. Gubitak mase ploda praćen je na 7 dana, tokom 2 meseca.
Eksperimentalni hibridi pokazali su dobre agrotehničke karekteristike srednje ranog
paradajza namenjenog za proizvodnju na otvorenom polju. U “shelf life” periodu,
najmanje je propadao genotip K-15 kako kod grupe zelenih tako i kod grupe zrelih
plodova.
THE EXPRESSION OF rin GENE IN PROLONGATED TOMATO FRUIT
RIPENING (Lycopersicum esculentum Mill.)
Tomato selection programme, aiming to create a tomato hybrid with better fruit
firmness, has been based on adding rin gene in perspective selection material. The
fruit firmness has been based on decelerated ripening which prolongs the shelf life.
Heterozygote genotypes (rin/+) have considerabley longer shelf life that genotypes
with uniform ripening (+/+).
The effects of rin gene on shelf life have been examined on four experimental hybrids (K – 56, K – 18, K – 64 and K – 15 – rin/+ genetic configuration) compared
with Atina F1 genotype (uniform ripening +/+) K – 91 selected line (rin/rin) and
Fino F1 (DRS) unknown genetic construction and very good fruit firmness. The
parameter for shelf life has been the fruit weight loss during the preservation – from
harvest till the fading. The weight loss has been recorded every 7th day during two
months.
The experimental hybrids showed good agro technical characteristics of mid early
tomato intended for production in the open field. During the shelf life, the genotype
K – 15 faded the most slowly, both in the group of green and mature fruits.
60
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-31 (145)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST I KOEFICIJENT HERITABILNOSTI PROSEČNOG
PRINOSA LUKOVICA CRNOG LUKA (Allium cepa L.)
N. Pavlović, M. Zdravković i M. Ivanović
Institut za istraživanja u poljoprivredi "Srbija", Centar za povrtarstvo, S. Palanka
U cilju ispitivanja prosečnog prinosa lukovica crnog luka, postavljen je ogled na
oglednom polju Centra za povrtarstvo u Smederevskoj Palanci u toku 1997 i 1998
godine. Ogled je izveden po slučajnom blok sistemu u pet ponavljanja. Za
istraživački materijal korišćeno je deset sorata, različitog geografskog porekla.
Utvrđene vrednosti ispitivanih svojstava su obrađene analizom varijanse
dvofaktorijalnog ogleda - model 2. (Hadživuković, 1991). Komponente fenotipske
varijanse, genotipski i fenotipski koeficijent varijacije i heritabilnost u širem smislu
izračunate su prema Singh i Chaudhary (1976).
Značajna varijabilnost dobijena je za prinos lukovica u obe godine istraživanja. Ispitivana osobina imala je varijansu genotipa veću od varijanse faktora spoljašne sredine i koeficijent fenotipske varijacije veći od koeficijenta genetičke varijacije.
Veći udeo genetičke u ukupnoj fenotipskoj varijabilnosti potvrđuje i izračunata
vrednost koeficijenta heritabilnosti.
VARIABILITY AND HERITABILITY OF ONION BULBS YIELD
(Allium cepa L.)
In order to investigate the variability of bulb yield, the trial was set up on an experimental plot of the Centre for Vegetable Crops in Smederevska Palanka during 1997
and 1998. The trial was performed by applying the method of random block system
in five replications. Ten varieties of different geographical origins were included as
the research material. The recorded values of the investigated features were
determined by applying the variance analysis of a two-factorial trial model 2 (Hadživuković, 1991). The components of the phenotype variance, genotype and phenotype coefficient of variation and heritability in broad sense were estimated according to Singh and Chaudhary (1976).
Significant variability was recorded for yield bulbs in both years of investigation.
For this parameter, genotype variance was greater than the enviromental. Phenotype
coefficient of variation (PCV) was greater than genotype coefficient of variation
(GCV). Heritability confirmed that the genotype variability was stronger in the
overall phenotype variability.
1-P-32 (072)
ZBORNIK ABSTRAKATA
61
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NAČIN NASLEĐIVANJA OBLIKA GLAVICE KOD KUPUSA
(Brassica oleracea var. capitata L.)
J. Červenski, Đ. Gvozdenović, Mirjana Vasić i Dušanka Bugarski
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
U radu je korišćeno sedam 7 divergentnih sorata kupusa, različitih oblika glavica,
između kojih je izvedeno ukrštanje po principu potpunog dialela, uključujući i recipročna. Dobijeno je 42 F1 hibrida u plasteničkim uslovima ukrštanja i poljskim uslovima gajenja Instituta za ratarstvo i povrtarstvo, Zavoda za povrtarstvo. Cilj rada
je bio da se utvrde srednje vrednosti, komponente varijabilnosti i način nasleđivanja
kod dve morfološke osobine oblika glavice kupusa, visine i prečnika glavice. U
našem istraživanju superdominacija za visinu glavice se pojavila čak 23 puta, dok je
kod prečnika glavice bila prisutna samo 16 puta. Negativan heterozis se nije pojavio
ni u jednoj kombinaciji, kao ni parcijalna dominacija slabijeg roditelja. Rezultati
ipak pokazuju značajne razlike ispitivanih svojstava, što je pogodno za dalju
selekciju i ispitivanje kupusa.
MODE OF INHERITANCE OF HEAD HEIGHT AND HEAD WIDTH
IN CABBAGE (Brassica oleracea var. capitata L.)
A diallel cross (including reciprocals), involving seven open-pollinated varieties
having different head shape was made and 42 F1 hybrids were produced under
greenhouse conditions and in the experimental field of Institute of field and
vegetable crops in Novi Sad. The objective of this paper was to determine mean
value, components of variability and mode of inheritance in two morphological
characters of head shape, head width and head height. In our study superdominance
occurred the most with head height (as many as 23 times) and the least with head
width (16 times). The negative heterosis was not occurred in any combination as
like as partial dominance of the poorer parent. The results showed significant divergence of the traits under study, which will also constitute an important source of
variability for future cycles of selection in our Institute.
62
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-33 (101)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KORELACIJE PRINOSA I KOMPONENTI PRINOSA GAŠKA
(Pisum sativum L.) AFILA I NORMALNOG TIPA LISTA
R. Đorđević, Jasmina Zdravković, B. Zečević, D. Cvikić
Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA
Centar za povrtarstvo, Smederevska Palanka
U cilju utvrđivanja korelativnih vrednosti prinosa i komponenti prinosa graška Afila
i normalnog tipa lista, urađena su trogodišnja ispitivanja (1993. – 1995.). Ispitana je
korelativana povezanost kod 8 afila linija i 4 roditeljske sorte, na prinos i komponente prinosa (broj mahuna po biljci, broj zrna u mahuni, broj zrna po biljci i apsolutna masa zrna). Na osnovu dobijenih rezultata za korelacione koeficijente između
prinosa i komponenti prinosa, utvrđena je visoko korelativna povezanost (r = 0,82 –
0,95), dok apsolutna masa nije u korelativnoj povezanosti sa prinosom (r = 0,19) i
zbog svoje niske vrednosti, ne predstavlja komponentu prinosa. Utvrđene korelativne vrednosti za sve ispitivane genotipove i roditelje kretale su se u granicama rezultata istraživanja prethodnih autora koji su radili na materijalu sa normalnim tipom
lista. To znači da bezlisnost ne utiče direktno na promenu korelativnih vrednosti.
CORRELATION OF AFILA AND NORMAL LEAF TYPE PEA
(Pisum sativum L.) YIELD AND YIELD COMPONENTS
In order to investigate the correlative values of Afila and normal leaf type pea yield
and yield components we conducted a three years research (1993 – 1995). We researched a correlative junction of 8 Afila lines and 4 parent varieties yield and yield
components (number of pods per plant, number of grains per pod, number of grains
per plant and the absolute grain weight). The results showed that yield and yield
components are highly related r – 0, 82 – 0, 95, while the absolute weight is not
related to yield r – 0, 19 and due to that it does not represent the yield component.
The determined correlative values for all researched genotypes and parents were the
same as previously researched by other authors, which leads us to the conclusion
that leaflessness does not directly impact the change of correlative values.
1-P-34 (063)
ZBORNIK ABSTRAKATA
63
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTICAJ GENETIČKIH PARAMETARA NA NASLEĐIVANJE VISINE
PRVE MAHUNE PO BILJCI BORANIJE (Phaseolus vulgaris L).
M. Zdravković, Jasmina Zdravković i N. Pavlović
Institut za istraživanja u poljoprivredi "Srbija"
Centar za povrtarstvo, Smed. Palanka
U cilju istraživanja načina nasleđivanja, efekta gena, kombinacionih sposobnosti i
komponente genetičke varijanse, ispitivano je šest divergentnih genotipova boranije
(Supernor, Darija, Grinkrop, Palanačka rana, Šumadinka i Zora) i njihovo F1 potomstvo dobijeno dialelnim ukrštanjem - bez recipročnih. Analiza genetičkih komponenti varijacije je urađena po metodu Jinks-a (1954) i Hayman-a (1954).
Za osobinu visine formiranja prve mahune dobijena je visoko značajna varijansa
srednjih vrednosti roditelja i hibrida. Izračunate vrednosti dominantih komponenti
(H1 i H2) su veće od aditivne komponente (D), što ukazuje da u nasleđivanju broja
mahuna/biljci u F1 generaciji preovladavaju dominantni geni. Prosečan stepen dominacije (
) je veći od jedan i ukazuje na superdominaciju. Najveća vrednost posebnih kombinacionih sposobnosti je utvrđena kod kombinacije Šumadinka x Zora.
Heritabilnost u širem smislu iznosi 90% i ukazuje na visok udeo genetičkih faktora
u nasleđivanju broja mahuna po biljci.
EFFECTS OF GENETICAL PARAMETERS ON INHERITANCE OF
VIRST POD HEIGH PER GREEN BEAN PLANT (Phaseolus vulgaris L).
In order to investigate gene effects on inheriting the first pod height in green beans,
we investigated six divergent genotypes (Supernor, Darija, Grinkrop, Palananačka
rana, Šumadinka i Zora), as well as their F1 descendants obtained by diallel crossing
– without reciprocal. The research was on their mode of inheritance and genetic
components of the variance. The analysis of genetic components of variation was
made according to the methods used by Jinks (1954) and Hayman (1954).
The calculated values of the additive component of the variance (D) was lower than
the dominant component (H1 and H2) value, suggesting that the dominance - epistatic gene effects were stronger in inheriting the first pod high trait. The degree of
dominance (
) is higher than 1 and sugested on overdominance. The ratio
H2/4H1 indicates an uneven distribution of dominance and recessive genes in parents, which is also confirmed by the frequencies of the dominance and recessive
alleles (u, v). The ratio Kd/Kr (0.94) proves stronger recessive gene effects than the
dominance ones. Heritability at broad sense was 90%.
64
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-35 (020)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTICAJ SAMOOPLODNJE NA PRODUKTIVNE OSOBINE LUCERKE
(Medicago sativa L.)
Jasmina Radović, Z. Lugić, Vladanka Pudlo i D. Sokolović
Institut za istraživanja u poljoprivredi »Srbija«, Centar za krmno bilje, Kruševac
Lucerka je izuzetno varijabilna biljna vrsta prvenstveno zbog prirodne autotetraploidnosti, autosterilnosti i entomofilnog načina oprašivanja. Samooplodnja kod ove
biljne vrste izaziva inbreeding depresiju zbog smanjenja genske frekvencije. Uticaj
samooplodnje na važnije proizvodne i morfološke osobine lucerke ispitivan je na
pojedinačnim biljkama porodica i samooplodnim linijama prve, druge i treće generacije, koje vode poreklo od istog genetičkog materijala.
Jasno je uočljiv negativan uticaj samooplodnje na praćene parametre u obe godine
istraživanja. Najveće vrednosti za sve osobine su ostvarene kod materijala koji nije
samooplođen. Inbridovanje je već kod S1 linija dovelo do značajnog pada prinosa
zelene i suve materije (do 53,2%), broja izdanaka po biljci (do 26.4%) i visine biljaka (do 12,64%), dok je negativan uticaj samooplodnje bio nešto manje izražen za
broj internodija po stabljici i veličinu lista(do 7,28%). Smanjenje srednjih vrednosti
za sve praćene osobine je nastavljeno i kod S2 i S3 linija ali u nešto slabijem intenzitetu. Primetno je smanjenje varijabilnosti za praćene osobine u zavisnosti nivoa samooplodnje, pa se koeficijent varijabilnosti za prinos suve materije kretao od 38,1%
kod porodica do 24,9% kod S3 linija, za izdanke 36,8% do 14,7% kod S3.
EFFECT OF SELF-FERTILIZATION ON PRODUCTIVE TRAITS
OF ALFALFA (Medicago sativa L.)
Alfalfa is self-incompatible, entomophilies and highly variable species. Self-fertilization in case of this variable plant species causes inbreeding depression due to reduction of gene frequency. Effect of self-fertilization on production and morphological traits of alfalfa was investigated on individual plants in families and selffertilizing lines of the first, second and third generation, originating from the same
genetic material.
Negative effect of self-fertilization on investigated parameters was evident in both
years of experiment. The highest values for all traits were achieved with the material
that was not self-fertilized. Inbreeding has caused already in S1 lines considerable
decrease of green and dry matter yield (up to 53,2%), number of steam per plant (up to
26.4%) and plant height (up to 12,64%), whereas negative effect of self-fertilization
was less expressed in regard to number of internodes per stem (up to 7,28%). Decrease
of mean values of examined traits continued in lower intensity in S2 and S3 lines. Also
the decrease in variability for observed traits depending on the level of self-fertilization
was registered, so variability coefficient for yield of dry matter varied from 38,1% in
families to 24,9% in S3 lines, for young shoots 36,8% to 14,7% in S3.
1-P-36 (129)
ZBORNIK ABSTRAKATA
65
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
OPLEMENJIVANJE NA PRINOS I KOMPONENTE PRINOSA SUVE
MATERIJE LUCERKE SELEKCIJOM U POLUSRODSTVU
S. Katić, V. Mihailović, Đ. Karagić, D. Milić i Sanja Vasiljević
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
U cilju izučavanja mogućnosti korišćenja metoda selekcije u polusrodstvu na prinos
i komponente prinosa lucerke, zasejane su 1993. godine sorte NS Banat ZMS II,
Europe i Orca. Odabrane su biljke prema bujnosti i udelu lišća, a seme je dobijeno u
uslovima slobodne oplodnje. Izdvojene su četiri polusrodne populacije, od čega po
jedna iz sorti NS Banat ZMS II i Europe i dve iz sorte Orca.
Seme odabranih polusrodnih populacija i roditeljskih (originalnih) sorti zasejano je
u komparativni ogled u 2001. godini. Prinos suve materije u prvoj (2001.) godini
bio je značajno veći kod popravljenih polusrodnih populacija, iz sorte Orca za 1497
kg/ha, a iz Europe 879 kg/ha. Polusrodna populacija od sorte NS Banat ZMS II
imala je 410 kg/ha manji prinos suve materije, ali veći udeo lišća u prinosu i veći
broj kraćih internodija. U drugoj godini života biljaka lucerke (2002.), nisu dobijene
značajne razlike u prinosu i morfološkim osobinama između ispitivanih polusrodnih
populacija.
BREEDING FOR DRY MATTER YIELD AND YIELD COMPONENTS
IN ALFALFA USING HALF-SIB SELECTION
To investigate a feasibility of employing the half-sib selection in alfalfa breeding
for yield and yield components, the varieties NS Banat ZMS II, Europe and Orca
were planted and studied in 1993. Plants were selected on the basis of growth vigor
and portion of leaves, seed was obtained from open pollination. Four half-sib
populations were selected, one from each NS Banat ZMS II and Europe, two from
Orca.
The selected half-sib population and their parent varieties were planted in a
comparative trial in 2001. In the first year of the trial (2001), the yield of dry matter
was significantly higher in the improved half-sibs than in the parent varieties, by
1497 kg/ha and 879 kg/ha in Orca and Europe, respectively. The half-sib population
from the variety NS Banat ZMS II had the yield of dry matter lower by 410 kg/ha,
but it had a higher portion of leaves in the total yield as well as a larger number of
of short internodes. In the second year of the trial (2002), there were no significant
differences among the tested half-sib populations either in yield or in morphological
characteristics.
66
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-37 (142)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
EFEKTIVNOST RAZLIČITIH METODA SELEKCIJE U
OPLEMENJIVANJU CRVENE DETELINE
Sanja Vasiljević1, Gordana Šurlan-Momirović2, D. Lukić1, T. Živanović2,
S. Katić1, V. Mihailović1, D. Milić1, A. Mikić1
1
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
2
Poljoprivredni fakultet, Zemun-Beograd
Glavni zadatak u oplemenjivanju crvene deteline, druge po značaju višegodišnje krmne leguminoze je stvaranje sorti koje daju visok prinos krme, odličnog kvaliteta. Zadaci postavljeni pri stvaranju sorti crvene deteline rešavaju se primenom različitih metoda selekcije. Dosadašnja istraživanja su pokazala da su najznačajnije metode koje se
koriste u oplemenjivanju crvene deteline: masovna selekcija, individualna selekcija,
rekurentna fenotipska selekcija, polikros metod, hibridizacija i poliploidija. Masovna
selekcija je jedan od najstarijih metoda, koji se pokazao veoma efikasnim za popravku
osobina sa visokom heritabilnošću. Kao veoma efikasne metode za povećanje sadržaja
proteina su se pokazale individualna selekcija i hibridizacija. Rekurentna fenotipska
selekcija se pokazala veoma efikasnom u selekciji na rezistentnost prema nekim bolestima i štetočinama, kao i u stvaranju genotipova tolerantnih na preparat 2,4-D. Osnovna ideja primene polikros metoda je izdvajanje klonova sa dobrim OKS, koji mogu
da se iskoriste za stvaranje poboljšanih sintetičkih sorti. S obzirom da u prirodi nisu
pronađene tetraploidne forme crvene deteline u oplemenjivačkom radu se naročit značaj pridaje indukovanoj poliploidiji, prevashodno u cilju povećanja prinosa krme.
EFFECTIVENESS OF DIFFERENT SELECTION METHODS
IN RED CLOVER BREEDING
The main task of breeding red clover, the second most important perennial forage
legume, is to develop cultivars giving high forage yields of excellent quality. Goals
set before red clover cultivar development are achieved by different breeding methods. Previous research has shown that the most important methods used in red clover
breeding are mass selection, individual selection, recurrent phenotypic selection, the
polycross method, hybridization, and polyploidy. Mass selection is one of the oldest
methods and has proven highly effective in improving highly heritable traits. Individual selection and hybridization have been shown to be highly effective in increasing
protein content. Recurrent phenotypic selection is very effective when breeding for
resistance to some diseases and pests as well as when developing genotypes tolerant
of the 2,4-D preparation. The main idea behind the polycross method is selection of
clones with a good GCA to be used for developing improved synthetic cultivars.
Since no tetraploid forms of red clover have been discovered in nature, induced polyploidy receives special attention in the breeding effort, mainly for the purpose of increasing forage yields.
1-P-38 (017)
ZBORNIK ABSTRAKATA
67
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PREDSELEKCIONO PROUČAVANJE AUTOHTONIH POPULACIJA
ENGLESKOG LJULJA (Lolium perenne L.) POMOĆU
MULTIVATRIJACIONE ANALIZE
1
D. Sokolović1 i N. Ralević2
Institut Srbija, Centar za krmno bilje, Kruševac
2
Poljoprivredni fakultet, Beograd-Zemun
Usled specifičnih klimatskih uslova oplemenjivanje engleskog ljulja je u Srbiji usmereno na povećanje otpornosti na stresne abiotičke faktore, sušu i visoke temperature, uz postizanje visokih prinosa i kvaliteta suve materije. Početni materijal su
najčešće autohtone populacije koje su prilagođene našim agroekološkim uslovima.
U radu su prikazana predselekciona proučavanja deset autohtonih populacija engleskog ljulja poreklom iz Srbije i sorta Ilirka kao standard. Proučavano je 27 osobina u
tri godine i dobijene vrednosti su obrađene analizom varijanse i analizirane multivarijaciskim metodama (klaster analiza, metoda K-sredina i faktorska analiza). Utvrđeno
je da je varijabilnost između populacija značajno prisutna, a da na takvu distribuciju
populacija najviše utiču fenološke osobine i morfološke osobine dužina terminalne internodije, suva masa vegetativnih izdanaka, broj klasića na klasu i iskorišćenost cvetnog mesta. Faktorskom analizom je utvrđeno da prva tri latentna faktora opisuju skoro 70% varijabilnosti što broj osobina najbitnijih za različitost populacija svodi na 14.
PRE-SELECTION INVESTIGATION OF AUTOHTONOUS
POPULATIONS OF PERENNIAL RYEGRASS (Lolium perenne L.)
THROUGH MULTIVARIATE ANALYSIS
Due to specific climatic conditions improvement of perennial ryegrass in Serbia
was directed towards the increase of resistance to abiotic stress factors, drought and
high temperatures, and at the same time realizing high dry matter yield and quality.
Most frequently used initial material is autohtonous populations adapted to local
agro-ecological conditions.
In this paper, pre-selection investigation of ten populations of perennial ryegrass
originating from Serbia and cultivar Ilirka as standard is presented. Twenty-seven
traits during three-year period were investigated and obtained values were
processed by variance analysis and multivariate methods (cluster analysis and factorial analysis).
It was established that variability between populations is present and that such
distribution of population is mainly affected by phenological and morphological
traits: dry matter of vegetative tillers, internodes length, number of spikelets on
spike and floret site utilization. Factorial analysis has determined that first three
latent factors describe almost 70% of variability, which further reduces the number
of traits significant for differences among populations to 14.
68
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-39 (070)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
REAKCIJA SOJA NS 355 (Pleurotus ostreatus)
NA RAZLIČITE PODLOGE
Dušanka Bugarski, Đ. Gvozdenović, Nada Milošević i A. Takač
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Prizvodnja bukovače je naglo porasla u zadnje dve decenije i dalje je u usponu. Ovo
je ostvareno zbog njene hranljive vrednosti, medicinskog efekta i jednostavne proizvodnje. Za njenu proizvodnju se koristi supstrat priremljen od ostataka celuloznog
materijala iz poljoprivredne proizvodnje, kao što su slama, stabljike kukuruza, stabljike graška i soje, ljuspice suncokreta, strugotine idr. Ovaj materijal se obično ne
koristi više, često se spaljuje zbog njegove male vrednosti.
Zbog povećane proizvodnje bukovače, potrebno je ispitati faktore koji direktno utiču na prinos. Brzina rasta micelijuma je jedna od najznačajnijih karakteristika koja
se koristi u komercijanoj proizvodnji. Brz porast micelijuma smanjuje mogućnost
infekcije, kao i cenu proizvodnje, smanjivanjem grejanja prostorija tokom inkubacije, a time i skraćenjem celog proizvodnog ciklusa.
Cilj ovog rada bio je da se ispita početni i krajnji rast micelijuma soja NS-355 u zavisnosti od temperature, ugljenih hidrata i pH vrednosti hranljive podloge.
RESPONSE OF STRAIN NS-355 (Pleurotus ostreatus)
TO DIFERENT MEDIUMS
The production of oyster mushroom has dramatically intensified in the last two
decades and is still on the rise. This has been due to this mushroom’s its nutritive
value, medicinal effects and simple and inexpensive production. The substrate used
for oyster mushroom production is prepared from waste cellulose material from
agricultural production, straw, corn stalks, stems of pea and soybean, sunflower
husks, sawdust, etc. These materials are usually not utilized, often being burnt
because of its low value.
Due to an increase in the production of oyster mushroom, there is the need to study
factors that directly affect its yields.The rate of growth is one of the most important
chracteristics of the mycelium used for commercial production. Rapid growth reduces the possibility of infection and helps cut production costs by reducing the
need for room heating during incubation as well as by shortening the whole production cycle.
The objective of this study was to investigate the initial and final growth of the
strain NS-355 mycelium as affected by the temperature, carbohydrate concetration,
and pH value of the nutrient medium.
1-P-40 (071)
ZBORNIK ABSTRAKATA
69
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTICAJ PODLOGE NA RAZVOJ RAZLIČITIH SOJEVA
Pleurotus ostreatus
Dušanka Bugarski, Đ. Gvozdenović, J. Červenski i Jelica Gvozdanović-Varga
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Proizvodnja bukovače u našoj zemlji se povećava iz godine u godinu, što je rezultat
njene znatno jeftinije proizvodnje u odnosu na šampinjone s jedne strane, a lekovitog dejstva i širokih kulinarskih mogućnosti s druge strane.
Dosadašnja ispitivanja pokazala su da kvalitet micelijuma direktno utiče kako na
prinos pojedinih sojeva bukovače, tako i na dinamiku prorastanja. Za proizvodnju
micelijuma koriste se različite podloge, a njihov efekat na brzinu razvoja i kvalitet
hifa je različit u zavisnosti kako od vrste, tako i od soja. S toga su ispitivanja vršena
u iznalaženju što kvalitetnije podloge u različitim koncentracijama i izvorima ugljenih hidrata, pH vrednosti i temperatura prorastanja.
Ogled je postavljen u klima komori na temperaturi od 25°C na podlogama sa tri različite koncentracije ugljenih hidrata (0.1%, 0.2% and 0.3%) i pri pet pH vrednosti
(5.0, 5.5, 6.0, 6.5, 7.0), u tri ponavljanja.
Zaključeno je da optimalan rast miselijuma specifičan za svaki soj i da zahteva različite uslove kako u pogledu pH vrednosti tako i koncentracije ugljenih hidrata u
podlozi.
INFLUENCE OF MEDIUM ON THE DEVELOPMENT OF DIFERENT
STRAINS OF Pleurotus ostreatus
The production of oyster mushroom has been increasing steadily in Yugoslavia year
after year as a result of the cheaper production relative to the button mushroom, on
the one hand, and its medicinal and culinary properties, on the other.
Investigations conducted so far have shown that spawn quality affects directly not
only the performance of certain strains but also the general dynamics of growth of
oyster mushrooms. It has also been shown that the medium used in the production
of spawn affects the rate of growth and quality of hyphae. Attempts are made to
find quality media by studying different concentrations and sources of carbohydrates, pH values and growth temperatures.
Our experiment was carried out in a climatic chamber at 25°C. Three different concentrations of carbohydrates (0.1%, 0.2% and 0.3%) and five pH values (5.0, 5.5,
6.0, 6.5 and 7.0) of the medium were used to grow the mycelium and three replicates.
It has been concluded that the optimum mycelium growth is strain-specific and requires different conditions with respect to pH level and sugar concentration in the
nutrient medium.
70
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-41 (177)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST KVANTITATIVNIH SVOJSTAVA U POPULACIJI
EHINACEE (Echinacea purpurea (L.) Moench.)
S. Dražić
Institut za proučavanje lekovitog bilja »Dr Josif Pančić«, Beograd
Ispitivana je varijabilnost u populaciji ehinacee: dužina vegetacionog perioda, visina, prinos cvetnih glavica, herbe i korena.
Svojstva populacije su izražena preko sledećih parametara: srednja vrednost, standardna devijacija, koeficijent varijacije, varijaciona širina, asimetrija i spoljštenost
krive normalne distribucije.
Konstatovana je varijabilnost ispitivanih svojstava, a posebno prinosa korena, cvetnih glavica i herbe. Distribucija frekvencija svojstava u populaciji je asimetrična u
odnosu na normalnu distribuciju frekvencija.
VARIABILITY OF QUANTITATIVE TRAITS IN POPULATION OF
ECHINACEA (Echinacea purpurea (L.) Moench.)
Variability of following traits of echinacea population was examined: duration of
growing season, height, yield of flower heads, yield of herbs and root.
Population traits are presented via following parameters: mean values, standard of
deviation, coefficient of variations, variation width, asymmetric and flat to normal
distribution of frequency.
It is confirmed that there is present variability of these traits, particularly being variable the yield of root, flower heads and herbs. Distribution of frequency was asymmetric in relation to normal distribution of frequency.
1-P-42 (087)
ZBORNIK ABSTRAKATA
71
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
GENOTIPSKA VARIRANJA NEKIH POKAZATELJA
ISKORIŠĆAVANJA AZOTA U BILJCI PŠENICE
S. Stojković1, D. Đokić2, Jovanka Stojanović2 i M. Biberdžić2
1
Poljoprivredni fakultet Priština sa sedištem u Lešku
2
Centar za strna žita, Kragujevac
U ogledu sa 20 jugoslovenskih sorti pšenice izučavana su genotipska variranja nekih pokazatelja iskorišćavanja azota u biljci. Cilj ovog rada je da se ukaže na mogućnosti da se na osnovu uprošćenih postupaka otkriju pojedina izučavana svojstva
i procesi u različitim sortama pšenice u cilju korišćenja u hibridizaciji i odabiranju
individua u hibridnom potomstvu. Utvrđeno je da vrednosti pokazatelja iskorišćavanja azota (žetveni indeks azota, reutilizacija azota i fiziološka efikasnost azota) variraju u zavisnosti od genotipske specifičnosti kao i od uslova spoljašne sredine. Tako
je u prvoj godini ispitivanja žetveni indeks azota varirao u granicama od 74% kod
sorte Nevesinjka do 88% kod sorte Gruža, dok u drugoj godini vrednosti su se kretale od 51% kod sorte Jarebica i Renesansa do 66% kod sorte Takovčanka. Pokazatelji
akumulacije azota i njegovog iskorišćavanja u biljci mogu se koristiti kao agronomski i selekcioni kriterijumi za poboljšanje produktivnosti i kvaliteta zrna pšenice.
GENOTIYPIC VARIATIONS OF SOME NITROGEN UTILIZATION
PARAMETERS IN WINTER WHEAT
In a field trial with twenty Yugoslav winter wheat cultivars genotypic variations of
some utilization parameters of nitrogen in a plant have been studied. The aim of this
study was to indicate the possibilities of discovering features and processes in different cultivars of wheat based on simpler procedures in order to use it in hybridisation and unit’s selection. The results show that the values of indicators of nitrogen
utilization (harvest index of nitrogen, reutilization of nitrogen and physiological
efficiency of nitrogen) vary according to the genetic specificity as well as the environment conditions. Thus in the first year of investigation the harvest index of nitrogen varied in the range from 74% at cultivar Nevesinjka to 88% at cultivar
Gruža, while in the second year the values ranged from 51% at cultivars Jarebica
and Renesansa to 66% at cultivar Takovčanka.
72
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-43 (005)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SELEKCIJA PŠENICE NA SVOJSTVO AZOTOFIKSACIJE
1
Danica Mićanović1, D. Knežević1, Vera Raičević2 i Veselinka Zečević1
Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA, Centar za strna žita, Kragujevac
2
Poljoprivredni fakultet Zemun, Beograd
Azotofiksacija je biološki proces u kome se elementarni azot redukuje do oblika koji je pristupačan biljci. Selekcija biljne vrste Triticum aestivum L. na ovo svojstvo
nije do sada vršena iako je ovo pitanje od velike važnosti i za teoriju i za praksu.
Razlog je najverovatnije postojeća složenost genotipa pšenice, kao i složenost genoma mikroorganizama koji sadrže nitrogenazu, odnosno nitrogenazni kompleks kodiran sa 17 nif-gena, koji reguliše proces azotofiksacije. Mi smo razvili orginalan naučni metod za selekciju pšenice na sposobnost azotofiksacije i selekciju diazotrofa
za odgovarajuću sortu. Inokulacija semena pšenice se vrši u polukontrolisanim uslovima, prirodnom mikroflorom iz rizosfere, a zatim pasažom kroz tri sukcesivne
serije biljaka se omogućava biljci da sama izvrši selekciju i umnožavanje diazotrofa
iz svoje rizosfere. Merenjem aktivnosti nitrogenaze metodom gasne hromatografije
redukcija acetilena u etilen utvrđuje se efektivnost izolovanih sojeva, a molekularno
genetičkom metodom PCR identifikacija nif bakterija.
WHEAT SELECTION ON NITROGEN FIXATION POSSIBILITY
Nitrogen fixation is biological process in which the elementary nitrogen was reduction to accessible form for plant. Selections of plant species Triticum aestivum L. on
possibility of N fixation have not been conducted although that question is very
important for theory and practice. The reason why such selection was not began
earlier likely is because of complex genotype of wheat as well as complex genome
of microorganism, which contain nitrogenase, nitrogenase complex, respectively,
which is controlled by 17-nif genes, which are regulating nitrogen fixation. We are
developed the original method of wheat selection for possibility on nitrogen
fixation and selection of free nitrogen fixators for the certain wheat cultivar.
Inoculation of wheat seed by autochthonous microflora from rhizosphere was
achieved under half controlled condition and after that by passage of diazotroph
trough three series of plant we gave possibility that individual plant alone provides
selection and multiplication of diazotrophs at the its rhizosphere. By measuring of
nitrogenase activity by gas chromatography method and reduction of acetylene to
ethylene are established efficiency of isolated strain. Determination of nif gene was
achieved by molecular genetically method PCR.
1-P-44 (173)
ZBORNIK ABSTRAKATA
73
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KOLONIZACIJA, ADSORPCIJA I PREŽIVLJAVANJE
Azotobacter chroococcum ZP-1/1 NA KORENU KUKURUZA
1
Vera Raičević1, D. Kiković2, Danica Mićanović3, G. Vasić1 i B. Lalević1
Poljoprivredni fakultet, Katedra za mikrobiologiju zemljišta i voda, Zemun
2
Poljoprivredni fakultet, Priština
3
Institut”Srbija” Centar za strna žita, Kragujevac
Pripadnici roda Azotobacter, iako tipični zemljišni mikroorganizmi, zauzimaju značajno mesto u rizosferi mnogih biljaka i kod nekih biljnih vrsta ili genotipova približavaju se asocijativnim azotofiksatorima. Azotobakter kolonizira rizosferu kukuruza, a uspeh te asocijacije zavisi od podudarnosti soja i biljke domaćina.
Cilj rada je bio praćenje kolonizacije, adsorpcije i preživljavanja Azotobacter chroococcum ZP - 1/1 u korenu kukuruza, kao i njegova nitrogenazna aktivnost.
Soj ZP-1/1 je izolovan iz černozema iz rizosfere kukuruza ZP-704. Ovaj soj odlikuje se visokom nitrogenaznom aktivnošću (122,5 nmola C2H4/h).
Azotobacter chroococcum ZP-1/1 spada u grupu sojeva koji intezivno koloniziraju
koren kukuruza (1.07 x 106). Maksimalna kolonizacija je uočena na mestu začetka
korena i lista (eng”crown”). Broj ćelija adsorbovanih na 2 cm vrha glavnog korena
iznosio je 1.59 x 104. Zabeleženo je da ovaj soj može da preživljava i da se kreće od
mesta uboda prema vrhu korena i nadzemnom delu. U tim uslovima obavlja fiksaciju
azota. Najveća aktivnost je zabeležena na 1 cm od mesta uboda (530 nmola C2H4).
COLONIZATION, ADSORPTION AND SURVIVAL OF
Azotobacter chroococcum ZP - 1/1 IN MAIZE ROOT
The members of the genus Azotobacter, although tipical soil microorganisms, occupy the important place in the rhizosphere of many plants and for some plant species and genotips they acts as asociative nitrogen fixators. Azotobacter inhabits
maize rhizosphere, and a success of this association depends on compatibility of the
strain and the host plant.
The aim of this paper was to evaluate colonization, adsorption and survival of
Azotobacter chroococcum ZP -1/1 in maize root, as well as it’s nitrogenase activity.
The strain ZP-1/1 was isolated from chernozem of maize ZP-704 rhizosphere. This
strain is known to has high nitrogenase activity (122,5 nmol C2H4 h-1).
Azotobacter chroococcum ZP-1/1 belongs to group of strains that intensively
colonize the maize root (1.07 x 106). The maximal colonization was noticed on the
maize crown. The number of cells that have been adsorbed on 2 cm at the top of
main root amounts up to 1.59 x 104. It has also been recorded that this strain had
possibility for survival and moving from the place of prick to the root’s top and
shoot, where it performs the nitrogen fixation. The maximal activity was noticed 1
cm from the place of prick (530 nmol C2H4).
74
ZBORNIK ABSTRAKATA
1-P-45 (135)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PRIMENA SOJEVA Azotobacter chroococcum
U OPLEMENJIVANJU ŠEĆERNE REPE
Nastasija Mrkovački, Snežana Mezei, N. Čačić, L. Kovačev
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Odavno postoji ideja da se uz smanjenje upotrebe azotnih đubriva dobije dobar prinos kod šećerne repe. Količina mineralnog azota unetog đubrenjem može se smanjiti samo za onu količinu koju je hibrid šećerne repe sposoban da veže zahvaljujući
odabranim sojevima roda Azotobacter. Naša prva istraživanja od 1991-1994 obuhvataju specifičnost odnosa sojeva Azotobacter chroococcum i biljaka šećerne repe
u in vitro uslovima. Ispitivanja su obavljena na dva komercijalna hibrida šećerne repe iz čije je rizosfere izolovano 20 sojeva, od kojih je 12 odabrano za dalja istraživanja. U periodu 1996-1999 ispitivan je uticaj 3 superiorna soja Azotobacter
chroococcum na proizvodne i tehnološke karakteristike hibridnih sorata šećerne repe. U ovim ispitivanjima utvrđen je pozitivan uticaj inokulacije semena šećerne repe azotobakterom na prinos korena, sadržaj i prinos šećera. Poznato je da povećano
đubrenje šećerne repe azotnim mineralnim đubrivima utiče na povećanje prinosa
korena, pad sadržaja šećera i pogoršanje tehnoloških karakteristika. Azotobakter
utiče na porast prinosa korena i sadržaj šećera uz nepromenjene ili poboljšane tehnološke karakteristike.
USE OF Azotobacter chroococcum STRAINS IN SUGARBEET BREEDING
The problem how to reduce the application of nitrogen fertilizers while maintaining
satisfactory sugarbeet yield has been under consideration for a long time. To maintain this proposition, the amount of nitrogen fertilizer may reduced in proportion to
the amount of nitrogen a sugarbeet genotype is capable of receiving from selected
Azotobacter strains. Our preliminary study 1991-1994 conducted under sterile conditions has been focused on specific relationships between Azotobacter chroococcum and sugarbeet plants. The study included two commercial sugarbeet hybrids
and 12 Azotobacter strains of the 20 strains isolated from the hybrids’ rhizospheres.
In the period 1996-1999, we studied the influence of three Azotobacter chroococcum strains on th eproduction and technological characteristics of three sugarbeet
varieties. It was shown that the yield of roots and sugar content and yield were
positively affected by the inoculation of sugarbeet seeds. When it is taken in consideration that increased doses of nitrogen fertilizer tend to increase sugarbeet yield
while reducing sugar content and other technological characteristics, it is important
to mentions that Azotobacter application maintains the root yield and sugar content
while improving the technological characteristics.
1-P-46 (094)
ZBORNIK ABSTRAKATA
75
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SORTNE SPECIFIČNOSTI KARFIOLA NA PRINOS I SADRŽAJ
NITRATNOG AZOTA
R. Pavlović i Ljiljana Bošković-Rakočević
Agronomski fakultet, Čačak
Karfiol je veoma cenjena povrtarska vrsta zbog svoje hranjive vrednosti koja je najbolja u odnosu na druge kupusnjače. Iz tih razloga često se koristi u medicinske svrhe gde se prporučuje kao dijetalna hrana. Jestivi deo karfiola je bela, kompaktna
glavica (ruža), nastala metamorfozom generativnih organa. U ishrani ljudi koristi se
u svežem stanju i prerađen u prehrambenoj industriji (mariniranjem, sušenjem ili
zamrzavanjem). U našoj zemlji poslednjih godina izražena je tendencija naglog širenja proizvodnje karfiola. Jedna od bitnih karakteristika ove vrste povrća je specifičnost u pogledu mineralne ishrane i visoki zahtevi za hranjivim materijama, posebno azotom. Primena pravilnih doza azota značajna je i u cilju sprečavanja akumulacije nitrata, jer karfiol spada u nitrofilno povrće. U tom cilju postavljen je eksperiment sa primenom različitih doza azota, kod dva genotipa karfiola kako bi se utvrdile razlike u pogledu prinosa i sadržaja nitrata na relaciji sorta-hibrid. Dobijeni
rezultati pokazuju da je povećanje doze azota uticalo na povećanje prinosa karfiola,
najviše do 59,5%, pri čemu je hibrid postigao veći prinos. Sadržaj nitarata u ruži
karfiola u oba genotipa kretao se u intervalu 644-1596 mg/kg suve materije.
CAULIFLOWER SORT SPECIFICS ON YIELD AND CONTENTS
OF NITRATE NITROGEN
Cauliflower is very valued vegetable regard to its nutritive value that is the best
compared with all other brasicaceae. That is the reason for often usage in medicine,
and its recommendation as dieting food. Edible part of cauliflower is white, compact head (rose), originated from metamorphosed generative organs. In the humans
nutrition it is use in fresh state and processed in the food industry (marinate,
draying or freezing). Tendency of fast spreading of cauliflower production is
present in our country. One of the basic characteristics of this vegetable is specific
in mineral nutrition and high demands for the nutritive matters, especially nitrogen.
Usage of the regular doses of nitrogen is important because of reduction in nitrate
accumulating, and cauliflower belongs to the nitro fill vegetable. With that aim,
experiment with application of different amounts of nitrogen doses was establish,
with two genotypes, so we could consolidate the differences on yield and nitrate
content on the sort-hybrid relation. The results show that the increasing of nitrogen
had direct influence on cauliflower yield increasing, up to 59,5%, and the hybrid
had higher yield. Nitrate content in the cauliflower rose in the both genotypes was
inside interval of 644-1596 mg/kg of dried matter.
78
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-1 (065)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
POBEDA – VISOKO ADAPTABILNA SORTA PŠENICE
S. Denčić i B. Kobiljski
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Sorta pšenice Pobeda registrovana je u Jugoslaviji 1990. i u Mađarskoj 1998. godine kao sorta ozime pšenice sa izuzetno dobrim kvalitetom (poboljšivač). Nalazi se u
širokoj proizvodnji na značajnim površinama već 10 godina, u zadnjih sedam godina permanentno zauzima preko 15% od ukupnih površina pod pšenicom u našoj
zemlji. Pobeda je nastala ukrštanjem sorti Sremica i Balkan i razumljivo je što poseduje odličan tehnološki kvalitet, s obzirom da obe ove sorte roditelji pripadaju takođe grupi odličnih sorti po kvalitetu. Pored dobrog kvaliteta Pobeda poseduje visok potencijal za prinos zrna i adaptabilnost na različite agroekološke uslove. Ovo
je i osnovni razlog zašto je Pobeda zajedno sa sortom Evropa 90 dominantna u proizvodnji pšenice u poslednjoj deceniji kod nas. U mikroogledima sorta Pobeda je
ostvarivala prinose preko 11 t/ha, u makroogledima preko 9 t/ha a u proiyvodnji na
većim površinama preko 7.5 t/ha. U domenu kvaliteta, u godinama povoljnim za gajenje pšenice, Pobeda ostvaruje preko 13,5 % proteina, oko 45 sedimentacionu
vrednost, preko 30% glutena, oko 280 sec broj padanja, A2 farinološku klasu i na
sličnom nivou ostale parametre kvaliteta.
POBEDA – A HIGHLY ADAPTABLE WHEAT VARIETY
The wheat variety Pobeda was officially released in Yugoslavia in 1990. In Hungary, it was released in 1998, as a winter variety with excellent quality. Out of the
10 years of commercial growing, Pobeda took over 15% of the wheat acreage in last
seven years. As a cross between the varieties Sremica and Balkan, Pobeda has excellent technological quality because both parents are in the group of excellent varieties regarding quality. In addition to that, Pored has a high genetic yield potential
and adaptability to different agroecological conditions. This explains why Pobeda
together with Evropa 90 dominates the domestic wheat production in the last decade. Pobeda produced over 11 t/ha in small-plot trials, over 9 t/ha in large-plot trials
and over 7.5 t/ha in commercial production. In favorable years, Pobeda achieves
protein content over 13.5%, sedimentation value about 45, gluten content over 30%,
falling number about 280 sec., A2 farinogical class, and correspondingly high values for the other quality parameters.
2-P-2 (066)
ZBORNIK ABSTRAKATA
79
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PESMA – SORTA PŠENICE IZVANREDNOG KVALITETA
S. Denčić, B. Kobiljski i G. Mladenović
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Sorta pšenice Pesma priznata u Jugoslaviji 1995. godine i predstavlja našu najbolju
sortu u pogledu tehnološkog kvaliteta. Zauzima oko 8-10% od ukupnih površina
pod pšenicom, u Srbiji i Crnoj Gori, sa tendencijom povećanja. U povoljnim godinama za pšenicu, Pesma ostvaruje i veoma visoke prinose zrna i odličan kvalitet,
dok u nepovoljnim uslovima raeguje negativno u prinosu dok kvalitet i u stresnim
uslovima ostaje odličan Nastala je ukrštanjem genotipova Balkan i NS 51-37. Ostvarivala je prinose od preko 10 t/ha u mikroogledima, i preko 8,5 t/ha u makroogledima i širokoj proizvodnji. Po kvalitetu pripada grupi ekstra dobrih sorti, može u
pogodnim godinama da ostvari i prko 15% proteina, više od 55 sedimentacionu
vrednost, preko 35% sadržaj glutena, oko 1500 ml zapreminu hlaba, više od 82%
izbrašnjavanje, A1 kvalitetnu grupu po farinogramu itd. S obzirom da predstoji vreme plaćanja pšenice po kvalitetu, sorta Pesma će biti jedna od najtraženijih sorti na
našim prostorima.
PESMA – A TOP QUALITY WHEAT VARIETY
The wheat variety Pesma was officially released in Yugoslavia in 1995. It is the top
ranking variety regarding technological quality. It is grown at 8-10% of the wheat
acreage in Serbia and Montenegro (the former Yugoslavia), with an increasing
trend. In favorable years, Pesma achieves high yields and excellent quality. In
unfavorable years, the yield is reduced but the excellent quality remains. It is a
cross between the variety Balkan and the line NS 51-37. Pesma produced over 10
t/ha in small-plot trials and over 8.5 t/ha in large-plot trials and commercial production. Regarding quality, it is classified among extra good varieties, with protein
content over 15%, sedimentation value over 55, gluten content over 35%, bread
volume about 1500 ml, milling above 82%, A1 quality group on farinogram, etc.
When the time comes that wheat is priced according to quality, Pesma will become
a most popular variety among the domestic wheat growers.
80
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-3 (067)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
RENESANSA – SORTA OZIME PŠENICE VELIKIH POTENCIJALA
S. Denčić, B. Kobiljski i G. Mladenović
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Ozima sorta pšenice Renesansa je priznata u Jugoslaviji 1994. u Mađarskoj 2000.
godine a očekuje se njeno priznavanje i u Rumuniji ove godine. Zastupljena je u
proizvodnji pšenice u Srbiji i Crnoj Gori sa preko 20% a u Mađarskoj i Rumuniji na
manjim površinama. Ova sorta je napravila najbrži prodor u proizvodnju kod nas.
Samo nakon 3 godine posle priznavanja, bila je zastupljena sa oko 10 % u širokoj
proizvodnji, što do sada nije bio slučaj ni sa jednom drugom sortom. Radi se o sorti
sa visokim genetskim potencijalom za prinos, odličnim kvalitetom i veoma dobrom
adaptabilnošću na razne agroekološke uslove. Nastala je ukrštanjem sorte Jugoslavija i linije NS 55-25. Ostavarivala je prinose od preko 11 t/ha u mikroogledima, i
preko 8,5 t/ha u makroogledima i širokoj proizvodnji. Po kvalitetu pripada grupi odličnih sorti (poboljšivača), može u pogodnim godinama da ostvari i prko 14% proteina, više od 45 sedimentacionu vrednost, preko 30% sadržaj glutena, oko 1500 ml
zapreminu hlaba, više od 80% izbrašnjavanje, itd.
RENESANSA – A WINTER WHEAT VARIETY WITH MUCH POTENTIAL
The winter wheat variety Renesansa was officially released in Yugoslavia in 1994, in
Hunugary in the year 2000 and it is expected to be released in Romania this year. It
is currently grown at more than 20% of the wheat acreage in Serbia and Montenegro
(the former Yugoslavia) and at limited areas in Hungary and Romania. The variety
gained popularity among the local growers overnight. Only three years after release
its acreage reached 10%, a feat that was not achieved by any other variety. The variety has a high genetic yield potential, excellent quality and high adaptability to various agroecological conditions. It is a cross between the variety Jugoslavija and the
line NS 55-25. Renesansa produced over 11 t/ha in small-plot trials and over 8.5 t/ha
in large-plot trials and commercial production. It achieves excellent quality in favorable years - protein content over 14%, sedimentation value over 45, gluten content
over 30%, bread volume about 1500 ml, milling over 80%, etc.
2-P-4 (068)
ZBORNIK ABSTRAKATA
81
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
RUSIJA – SORTA OZIME PŠENICE
S. Denčić, B. Kobiljski i G. Mladenović
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Ozima sorta pšenice Rusija je priznata u Jugoslaviji 1993. a u Mađarskoj 2000. godine. Zastupljena je u proizvodnji pšenice u Srbiji i Crnoj Gori sa oko 2-3% a u Mađarskoj na manjim površinama, trenutno je u ekspanziji u obe navedene zemlje. Radi se o sorti sa visokim genetskim potencijalom za prinos, odličnim kvalitetom i veoma dobrom otpornošću na niske temperature. Nastala je ukrštanjem sorti Sremica i
Novosadska rana 2. Rusija je ostavarivala prinose od preko 11 t/ha u mikroogledima, preko 8 t/ha u makroogledima i širokoj proizvodnji. U pogodnim godinama ostvaruje visoke parametre tehnološkog kvaliteta kao što su: proteini od preko 14 %,
sedimantaciona vrednost preko 45, sadržaj glutena preko 32%, A2 kvalitetnu grupu
u farinogramu, preko 80 % izbrašnjavanje, itd. Pobeda ima najveću nadzemnu biomasu i veoma veliki i sanažan korenov sistem što je prednost u godinama kada su
prisutni razni klimatski stresovi.
RUSIJA – A WINTER WHEAT VARIETY
The winter wheat variety Rusija was officially released in Yugoslavia in 1993 and
in Hungary in the year 2000. It is currently grown at 2-3% of the wheat acreage in
Serbia and Montenegro (the former Yugoslavia) and at limited areas in Hungary. Its
acreages keep expanding in both countries. The variety has a high genetic yield potential, excellent quality and very good resistance to low temperature. It is a cross
between the varieties Sremica and Novosadska rana 2. Rusija produced over 11 t/ha
in small-plot trials and over 8 t/ha in large-plot trials and commercial production. In
favorable years, it achieves high technological quality, i.e., protein content over 14
%, sedimentation value over 45, gluten content over 32%, A2 quality group on farinogram, milling over 80%, etc. Rusija has large aboveground biomass and a large
and vigorous root system which are advantageous in years plagued by climatic
stresses.
82
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-5 (032)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
OZIMI DVOREDI JEČAM – MALIŠA
D. Dodig1, Olgica Grujić2, S. Stanković1,
Slađana Milićević-Nikodijević1 i Miroslava Jović1
1
Institut za istraživanja u poljoprivredi »Srbija«, Beograd
Centar za poljoprivredna i tehnološka istraživanja Zaječar, Zaječar
2
Tehnološki fakultet, Novi Sad
Sorta Mališa stvorena u Centru za poljoprivredna i tehnološka istraživanja u Zaječaru, priznata je 2003. godine od strane Saveznog zavoda za biljne i genetičke resurse.
Mališa po botaničkoj klasifikaciji pripada ozimim dvoredom ječmu Hordeum sativum, ssp. distichum var. nutans. Sorta Mališa nastala je ukrštanjem sorti Novosadski 183, Sonja, Kristal i linije OSK-4197/12-84. U proseku za sve lokalitete i sve tri
godine (2000-2002) sorta Mališa (7880 kg ha-1) je imala veći prinos od standardne
sorte (7451 kg ha-1). Sorta ima elastičnu stabljiku, u proseku nižu od standarda za 11
cm i bolju otpornost na poleganje. Intenzivnog je tipa. Od ostalih agronomskih
svojstava treba istaći dobru otpornost na niske temperature i sušu. Tehnološki kvalitet zrna i slada ukazuje da se sorta Mališa može koristiti u pivarskoj industriji.
TWO-ROWED WINTER BARLEY - MALIŠA
The barley cultivar Mališa is developed by the Centre for Agricultural and Technological Research in Zaječar. It was approved by Federal Institution for Plant and
Animal Genetics Resources in 2003. In botanical terms, Mališa is classified as tworowed winter barley (Hordeum sativum, ssp. distichum var. nutans). The cultivar
Mališa was developed by crossing the cultivars Novosadski 183, Sonja, Kristal and
line OSK-4197/12-84. Looking at an average of all three study years (2000-2002)
and all trials locations, Mališa (7880 kg ha-1) outyielded the standard (7451 kg ha-1).
The cultivar has an elastic stem, in average shorter by 11 cm and it is more resistant
to lodging than the standard cultivar. It is one of an intensive type. It is also characterised by good resistance to low temperature and drought. Technological properties of grain and malt signify that Mališa can be used in beer industry.
2-P-6 (156)
ZBORNIK ABSTRAKATA
83
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
OSOBINE NOVE SORTE OZIMOG DVOREDOG JEČMA ʺ″MAKSAʺ″
D. Maksimović1, D. Knežević2 i D. Urošević2
1
Agronomski fakultet, Čačak
2
I.I.P. ʺ″Srbijaʺ″, Centar za strna žita, Kragujevac
Ozimi dvoredi ječam (Hordeum vulgare ssp. distichum var. nutans) je važna ratarska biljka. Nova sorta ozimog dvoredog ječma stvorena je ukrštanjem roditeljskih
sorti Rodnik x Novosadski 307. Sorta se odlikuje čvrstom, elastičnom stabljikom,
žute boje čija je prosečna visina za tri godine ispitivanja iznosila 80,6 cm (6,2 cm
niža od standardne sorte Novosadski 293). Dobre je otpornosti prema poleganju.
Sorta ima dugačak klas sa finim osjem žute boje. Zrno je krupno u plevicama, žute
boje. U mikroogledima jugoslovenske komisije sorta ʺ″Maksaʺ″ dala je u toku tri godine ispitivanja prosečan prinos zrna 7888 kg/ha, što je za 437 kg/ha viši prinos od
standardne sorte Novosadski 293 (7451 kg/ha). Pored visokog prinosa zrna sorta
ʺ″Maksaʺ″ odlikuje se i dobrim tehnološkim kvalitetom zrna i slada. Udeo zrna I klase iznosio je 88,9 %, masa 1000 zrna s.m. 41,91g a hektolitarska masa 76,50 kg/hl.
Sadržaj belančevina u zrnu iznosio je 10,91 % s.m. Analiza slada pokazala je da je
sadržaj ekstrakta iznosio 79,83 % s.m., Kolbach−ov broj 41,30 % a Hartong−ov na
45°C 35,53 %. Sorta ozimog dvoredog ječma ʺ″Maksaʺ″ je srednje rana, otporna je
prema najvažnijim izazivačima bolesti i štetočinama i relativne je otpornosti prema
suši. Pogoduju joj intenzivni uslovi proizvodnje.
PROPERTIES OF NEW WINTER TWO−ROW BARLEY
CULTIVAR ʺ″MAKSAʺ″
Winter two−row barley (Hordeum vulgare ssp. distichum var. nutans) is very important crop. New winter two−row barley cultivar ʺ″Maksaʺ″ was created by cross between
parental cultivars Rodnik x Novosadski 307. ʺ″Maksaʺ″ has yellow, firm but elastic
stem with average height during three years of testing was 80,6 cm (6,2 cm lower
then standard cultivar Novosadski 293). Cultivar has very good resistance to lodging.
Cultivar ʺ″Maksaʺ″ had long head with long, yellow awns. Kernells are big, yellow
with glumes. In Yugoslav commision microtrials during three years of testing new
cultivar ʺ″Maksaʺ″ gave an average kernell yield of 7888 kg/ha and standard cultivar
Novosadski 293 7451 kg/ha, which means a higher yield of the new cultivar by 437
kg/ha. Cultivar ʺ″Maksaʺ″ had also great tehnological quality of kernells and malt. Percentage of first class seeds was 88,9 %, 1000 grains mass d.m. 41,91g and hectolitar
mass 76,50 kg/hl. Crude protein content was 10,91%. Malt analysis and micromalting
pointed out higher extract content in malt was 78 %, Kolbachs number 41,30 % and
Hartongs number on 45°C 35,53 %. New cultivar ʺ″Maksaʺ″ had good ressistance to
most important deseases and pests and relative ressistance to drought.
84
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-7 (110)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
MILDUR – NOVA SORTA JARE DURUM PŠENICE
M. Milovanović i V. Perišić
Institut za istraživanja u poljoprivredi ʺ″Srbijaʺ″ Centar za strna žita, Kragujevac
Sorta jare durum pšenice Mildur odlikuje se srednje ranim stasavanjem, elastićnom
stabljikom visine oko 89 cm i dobrom otpornošću prema poleganju, važnijim bolestima i štetoćinama, suši i drugim nepovoljnim klimatskim faktorima. Klasovi ove
sorte su bele boje, zbijeni i osati, sa velikim brojem zrna po klasu. Zrno je krupno i
tvrdo, sa masom 1000 zrna od oko 46 g i hektolitarskom masom od 80 – 82 kg, što
je praćeno dobrim tehnološkim kvalitetom zrna i semoline (staklavost, visok sadržaj proteina i žutog pigmenta). Iz ovih osobina zrna proizilazi visoka upotrebna
vrednost ove sorte, kao sirovine, u proizvodnji testenina.
Sorta Mildur ima stabilne prinose, sa genetskim potencijalom za prinos zrna od oko
8 t/ha. Najbolji rezultati kod ove sorte postižu se setvom na plodnim zemljištima i
primenom intenzivne agrotehnike ali se dobri prinosi zrna mogu ostvariti i na zemljištima marginalnih vrednosti.
MILDUR – NEW SPRING DURUM WHEAT CULTIVAR
Spring durum wheat cultivar Mildur characterized middle-early ripening, elastic
stalk with height about 89 cm and good resistance against lodging, the most important pests, drought and other detrimental climate factors. Spikes of this cultivar are
white colored, compact and with awns, whit great number of kernels per spike.
Kernel is large and hard, with 1000 kernel weight about 46 g and mass of hectoliter
about 80-82 kg, which are followed by good technological quality of kernel and
semolina (glassiness, high protein content and yellow pigment content). From those
traits of kernel originate high usable value of this cultivar, as row material, for
pastaʹ′s production.Cultivar Mildur have stable yield, whit genetic yield potential of
kernel about 8 t/ha. The best results this cultivar gives whit sowing on fertile soils
and application of intensive methods of crop production, but high yields could be
achieved on soils of marginal values.
2-P-8 (111)
ZBORNIK ABSTRAKATA
85
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
MERKUR – NOVA SORTA JARE DURUM PŠENICE
M. Milovanović i V. Perišić
Institut za istraživanja u poljoprivredi ʺ″Srbijaʺ″ Centar za strna žita, Kragujevac
U skladu sa preovlađujućim ekološkim uslovima u Srbiji, u oplemenjivanju tvrde
pšenice (Triticum durum Desf) poodavno je prisutna težnja ka stvaranju adaptabilnijih, rodnijih i kvalitetnijih sorata. Kao najvažniji kriterijumi pri selekciji novih genotipova figuriraju različite vrste otpornosti (prema niskim temperaturama, suši, poleganju, prouzrokovačima bolesti, itd.), visok prinos i kvalitet zrna i semoline (staklavost, sadržaj proteina i sadržaj žutog pigmenta).
Sorta jare durum pšenice Merkur, stvorena u Centru za strna žita – Kragujevac, ostvarenim rezultatima u ogledima Savezne komisije za priznavanje novih sorata zadovoljava sve postavljene kriterijume. Ova sorta se odlikuje visinom stabljike od
91,3 cm, veoma dobrom otpornošću prema poleganju, suši i prouzrokovačima bolesti. Zrno ove sorte karakteriše visoka staklavost (93 %), hektolitarska masa i masa
1000 zrna. Mora se naglasiti značajan udeo frakcije zrna sa krupnoćom većom od
2,8 mm. Iz ovoga proizilazi visok prinos krupice (semoline) sa sadržajem proteina
od 14,8 % i sadržajem žutog pigmenta od 4,5 mg/kg, što ukazuje na visoku upotrebnu vrednost sorte Merkur kao sirovine u prerađivačkoj industriji za proizvodnju testenina.
MERKUR – NEW SPRING DURUM WHEAT CULTIVAR
In accordance to prevailing ecological conditions in Serbia, a long-term tendency is
present within durum wheat breeding program toward creation of more adaptable,
productive and high quality cultivars. In selection of new genotypes, as the most
important criterions are different kinds of resistance (against low temperatures,
drought, lodging, pests, etc), high yield and quality of kernel and semolina (glassiness, protein content and yellow pigment content).
Spring hard wheat cultivar Merkur, created in Center for Small Grains – Kragujevac, whit realized results in field trials of Federal Commission for Cultivar's Approval satisfy all aimed criterions. This cultivar distinguish stalkʹ′s height about 91,3
cm, very good lodging, drought and pests resistance. Kernel of this cultivar characterize high glassiness (93%), hectoliter mass and 1000 kernels weight. There must
be emphasized a significant portion of seed above 2,8 mm. Consequence of those
traits is high yield of semolina, whit protein content about 14,8 % and yellow pigment content about 4,5 mg/kg, which shows high useful value of cultivar Merkur as
row material for pastaʹ′s industry.
86
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-9 (109)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
FAVORIT – NOVA SORTA OZIMOG TRITIKALEA
M. Milovanović i V. Perišić
Institut za istraživanja u poljoprivredi ʺ″Srbijaʺ″
Centar za strna žita, Kragujevac
Sorta Favorit pripada grupi heksaploidnog tritikalea (6x Triticosecale Wittmack) i
predstavlja jednu od poslednjih u nizu sorata stvorenih intenzivnim radom na oplemenjivanju tritikalea u Centru za strna žita – Kragujevac. U trogodišnjim ogledima
Savezne komisije za priznavanje novih sorata, sorta Favorit se, u poređenju sa standardom, odlikovala ranijim klasanjem, nižom stabljikom (95,7 cm) i većom tolerantnošću prema poleganju i prouzrokovačima bolesti, što je rezultiralo vrlo značajno
većim prinosom zrna od sorte standarda (+ 760 kg/ha) i poželjnim tehnološkim kvalitetom zrna. Smatra se da tritikale, kao najmlađa vrsta strnih žita, poseduje najveći
potencijal u pogledu prinosa, široke adaptabilnosti i kvaliteta zrna, a samim tim pruža i najviše mogućnosti za poboljšanje važnih agronomskih karakteristika. Moze se
reći, na osnovu ostvarenih rezultata, da sorta Favorit predstavlja još jedan korak
napred u naporima da se neiskorišćeni potencijal tritikalea prevede u zbilju i da se
stavi na raspolaganje širem krugu korisnika. Namenjena je za intenzivne uslove
proizvodnje i može se uspešno gajiti na plodnim i srednje plodnim zemljištima. Prema tehnološkim pokazateljima, najbolji rezultati u eksploataciji ove sorte mogu se
postići upotrebom zrna u ishrani stoke.
FAVORIT – NEW WINTER TRITICALE CULTIVAR
Cultivar Favorit belongs to group of hexaploid triticale (6x Triticosecale Wittmack)
and represent the one of the last of dozen cultivars created in intensive triticale
breeding program in Center for Small Grains – Kragujevac. In three years lasting
field trials of Federal Commission for Cultivarʹ′s Approval, cultivar Favorit, compared with standard cultivar, was characterized whit earlier heading date, lower
stalk (95,7 cm) and better lodging and pests tolerance, which result in significantly
higher yield (+ 760 kg/ha) and desirable technological quality of kernel. There exist
opinion that triticale, as the youngest small grain species, possess better potential in
regarding to yield, wide adaptability and kernel quality, so it offers great opportunities for improvement the most important agronomical features. On the basis of the
results, it could be emphasized that cultivar Favorit represents a step forward in efforts to transfer unused triticale potential in practice and its disposition to wide
range of consumers. This triticale cultivar is intended for intensive conditions of
crop production and it can be successfully grown on fertile and less fertile soils.
According to technological indicators, the best exploitation results can be achieved
by kernel usage for fodder.
2-P-10 (004)
ZBORNIK ABSTRAKATA
87
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
ZNAČAJNA SVOJSTVA NOVOG HIBRIDA KUKURUZA RUBIN-7
Zora Jeličić, M. Pavlović, Janja Kuzevski, S. Krstanović i Nada Erić
Institut PKB Agroekonomik, Beograd – Padinska Skela
Hibrid kukuruza Rubin-7 pripada grupi zrenja FAO 700. Karakteriše se visokim potencijalom rodnosti, u svojstvu prinosa zrna, što je iskazao u toku ispitivanja u ogledima Sortne komisije. U trogodišnjem posmatranju za period od 1999-2001. realizovao je prosečan prinos zrna 9,412 t/ha, više od standarda ZP 704 za 5 %, što je
statistički bilo visoko značajno. Ocenu otpornosti prema bolestima iskazao je u visokom stepenu, prema Ustilago maydis 0,49, prema Fusarium spp. 013 i prema
Exerohilum turcicum 1,25. Ocena tolerantnosti prema štetočini Ostrinia nubilalis je
3,33. Svi iskazani parametri i lep fenotip ovog hibrida ukazuju na vrednost Rubina-7.
SIGNIFICANT CHARACTERISTICS OF THE NEW MAIZE HYBRYD
RUBIN-7
The Rubin-7 maize hybrid belongs to the FAO 700 maturity group. It is characterized by high yield potential for kernels, which was proven during investigations by
the Committee for Species. During the three year monitoring period, from 1999 to
2001, the average yield of kernel was 9.412 t/ha, which is 5% above the ZP 704
standard, and was highly statistically significant. Resistance to disease was high for
Ustilago maydis 0.49, Fusarium spp. 0.13, and Exerohilum turcicum 1.25. Tolerance against Ostrinia nubilialis is 3.33. All of the above parameters and the agreeable phenotype of this hybrid indicate the value of Rubin-7.
88
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-11 (011)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NOVOPRIZNATA SORTA ŠEĆERNE REPE “SELEKCIJE”,
ZAVODA ZA ŠEĆERNU REPU, ALEKSINAC U 2002. GODINI
S. Petrović1, I. Stančić1, J. Živić1, Z. Veselinović1, R. Sabovljević2
1
“Selekcija”, Zavod za šećernu repu, Aleksinac
2
Poljoprivredni fakultet, Zemun
Rezultat kontinuiranog rada na selekciji u Zavodu za šećernu repu “Selekcija”, je
novopriznata sorta šećerne repe Aleksinac R. Sorta je diploidni hibrid koji poseduje
dobru plastičnost i izuzetno dobar kvalitet semena. Liska je ovalno izdužena, intenzivno zelene boje sa srednje izraženom lisnom nervaturom, blago naborana. Lisne
drške srednje dužine, uske i obrazuju poluuspravnu rozetu. Koren je gladak, ovalan
sa slabo izraženom brazdicom. Aleksinac R je novi genotip šećerne repe tolerantan
na Rhizomaniju, sa ugrađenim genetičkim preduslovima za visok prinos korena, dobar sadržaj šećera i nizak sadržaj K, Na i alfa-amino azota. Sorta pripada NZ tipu.
Priznata je 2002. godine.
NEW SUGAR BEET VARIETY REGISTRED IN THE YEAR 2002,
CREATED IN THE SUGAR BEET INSTITUTE “SELEKCIJA”, ALEKSINAC
The new variety Aleksinac R was registred in the year 2002, as a result of continius
breeding work in the Sugar beet institute “Selekcija”. Aleksinac R is diploid hybrid
with good adaptability and excelent seed quality. Blades are oval – elongated with
intensive green color and meduim expressed nervature. The leaves petioles are
medium - elongated and forming semi – erect rosette. The root is smooth, oval, with
shallow root furrow. Aleksinac R is the new sugar beet genotype, Rhizomania
tolerant, with built in genetic prerequisities for high root yield, sugar content and
low level of K, Na and alfa amino nitrogen. Variety belong to type NZ.
2-P-12 (012)
ZBORNIK ABSTRAKATA
89
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SORTE ŠEĆERNE REPE “ SELEKCIJE”- ZAVODA ZA ŠEĆERNU REPU
PRIZNATE U 2003.GODINI
Jelica Živić, S. Petrović, I. Stančić, Z. Veselinović
DP “SELEKCIJA”- Zavod za šećernu repu, Aleksinac
U radu su izneti osnovni rezultati hibridnih sorti šećerne repe priznatih od strane Saveznog zavoda za biljne i životinjske genetičke resurse. Ispitivanje sorata vršeno je
u periodu od 2000-2002 godine na lokalitetima u Aleksincu i Somboru. Dobijeni rezultati poređeni su sa rezultatima koje je ostvarila standardna sorta Alina. Na osnovu razmatranja dobijenih rezultata trogodišnjih ispitivanja sorata, Komisija za priznavanje sorti šećerne repe priznala je četiri sorte aleksinačke selekcije pod imenima:
Aleksija (ALH 001), Almara (ALH 002), Alprima (ALH 003) i Aldika (ALH 005).
Po svojim proizvodnim i tehnološkim osobinama priznate sorte pokazale su statistički značajne razlike u odnosu na standard.
SUGAR BEET VARIETIES OF “SELEKCIJA” – SUGAR BEET INSTITUTE,
REGISTRED IN THE YEAR 2003
In the paper are presented the basic results of sugar beet varieties registred in Federal institute for plant and animal genetic resources. Sugar beet varieties were investigated in three years period, from the year 2000 – 2002, on two lacations in
Aleksinac and Sombor. Variety Alina was the standard in this microtrials. On the
basis of the results, four sugar beet varieties were registred: Aleksija (ALH 001),
Almara (ALH 002), Alprima (ALH 003) and Aldika(ALH 005). All varieties
showed statistical significantly differences in the relation with standard variety
Alina.
90
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-13 (181)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VRANAC I CEPKO - NOVI HIBRIDI SUNCOKRETA KONZUMNOG TIPA
D. Jovanović i D. Škorić
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Novi dvolinijski – SC hibridi suncokreta konzumnog tipa Vranac i Cepko stvoreni
su na bazi citoplazmatske muške sterilnosti i gena za restauraciju fertilnost. U njima
su uspešno kombinovani geni odgovorni za visok genetički potencijal za prinos zrna
i dobre tehničko-tehnološke osobine zrna. Hibrid Vranac pogodan je za ishranu,
ljuštenje i proizvodnju jezgra. Srednje rani je hibrid, dužine vegetacije od 115 do
120 dana. Stabljika je čvrsta prosečne visine od 175 do 180 cm. Genetski potencijal
za prinos semena je preko 4 t/ha. Sadržaj ulja u semenu kreće se od 44 do 48%. Sadržaj ljuske je od 25 do 28%. Hibrid Cepko pogodan je za ljuštenje i proizvodnju
jezgra. Pogodan je za ishranu ptica. Srednje rani je hibrid čvrste stabljike, dužine
vegetacije od 110 do 115 dana. Prosečna visina stabljike od 180 -185 cm. Genetski
potencijal za prinos semena je preko 4.5 t/ha. Sadržaj ulja u semenu je manji od
42%. Sadržaj proteina u semenu preko 16%. Oba hibrida poseduju genetičku otpornost na plamenjaču (Pl1), rđu i suncokretovog moljca. Tolerantni su na Phomopsis
sp. Atraktivni su za oprašivače. Poseduju dobru adaptabilnost za različite ekološke
uslove i tipove zemljišta. Preporučena gustina useva od 46 do 48000 biljaka po ha.
VRANAC AND CEPKO - NEW CONFECTIONERY-TYPE
SUNFLOWER HYBRIDS
The new SC sunflower hybrids of the confectionery type, Vranac and Cepko, have
been developed on the basis of cytoplasmic male sterility and fertility restoration
genes. They successfully combine genes responsible for high genetic yield potential
with genes responsible for good technical and technological characteristics of seed.
Vranac is suitable for direct consumption, hulling and production of kernels. It is a
medium early hybrid, with the growing season from 115 to 120 days. The stem is
firm, with the average height from 175 to 180 cm. The genetic yield potential exceeds 4 t/ha. The oil content in seed ranges from 44 to 48%, the husk content from
25 to 28%. Cepko is suitable for hulling and production of kernels. It can be used as
a birdfeed. It is a medium early hybrid, with the growing season from 110 to 115
days. The stem is firm, with the average height from 180 to 185 cm. The genetic
yield potential exceeds 4.5 t/ha. The oil content in seed is lower than 42%, the protein content exceeds 16%. Both hybrids are genetically resistant to downy mildew
(Pl1), rust and the sunflower moth and tolerant to Phomopsis sp. The heads are
attractive for pollinating insects. The hybrids are adapted to a variety of ecological
conditions and soil types. The recommended stand density is between 46,000 and
48,000 plants per hectare.
2-P-14 (150)
ZBORNIK ABSTRAKATA
91
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NOVE SORTE SOJE
Milica Hrustić, M. Vidić, J. Miladinović i Đ. Jocković
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Soja se u našoj zemlji na značajnijim površinama gaji od sredine sedamdesetih godina prošlog veka. Istovremeno je u Institutu za ratarstvo i povrtarstvo u Novom
Sadu započeo rad na stvaranju domaćih sorti soje, pogodnih za gajenje u našim
agroekološkim uslovima, jer je u početku gajen introdukovani sortiment. Osnovni
cilj oplemenjivanja bio je stvaranje sorti visokog genetskog potencijala za rodnost,
određene dužine vegetacije, otpornih na poleganje, pucanje mahuna i najznačajnije
bolesti. Širenjem soje, pojavljuju se i specifični zahtevi, sorte izuzetno kratke
vegetacije za postrnu setvu, sa povećanim sadržajem proteina, izmenjenim sastavom ulja, i drugi. Rezultat dosadašnjeg rada na oplemenjivanju soje u Institutu je
66 sorti priznatih u našoj zemlji i 10 u inostranstvu. Od sredine osamdesetih, oplemenjivanjem soje bave se i «Uljarice» Beograd, gde je do sada stvoreno 8 i Institut
za kukuruz, Zemun Polje, gde su stvorene 3 sorte soje.
NEW SOYBEAN VARIETIES
Soybean was grown in our country since nineteen seventies. Around the same time,
work on the development of domestic soybean varieties, adapted to the local agroecological conditions, began at the Institute of Field and Vegetable Crops in Novi
Sad. Before that, introduced foreign varieties had been grown. The main breeding
targets at that time were to develop varieties with high genetic yield potential,
specified vegetation period, resistance to lodging, pod shattering and the major diseases. As the soybean acreage expanded, specific demands appeared – extremely
short vegetation period for soybean growing as a second crop, increased protein
content, changed oil composition, etc. Thus far, 66 Institute's varieties were registered in our country and 10 abroad. In mid-eighties, soybean breeding programs
commenced at «Uljarice» in Belgrade, which produced 8 soybean varieties, and at
the Maize Institute in Zemun Polje, which rendered 3 varieties.
92
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-15 (019)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NOVA SORTA OZIME ULJANE REPICE – SLAVICA
R. Marinković, D. Škorić, Ana Marjanović-Jeromela i Z. Sakač
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Novostvorena sorta ozime uljane repice koja je bila u ogledima Saveznog zavoda za
biljne i životinjske genetičke resurse u periodu od 1999. – 2002. godine pod brojem
8955/99., a prijavljena pod oznakom NS-L-1 priznata je 01. aprila 2003. godine pod
brojem III 01-5510/2. Novopriznata sorta je upisana u Registar novostvorenih sorata pod komercijalnim imenom SLAVICA.
Novostvorena sorta Slavica spada u grupu “00”. Ima zeljasto stablo, plavičasto zelene boje, visine 118-129cm sa 5-7 bočnih grana koje se pojvljuju na visini iznad
48cm. Na jednoj biljci se nalazi 7-11 listova i oko 480 ljuski sa 15-32 semenke čija
je masa 1000 semena 4,3g. Ima dužinu vegetacije oko 284 dana. Poseduje visok genetički potencijal za prinos semena – preko 4 t/ha. Sadržaj ulja u semenu se kreće
do 44%, a proteina 23%. Dobro podnosi niske temperature. Zbog niskog sadržaja
eruka kiseline (ispod 1%) i glukozinolata (ispod 20 mikromola/g semena) ulje joj je
pogodno za ljudsku ishranu, a ostaci posle ceđenja za stočnu ishranu.
SLAVICA — A NEW CULTIVAR OF WINTER OILSEED RAPE
On April 1, 2003, a newly developed winter oil rape cultivar was registered under
the number III 01-5510/2 and entered into the Newly Developed Cultivars Register
under the commercial name SLAVICA. During 1999-2002, the cultivar (application
code NS-L-1) had been tested in trials of the Federal Bureau for Plant and Animal
Genetic Resources under code number 8955/99.
Slavica belongs in the 00 cultivar group. It has a herbaceous stem bluish-green in
color and is 118-129 cm tall with 5-7 lateral branches that form at a height of 48 cm
and above. A single plant has 7-11 leaves and around 480 husks with 15-32 seeds
whose 1,000-seed mass is 4.3 g. The growing season length is about 284 days. The
cultivar has a high genetic potential for seed yield — over 4 t/ha. The seed oil and
protein contents are up to 44% and 23%, respectively. Slavica is able to withstand
low temperatures well. Due to its low levels of eruca acid (below 1%) and glucosinates (below 20 micromoles/g seed), its oil is suitable for human nutrition, while
the remains that are left over after pressing are good for animal feed.
2-P-16 (030)
ZBORNIK ABSTRAKATA
93
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
REZULTATI SELEKCIJE HMELJA
J. Sabo, Vladislava Galović i Ivka Ikić
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Rešenjem Saveznog zavoda za biljne i životinjske genetičke resurse Beograd br.
4/008-003/13 i br. 4/008-003/014 od 13.01.1998. godine klonovi hmelja (Humulus
lupulus L.) K-6 i K-23 su priznati kao sorte »Aroma« i »Robusta«. Ove sorte su
ženski, diploidni, polusestrinski genotipovi sa selekcionom oznakom Ah 5/71/42.
Ženski roditelj bio je kultivar »Ahil« a muški roditelj hibridni genotip Nb 2/65/1.
Ukrštanje je vršeno po metodi prostog ukrštanja, a zatim je sledilo klonsko umnožavanje odabranog potomstva. Sorte se odlikuju značajno višim potencijalom za prinos šišarica i za sadržaj aktivnih materija u odnosu na tradicionalnu domaću sortu
»Bačka« i ostale evropske i američke aromatične sorte hmelja.
Zbog svojih dobrih proizvodnih, hemijskih i pivarskih osobina sote »Aroma« i »Robusta« uključeni su u proizvodnju i razna ispitivanja kako za vreme tako i posle priznavanja. Visoki i stabilni prinosi, postojanost aktivnih materija u šišaricama tokom
skladištenja, dobro iskorišćenje prilikom spravljanja piva, kako u uslovima pilot pivare, tako i u industrijskoj proizvodnji piva, nametnuli su ove nove sorte kao okosnicu razvoja hmeljarstva u Jugoslaviji. Dalja ispitivanja pivarskih osobina, koja su
potvrdila izuzetan kvalitet, postavila su ove sorte na nezaobilazno mesto i u jugoslovenskom pivarstvu.
RESULTS OF HOP BREEDING
Based on the decision of the Federal institute for plant animal genetic resources in
Belgrade No. 4/008-003/13 and 4/008-003/014 dated January 13, 1998 two clones
of hop (Humulus lupulus L.) designated K-6 and K-23 have been approved as new
varietes named »Aroma« and »Robusta«, respectively. This varieties are female,
diploid, half-sister genotipes desiganted Ah 5/71/42 during their selection. Their
femail parent has been the cultivar »Ahil« crossed with the hybrid male genotype
Nb 2/65/1. The cross was made as simple cross followed by clonal multiplication of
the selected progeny. This varieties show significantly higher coin yield potential
and higher active ingeredient content as compared to the traditional domestic
cultivar »Bačka« or otheruropean as well as amaerican aromatic hop cultivars.
Due to their favourable production, chemical as well as brewing properties the
cultivars »Aroma« and »Robusta« were included in various tests befor as well as
after their approval. High and stable yield, stability of active ingredients in coins
during storage, favourable behaviour during brewing not only when tested in microbrewery but also in industrial scale brewing, justify the idea to use this cultivars as
key elements of the revitalization of Yugoslav hop production. The beer industry
also appreciates this new hop cultivars due to their exceptional brewing properties.
94
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-17 (041)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
‘BDS NIŠ 1’ NOVA SORTA DUVANA TIPA BERLEJ
D. Jovanović1, R. Sabovljević2
DIN “Fabrika Duvana” AD, Niš
2
Poljoprivredni fakultet, Zemun - Beograd
1
Duvan tipa berlej ima svoje značajno mesto u recepturama brojnih vrsta cigareta u
svetu i u nas. Osim odgovarajuće tehnologije u proizvodnji od velikog je značaja
odgovarajući sortiment pogodan za naše uslove gajenja. Poslednjih godina na tome
se dosta radilo i rezultat toga su stvorene nove sorte ovog tipa duvana. Jedna od njih
je sorta BDS Niš1. Prinos ove sorte po ha u odnosu na stardandnu sortu berlej
DKH– 28 je veći za 43,4%, bruto novčani prihod veći za 42% i manja osetljivost na
virusna oboljenja (TMV, PVY, TSWV). Po hemijskom sastavu nema bitnih razlika
u odnosu na standardnu sortu. Međutim nova sorta je pogodnija za proizvođače i
obrađivače duvana.
‘BDS NIŠ 1’ NEW TOBACCO VARIETY, BURLEY TYPE
Burley type tobacco has its important place in the recipes of various cigarette
brands, all over the world, as well as in our country. Besides the appropriate technology in the production, a suitable assortment is also of great importance since it is
convenient for our growing conditions. During the last several years, quite a lot has
been done in this field, and the result is that some new varieties of this tobacco type
have been created. One of them is the variety BDS Niš 1. The yield of this variety
per hectare, compared to the standard Burley variety DKH – 28, is higher for
43,4%, while the gross income is higher for 42%. Sensitivity to virus diseases is
also lower (TMV, PVY, TSWV). As far as its chemical composition is concerned,
there are no essential differences in relation to the standard variety. However, the
new variety is more convenient for the tobacco growers and cultivators.
2-P-18 (040)
ZBORNIK ABSTRAKATA
95
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
‘BDSM NIŠ 2’ NOVA SORTA DUVANA TIPA BERLEJ
D. Jovanović1, R. Sabovljević2, Ž. Kostić1, M. Milojević1 i D. Marjanović1
1
DIN “Fabrika duvana” AD, Niš
2
Poljoprivredni fakultet, Zemun – Beograd
Duvan tipa berlej ima svoje značajno mesto u recepturama brojnih vrsta cigareta u
svetu i u nas. Osim odgovarajuće tehnologije u proizvodnji od velikog je značaja
odgovarajući sortiment pogodan za naše uslove gajenja. Poslednjih godina na tome
se dosta radilo i rezultat toga su stvorene nove sorte ovog tipa duvana. Jedna od njih
je sorta BDSM Niš 2. Prinos ove sorte po ha u odnosu na standardnu sortu DKH 28
je veći za 35,5%. Bruto novčani prihod veći za 42% i manja osetljivost na virusna
oboljenja (TMV, PVY, TSWV). U hemijskom sastavu nema bitnih razlika u odnosu
na standardnu sortu. Nova sorta je stoga prihvatljivija u odnosu na standardnu, kako
sa aspekta proizvođača tako i obrađivača.
‘BDSM NIŠ 2’ NEW TOBACCO VARIETY, BURLEY TYPE
Burley type tobacco has its important place in the recipes of various cigarette
brands, all over the world, as well as in our country. Besides the appropriate technology in the production, a suitable assortment is also of great importance since it is
convenient for our growing conditions. During the last several years, quite a lot has
been done in this field, and the result is that some new varieties of this tobacco type
have been created. One of them is the variety BDSM Niš 2. The yield of this variety
per hectare, compared to the standard Burley variety DKH – 28, is higher for
35,5%. The gross income is higher for 42%, and there is lower sensitivity to virus
diseases (TMV, PVY, TSWV). As far as its chemical composition is concerned,
there are no essential differences in relation to the standard variety. Therefore, the
new variety, compared to the standard one, is more acceptable for the tobacco
growers and cultivators.
96
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-19 (042)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NOVA SORTA DUVANA TIPA PRILEP ‘DINOVKA 1’
Ž. Kostić1, D. Jovanović1, M. Uzunovski2 i Gordana Miceska3
1
DIN “Fabrika duvana”AD, NIŠ
2
Zemljodelski fakultet, Skoplje, Makedonija
3
Institut za tutun, Prilep, Makedonija
Orijentalni duvan tipa prilep, bez obzira na njegovo smanjeno učešće u recepturama
današnjih brendova cigareta, još uvek ima svoje značajno mesto. To je razlog što se
na stvaranju novih sorti ovog tipa duvana ozbiljno radi. Rezultat toga je nova sorta
Dinovka 1 koja je stvorena da nadomesti nedostatke sorte prilep 156/1 koja se masovno gaji u Srbiji. U odnosu na standardnu sortu prilep 156/1, Dinovka 1 je prinosnija za 6,3%, daje bolji randman klasa osušenog duvana, a time i veći novčani prihod po hektaru za 8,8%. U pogledu hemijskog sastava, značajnog sa aspekta pušačkih osobina, Dinovka 1 ima manji sadržaj nikotina, ukupni azot, azot belančevina i
isti sadržaj rastvorljivih šećera i pepela, što ga čini veoma upotrebljivim u proizvodnji cigareta.
NEW TOBACCO VARIETY OF TYPE PRILEP ‘DINOVKA 1’
Oriental tobacco of type prilep, disregarding its reduced participation in recipes of
today's cigarette brands, still has its important place. That is the reason of serious
works in creation of new varieties of this type. The result of that work is Dinovka 1
which is created with the aim to compensate some shortages of the variety prilep
156/1 which has mass production in Serbia. In comparison with the standard variety
prilep 156/1, Dinovka 1 has higher yield for 6,3 %, gives higher grades percentage
of cured tobacco, and in that way higher income per an hectare for 8,8 %. Concerning chemical composition, important from the aspect of smoking characteristics, Dinovka 1 has lower content of nicotine, total nitrogen, protein nitrogen and
the same content of soluble sugars and ash, which makes it very usable in cigarette
production.
2-P-20 (001)
ZBORNIK ABSTRAKATA
97
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NOVA SORTA DUVANA TIPA PRILEP DINOVKA 2
Ž. Kostić1, D. Jovanović1, N. Prolović1, M. Uzunovski2
1
DIN “Fabrika duvana” AD, Niš
2
Zemljodelski fakultet, Skoplje, Makedonija
U želji da se standardna sorta prilep 156/1, koja se masovno gaji u Srbiji, zameni
prinosnijom i kvalitetnijom sortom, stvorena je nova sorta u tipu prilep Dinovka 2.
Po prinosu ova sorta daje veći prinos u odnosu na prilep 156/1 za 11,1%, veći procenat viših klasa i unika 1/3 za 14%, a time i veći bruto novčani prihod po jedinici
površine za 18,9%. U pogledu hemijskog sadržaja Dinovka 2 ima za 11% veći sadržaj nikotina, za 29% manji sadržaj ukupnog azota; veći sadržaj rastvorljivih čećera.
Pušačke osobine Dinovke 2 su povoljne u svim pokazateljima: jačina, ukus, aroma i
punoća pušenja. Otuda ova sorta je prihvatljivija od stardandne sorte prilep156/1 sa
aspekta interesa proizvođača, obrađivača i prerađivača – fabrikacije.
NEW TOBACCO VARIETY OF TYPE PRILEP DINOVKA 2
With the aim to replace the standard variety prilep 156/1, which has mass production in Serbia, with a variety of higher yield and quality, a new variety Dinovka 2 is
created in the type of prilep. Concerning the yield this variety gives higher yield in
comparison with prilep 156/1 for 11,1 %, higher percentage of higher grades and
unik 1/3 for 14 %, and in that way higher gross income per surface unit for 18,9 %.
Concerning the chemical composition Dinovka 2 has for 11 % higher nicotine content, for 29 % lower total nitrogen content; higher content of soluble sugars.
Smoking characteristics of Dinovka 2 are favorable in all parameters: strength,
taste, aroma and smoking fullness. That is the reason this variety is more acceptable
than the standard variety prilep 156/1 from the aspect of interests for growers, cultivators and processors – fabrication.
98
ZBORNIK ABSTRAKATA
2-P-21 (077)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
REZULTATI OPLEMENJIVANJA PAPRIKE U TIPU KAPIJE
Đ. Gvozdenović, Dušanka Bugarski, A. Takač i J. Červenski
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Paprika spada u vodeće povrtarske kulture kako po površinama na kojima se gaji tako i po načinu korišćenja. U našoj zemlji se gaji na oko 22.000 ha. Ima visoku hranljivu i biološku vrednost. Može se koristiti na različite načine, kao sveža, kisela, pečena, smrznuta, dodatak raznim jelima, a u industriji prestavlja sirovinu za različite
vidove prerade. Spada u grupu visoko akumulativnih kultura jer ostvaruje visok dohodak po jedinici površine. Imajući u vidu potrebe i zahteve proizvodnje, potrošnje
i prerade paprike, oplemenjivanje je usmereno na stvaranje visokoprinosnih sorti,
odgovarajućeg tipa, oblika, boje i kvaliteta, a za odgovarajuće načine gajenja i korišćenja. Kao rezultat oplemenjivačkog rada na paprici u tipu kapije, u Institutu za
ratarstvo i povrtarstvo, stvorene su sorte Una i Amfora. Rezultati istraživanja do kojih smo došli pokazuju da su obe sorte bile superiornije u pogledu morfoloških karakteristika ploda i prinosa, a da su po kvalitetu bile na nivou standarda. Ovakvi rezultati novostvorenih sorti u tipu kapije daju realnu osnovu za njihovo uspešno širenje u proizvodnji.
RESULTS IN BREEDING LONGUM PEPPERS
The pepper is a leading vegetable crop regarding both, the acreage grown and the
variety of uses. In our country, it is grown at about 22,000 ha. It has high nutritive
and biological values. It may be used in many ways, as fresh, pickled or baked. It is
suitable for deep freezing. It is used as an ingredient in many dishes. It is also processed industrially into a large number of products. Pepper growing is highly profitable, achieving high gains per unit area. Taking into account the needs and requirements of pepper growers, processors and consumers, pepper breeding is oriented
towards the development of high yielding varieties which meet the requirements of
type, color, quality, technology of growing and methods of use. Two varieties, Una
and Amfora, have been developed at the Institute of Field and Vegetable Crops
within the program of breeding of longum peppers. Pre-varietal and official trials
have shown that both varieties were superior to the standard varieties regarding
morphological characteristics and yield performance and equal to the standards regarding quality. These results indicate that the two varieties stand good chances of
finding place in commercial production.
2-P-22 (031)
ZBORNIK ABSTRAKATA
99
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PROIZVODNO TEHNOLOŠKE KARAKTERISTIKE NOVIH SORTI
PAPRIKE CENTRA ZA POLJOPRIVREDNA I TEHNOLOŠKA
ISTRAŽIVANJA –ZAJEČAR
Živka Đukić, G. Radovanović i Slavica Kodžopeljić
Institut za istraživanja u poljoprivredi »SRBIJA« -Beograd
Centar za poljoprivredna i tehnološka istraživanja, Zaječar
U Centru za poljoprivredna i tehnološka istraživanja u Zaječaru već duži niz godina
posebna pažnja u selekciji povrtarskog bilja posvećuje se paprici. Kao rezultat ovog
rada 2002.godine, od strane Savezne komisije za priznavanje sorti, usledilo je priznavanje dveju sorti paprike. Jedna od njih je sorta Julija, slatka paprika sa plodovima u tipu kapije, a druga je Mina, ljuta paprika u tipu feferone.
Sorta Julija (ranije L-Za-10) je u okviru komisijskih dvogodišnjih ogleda ispitivana
na lokalitetima Novi Sad, Smederevska Palanka i Zaječar, pri čemu su prinos i
komponente prinosa bili na nivou standarda Župske rane i Zlatne medalje. U sortnim komparativnim ogledima, izvođenim u Centru u Zaječaru, u uslovima ekstremno visokih temperatura i niske relativne vlažnosti vazduha ova sorta je uvek davala
više prinose od standarda.
Sorta Mina (ranije L-Za-1) je u sortnim ogledima pokazivala znatniju ranostasnost,
viši prinos i tolerantnost na patogene u odnosu na standardnu sortu Žutu ljutu feferonu.
PRODUCTIVE AND TECHNOLOGICAL CHARACTERISTICS OF NEW
CAPSICUM VARIETIES CREATED IN AGRICULTURAL AND
TECHNOLOGICAL RESEARCH CENTER-ZAJEČAR
In the Agricultural and technological research center-Zaječar during perennial research capsicum was the most important species. National committee verified two
capsicum cultivars on year 2002nd as the product of this work. One of them is the
cultivar Julija; sweet capsicum with long fruits and the other is the cultivar Mina,
chilli pepper.
Variety Julija (known as L-ZA-10) were analyzing during two years on the three
different locations (Novi Sad, Smederevska Palanka and Zaječar). Yield of the variety was on the level of standard –Župska rana and Gold medal. Julija always had a
higher level of the yield than other varieties which were researched, especially in
conditions of extremely high level of temperature and base air humidity.
Variety Mina (known as L-ZA-1) was aerly maturing variety with higher yield and
higher tolerance to plant diseases and vermins than standard variety Yellow hot
chilli pepper.
102
ZBORNIK ABSTRAKATA
3-U-1 (084)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
FUNKCIONALNA DIPLOIDIZACIJA I PRIRODNA
I USMERENA EVOLUCIJA DRVEĆA
A. Tucović, V. Isajev i Mirjana Šijačić-Nikolić
Šumarski fakultet, Beograd
Udvostručavanje hromozomskih parova od vrste do vrste drveća i žbunja uslovljava
pojavu novih vrsta sa osobinama koje poseduju višestruko uveličanu životnu vitalnost. Usled toga, drveće je veoma složene građe, dugovečno, adaptivno i veoma
promenjivo unutar vrsta vaskularne građe. Ova pojava ima značajnu ulogu u spontanoj i usmerenoj evoluciji drveća i žbunja i označena je kao funkcionalna diploidizacija. Za objekat je odabran uzorak od 3138 vrsta drveća i žbunja. Kao metod istraživanja korišćena je specijska i infraspecijska cito-genetsko-ekološka analiza.
Razlike između diploidnih vrsta su vrlo velike i iskazane su uslovno na 4 nivoa,
prema osnovnim brojevima hromozoma: primarni, sekundarni (udvostručeni), tercijerni i kvaterni (mnogostruki). Naglo umnažanje parnih brojeva hromozoma karakteriše skrivenosemenice, kako dikotile tako i monokotile. Proces diploidizacije otklanja teškoće i stabilizuje biološku reprodukciju novoobrazovanih diploida, suprotstavljajući se svim nepovoljnim tendencijama, obezbeđujući prednost vrsta sa visokim hromozomskim brojevima. Autori pojavu diploidizacije uzimaju kao višestupni
i dugotrajan evolucioni proces.
FUNCTIONAL DIPLOIDISATION AND NATURAL
AND ARTIFICIAL EVOLUTION OF TREES
The duplication of chromosome pairs from tree and shrub species to species brings
about the new species with traits of multiply increased vitality. For this reason, the
trees are of very complex structure, longevity, adaptive and with highly variable
types of vascular structure. This phenomenon has a significant role in the spontaneous and artificial evolution of trees and shrubs and it is designated as functional
diploidisation. The study sample consists of 3138 species trees and shrubs. The
study method is the specific and infraspecific cyto-genetic-ecological analysis. The
differences between diploid species are great and classified conditionally at four
levels, depending on the basic chromosome numbers: primary, secondary (duplicated), tertiary and quaternary (multiple). Angiosperms, both dicotyledons and
monocotyledons are characterised by sudden multiplication of paired chromosome
numbers. The process of diploidisation removes the difficulties and stabilises biological reproduction of newly formed diploids, opposing all the unfavourable tendencies, ensuring the advantage of the species with high chromosome numbers. The
authors interpret diploidisation as a multi-stage and long-term evolution process.
3-U-2 (165)
ZBORNIK ABSTRAKATA
103
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTVRÐIVANJE HETEROTIČNOG EFEKTA
U HIBRIDNIM KOMBINACIJAMA OMORIKE
Mirjana Šijačić-Nikolić i V. Isajev
Šumarski fakultet, Beograd
U oplemenjivanju biljaka posebno mesto ima izučavanje hibridne snage ili heterozisa. Kod drvenastih vrsta, utvrđivanje hibridnih kombinacija u kojima se ispoljava
heterotični efekat, od velikog je značaja za masovnu proizvodnju hibridnog semena
u specijalizovanim semenskim plantažama. Pojava i veličina heterotičnog efekta
utvrđena je je između hibridnih kombinacija i roditeljskih individua dobijenih slobodnim oprašivanjem u generativnoj semenskoj plantaži omorike u Godoviku. Efekat heterozisa je analiziran za dužinu, širinu šišarica i prosečan broj smeneki po jednoj šišarici. Dobijeni rezultati pokazuju različit heterotični efekat, kako u odnosu na
istu osobinu u različitim hibridnim kombinacijama, tako i u odnosu na različita
svojstva jednog istog hibrida. Najveće vrednosti heterotičnog efekta konsta-tovane
su za svojstvo prosečnog broja semenaki po šišarici i, koji je bio u granicama od
1,64 do 124,63. Pored pozitivnog, evidentirane su i hibridne kombinacije sa negativnim heterotičnim efektom. Kombinacije sa visokim vrednostima heterotičnog
efekata za analizirana svojstva, u daljem radu treba da posluže kao osnova za oplemenjivanje vrste.
ASSESSMENT OF HETEROTIC EFFECT
IN SERBIAN SPRUCE HYBRID COMBINATIONS
In plant breeding, a special place is devoted to the study of hybrid vigour or heterosis. In woody species, the assessment of hybrid combinations with heterotic effect is
very important for mass production of hybrid seeds in the specialised seed orchards.
The occurrence and magnitude of heterotic effect was determined among hybrid
combinations and parent individuals obtained by open pollination in Serbian spruce
seedling seed orchard at Godovik. The heterotic effect was analysed for cone length
and width and the average number of seeds per cone. The study results show the
different heterotic effect, both for the same trait in different hybrid combinations
and for different traits of the same hybrid. The highest values of heterotic effect
were identified for the trait of the average number of seeds per cone and it ranged
between 1.64 and 124.63. Along with the positive effect, there were also hybrid
combinations with the negative heterotic effect. The combinations with high values
of heterotic effect for the analysed traits should be the basis of species breeding in
future researches.
104
ZBORNIK ABSTRAKATA
3-U-3 (161)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST PARAMETARA OŽILJAVANJA REZNICA
CRNIH TOPOLA U POLJSKIM USLOVIMA
1
B. Kovačević1, V. Guzina1, Marija Kraljević-Balalić2 i S. Orlović1
IRC Institut za topolarstvo i vanšumsko zelenilo, Poljoprivredni fakultet, Novi Sad
2
Poljoprivredni fakultet, Novi Sad
Na osnovu trogodišnjih ogleda u poljskim uslovima, postavljenih sredinom aprila sa
13 genotipova američke crne topole, 2 genotipa iz half-sib potomstva američke crne
topole i 3 genotipa eurameričke crne topole, ispitana je varijabilnost parametara ožiljavanja reznica (28 merenih i izvedenih parametara broja, ukupne dužine i pozicije
korenčića prvog reda, kao i broja listova i izbojaka i visina najvišeg izbojka). Vađenje reznica je izvršeno u četiri roka: početkom i krajem maja, početkom juna i sredinom jula. Tokom proleća uticaj genotipa i pogreške kao izvora variranja opada, a
uticaj godine raste.U prva tri roka za neke parametre učešće varijanse genotipa u
ukupnoj varijansi prelazi 0,30, pa i 0,40 (ukupan broj i dužina korenčića za reznicu,
ali i broj i ukupna dužina korenčića od 5. do 10. cm, kao i iznad 10. cm reznice od
donjeg reza). Doprinos interakcije ukupnom variranju skoro nikad ne prelazi 0,20.
Prvi i drugi rok vađenja u ogledima u poljskim uslovima bi mogli da se izdvoje kao
rokovi sa najvećim uticajem genotipa na ukupno variranje ispitivanih parametara
ožiljavanja, što može da bude od značaja za procenu potencijala genotipova za ožiljavanje u procesu oplemenjivanja i formiranja sortne tehnologije.
VARIABLITY OF CUTTING ROOTING’S PARAMETERS
FOR BLACK POPLARS IN FIELD CONDITIONS
At the base of three-annual nursery exams, established in the middle April with 13
genotypes of eastern cottonwood, 2 from eastern cottonwood half-sib families and 3
genotipes of euramerican poplar, the varirability of cutting rooting’s parameters was
examed (28 measured and derived parameters of number, length and position of
first order roots, number of leafs and stems, and hight of the highest stem). The
examination was performed in four terms: at the beggining and in the mid May, at
the begining of June, and in the mid Jule. During the spring the influence of genotipes and error as the origines of variation decreased, while the influence of years
rised. In first three terms that contribution is more then 0,30, and even 0,40 (total
root number and length for whole cutting, but also the number and total length of
roots between 5. and 10. cm, as well as over 10. cm form the cutting’s base-cut).
The contribution of interacion genotipe x year was never over 0,20. First two terms
could be declared as terms when the influence of genotipe on total variation was the
most significant. That could be interesting in evaluation of cutting rooting’s potential of genotipes in breeding and in creating of cultivar technology.
3-U-4 (125)
ZBORNIK ABSTRAKATA
105
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
OSOBINE SELEKCIONISANIH SEJANACA F1 GENERACIJE
JABUKE GRENI SMIT
M. Milutinović
Institut PKB »Agroekonomik«, Padinska Skela, Beograd
U radu su prikazani rezultati nekih pomoloških osobina selekcionisanih sejanaca F1
generacije dobijenih slobodnom oplodnjom jabuke sorte greni smit. Zasad od 120
sejanaca podignut je u Boleču, PKB »Voćarske plantaže«.
Odabrani sejanci (5) sa pozitivnim selekcionim osobinama za jabuku ispitivani su
pod brojem: II/15; II/20; III/9; III/11 i III/16.
Ispitivanja su obavljena u periodu 1999-2002 godine. U osobini boje pokožice ploda sejanci su se razlikovali: II/15 žuto- zelena, dopunska crvena u pramenovima,
II/20 zeleno-žuta, III/9 žuto-zelena dopunska žuta, III/11 zatvoreno – crvena, III/16
žuto-zelena.
Masa ploda u proseku je varirala od 160 g (sejanac II/15) do 250 g (sejanac III/16).
Sadržaj rastvorljivih suvih materija u plodu iznosio je 13,6% (sejanac II/20) do
16,5% (sejanac II/15).
Sadržaj ukupnih kiselina u plodu varirao je od 0,28% (sejanac II/15) do 1,1% (sejanac III/16).
PROPERTIES OF SELECTED SEEDLINGS F1 GENERATION
APPLE CULTIVAR GRANNY SMITH
In this paper we investigated some pomological properties of selected seedlings F1
Generation obtained by open pollination of Apple cultivar Granny Smith.
Orchad of seedlings population (120 seedlings) was established in Bolec, PKB “Vocarske plantaze”.
Selected seedlings (5) with positiv properties for Apple are investigated under number: II/15; II/20; III/9; III/11 and III/16 in 1999-2002 year.
Fruit mass (average) in investigated seedlings varied from 160 g (seedling II/15) to
250 g (seedling III/16).
Contant of soluble sollids varied between 13,6% (seedling II/20) to 16,5% (seedling
II/15).
Contant of total acids in fruits varied from 0,28% (seedling II/15) to 1,1% (seedling
III/16).
106
ZBORNIK ABSTRAKATA
3-U-5 (128)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
BIOLOŠKO-POMOLOŠKE OSOBINE
PERSPEKTIVNIH HIBRIDA VIŠANJA
1
Sanja Radičević1, R. Cerović1 i M. Nikolić2
Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA
Centar za voćarstvo i vinogradarstvo, Čačak
2
Poljoprivredni fakultet, Beograd
Oplemenjivački rad na višnji u Centru za voćarstvo u Čačku započeo je pre više od
četrdeset godina. Primena metoda klasične planske hibridizacije rezultirala je stvaranjem preko 10 000 hibrida, uz korišćenje oko 110 roditeljskih parova. Kao rezultat dugogodišnjeg oplemenjivačkog rada stvorene su i priznate dve poznate sorte
višnje: Šumadinka i Čačanski rubin. Kontinuirni rad na stvaranju sorti ove značajne
vrste voća nastavlja se i dalje, sa osnovnim ciljevima: visoka rodnost, krupnoća i
kvalitet ploda, kao i otpornost na najznačajnije prouzrokovače bolesti (Blumeriella
jaapii). U ovom radu su prikazani dvogodišnji rezultati ispitivanja fenoloških i pomoloških karakteristika 13 perspektivnih hibrida višanja, čije su osobine poređene
sa standardom (sorta Hajmanova konzervna). Po svojim izvanrednim privredno-biološkim karakteristikama mogu se izdvojiti hibridi: II/40, III/23, III/31, XII/57. Oni
takođe zaslužuju da se u budućnosti nađu u domaćem sortimentu višnje, kao i u širokoj proizvodnoj praksi.
BIOLOGICAL-POMOLOGICAL PROPERTIES
OF SOUR CHERRY PROMISING HYBRIDS
Work on sour cherry breeding at the Fruit and Grape Research Centre in Čačak was
initiated more than 40 years ago. The methods of classical plan hybridization resulted in over 10,000 hybrids derived from about 110 parental pairs. Two sour
cherry cultivars: Šumadinka and Čačanski Rubin, have been named and released as
a result of a long-term breeding work. Permanent breeding of new cultivars of this
significant fruit species has been under way, with the chief aims focused on high
cropping, fruit size and quality, as well as resistance to major causal agents of diseases (Blumeriella jaapii). The paper presents two-year study results on phenological and pomological properties of 13 promising sour cherry hybrids. The traits were
compared to the standard (cv Heimann's Konservenweichsel). With regard to the
exceptional pomological-biological properties, hybrids II/40, III/23, III/31, XII/57
are to be singled out. They merit inclusion within the local sour cherry assortiment
and a wide production practice.
3-U-6 (092)
ZBORNIK ABSTRAKATA
107
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SELEKCIJA VEGETATIVNIH PODLOGA ZA ŠLJIVU
NA BAZI AUTOHTONOG GENETSKOG MATERIJALA
Gorica Paunović i P. Lučić
Agronomski fakultet, Čačak
Zemlje koje imaju višegodišnje iskustvo u selekciji vegetativnih podloga ukazuju
da se genetski resursi za ovaj vid selekcije primarno nalaze u germplazmi polikulturnih sorti. Naša zemlja raspolaže sa velikim fondom domaćih sorti i genotipova šljive, pa se može pretpostaviti da se na osnovu bogatstva tog materijala mogu
stvoriti kvalitetne vegetativne podloge. Mogućnost selekcije vegetativnih podloga
ispitana je kod 15 genotipova autohtonih šljiva različitih vrsta roda Prunus i to:
Prunus domestica L., Prunus cerasifera Ehrh., Prunus insititia L. i Prunus spinosa
L. U procesu proizvodnje vegetativnih podloga za šljivu korišćeno je nagrtanje kao
jedan od načina vegetativnog razmnožavanja. Regenerativne sposobnosti su različite kod pojedinih vrsta roda Prunus. Veoma su male mogućnosti okorenjavanja
kod genotipova poreklom od vrste Prunus cerasifera (2,61%, odnosno 2,66%).
Male mogućnosti okorenjavanja su i u genotipova vrste Prunus insititia L. (1,854,17%). Relativno dobre regenerativne sposobnosti ima rod Prunus domestica L.
Od deset ispitivanih genotipova tri genotipa ne daju okorenjene izbojke, dok kod
sedam genotipova procenat matičnih žbunova sa reakcijom je jako varijabilan i kreće se u rasponu od 7,14% do 100%.
THE SELECTION OF VEGETATIVE PLUM ROOTSTOCKS
ON THE BASIS OF AUTOCHTHONOUS GENETIC MATERIAL
Countries with a long-term experience within the stated selection have indicated
that the genetic resourses of such a selection are primarly in the germplasm of
semicultured cultivars. Our country is highly rich in local plum cultivars and selections; hence, owing to the stated abundance, it is assumed that quality vegetative
rootstocks may be bred. The selection of vegetative rootstocks was studied in 15
autochthonous plum cultivars of differing spp Prunus: Prunus domestica L., Prunus
cerasifer Ehrh., Prunus insititia L. and Prunus spinosa L. Heeling-in, as a vegetative propagation mode, was employed for the production of vegetative plum rootstocks. Certain spp Prunus varied in terms of regenerative capabilities. Rooting percentage was highly low in Prunus cerasifera (2.61%, i.e. 2.66%). Similar pecentage
was recorded with Prunus insititia L. genotypes (1.85-4.17%). Prunus domestica L.
revealed relatively proper regenerative capabilities. Out of 10 genotypes studied,
rooted shoots were not noticed in three genotypes, whereas percentage of mother
stools with reaction highly varied among remaining seven genotypes, ranging from
7.14% up to 100%.
110
ZBORNIK ABSTRAKATA
3-P-1 (136)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTICAJ GENOTIPA RODITELJA NA BUJNOST
HIBRIDNIH SEJANACA JABUKE
Ž. Tešović, Slađana Nidžović i M. Lukić
Institut za istraživanja u poljoprivredi "Srbija",
Centar za voćarstvo i vinogradarstvo, Čačak
Savremena proizvodnja jabuke, pored ostalog, zahteva slabo bujne sorte za podizanje zasada sa malim rastojanjem između redova, a posebno u redu. Sorte male bujnosti se mogu kalemiti na vegetativne podloge koje ne zahtevaju naslon, što je ogromna ušteda pri podizanju savremenih zasada. Ovaj problem se može rešiti stvaranjem novih sorti kržljavog habitusa. Planskom hibridizacijom, različitih roditeljskih
parova, dobijaju se hibridne populacije različite bujnosti. Ovim istraživanjima proučena je bujnost svih sejanaca iz tri hibridne populacije dobijene u potomstvu sledećih sorti: Cox's Orange Pippin x Čadel - 195 sejanaca, Cox's Orange Pippin x Idared
- 337 i Jonathan x TSR13T84 – 255 sejanaca. Sejanci su gajeni u saksijama Jiffy-7,
u potpuno sterilnom kompostu. Kod svakog sejanca određena je bujnost (merenjem
njihove dužine) i broj internodija.
THE EFFECT OF PARENTS GENOTYPE ON THE VIGOR
OF APPLE HYBRID SEEDLINGS
Apart from a number of prerequisites in view of the establishment of the plantings
with small interrow, and in particular within the row distance, modern apple production demands lowly vigorous cultivars. Low vigorous cultivars can be grafted on
vegetative rootstocks which do not require support. This leads to a substantial savings at the modern orchard establishment. The stated issue may be solved through
new dwarf cultivars breeding. Plan hybridization of differing parental pairs resulted
in hybrid populations of differing vigor. Vigor of all the seedlings out of three hybrid populations obtained in the progeny of the following cultivars: Cox’s Orange
Pippin x Čadel ' 195 seedlings, Cox’s Orange Pippin x Idared – 337 and Jonathan x
TSR13T84 – 225 was studied. Seedlings were grown in Jiffy-7 pots in the completely sterile compost. Vigor (via length measuring) and internodes number were
determined for each seedling.
3-P-2 (130)
ZBORNIK ABSTRAKATA
111
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTICAJ RODITELJSKIH PAROVA JABUKE NA BROJ IZDVOJENIH
PERSPEKTIVNIH SELEKCIJA IZ HIBRIDNIH POTOMSTAVA
Ž. Tešović, Slađana Nidžović i M. Lukić
Institut za istraživanja u poljoprivredi "Srbija",
Centar za voćarstvo i vinogradarstvo, Čačak
Broj izdvojenih perspektivnih selekcija poređen je između hibridnih populacija dve
roditeljske kombinacije. Populacija od 200 hibridnih sejanaca dobijena je u potomstvu Red Jonathan x [Jonathan x (Jonathan x Cox's Orange Pippin)], a druga populacija od 111 hibridnih sejanaca dobijena je u potomstvu J/54/53/59 (Cox's Orange
Pippin O.P.) x J/27/127/62 (Idared x Merton Worcester). Iz prve populacije izdvojeno je 5 perspektivnih selekcija, i to: J/1/55, J/2/31, J/1/71, J/1/54 i J/1/15, dok je iz
druge populacije izdvojena jedna perspektivna selekcija - J/3/9. Izraženo u procentima prva populacija dala je 2,5% perspektivnih selekcija i druga 0,90%. Po jedan roditeljski genotip obe populacije sadrži u svom pedigreu sortu Cox's Orange Pippin.
THE EFFECT OF APPLE PARENTAL PAIRS ON THE NUMBER OF
PROMISING SELECTIONS SINGLED OUT FROM HYBRID PROGENIES
The number of promising selections singled out was compared within hybrid populations of two parental combinations. The population of 200 hybrid seedlings was
obtained from Red Jonathan x [Jonathan x (Jonathan x Cox’s Orange Pippin)] progeny. The second population, accounting for 111 seedlings, derived from
J/54/53/59 (Cox’s Orange Pippin O.P) x J/27/127/62 (Idared x Merton Worcester).
Five promising selections were singled out from the first population: J/1/55, J/2/31,
J/1/71, J/1/54 and J/1/15, and one from the second: J/3/9. In terms of percentage,
the first populations accounted for 2.5% and the second for 0.90%. One parental
genotype per population had cv Cox’s Orange Pippin in its pedigree.
112
ZBORNIK ABSTRAKATA
3-P-3 (131)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UPOREDNA PROUČAVANJA FENOLOŠKO-POMOLOŠKIH OSOBINA
PERSPEKTIVNIH SELEKCIJA I STANDARDNIH SORTI JABUKE
Ž. Tešović, Slađana Nidžović i M. Lukić
Institut za istraživanja u poljoprivredi "Srbija",
Centar za voćarstvo i vinogradarstvo, Čačak
Komercijalna proizvodnja jabuke postavlja stroge zahteve pri izboru sorti za gajenje: izvanredan ukus ploda, atraktivna boja pokožice ploda, spur, pendula ili kolumnar tip habitusa, otpornost prema zimskim mrazevima, prema prouzrokovačima najvažnijih bolesti i štetočina, što podrazumeva minimalnu upotrebu pesticida u proizvodnji kvalitetnog ploda i mogućnost dugog čuvanja bez pojave fizioloških bolesti.
Postojeće sorte jabuke ne ispunjavaju pomenute zahteve, i rešenje je u stvaranju novih sorti. U Centru za voćarstvo i vinogradarstvo, u proteklom periodu na objektu
Zdravljak-Čačak, iz hibridnih populacija izdvojene su 44 perspektivne selekcije jabuke. Uporedo sa standardnim sortama Idared, Gloster 69 i Čadel proučavane su
najvažnije pomološke osobine izdvojenih selekcija (datum berbe i fizičke osobine
ploda). Proučavane selekcije potiču iz šest populacija nastalih planskom hibridizacijom, i to: Idared x Gloster 69 – 17, Idared x Red Cox's (Cox's Orange Pippin O.P.)
– 7, Idared x Čadel – 2, Red Cox's (Cox's Orange Pippin O.P.) x Čadel – 4, Idared x
Golden Delicious – 2, i iz dve populacije nastale slobodnom oplodnjom sorti Idared
i Čadel, i to: Idared O.P. – 6 i Čadel O.P. – 6.
COMPARATIVE STUDIES ON PHENOLOGICAL-POMOLOGICAL
PROPERTIES OF THE PROMISING APPLE SELECTIONS
AND STANDARD CULTIVARS
Commercial apple production has strict demands related to the selection of the cultivars for growing: excellent taste, attractive skin colour, spur, pendular or columnar
growth habith, resistance to winter frosts and major causal agents of diseases and
pests, which includes minimal aplication of pesticides for the quality fruit production and long storage life with no symptoms of physiological diseases. Existing apple cultivars do not fulfill the stated requirements, and hence new cultivars are to be
bred. Over recent period, 44 promising apple selections have been singled out from
hybrid populations at the Zdravljak-Čačak locality belonging to the Fruit and Grape
Research Centre. Major pomological properties of the chosen selections (harvest
date and physical fruit properties) were studied concurrently with the standard cultivars Idared, Gloster 69 and Čadel. The evaluated selections derive from six populations obtained via plan hybridization: Idared x Gloster 69-17, Idared x Red Cox’s
(Cox’s Orange Pippin O.P) – 7, Idared x Čadel -2, Red Cox’s (Cox’s Orange Pippin
O.P) x Čadel – 4, Idared x Golden Delicious – 2, and from the open pollination of
Idared and Čadel: Idared O.P – 6 and Čadel O.P – 6.
3-P-4 (143)
ZBORNIK ABSTRAKATA
113
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
OSOBINE PLODA KRUŠKE SORTE BOSKOVA BOČICA
PRI SLOBODNOM I KONTROLISANOM OPRAŠIVANJU
Milica Fotirić1, D. Nikolić1, M. Milutinović1, Vera Rakonjac1 i Slavica Čolić2
1
Poljoprivredni fakultet, Beograd-Zemun
2
INI ”PKB Agroekonomik”, Padinska Skela-Beograd
Za većinu sorti kruške je karakteristično da su autoinkompatibilne tako da je za uspešno gajenje i postizanje zadovoljavajućih prinosa potrebno u zasadu pored glavne
sorte gajiti i sortu oprašivača. Poznavanje odnosa oplodnje je bitno i sa aspekta oplemenjivanja radi dobijanja optimalne količine hibridnih semenki. Da bi se utvrdio
uticaj oprašivača na zametanje i osobine ploda sorte Boskova bočica izvršeno je
njeno ukrštanje sa sortom Viljamovka. Pored kontrolisanog oprašivanja praćeno je i
slobodno oprašivanje sorte Boskova bočica. Inicijalni i finalni broj zametnutih plodova iz kombinacije kontrolisanog oprašivanja (22,98%; 6,35%) bio je veći nego iz
kombinacije slobodnog oprašivanja (18,04%; 6,19%). Visina ploda, širina ploda,
masa ploda i dužina peteljke ploda sorte Boskova bočica su bile veće pri oprašivanju sa sortom Viljamovka (7,35cm; 5,84cm; 111,09g; 3,61cm) nego pri slobodnom
oprašivanju (7,23cm; 5,54cm; 97,02g; 3,39cm). Bolji rezultati u pogledu broja i mase semenki takođe su dobijeni u slučaju kontrolisanog oprašivanja. Tako iz kombinacije kontrolisanog oprašivanja ukupan broj semenki po plodu je bio 7,87, a masa
jedne semenke 0,038 g, dok je prilikom slobodnog oprašivanja ukupan broj semenki po plodu bio 7,34, a masa jedne semenke 0,031 g.
FRUIT CHARACTERISTICS OF CULTIVAR BEURRĒ BOSC
IN OPEN AND CONTROLLED POLLINATION
Majority of pear cultivars are autoincompatible, so for the successful growing and
obtaining satisfy yield, it is importance to grow pollination cultivar besides the
main cultivar in the orchard. Cognition of fertility ratio is important for breeding,
and for obtaining optimal amount of hybrid seeds. For establishing pollinator influence on fruit set and fruit characteristics of cultivar Beurré Bosc, crossing of this
cultivar with cultivar William’s Bartlett was done. Beside controlled pollination,
open pollination of cultivar Beurré Bosc was examined as well. Initial and final
fruit set from controlled pollination (22.98%; 6.35%) was larger than in open pollination (18.04%; 6.19%). Fruit height, fruit width, fruit weight and stalk length was
the largest in crossing combination Beurré Bosc x William’s Bartlett (7.35cm;
5.84cm; 111.09g; 3.61cm) than in open pollination (7.23cm; 5.54cm; 97.02g;
3.39cm). Better results for seed number and seed weight were obtained in case of
controlled pollination. Thus, from combination of controlled pollination, seed number per fruit was 7.87, and seed weight 0.038g, while in open pollination seed number per fruit was 7.34, and seed weight 0.031g.
114
ZBORNIK ABSTRAKATA
3-P-5 (136)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KLIJAVOST POLENA I STEPEN ZAMETANJA PLODOVA
NEKIH PERSPEKTIVNIH SORTI BRESKVE
Vera Rakonjac, D. Nikolić i Milica Fotirić
Poljoprivredni fakultet, Beograd-Zemun
Kod 19 novointrodukovanuh sorti breskve (Goldcrest, Iris Rosso, Domiziana, Emilia, Aurelia, Padana, Mayfire, Weinberger, Crose del Sud, Pegaso, Venus, Nectaross, Andromeda, Vega, Sirio, Romea, Villa Adriana, Villa Ada i Villa Giulia) u toku 1996. i 1997. godine ispitivana je in vitro kljavost polena i inicijalni i finalni broj
zametnutih plodova. Klijavost polena svih sorti je bila zadovoljavajuća (39,58%82,01%). Prosečno za obe godine ispitivanja najveći inicijali broj zametnutih plodova imala je sorta Domiziana (77,18%), a najveći finalni broj zametnutih plodova
sorta Romea (49,82%), dok je najmani inicijali i finalni broj zametnutih plodova
imala sorta Nectaross (22,10%; 12,24%). Variranje klijavosti polena, prosečno za
sve sorte, po godinama ispitivanja (65,03%; 63,32%) nije bilo tako izraženo kao variranje broja zametnutih plodova, pri čemu je inicijalni i finalni broj zametnutih plodova u 1996. godini (57,60%; 32,01%) bio skoro duplo veći nego u 1997. godini
(34,46%; 14,32%). Na osnovu rezultata analize varijanse može se uočiti da je varijabilnost klijavosti polena kao i inicijalnog i finalnog broja zametnutih plodova bila
značajno uslovljena i genetičkim i ekološkim faktorima kao i njihovom interakcijom.
POLLEN GERMINATION AND FRUIT SET
OF SOME PROMISING PEACH CULTIVARS
During 1996 and 1997, in 19 new-introduced peach cultivars (Goldcrest, Iris Rosso,
Domiziana, Emilia, Aurelia, Padana, Mayfire, Weinberger, Crose del Sud, Pegaso,
Venus, Nectaross, Andromeda, Vega, Sirio, Romea, Villa Adriana, Villa Ada and
Villa Giulia) in vitro pollen germination and initial and final fruit set was investigated. Pollen germination of all cultivars was satisfactory (39.58%-82.01%). Average for both years of investigation, the largest initial fruit set had cultivar
Domiziana (77.18%), and the highest final fruit set cultivar Romea (49.82%), while
the lowest initial and final fruit set had cultivar Nectaross (22.10%; 12.24%).
Variation of pollen germination, average for all cultivars, per year of investigation
(65.03%; 63.32%), was not so expressive like fruit set variation, where initial and
final fruit set in 1996 (57.60%; 32.01%) was almost as double as in 1997 (34.46%;
14.32%). Considering results of analysis of variance, variability of pollen germination an initial and final fruit set was significantly influenced by genetically and
ecological factors and like their interaction as well.
3-P-6 (027)
ZBORNIK ABSTRAKATA
115
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
GENETIČKA I FENOTIPSKA VARIJABILNOST POMOLOŠKIH
OSOBINA DŽANARIKE (Prunus cerasifera Ehrh.)
Slavica Čolić, G. Zec, D. Marinković i Z. Janković
Institut PKB Agroekonomik, Padinska Skela
Džanarika (Prunus cerasifera Ehrh.) je jedna od najrasprostranjenijih voćaka u
spontanoj populaciji naše zemlje. Njeni se plodovi uglavnom koriste za dobijanje
rakije, a seme za proizvodnju podloga u voćarstvu S obzirom da je otporna prema
izazivačima biljnih bolesti i štetočinama, ne štiti se hemijskim sredstvima, pa predstavlja bogat izvor i jeftinu sirovinu za dobijanje biološki vredne hrane. Cilj rada
bilo je proučavanje genetičke i fenotipske varijabilnosti i korelacija pomoloških
osobina 49 genotipova džanarike odabranih iz prirodne populacije Srbije. Genetička
i fenotipska varijansa bile su najmanje za masu koštice, a najveće za masu ploda.
Udeo genetičke varijanse u ukupnoj fenotipskoj varijansi bio je visok za masu ploda
i koštice, visinu i širinu ploda, a nešto niži za dužinu peteljke. Najveći koeficijenti
fenotipske i genetičke korelacije zabeleženi su između mase ploda i visine ploda.
Spontana populacija džanarike u Srbiji i Crnoj Gori karakteriše se velikom varijabilnošću formi, što ima veliki značaj uza izbor početnog materijala u procesu oplemenjivanja.
GENETIC AND PHENOTYPIC VARIABILITY OF CHERRY PLUM
(Prunus cerasifera Ehrh.) POMOLOGICAL CHARACTERISTICS
Cherry plum (Prunus cerasifera Ehrh.) is one of the most widely spread fruit species in our country. The fruits are mostly used for brandy production, and the seed
is used for rootstock production in fruit culture. As cherry plum is resistant to plant
diseases and pests, chemical protection is not required. In that respect cherry plum
is reach and cheap source for production of healthy food. The objective of this research was analysis of genetic and phenotypic variability as well as study on the
correlation of pomologic traits of 49 cherry plum genotypes selected from the native population in Serbia. It is measured that genetic and phenotypic variability was
the lowest for the weight of the pit and the highest for the fruit weight. Calculated
genetic variability in the total value of phenotypic variability was high in respect of
weight of the fruit and the pit, the same for the height and width of the fruit. A result for the length of the stalk was a bit lower. The highest coefficient of phenotypic
and genetic correlation was calculated between weight and height of the fruit.
Spontaneous population of cherry plum in Serbia and Montenegro is specific about
extensive variability of the forms what is of the high importance for selection of the
raw material in the breeding process.
116
ZBORNIK ABSTRAKATA
3-P-7 (033)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
BIOLOŠKO-POMOLOŠKE OSOBINE SUPERIORNIH SELEKCIJA ORAHA
R. Miletić, M. Žikić, Nevena Mitić i Radomirka Nikolić
Institut SRBIJA, Centar za poljoprivredna i tehnološka istraživanja, Zaječar
Pojava poznih prolećnih mrazeva je ograničavajući činilac uspevanja oraha. Iz ovih
razloga posebna pažnja poklanja se selekciji oraha u godinama kada se nakon bubrenja pupoljaka pojave pozni prolećni mrazevi. To se posebno odnosi na 1998 i
2002, a delom i na 2001. godinu. U ovim godinama, na područjima gde su prolećni
mrazevi bili posebno izraženi i gde su posledice bile posebno izražene, evidentirana
su 32 stabla zadovoljavajuće rodnosti. Ova stabla su detaljnijije praćena narednih
godina. Utvrđeno je da se u in situ uslovima pored ostalog odlikuju i kasnijim početkom vegetacije. Od ovog broja odabrana su 11 koja se posebno ističu. Odlikuju
se bujnošću, vitalnošću, zadovoljavajućom otpornošću prema sivoj pegavosti lišća i
rodnošću. Plodovi su kvalitetni sa povoljnim osobinama ljuske (gladka, tanka, svetle boje, lako se razdvaja) i jezgre (relativno gladka, svetle boje, ukusna). Masa plodova ovih selekcija je od 18,0 do 9,3 g, masa jezgre 8,6 do 4,1 g, a sadržaj jezgre od
55,0 do 47,0%. Jezgra sadrži 67,0 do 61,1% ulja, 19,3 do 14,5% sirovih proteina i
2,65 do 2,12% mineralnih materija. Sve evidentirane selekcije su okalemljene kako
bi se kolekcionisanjem u istim uslovima izdvojile najbolje za komercijalno gajenje.
BIOLOGICALLY-POMOLOGIC CHARACTERISTICS
OF SUPERIOR WALNUT SELECTIONS
Occurance of late spring frosts is a limiting factor in successful grow of walnut.
That is why special attention is paid to selection of walnut in the years when, after
the phase of swell, late spring frosts occur. It pariculary refers to the years 1998 and
2002, and partly to 2001. In these years, in the regions where the spring frosts were
especially prominent and where the consequences were significant, 32 walnut-trees
with satisfactory yield were recorded. These walnut-trees were observed more carefully in the following years. It was found out that, in situ conditions, they are chacterized, among other things, by later beginning of vegetation. Out of them, 11 walnut-trees are especially outstanding.they are characterized by luxuriation, vitality,
satisfactory resistance to grey leaf blight, and fruitfulness. The fruits are of good
quality with favourable characteristics of the shell (smooth, thin, light-coloured,
easily-separable), and the kernel (relatively smooth, light-coloured, tasty). The frit
mass of these selections amounts from 18.0 to 9.3g,the kernel mass from 8.6 to
4.1g,and the kernel content from 55.0 to 47.0%.The kernel contains from 67.0 to
61.1%of oil, from 19.3 to 14.5% of raw proteins and from 2.65 to 2.12% of mineral
matters. All recorded selections were grafted.They were grown in the same conditions, and by collectivization, the best ones for commercial growth were selected.
3-P-8 (127)
ZBORNIK ABSTRAKATA
117
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
POMOLOŠKO FENOLOŠKE OSOBINE NEKIH SELEKCIJA ORAHA
M. Mitrović, S. Milenković i V. Blagojević
Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA
Centar za voćarstvo i vinogradarstvo, Čačak
Na klonskoj selekciji oraha iz prirodne populacije u Centru za voćarstvo i vinogradarstvo u Čačku radi se skoro pet decenija, čime je uz introdukciju stvorena bogata
kolekcija oraha koja je predmet mnogih proučavanja. Najvažniji pravci u odabiranju
oraha su odabiranje genotipova otpornih na zimske mrazeve, srednje pozni do pozni
po vremenu kretanja odlične rodnosti (rodne lateralne i racemozne cvasti), viskog
kvaliteta ploda i otporni na ekonomski najznačajnije bolesti i štetočine.
U radu će biti prikazane fenološko pomološke osobine pet interesantnih genotipova sa
različitim osobinama i to: XIV/96, XVIII/97 sa ranim listanjem, VIII/98 i XVI/98
srednje poznog listanja i XIX/87 sa poznim listanjem. Genotipovi imaju sledeće pomološke osobine ploda: XIV/96 ima prosečnu masu ploda 14,65 i 50,7% randman,
XVIII/97 ima 13,7 g plod i 51,3% randman, VIII/98 masu ploda 11,25 i 46,4% randman, XVI/98 – 12,4 g plod i 45,8% randman, dok genotip XIX/87 je nešto sitniji čija
je masa 10,8 g i randman 43,6%. Po tipu cvetanja većina ih je protandrična i to
XIV/96, XVIII/97, VIII/98 i XVI/98, dok je genotip XIX/87 protaginičan. Zdravstveno
stanje lista svih genotipova je odlično, praktično bez prisustva Gnomonia leptostyla.
POMOLOGICAL PHENOLOGICAL PROPERTIES OF SOME WALNUT
SELECTIONS
Almost 50 years now, the work on clonal walnut selection out of natural population
has been under way at the Fruit and Grape Research Centre in Čačak. Apart from
the introduction, a rich walnut selection has been created and dealt with in a number
of studies. The major aims within walnut selection are as follows: selection of the
genotypes resistant to winter frosts, of mid late to late bud burst, heavy cropping
(bearing laterals and racemes), high nut quality and resistant to economically major
diseases and pests.
The paper presents phenological-pomological properties of five interesting genotypes
with differing traits: XIV/96, XVIII/97 with early leafing out, VIII/98 and XVI/98
with mid late leafing out and XIX/87 with late leafing out. In terms of pomological
properties, i.e. average nut mass and kernel percentage, the following results were
recorded with XIV/96, XVIII/97, VIII/98 and XVI/98 genotypes, respectively: 14.65
g with 50.7% kernal percentage; 13.7 g with 51.3%; 11.25 g with 46.4% and 12.4 g
with 45.8%. Somewhat smaller nut (10.8 g) with 43.6% kernel percentage was registered in XIX/87. In view of flowering type, most genotypes were protrandous (i.e.
XIV/96, XVIII/97, VIII/98 and XVI/98). Genotype XIX/87 had protogynous flower.
Leaf health status in all genotypes was excellent, virtually with no presence of Gnomonia leptostyla.
118
ZBORNIK ABSTRAKATA
3-P-9 (162)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
GENEKOLOŠKA SVOJSTVA MUNIKE (Pinus heldreichii Christ)
U JUGOZAPADNOJ SRBIJI
M. Tošić
D. Tucovića 41, Užice
U Srbiji muniku je prvi otkrio Josif Pančić, i to samo po jedno stablo u selima Negbini i Sjeništima na Zatiboru, pa su neki botaničari posumnjali da je ovaj bor tu prirodno nastao, čudeći se "od kuda tako daleko na istok bez veze". Posle skoro 90 godina, munika je nađena na još devet lokaliteta između Sjenice i Prijepolja (Tošić
M., 1959, 1960 i 1975), gde su takođe pojedinačna ili grupe stabala, od kojih je najveća bila sa 55 stabala. Utvrđene su izvesne razlike u morfološkim osobinama i
anatomskoj građi četina munike, na pojedinim lokalitetima (Tošić M., Vilotić D.,
Radošević G., 2003). Na razlike svojstava uticali su: (1) genetski faktori, koji proističu iz okolnosti da su stabla rasla u manjim grupama, u prostornoj izolaciji, te su
rezultat drifta gena i ukrštanja u srodstvu i (2) razlike stanišnih uslova. U jugozapadnoj Srbiji sastojine munike su u davnoj prošlosti pretvaranjem u pašnjake i njive, svedene na manje grupe ili pojedinačna stabla, koja su zdrava i sa normalnim
porastom, što ukazuje na mogućnost da se ovaj, biološki i privredno, značajan bor
može uspešno vratiti na odgovarajuća staništa u svom prirodnom arealu. Predlaže se
sadnja na kserotermnim staništima koja manje odgovaraju crnom boru, a munika bi
uspešno obavila kako zaštitnu, tako i proizvodnu ulogu.
GENECOLOGICAL CHARACTERISTICS OF WHITE-BARK PINE
(Pinus heldreichii Christ) IN SOUTH-WEST SERBIA
In Serbia white-bark pine was discovered by Josif Pančić, one tree each in the village
Negbina and at Sjeništa on Zlatibor. Some botanists questioned this pine growing
naturally on Zlatibor wondering "how it reached thus far to the east without a link".
After almost 90 years, the new sites were found at another nine localities between
Sjenica and Prijepolje (Tošić, 1959, 1960 and 1975) with individual trees or tree groups,
the largest of which were 55 white-bark pines. The morphological and anatomical
differences of white-bark pine needles were determined at some localities (Tošić,
Vilotić, Radošević, 2003). The assessed differences result from: (1) genetic factors,
because the study trees grow in small groups of a few trees in spatial isolation, so they
are the result of gene drift and croosing of related individuals and (2) differences in site
conditions. In southwest Serbia white-bark pine stands were converted into pastures and
farms and reduced to smaller groups or individual trees, which are healthy and with
normal increment, indicating that this biologically and economically significant pine
can be successfully returned to the suitable sites in its natural range. We propose the
planting at xerothermic sites which are less suitable for Austrian pine, while white-bark
pine could perform successfully both the protection and the production functions.
3-P-10 (036)
ZBORNIK ABSTRAKATA
119
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST POMOLOŠKIH OSOBINA
ŠUMATOVKE - KRUPNO PLODNA ŠUMATOVKA
R. Miletić, M. Žikić, Nevena Mitić i Radomirka Nikolić
Institut SRBIJA, Centar za poljoprivredna i tehnološka istraživanja, Zaječar
Varijabilnost podrazumeva proces nastajanja razlika među jedinkama iste biljne
vrste. Sprovedena su istraživanja u cilju utvrđivanja varijabilnosti pomoloških osobina jabuke sorte Šumatovka. Ovo je stara autohtona sorta koja se masovno gaji na
području istočne Srbije. Njena posebna odlika je što uspeva i plodonosi bez
posebne nege i obrade u uslovima gde su deficit padavina i suša posebno izraženi.
Plodovi Šumatovke su u proseku sitni ili srednje krupnoće sa dužinom od 52,2 ± 4,7
mm (CV 9,0%), širinom od 52,4 ± 5,6 mm (CV 10,8%), dužinom peteljke 19,5 ±
3,2 mm (CV 16,4%) i masom plodova od 66,0 ± 20,6 g (CV 31,3%). Sadržaj
ukupno rastvorljivih suvih materija u mezokarpu je 15,6 ± 1,92% (CV 12,31%),
ukupnih šećera 14,3 ± 4,7% (CV 32,8%) i ukupnih kiselina 0,59 ± 0,11% (CV
18,6%). Posebno je obrađena Šumatovka krupnih plodova sa dužinom i širinom
plodova od 72,0 mm i masom od 169,4 g. Pored toga ocenjivane su i mnoge druge
osobine kao što su vitalnost, bujnost, dinamika rodnosti i pojava značajnijih
parazita i štetočina.
VARIABILITY OF POMOLOGICAL CHARACTERISTICS OF APPLETREE SUMATOVKA CV.-LARGE-SIZED FRUITS SUMATOVKA
Variability means the process of occuring differences among the individuals of the
same plant species. Investigation was carried out aimed to establish the variability
of the pomological characteristics of the apple-tree Sumatovka Cv. It is a very old
autochthonous cultivar grown widely the region of Eastern Serbia. Its special characteristic is that it is grown and fruitful without special care and cultivation, and in
the conditions where the deficiency of precipitations and drought are especially
prominent. The fruits of the Sumatovka Cv. are, on the average, small or of mean
size with the lenght amounting from 52.2 ± 4.7 mm (CV 9.0%), the width from 52.4
± 5.6 mm (CV 10.8%), the pedicle lenght from 19.5 ± 3.2 mm (CV 16.4%) and the
fruit mass from 66.0 ± 20.6 g (CV 31.3%). The content of total soluble dry matters in
the mesocarp amounts from 15.6 to 1.92% (CV 12.31%), total sugars from 14.3 ±
4.7% (CV 32.8%) and total acids from 0.95 ± 0.11% (CV 18.6%). It was especially
being examined the Large –sized Fruits Sumatovka Cv. with the fruit lenght and
width of 72.0 mm and the mass of 169.4 g. Besides the before mentioned, it was estimated many other characteristics, such as: vitality, luxuriation, dynamics of fruitfulness, as well as the occurance of preety significant parasytes and pests.
120
ZBORNIK ABSTRAKATA
3-P-11 (082)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SELEKCIJA DRVEĆA SA UKRASNOM TEKSTUROM GRAĐE DRVETA
I VIŠENAMENSKE PLANTAŽE
A. Tucović i Dragica Vilotić
Šumarski fakultet, Beograd
Objekti istraživanja su sastojine i kulture, a metode selekcija i plantaže.Stabla sa
ukrasnom teksturom trupaca javljaju se retko u sastojinama. Podesnost vrsta za proizvodnju plemenitih furnira iskazana je preko tzv. prioriteta oplemenjivanja. Višegodišnje izučavanje uzroka ukrasne teksture drveta ukazala su da ovakva stabla
imaju po pravilu pored ukrasne teksture, slabiji rast ali i uvećanu adaptivnost na
stresne faktore sredine. Sa odlikama ukrasnog furnira evidentirane su dve korelacione grupe morfoloških parametara - osobina na stablima ili trupcima: tipa maserica
i tipa lignotuber - što osetno ubrzava kandidovanje, bonitiranje i registrovanje plus
stabala, neophodnih za osnivanje plantaža.
Prikazan je model višenamenske plantaže ikričave crne topole, tipa maserica, koji je
danas u osnivanju u saradnji sa Institutom za topolarstvo Poljoprivrednog fakulteta
Univerziteta u Novom Sadu. Prikazan model sa malim odstupanjima može se prilagoditi svakoj od evidentiranih vrsta. Izgradnja modela obezbeđuje značajno poboljšanje kvaliteta trupaca, skraćivanja ophodnje, uz višedecenijsko očuvanje, unapređenje i kanalianje (ex situ) genofonda plantaže (masovna i individualna selekcija).
SELECTION OF TREES WITH DECORATIVE WOOD TEXTURE
AND MULTI-PURPOSE PLANTATIONS
The study stands and plantations were researched by the method of selection and
plantation. The trees with decorative texture rarely occur in stands. The suitability
of species for valuable veneer production was expressed by the so-called breeding
priority. The multiannual study of the causes of decorative wood texture shows that
such trees, in addition to decorative texture, as a rule also have poorer growth, but
also increased adaptation to stress environmental factors. The properties of decorative veneer have been correlated to two groups of morphological parameters - properties of trees or logs: type maserica and type lignotuber - which accelerates the
candidature, evaluation and recording of plus trees necessary for plantation establishment.
The presented model of multi-functional plantation of whorly figured black poplar,
type maserica is being established in co-operation with the Poplar Research Institute
of the Faculty of Agriculture, University in Novi Sad. The presented model with
minor deviations can be adapted to any of the recorded species. The establishment
of the model enables a significant improvement of log quality, reduction of rotation,
together with several-decade conservation, improvement and channelling (ex situ)
of the plantation gene pool (mass and individual selection).
121
3-P-21 (083)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
EFEKTI SAMOOPLODNjE NA CVASTI, SEME I KLIJAVCE BAGRENCA
(Amorpha furicosa L.)
V. Ivetić i A. Tucović
Šumarski fakultet, Beograd
Mogućnost samooplodnje bagrenca uočena je u nas pri analizi plodova – semena
bagrenca od drugog uroda. Materijal za ispitivanje reakcije stabala na autofekondaciju sakupljen je sa tri prostorno izolovana stabla i sa tri stabla iz subspontanih populacija na Adi Ciganliji. Uporedna morfološka analiza plodnih cvasti, plodova i sakupljenog semena – ukazuje da samooplodnja omogućava autofekondaciju, da utiče
na osetno umanjenje plodova u cvastima, nižu klijavost semena, uvećava individualnu promenjivost klijavaca u samooplodnim linijama, a ispoljava i u slabijem preživljavanju klijavaca. Unutar samooplodnih linija moguće je izdvajanje sadnica, koje mogu imati neposrednu ulogu u oplemenjivanju vrste. Mogućnost autofekondacije od posebnog je značaja sa aspekta izučavanja izuzetne invazione sposobnosti
bagrenca na plavnim šumskim staništima, a u okviru njegovog sekundarnog areala
u Srbiji.
EFFECTS OF SELF-FERTILISATION ON AMORPHA (Amorpha furicosa L.)
INFLORESCENCES, SEEDS AND SEEDLINGS
Self-fertilisation of amorpha was detected in our country during the analysis of
amorpha fruits – seeds of the second fructification. The material for the study of
tree reaction to self-fertilisation was collected from three spatially isolated trees and
from three trees from subspontaneous populations at Ada Ciganlija. The comparative morphological analysis of inflorescences, fruits and the collected seeds – indicates that self-fertilasion enables autofecondation, self-fertilisation affects considerably the reduction of fruits in inflorescences, lowers seed germination percentage,
increases individual variability of seedlings in self-fertilised lines, and also causes
the lower survival of seedlings. Within self-fertilised lines, it is possible to select
the seedlings which can have a direct role in species breeding. Self-fertilisation is of
special significance from the aspect of the study of the pronounced invading capacity of amorpha over the flooded forest sites, within its secondary range in Serbia.
122
ZBORNIK ABSTRAKATA
3-P-13 (122)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST MORFOMTRIJSKIH KARAKTERISTIKA KLIJAVACA
40 LINIJA POLUSRODNIKA CRNOG BORA (Pinus nigra Arn.)
M. Mataruga1, V. Isajev1,2 i A. Tucović2
1
Šumarski fakultet, Banja Luka
2
Šumarski fakultet, Beograd
Morfometrijske osobine klijavaca (dužina hipokotila, korena, kotiledona i broj kotiledona) proučavane su kod 40 linija slobodnog oprašivanja koje potiču iz 5 provenijencija: Sutjeska, Višegra, Tara, Teslić i Durmitor. U svakoj provenijeniciji izdvojene su dve populacije i to: 5 linija slobodnog oprašivanja predstavlja populaciju sa
stena i 3 linije slobodnog oprašivanja populaciju na najboljem staništu crnog bora.
U istraživanjima dinamike klijanja u prvim danima evidentirane su značajne razlike
u intenzitetu klijavosti između populacija sa različitih stanišnih, tj. utvrđena je veća
klijavost semena test stabala sa stena, koja je bila veća za oko 5%. Najznačajnija
razlika se ogleda u veličini korenka, a isto tako i u dužini kotiledona. S obzirom na
broj značajnih korelacija, pre svega dužine korenka sa osobinama jedno i dvogodišnjih sadnica (značajna međuzavisnosti sa 42 druga svojstva) u budućim istraživanjima i prilikom testiranja kvaliteta semena trebalo bi analizirati osobine klijavaca čime će se prognozirati uspesi proizvodnje sadnog materijala i njegovog korišćenja
prilikom osnivanju kultura posebnih namena.
VARIABILITY OF MORPHOMETRIC CHARACTERISTICS OF
SEEDLINGS OF 40 AUSTRIAN PINE (Pinus nigra Arn.) HALF-SIB LINES
The morphometric traits of seedlings (lengths of hypocotyl, root, cotyledon and
number of cotyledons) were studied in 40 open pollination lines originating from 5
provenances: Sutjeska, Višegrad, Tara, Teslić and Durmitor. Two populations were
selected from each provenance, i.e.: 5 lines of open pollination represent the population growing on the cliffs and 3 lines of open pollination represent the population
growing at the best site of Austrian pine.
The study of germination dynamics in the first days shows the significant differences in the intensity of germinability between the populations from different sites,
i.e. the germination percentage of seeds form test trees on the cliffs was higher for
about 5%. The most significant difference is reflected in the size se the rootlet, and
also in the length of cotyledons. Taking into account the number of significant correlations, primarily the rootlet length, with the characteristics of one- and two-year
old plants (significant inter-dependence with other 42 characters), the analysis of
seedling characters should be paid attention to in the future research and in the
testing of seed quality. In this way, the success of the planting material production
can be predicted, as well as its use in the establishment of special-purpose plantations.
123
3-P-14 (063)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILITET GENERATIVNOG POTOMSTVA CRNOG BORA
SA ŽUTIM ČETINAMA (Pinus nigra Arn. var. aurescens Tošić)
M. Tošić
D. Tucovića 41, Užice
Stablo crnog bora sa žutim četinama (Pinus nigra Arn. var. aurescens Tošić), na pl.
Tari je staro oko 55 godina, zdravo i sa dimenzijama kao i susedna stabla. Četine su
nešto kraće, ali znatno deblje, sjajnije i mnogobrojnije, nego u tipičnog varijeteta i
gusto obrastaju granu, ležeći celom dužinom uz nju, sa vrhovima okrenutim prema
vrhu grane, što povećava estetska svojstva ovog varijeteta. Uzrok žute boje je unutrašnje, tj. genetske prirode, što je utvrđeno proučavanjem generativnog potomstva i
vegetativnih kopija, dobijenih kalemljenjem. Boja klijavaca generativnog potomstva je veoma varijabilna i kreće se od zelene do potpuno žute. Ekstremno žuti klijavci, pošto nemaju hlorofila ne uspevaju da prežive, već kao osetljiviji na gljivična
obolenja, polegnu u fazi pre nego što odrvene. Klijavci koji sadrže i minimum hlorofila, preživljavaju i normalno se razviju u veoma dekorativne biljke, kojima su
sve nove četine (na početku vegetacije) potpuno žute, a kasnije postepeno dobijaju
zelenu boju, da bi kao jednogodišnje bile zelenkasto žute, a višegodišnje žuto-zelene. Kombinacijom generativnog i vegetativnog razmnožavanja, uz potrebnu selekciju, omogućava se stvaranje i novih ukrasnih kultivara sa atraktivnim estetskim
osobinama za potrebe pejzažne arhitekture.
VARIABILITY OF AUSTRIAN PINE WITH YELLOW NEEDLES
(Pinus nigra Arn. var. aurescens Tošić) GENERATIVE PROGENY
An Austrian pine tree with yellow needles (Pinus nigra Arn. var. aurescens Tošić) on
Mt. Tara is about 55 years old, healthy and of the same size as the adjacent pines. Its
needles are shorter, but thicker, more numerous and shining than the needles of the
typical variety, lying densely along the branch, pointing forwards, which increases its
aesthetic attractiveness. Yellow colour is of internal, i.e. genetic nature, as confirmed
by the study of the generative progeny and vegetative copies obtained by grafting.
The colour of the generative progeny seedlings is highly variable and ranges from
green to completely yellow. As the extremely yellow seedlings lack chlorophyll, they
do not survive, they are susceptible to fungal diseases and lodge before they are
lignified. The seedlings containing even the minimum chlorophyll, survive and
develop normally into highly ornamental plants with completely yellow current-year
needles (at the beginning of the vegetation), which subsequently turn green. The
second-year needles are greenish-yellow, and multi-annual needles are yellow-green.
The combination of generative and vegetative reproduction, with the necessary
selection, enables the creation of new ornamental cultivars with attractive aesthetic
properties suitable for landscape architecture.
124
3-P-15 (176)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
VARIJABILNOST NEKIH SVOJSTAVA ŽIRA HRASTA LUŽNJAKA
(Quercus robur L.)
N. Nikolić1, B. Krstić1, S. Orlović2 i A. Pilipović2
1
Departman za biologiju i ekologiju, Prirodno-matematički fakultet, Novi Sad
2
Poljoprivredni fakultet, Institut za topolarstvo, Novi Sad
Cilj rada je bilo određivanje sadržaja suve materije, ukupnih mineralnih materija i
vode u različitim delovima žira hrasta lužnjaka, kao i sadržaja sirovih masti u kotiledonima, radi utvrđivanja međugenotipske varijabilnosti. Analizirani materijal potiče iz semenske plantaže hrasta lužnjaka Banov Brod (Srem, Vojvodina, Srbija),
odakle je za proučavanja odabrano sedamnaest genotipova. Rezultati ispitivanja
ovih osobina ukazali su na postojanje signifikantnih razlika među proučavanim genotipovima. Sadržaj suve materije u kotiledonima kretao se od 1.37 g (genotip 35)
do 3.10 g (genotip 28), dok je u perikarpu i semenjači varirao od 0.27 do 0.56 g.
Genotip 35 se izdvojio od ostalih po najvećem sadržaju pepela. U proseku, kotiledoni su sadržali 2.30 % a perikarp i semenjača 1.56 % ukupnog pepela. Sadržaj vode se kretao od 57.25 % (genotip 30) do 72.24 % (genotip 6). Uzimajući u obzir sve
genotipove, sadržaj sirove masti je iznosio 8.2 %. Rezultati su ukazali na postojanje
značajne varijabilnosti proučavanih svojstava među genotipovima kao i mogućnost
odabiranja genotipova sa poželjnim osobinama semena.
VARIABILITY OF SOME ACORN CHARACTERISTICS
IN PEDUNCULATE OAK (Quercus robur L.)
The aim of this study was to determine the dry mass, the total mineral matter and
water contents in different parts of pedunculate oak acorns, as well as the concentration of crude fats in cotyledons, to estimate variability among genotypes. Material analyzed was sampled from seventeen pedunculate oak genotypes, originating
from seed orchard Banov Brod (Srem, Vojvodina, Serbia). The investigation of
these traits revealed the significant differences among studied genotypes. The cotyledon dry mass ranged from 1.37 g (genotype 35) to 3.10 g (genotype 28), while
both pericarp and seed coat dry weight ranged between 0.27 and 0.56 g. Genotype
35 separates from others by the highest ash content, while, on average, cotyledons
contained 2.30 %, while pericarp and seed coat 1.56 % of total ash. The water content ranged from 57.25 % (genotype 30) to 72.24% (genotype 6). Considering all
genotypes, the crude fats concentration was 8.2 %. The results showed significant
variability between genotypes and enabled selection genotypes with desired properties of seed.
3-P-16 (144)
ZBORNIK ABSTRAKATA
125
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PERSPEKTIVNI INTERSPECIES HIBRID VINOVE LOZE 9896
D. Nikolić i M. Milutinović
Poljoprivredni fakultet, Zemun
Iz kombinacije ukrštanja Muskat hamburg x SV 12-375, kao najperspektivniji u pogledu prinosa i kvaliteta grožđa i otpornosti na najvažnije gljivične bolesti izdvojen
je hibrid 9896. Na osnovu ispitivanja važnijih morfoloških, agrobioloških i privredno-tehnoloških osobina utvrđeno je da hibrid 9896 ima otvoren oblik vrha mladog
lastara, srednji intenzitet obojenosti vrha mladog lastara antocijanima i slabu gustinu poleglih malja na vrhu mladog lastara. Gustina uspravnih malja na nodusima lastara je slaba, a raspored rašljike na lastaru diskontinuiran. Razvijen list je krupan, sa
tri režnja, zubcima pravougaonog oblika i otvorenim oblikom peteljkinog sinusa.
Gustina poleglih malja između nerava na naličju razvijenog lista je odsutna ili vrlo
slaba, a gustina uspravnih malja slaba. Cvet je morfološki i funkcionalno hermafroditan. Hibrid 9896 je namenjen za stonu upotrebu. Sazreva sredinom septembra.
Prinosan je (4,2 kg/čokotu). Ima vrlo krupan grozd (325,5 g). Bobice su krupne (4,4
g), jajaste, plavo-crne boje i specijalnog-harmoničnog ukusa. Šira sadrži visoku količinu šećera (18,7%) i srednju količinu ukupnih kiselina (7,6 g/l). Veoma je otporan prema Plasmopara viticola, Oidium tuckeri i Botrytis cinerea.
PROMISING INTERSPECIES GRAPEVINE HYBRID 9896
From crossing combination Muscat Hamburg x SV 12-375, considering yield and
grape quality and resistant to important fungal diseases, as the most promising, hybrid 9896 was selected. Based on investigation of important morphological, agrobiological and economical-technological characteristics, it was established that hybrid
9896 has open form of young shoot tip, medium intensity of anthocyanus coloration
of young shoot tip, and low density of prostrate hairs on young shoot tip. Density of
erect hairs of the shoot nodes is weak, and distribution of tendrils on the shoot is
discontinuous. Mature leaf is large, with three lobes, teethes of rectilinear shape and
open petiole sinus. Density of prostrate hairs between veins on lower side of mature
leaf is none or very weak, but erect hairs density is weak. The flower is morphologically and functionally hermaphrodite. Hybrid 9896 is intended for table use. It
ripens in middle of September. It is yielded (4.2 kg/vine). It has very large bunch
(325.5 g). Berries are large (4.4 g), ovate, blue-black colour and special-harmonic
flavour. Must have high percentage of sugar (18.7%) and medium amount of total
acid (7.6 g/l). It is very resistant to Plasmopara viticola, Oidium tuckeri and Botrytis cinerea.
128
ZBORNIK ABSTRAKATA
4-U-1 (026)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PRIMENA MOLEKULARNE GENETIKE U STOČARSTVU I
VETERINARSKOJ MEDICINI
S. Jovanović i Ružica Trailović
Fakultet veterinarske medicine, Beograd
U toku nekoliko proteklih decenija učinjen je veliki napredak u proučavanju genoma vrsta domaćih životinja, pri čemu su otkriveni brojni genetski markeri. Polimorfni sistemi krvnih grupa i polimorfnih proteina su najranije uočeni genetski markeri,
a zatim su istraživanja proširena na histokompatibilne antigene leukocita, a brzim
napretkom molekularnih bioloških tehnika je potstaknuto istraživanje genoma različitih vrsta domaćih životinja i primena DNK markera. Različite klase DNK markera, poput mikrosatelita, su primenjeni u cilju determinacije genskih lokusa koji kontrolišu osobine od ekonomskog značaja (QTLs). Proučavanje genetskih markera individua i populacija se može primeniti u cilju kontrole gajenja i zdravstvenog stanja
kod domaćih životinja, osnovnim istraživanjima i u planskoj selekciji (MAS)
Da bi se rezultati istraživanja mogli međusobno upoređivati i razmenjivati, kao i da
bi primena dostignuća molekularne genetike bila koordinirana na međunarodnoj osnovi u Evropi je 1964 godine osnovano udruženje koje je preraslo u Međunarodno
društvo za animalnu genetiku (ISAG), a čiji je cilj da omogući međunarodnu koordinaciju istraživanja i razmenu rezultata, kao i globalnu primenu novih dostignuća
na polju identifikacije i poboljšanja različitih vrsta domaćih životinja.
MOLECULAR GENETICS APPLIED IN ANIMAL BREEDING AND
VETERINARY MEDICINE
Last decades were characterized by dramatic advent in the field of domestic animal
genome research and numerous genetic markers were defined. First markers available were those provided by blood groups and protein polymorphisms and later leucocyte hystocompatibility antigens were identified. Recently advance in molecular
biology techniques gave rize to interest in genome analyses in farm animal species
and the use of the newly discovered DNA markers (in particular microsatellites) as
tools for helping ind the search for gene loci influencing factors of economic importance (QTLs-Quantitative Trait Loci). Potential applications of genetic markers
can be considered in the fields of Animal Breeding, Health and Disease Control,
Fundamental Research and Marker-Assisted Selection.
The International Society for Animal Genetics (ISAG) was officially founded in
1964 as the European association and quickly broadened into global institution. The
purpose of the society from its foundation was to co-ordinate on an international
base research of genetic markers in the blood and body fluids and their use in the
identification and livestock improovement.
130
ZBORNIK ABSTRAKATA
5-U-1 (061)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KARAKTERIZACIJA BAKTERIJA MLEČNE KISELINE IZOLOVANIH
IZ RAZLIČITIH EKOLOŠKIH NIŠA
Lj. Topisirović, G. Jovanović, M. Kojić, Đ. Fira, Irena Paštar, Ivana Strahinić,
Nataša Golić, Ivana Tonić, Olga Momčilović, B. Jovčić, Jelena Lozo i
Maja Vukašinović
Institut za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo, Beograd
Autohtoni sojevi bakterija mlečne kiseline (BMK) su izolovani iz fermentisanih
mlečnih proizvoda dobijenih u kućnoj radinosti. Ovi proizvodi su sakupljani na specifičnim ekološkim lokalitetima, kao što su visoke planine (iznad 1200 m nadmorske visine), visoravni, rečne doline, ostrva, obala mora. Analiza BMK iz kolekcije
prirodnih izolata pokazala je da ove BMK proizvode proteinaze, bakteriocine i egzopolisaharide. Takođe je pokazano da neki izolati laktokoka i laktobacila proizvode istovremeno dva ili tri bakteriocina. Pored toga, neki izolati proizvode istovremeno i proteinazu i bakteriocin. Detektovana je biosinteza specifičnih proteinaza u
prirodnim izolatima. Izučavanje regulacije gena koji kodiraju proteinaze, bakteriocine i egzopolisaharide može omogućiti mnogo lakšu konstrukciju specifičnih starter kultura koje bi se mogle koristiti za dobijanje autoohtonih fermentisanih proizvoda, odnosno fermentisanih proizvoda sa geografskim poreklom. Uvođenjem genetičkog inženjerstva u izučavanje gentičke organizacije BMK iz prirodnih staništa, dobio se sasvim novi kvalitet. Ovakva istraživanja omogućavaju korišćenje genetičkih
potencijala ovih BMK za proširenje palete sireva i ostalih fermentisanih proizvoda.
CHARACTERISATION OF LACTIC ACID BACTERIA ISOLATED FROM
DIFFERENT ECOLOGICAL NICHES
Autochthonous strains of lactic acid bacteria (LAB) have been isolated from homemade fermented milk products. These products were collected from specific ecological localities such as high mountains (1200 m above sea level), mountain’s plateau,
river valleys, islands, Adriatic cost, etc. Analysis of LAB from the collection of natural isolates revealed that they produce proteinases, bacteriocins and exopolysaccharides. It has been also shown that some isolates of lactococci and lactobacilli produce
simultaneously two or three bacteriocins. In addition, some isolates produced both
proteinase and bacteriocin. Biosynthesis of specific proteinases has been revealed in
natural isolates. Elucidation of the regulation of the genes encoding proteinases, bacteriocins and exopolysaccharides could facilitate construction of specific starter cultures for production of autochthonous fermented milk products, i.e. the fermented
products with geographical origin. Introduction of genetic engineering in the investigation of genetic organisation of LAB from natural sources opens new potentials.
Results of such approach would facilitate the use of genetic potentials of natural isolates for broadening the type of cheeses as well as other fermented products.
5-U-2 (008)
ZBORNIK ABSTRAKATA
131
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PRONALAŽENJE BIOAKTIVNIH JEDINJENJA - NOVI
IMUNOSUPRESORI
M. Savić, Jelena Vujović, Branka Vasiljević, .G. Ljubijankić.
Institut za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo, Beograd
Usmereni i sistematični programi otkrivanja i razvijanja novih antibiotika u mnogome su vođeni razvojem rezistencije kod patogena na lekove koji se uobičajeno koriste pri lečenju. Globalna trka u potrazi za novim lekovima ponovo je uvela na scenu ideju o biodiverzitetu. Viđen i proučavan na različitim organizacionim nivoima:
genetičkom, individualnom i ekološkom, biodiverzitet aktinomiceta predstavlja nezaobilazni resurs za pronalaženje novih lekova. Istraživanja se odvijaju u dva paralelna pravca. Jedan obuhvata formiranje kolekcije aktinomiceta izolovanih iz različitih uzoraka zemljišta iz Srbije i Crne Gore. Drugi cilj je pretraga kolekcije u cilju
nalaženja novih imunosupresora. Koristeći mogućnosti ciljno-zasnovane tehnologije u pronalaženju lekova i genomskih proučavanja Saccharomyces cerevisiae, razvili smo jednostavan i brz test za otkrivanje bioaktivnih jedinjenja mehanizma delovanja kao imunosupresor FK506. Analizirali smo 90 aktinomiceta izolovanih iz različitih uzoraka zemljišta i identifikovali 4 soja koji proizvode bioaktivna jedinjenja
mehanizma delovanja kao FK506.
BIOACTIVE COMPOUNDS DISCOVERY – NEW
IMMUNOSUPPRESSANTS
Concentrated and systematic programs to discover and develop new antibiotics
have been driven to a considerable extent by the development of resistance in
pathogens to drugs commonly used against them. The on-going global race of discovering new antimicrobial drugs has turned once again to focus on the idea of
biodiversity. Seen and studied at different organization levels: genetic, organismal
and ecological, biodiversity of actinomycetes proved to be of immense benefit in
drug discovery. The research is driven in two parallel directions. The first goal is to
establish a collection of actinomycetes isolated from different soil samples taken all
over Serbia and Montenegro. The second goal is to screen the strains in the collection for production of immunosuppressants. Harnessing the power of the targetbased technology in drug discovery and genomic studies of Saccharomyces cerevisiae, we have developed a simple and rapid test for discovering bioactive compounds with the same mechanism of action as the immunosuppressant FK506. We
have analysed 90 actinomycetes strains isolated from different soil samples and
among them we have identified 4 strains that produce bioactive compounds with the
same mechanism of action as FK506.
132
ZBORNIK ABSTRAKATA
5-U-3 (056)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KARAKTERIZACIJA BAKTERIOCINA PRIRODNIH IZOLATA
LAKTOBACILA
Ivana Strahinić, Irena Pastar, Đ. Fira, M. Kojić, Jelena Lozo i Lj. Topisirović
Institut za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo, Beograd
Važna osobina laktobacilla je njihov potencijal da sintetišu proteine sa antimikrobnim delovanjem, koji se nazibaju bakteriocini. Urađeno je istraživanje bakteriocina
laktobacila izolovanih iz belog sira proizvedenog na tradicionalni način u domaćinstvima. Takvi laktobacili mogu biti izvor novih bakteriocina sa različitim antimikrobnim spektrom. Nađeno je da od 60 testiranih izolata laktobacila, izolovanih iz sireva različitog geografskog porekla, 7 proizvodi bakteriocine. Lb. paracasei BGSJ28 prozvodi bakteriocin SJ koji je mali termostabilan molekul (oko 5 kDa). On
zadržava aktivnost posle tretmana od 1 h na 100ºC i u opsegu pH od 2 do 11. Bakteriocin SJ ima uzan antimikrobni spektar. Soj Lb. paracasei BGBUK2-16 sintetiše
bakteriocin bakteriocin 217 (oko 7 kDa). Bac217 zadržava aktivnost u pH opsegu od
3 do 12 ili posle tretmana od 15 min na 100ºC. Bakteriocin 217 zadržava nepromenjenu antimikrobnu aktivnost posle čuvanja od 6 meseci na +4ºC ili u frizeru
do 12 meseci. Bac217 pokazuje antimikrobnu aktivnost protiv patogenih bakterija
S. aureus i B. cereus. Pošto su bakteriocini proteini bezopasni po čoveka, geni koji
kodiraju bakteriocine mogu biti korišćeni za konstrukciju novih starter kultura korišćenjem genetičkog inženjerstva.
CHARACTERISATION OF BACTERIOCINS PRODUCED BY NATURAL
ISOLATE OF LACOBACILLI
An important property of the lactobacilli is their potential to produce proteins with
an antimicrobial activity termed bacteriocins. Study on bacteriocins produced by
lactobacilli isolated from traditionally home made, white-pickled cheese was done.
Such lactobacilli could be a source of new bacteriocins with different antimicrobial
spectra. Among 60 lactobacilli isolated from homemade cheeses of different geographic origins that are produced on traditional way seven were bacteriocin producers. Lb. paracasei BGSJ2-8 produces bacteriocin SJ that is a small thermostable
molecule (about 5 kDa). It retained activity after treatment for 1 h at 100°C and
showed activity in the pH range from 2 to 11. Bacteriocin SJ has narrow antimicrobial spectrum. Strain Lb. paracasei BGBUK2-16 produces bacteriocin Bac217
(about 7 kDa). Bacteriocin 217 retained activity within the pH range of 3 to 12 or
after treatment at 100°C for 15 min. Bacteriocin 217 kept unchanged antimicrobial
activity after storage at +4°C for 6 months or in freezer up to 12 month. Bac217
showed antimicrobial activity against pathogenic bacteria S. aureus and B. cereus.
Since bacteriocins are food grade proteins, the gene(s) encoding it could be used for
the design of new starter cultures gy using genetic engineering.
5-U-4 (057)
ZBORNIK ABSTRAKATA
133
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SPOSOBNOST AGREGACIJE KAO OSOBINA BITNA ZA PRIMENU BMK
KAO PROBIOTIKA
B. Jovčić, M. Kojić i Lj. Topisirović
Institut za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo, Beograd
Probiotici su kulture živih bakterija koje ispoljavaju pozitivan efekat na zdravlje domaćina. Brojne studije ukazuju da neki sojevi bakterija mlečne kiseline (BMK) poseduju probiotička svojstva. Neke probiotičke BMK formiraju višećelijske agregate
bilo autoagregacijom (Agg), ili “clumping” fenomenom. Takođe je pokazano da
ove bakterije mogu da se vezuju za epitelijalne ćelije intestinalne mukoze sprečavajući adheziju i aktivaciju patogena. Za neke sojeve BMK izolovane iz sireva tradicionalno pripremljenih u domaćinstvu primećeno je da poseduju sposobnost agregacije. Soj Lactococcus lactis BGMN1-5 sedimentira nakon 16 sati rasta u tečnoj kulturi, što je povezano sa prisustvom ekstracelularne proteinaze ovog soja. Stepen sedimentacije se povećava sa brojem domena odgovornih za vezivanje proteinaze za ćelijski zid. Sojevi Lactococcus lactis BGKP-1 i Lactobacillus paracasei BGSJ2-8 takođe pokazuju fenomen agregacije. Pokazano je da ćelije ovih sojeva, koje imaju
sposobnost agregacije (Agg+), poseduju na ćelijskoj površini protein >200kD, dok
kod Agg- derivata ovaj protein nije prisutan.
THE AGGREGATION PHENOMENON – IMPORTANT
CHARACTERISTIC FOR PROBIOTIC LAB
Probiotics are viable bacteria that influence the health of the host in a beneficial
manner. A number of studies indicating that some lactic acid bacteria (LAB) strains
have probiotic health promoting effects. Some probiotic LAB have ability to form
multicellular aggregates either by autoaggregation (Agg), or by clumping phenomenon (Clu). It was shown that these bacteria not only can autoaggregate and
coaggregate with other bacteria species but they also adhere to epithelial cells of
intestinal mucosa with capacity to prevent pathogen adherence or pathogen activation. Some LAB strains from our laboratory collection isolated from traditionally
prepared homemade cheeses expressed aggregating phenomenon. Lactococcus lactis BGMN1-5 sediments after overnight growth, and sedimentation was positively
correlated with presence of proteinase. The rate of sedimentation was positively
correlated to the number of proteinase cell wall spanning domains present, indicating their involvement in settling. Strains Lactococcus lactis BGKP-1 and Lactobacillus paracasei BGSJ2-8 also expressed aggregating phenomenon, and we revealed
that Agg+ variants of both species contain >200kD cell surface protein which was
not present in Agg- variants. This protein could have a role in aggregation phenomenon.
136
ZBORNIK ABSTRAKATA
6-U-1 (015)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
OSNOVE LINEARNIH I MULTIVARIJACIONIH MODELA U PROCENI
STABILNOSTI GENOTIPOVA
M. Ivanović1, N. Vasić1 i M. Rošulj2
Institut za Ratarstvo i Povrtarstvo, Novi Sad
2
Institut za Kukuruz “Zemun Polje”, Zemun, Beograd
1
Danas nam je na raspolaganju više regresionih modela za procenu stabilnosti genotipova. Kao pokazatelji fenotipske stabilnosti koriste se oba parametra: standardizovani regresioni koeficijent (bi) i odstupanje od regresije (δ2di). U poslednjoj dekadi
prošlog veka više su korišćeni multivarijacioni modeli za precizniju procenu stabilnosti, posebno AMMI model (linearni bazni efekti i složene interakcije). Ovaj modela za yij (i-ti genotip i j-ta životna sredina) razdvaja interakciju genotip x sredina
(geij=GEI) na dva dela. Prvi značajan za procenu performansi genotipa (uključujući
i predikciju), a drugi čini ostatak ili “šum” (noise). Komponente GEI izračunavaju
se primenom odgovarajućeg modela Analize glavnih komponenti (PCA), pomoću
GEI matrica. U radu ćemo pokušati da objasnimo osnovni model analize zajeno sa
primerom. Takođe, daćemo kraći osvrt na tzv. “razlike u vremenu i prostoru”, poimanja stabilnosti i/ili fenotipske plastičnosti sa stanovišta oplmenjivanja i prirodne
selekcije.
BASIC APPROACH OF LINEAR AND MULTIVARIATE MODELS TO
ESTIMATE GENOTYPES STABILITY
Several regression models are known for estimation of cultivars phenotypic stability. Both, standardized regression coefficients (bi) and deviation from regression
(δ2di) may be utilized as a stability parameters. In the last decade of the past century
a few multivariate models, especially the Additive Main Effects and Multiplicative
Interaction (AMMI) model has been broadly used for more accurate stability analysis. The AMMI model for yij (the i-th genotype in the j-th environment) partitions
genotype x environment (geij=GEI), interaction term into two parts. First part contains patterns that are useful in modeling genotype performance (including prediction of i-th genotype) and the second part is the residual (or noise) portion of the
GEI. The GEI pattern is obtained by the suitable Principal Components Analysis
(PCA) method (from an analysis of GEI matrix). In the paper we will try to explain
the basic model together with an example. Also, we shall briefly discuss so-called
“time-space distinction” on stability and/or phenotypic plasticity, from the breeding
and natural selection point of view.
6-U-2 (118)
ZBORNIK ABSTRAKATA
137
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
INTERAKCIJA GENOTIP/SPOLJNA SREDINA
1. IZVORI VARIJACIJE I MODELI
M. Dimitrijević i Sofija Petrović
Poljoprivredni fakultet, Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Izučavanjem odnosa genotipova i faktora spoljne sredine je stvoren određen broj
matematičkih modela, iako ponašanje pojedinih genotipova u različitim agro-ekološkim uslovima još uvek nije precizno definisano. U proceni interakcije genotip/
spoljna sredina, izbor modela određuje i preciznost dobijenih rezultata, odnosno
identifikovanja što većeg broja agronomski i statistički značajnih izvora varijacije.
Većina modela koji se bave izučavanjem interakcije između genotipa i spoljne sredine se zasnivaju na izvorima varijacije nastalim pod dejstvom tretmana i slučajnih
efekata koji mogu da se identifikuju kao slučajni i fiksni. Međutim, bez obzira koji
statistički model za procenu interakcije se koristi postoji mišljenje da još uvek nema
dovoljno dokaza da su dobijeni stabilni genotipovi u programima oplemenjivanja,
što otvara prostor budućim istraživanjima.
GENOTYPE BY ENVIRONMENT INTERACTION
1. SOURCES OF VARIATION AND MODELS
A number of mathematical models have been created for studying the genotype by
environment relation, as though the behavior of particular genotypes in different
environmental conditions still was not precisely defined. The model of choice influences preciseness of obtained results in identification of agronomical important environmental sources of genotype variation. The most of models in use for the estimation of genotype by environment interaction are based on sources of variation
caused by treatments and accidental effects, identified as additive and multiplicative
effects. However, according to some opinions, obtaining of stable genotypes in selection programs has not been still proven, regardless of used model. Consequently,
it opens the space for further investigations.
138
ZBORNIK ABSTRAKATA
6-U-3 (010)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTICAJ RAZLIČITIH KONCENTRACIJA SKROBA NA NEKE
KOMPONENTE ADAPTIVNE VREDNOSTI AMY-GENOTIPOVA
Drosophila subobscura
Savić Tatjana1, Marina Stamenković-Radak2 i M. Anđelković1,2
1
Institut za biološka istraživanja “Siniša Stanković”, Beograd
2
Biološki fakultet, Univerziteta u Beogradu, Beograd
Permanentno aktuelna oblast istraživanja populacione genetike i ekologije je sagledavanje genetičke varijabilnosti prirodnih populacija različitih vrsta organizama i
funkcionalno povezivanje sa fenotipskom raznovrsnošću. Interakcija genotipa i sredine može biti putem adaptivnog ili stabilnog odgovora genotipa na promenu sredine. Putem fenotipske plastičnosti sagledava se stepen realizacije navedenih alternativnih odgovora genotipa na sredinske promene.
α-amilaza je jedan od najčešće analiziranih gensko-enzimskih model-sistema kod
Drosophila zbog svoje strukturne i regulatorne polimorfnosti i relativno jasne biohemijske fenotipske ekspresije i fiziološke uloge.
U ovom radu je dat jedan od aspekata ovih istraživanja putem proučavanja normi
reakcija različitih Amy genotipova Drosophila subobscura na različitim koncentracijama skroba u hranljivom medijumu, analizom varijabilnosti komponenti adaptivne vrednosti i specifične aktivnosti amilaze.
THE EFFECT OF DIFFERENT STARCH CONCENTRATIONS ON SOME
COMPONENTS OF FITNESS OF AMY-GENOTYPES IN
Drosophila subobscura
Studies of genetic variability in natural populations of different species and functional relations with their phenotypic variability, represent permanently interesting
field of population genetics and ecology. Genotype-environment interactions may
perform by adaptive or stable response of the genotype to the environmental
change. The phenotypic plasticity is a measure of degree of those alternative genotypic responses.
α-amylase is one of the suitable gene-enzyme model-systems in Drosophila because of it's structural and regulatory polymorphism and relatively clear biochemical phenotypic expression and physiological role.
In the present paper one aspect of these studies is given by the analysis of norms of
raction of different Amy genotypes of Drosophila subobscura, as their response to
the various starch concentrations in medium, through the variability of components
of fitness and amylase specific activity.
140
ZBORNIK ABSTRAKATA
6-P-1 (119)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
INTERAKCIJA GENOTIP/SPOLJNA SREDINA
2. NEKONTROLISANA VARIJACIJA
M. Dimitrijević i Sofija Petrović
Poljoprivredni fakultet, Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Problem nekontrolisane varijacije u velikoj meri opterećuje postojeće modele za
vrednovanje interakcije genotip/spoljna sredina. Greške koje nastaju usled nekontrolisane varijacije u poljskim ogledima su osnovni uzrok pojave “šuma” (noise) u
izvorima varijacije koji izaziva nepreciznost u procenama. “Šum” se pojavljuje u
sumi kvadrata glavnih efekata, genotipa i ekosredine, jer u sebi nosi i ukupan prosek devijacija genotipa, kao i devijaciju sredine. U postojećim modelima se ne obraća dovoljno pažnje ovom problemu, tim pre jer je “šum” u najvećoj meri nemoguće
eliminisati i na njega mora da se računa.
GENOTYPE BY ENVIRONMENT INTERACTION
2. UNCONTROLLED VARIATION
A problem of uncontrolled variation burdens the most of existing models for genotype/environmental interaction estimation. Errors generated by uncontrolled variation in field trials are the basic reason for noise appearance in sources of variation
causing a deviation from estimation accuracy. The noise commonly appears in sum
of squares of main effects, genotype and environment, because it carries overall
mean of genotype deviation, as well as, environmental deviation. The noise is frequently overlooked in the estimations. Impossible to eliminate, it is recommended
to take the noise into consideration.
6-P-2 (051)
ZBORNIK ABSTRAKATA
141
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
ADAPTABILNOST I STABILNOST NS SORTI ŠEĆERNE REPE U
RAZLIČITIM AGROEKOLOŠKIM USLOVIMA GAJENJA
N. Čačić, L. Kovačev, Snežana Mezei i Nevena Nagl
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Tokom 2001. i 2002 godine na 5 lokaliteta je ispitano 7 sorti šećerne repe različitog
nivoa tolerantnosti prema rizomaniji. Utvrđen je prinos korena, sadržaj šećera i prinos šećera i po modelu Eberhart i Russell (1966) izračunata stabilnosti sorti. U zavisnosti od faktora spoljne sredine prinos korena je varirao od 44.96 t/ha do 95.00
t/ha, sadržaj šećera od 11.30% do 16.56% i prinos polarizacionog šećera od 5.08
t/ha do 13.54 t/ha. U sadržaju šećera prednost su pokazale sorte Mara i Lara. Visoku
opštu adaptabilnost za prinos korena i prinos šećera pokazala je sorta Drena, dok je
sorta Sara pokazala inad prosečnu stabilnost za ova svojstva.
ADAPTABILITY AND STABILITY OF NS SUGAR BEET VARIETIES
GROWN IN DIFFERENT AGROECOLOGICAL CONDOTIONS
In 2001. and 2002. seven sugar beet varieties with different level of rhizomania resistance were tested on five locations, for root yield, sugar content and yield stability. Analyzed traits depended on agoecological condotions and varied from 44.96
t/ha to 95.00 t/ha for root yield, 11.30% to 16.56% for sugar content and 5.08 t/ha
to 13.54 t/ha for sugar content. Varieties Mara and Sara had the highest sugar content. High general adaptability for root and sugar yield had variety Drena, while
variety Sara had significantly higher stability for those traits.
142
ZBORNIK ABSTRAKATA
6-P-3 (085)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
ADAPTABILNOST I STABILNOST NOVIH GENOTIPOVA SOJE
J. Miladinović, Milica Hrustić, Svetlana Balešević-Tubić i M. Tatić
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Rad na oplemenjivanju soje u Institutu za ratarstvo i povrtarstvo u Novom Sadu
svake godine rezultira stvaranjem većeg broja novih linija, koje se pored ispitivanja
u sortnoj komisiji testiraju i u mreži makroogleda lociranih u svim važnijim
rejonima gajenja soje u našoj zemlji. Time se testira reakcija novostvorenih genotipova soje na različite agroekološke uslove gajenja kako bi se za svaki region preporučila najpogodnija sorta. Adaptabilnost i stabilnost genotipova merena je koeficijentom regresije prinosa genotipa u odnosu na prosek prinosa svih genotipova u
ispitivanim lokalitetima tokom 3 godine. Uslovi za proizvodnju soje bili su veoma
različiti u sve tri godine, pa su i ispitivani genotipovi ispoljili različite nivoe stabilnosti budući da je srednja vrednost svih genotipova korišćena kao standard a genotipska stabilnost po definiciji važi samo u odnosu na druge testirane genotipove.
Ipak, linija NS-L-330219 ispoljila je natprosečnu stabilnost (b<1) u sve tri godine, a
najveći prinos ostvarila je u dve od tri godine.
ADAPTABILITY AND STABILITY OF NEW SOYBEAN GENOTYPES
The work on soybean breeding conducted at the Institute of Field and Vegetable
Crops in Novi Sad, results each year in the development of a number of new soybean lines that are tested in both Varietal Commission trials and in a macrotrial
network whihc covers all important regions of soybean growing in the country. The
purpose of the latter network was to test the reaction of new material to different
agroecological conditions, so that most suitable variety can be recommended for
each region. Adaptability and stability of genotypes were measured using genotypeyield regression coefficient related to the average yield of all genotypes in the locations investigated over three years. Growing conditions were different over the
years, so that the investigated genotypes showed different stability levels, because
mean value of all genotypes was used as standard, and, by definition, stability of the
genotype applies only in relation to the other genotypes tested. However, the line
NS-L-330219 showed stability above the average (b<1) in each of the three years,
while it achieved highest yields in two of the three years.
6-P-4 (179)
ZBORNIK ABSTRAKATA
143
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
STABILNOST I ADAPTABILNOST KOMPONENTI VISINE U
SORTIMENTU SIRKA METLAŠA [Sorghum bicolor (L.) Moench]
V. Sikora i J. Berenji
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Tokom deset godina u poljskim ogledima su vršena ispitivanja četrnaest sorti sirka
metlaša, podeljenih u četiri grupe: stare domaće, sadašnje domaće, mađarske i američke sorte. U ispitivanjima su analizirane sledeće komponente visine: visina biljke,
visina stabla i dužina metlice. Analizom varijanse su utvrđene značajne razlike za
sva ispitivana svojstva. Najveću prosečnu visinu biljke (208 cm) i najdužu metlicu
(126 cm) imala je sorta Neoplanta. Sorta Tisa je imala najmanju prosečnu visinu
biljke (142 cm), najveću visinu stabla (98 cm) i najmanju dužinu metlice (55 cm).
Najnižu prosečnu visinu stabla u celom ogledu je imala američka sorta Deer 418
(67 cm). Pored uticaja sorte na ispitivana svojstva analiziran je i uticaj godine kao i
interakcija sorta x godina. Parametri stabilnosti su izračunati po metodi Eberharta i
Rusella. Najbolju adaptabilnost svim uslovima je ispoljila sorta Sava. U manje povoljnim uslovima sredine, najstabilnija u pogledu komponenti visine je sorta Reform, dok je sorta Neoplanta plus specifično adaptirana povoljnijim uslovima.
STABILITY AND ADAPTABILITY OF BROOMCORN
[Sorghum bicolor (L.) Moench] PLANT HEIGHT COMPONENTS
In a ten years field experiment fourteen broomcorn cultivars belonging to the following groups were tested: old domestic, new domestic, Hungarian and American
cultivars. The following plant height components were measured: plant height, stalk
height and panicle length. The analysis of variance revealed significant differences
for all traits tested. The cultivar Neoplanta was the tallest (208 cm) genotypes having the longest panicle (126 cm). Cultivar Tisa had the lowest plant height (142
cm), tallest stalk (98 cm) and the shortest panicle (55 cm). The American cultivar
Deer 418 had the shortest average stalk (67 cm) in this experiment. Along with the
analyses of cultivar difference the effect of environment (years) as well as the cultivar x year interaction was also calculated. The stability parameters were calculated
according to Eberhart and Russell. The cultivar Sava had the best adaptability. In
less favorable environments Reform was the most stable cultivar regarding the plant
height components. Neoplanta was specially adapted to favorable environments.
144
ZBORNIK ABSTRAKATA
6-P-5 (080)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTICAJ GENOTIPA I SPOLJNE SREDINE NA PRINOS
I KVALITET JESENJEG BELOG LUKA
Jelica Gvozdanović-Varga, Mirjana Vasić i J. Červenski
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Značajnu informaciju o genotipu za oplemenjivače i proizvođače kao krajnje korisnike, predstavlja njegov odgovor na promenljive faktore sredine, koji je izražen preko interakcije genotipa sa spoljnom sredinom. Prinos i kvalitet belog luka predstavljeni su masom lukovice, masom čenova i prinosom suve materije po lukovice. U
radu je analizirana G x E interakcija 18 genotipova (13 populacija i 5 klonova) jesenjeg belog luka tokom tri vegetacione sezone.
Primenom AMMI modela ustanovljeni su glavni efekti genotipova za ispitivane
osobine preko glavnog efekta sredine za genotipove i njihove interakcije. Najveći
udeo interakcije ustanovljen je za masu čenova (27,68%), dok je za prinos suve materije 13,45% a za masu lukovice 6,18%. Za masu čenova visoko su značajne prve
dve glavne komponente (IPCA). Za masu lukovice i prinos suve materije je značajna prva glavna komponenta, kojom je objašnjeno 77,52% odnosno 78,39% G x E
interakcije. Korišćen je biplot da bi se grafički predstavila G x E interakcija.
GENOTYPE AND ENVIRONMENT EFFECTS ON YIELD
AND QUALITY OF AUTUMN GARLIC
Genotype response to changeable environmental factors as expressed through
genotype by environment interaction offers important information to breeders and
growers as end users. Garlic yield and quality were represented through bulb mass,
clove mass and dry matter yield per bulb. The paper analyzed G x E interaction of
18 autumn garlic genotypes (13 populations and five clones) over three growing
seasons.
The AMMI model was used to determine main genotype effects for the traits concerned via the main environment effect for the genotypes and their interactions. The
largest interaction contribution was observed for clove mass (27.68%), followed by
dry matter yield (13.45%) and bulb mass (6.18%). Highly significant for clove mass
were the first two principal components (IPCA), while for bulb mass and dry matter
yield the first principal component was significant, accounting for 77.52% and
78.39% of the G x E interaction, respectively. The biplot was used for the graphic
representation of G x E interaction.
6-P-6 (120)
ZBORNIK ABSTRAKATA
145
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
STABILNOST VISINE STABLJIKE DIVERGENTNIH
GENOTIPOVA PŠENICE
Sofija Petrović, M. Dimitrijević i Marija Kraljević-Balalić
Poljoprivredni fakultet, Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
U radu je ustanovljena široka varijabilnost visine stabljike, kao posledica korišćenja
divergentnih sorata. Ispitivanje stabilnosti genotipova, zajedničkom regresionom
analizom je pokazalo da se među najstabilnijim nalaze sorte prosečne visine stabljike od 65cm do 100cm. Analiza glavnih komponenata ističe da u objašnjenoj varijansi prvi faktor, PCA 1 pokriva najveći deo varijacije izazvane efektom sredine i
genotipa. Dendrogrami, dobijeni klaster analizom, ukazuju da su genotipovi povezani u okviru grupe na različite načine, što govori o postojanju različitih hijerarhijskih nivoa.
THE STEM HEIGHT STABILITY OF DIVERGENT WHEAT GENOTYPES
A wide stem height variability of divergent wheat genotypes has been established in
the article. The examination of genotype stability using joint regression analysis
revealed that the varieties 65cm to 100cm of average height have been among the
most stable varieties. Principal component analysis brought out that the first factor,
PCA1, covered the greatest share of total variation caused by environmental and
genotype effects. Dendrograms of cluster analysis showed the similarities/dissimilarities of wheat genotypes on different hierarchical levels.
146
ZBORNIK ABSTRAKATA
6-P-7 (151)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
STABILNOST GENOTIPOVA GAJENOG
LEKOVITOG BILJA – FAMILIJA APIACEAE
S. Dražić
Institut za proučavanje lekovitog bilja »Dr Josif Pančić«, Beograd
Ispitivana je stabilnost produktivnih svojstava (prinos ploda, sadržaj etarskog ulja)
sorti gajenog lekovitog bilja, koje pripadaju vrstama familije Apiaceae. Ogled je izveden u pet lokaliteta 1996. godine. Za ocenu parametara stabilnosti primenjen je
matematički metod po Eberhartu i Russelu (1996.).
Rezultati ispitivanja su pokazali da ispitivane sorte bolje reaguju na povoljnije uslove uspevanja i koeficijent regresije bi je veći od 1. Na osnovu parametara stabilnosti
bi i Sd12; za prinos ploda peršun (sorta: Domaći lišćar) je bio stabilniji od ostalih,
dok je mirođija (sorta: Domaća aromatična) bolje reagovala na nepovoljne uslove
sredine. Morač (sorta: Vojvođanski) je bio stabilniji za sadržaj etarskog ulja.
GENOTYPE STABILITY OF CULTIVATED
MEDICINAL PLANTS FAMILY APIACEAE
We studied the stability of productive traits (fruit yield and essential oil content) of
cultivars in grown medical plants from family Apiaceae. The experiment was conducted in 1996 on 5 locations. Stability parameters were performed according to the
mathematical method of Eberhart and Russell (1996.).
The results of experiment showed that investigated cultivars are better adapted to
the favourable growing conditions and the coefficient of regression bi was higher
than unit. On the basis of stability parameters bi and Sdi2 ; fruit yield of parsley
(cultivar: Domaći lišćar) had more stability than the others; while dill (cultivar:
Domaća aromatična) was better adapted to the unfavourable environmental conditions. Fennel (cultivar: Vojvođanski) had more stability to essential oil content.
6-P-8 (169)
ZBORNIK ABSTRAKATA
147
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
AMMI ANALIZA KRUPNOĆE ZRNA PASULJA (Phaseolus vulgaris L.)
M. Zorić, Jelica Gvozdanović-Varga1, Mirjana Vasić1 i Marija Kraljević-Balalić2
1
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
2
Poljoprivredni fakultet, Novi Sad
Krupnoća zrna pasulja je, uz njegovu boju i oblik, tržišni kvalitet pasulja. Da bi se
zadovoljili različiti zahtevi tržišta moraju se stvarati sorte u svim trgovačkim klasama pasulja, od sitnog do najkrupnijeg zrna visokih agronomskih kvaliteta. U radu je
analizirana specifičnost reakcije 24 genotipa pasulja različite krupnoće zrna na uslove uzgajanja tokom tri vegetacione sezone. Primenom AMMI modela izdvojeni su
glavni efekti odgovorni za formiranje zrna određene krupnoće. Uticaj genotipa je
89,76%, uticaj godine 2,19%, a njihove interakcije 7,95%. Veliki deo varijabilnosti
interakcije objašnjen je dvema visoko značajnim (primenom Gollob testa) glavnim
komponentama. Najveći deo genotipova, uz pojedinačne specifične reakcije, ispoljio je visoku stabilnost. Tipovi interakcije pojedinačnih genotipova sa uslovima uspevanja u pojedinim godinama prikazani su grafički, kao i pomoću dva tipa biplotgrafikona (GE i G+GGE).
AMMI ANALYSIS OF BEAN (Phaseolus vulgaris L.) GRAIN SIZE
Bean grain size, along with grain color and shape, is a constituent of bean’s market
quality. In order to be able to satisfy the broad market demand, cultivars with grain
of all classes (from the smallest to largest) and top agronomic qualities must be developed. This paper analyzed 24 bean genotypes of different grain size in terms of
their specific responses to growing conditions over three growing seasons. The
AMMI model was used to separate the main effects responsible for the formation of
grain of a particular size. The genotype effects were 89.76%, the year effects
2.19%, and those of genotype x year interaction 7.95%. A large portion of interaction variability was attributable to two highly significant principal components (by
the Gollob test). Most of the genotypes exhibited high stability. The various types
of individual genotype interactions with growing conditions in a given year are
shown graphically as well as by two types of biplot graphs (GE and G+GGE).
148
ZBORNIK ABSTRAKATA
6-P-9 (159)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
EFEKAT RAZLIČITIH KONCENTRACIJA OLOVA NA NEKE
KOMPONENTE FITNESA KOD Drosophila subobscura
Predrag Kalajdžić1, Marko Anđelković1,2 i Marina Stamenković-Radak1
1
Biološki fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd
2
Institut za biološka istraživanja "S. Stanković", Beograd
Adaptivna vrednost organizama menja se, u određenom stepenu, u zavisnosti od
promena spoljašnje sredine. Jedan od vidova antropogenog uticaja je i unošenje različitih polutanata u ekološke sisteme, što dovodi do fizičkih i/ili hemijskih promena
sredine.
Radi sagledavanja mogućih pravaca promene adaptivne vrednosti usled delovanja
teških metala, praćene su brzina razvića i vijabilitet kod jedinki vrste Drosophila
subobscura u laboratorijskim uslovima pri različitim koncentracijama olova. Praćenje navedenih komponenti adaptivne vrednosti vršeno je tokom većeg broja generacija, tako da se može posmatrati efekat akutnog i hroničnog delovanja polutanta.
Dobijeni rezultati su razmatrani sa ekološko-genetičkih aspekata.
EFFECT OF DIFFERENT CONCENTRATIONS OF LEAD ON SOME
FITNESS COMPONENTS IN Drosophila subobscura
Fitness of organisms changes, with distinct rate, depending on varying environment. One of the anthropogenic activities is importing of different pollutants into
ecological systems, which causes physical and/or chemical changes of environment.
To insight the possible courses of fitness change due to the effect of heavy metals,
developmental time and viability of Drosophila subobscura individuals were observed, in laboratory conditions, on different lead concentrations. The variation in
those fitness components was analysed across generations, to reveal the acute and
chronic effects of pollutants. The obtained results were discussed from the ecologically-genetics aspects.
6-P-10 (123)
ZBORNIK ABSTRAKATA
149
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
RAZVOJNA STABILNOST KOD INTERPOPULACIJSKIH HIBRIDA
Drosophila
I. Tomišić1, Marina Stamenković-Radak2, G. Rašić2, T. Savić1 i M. Anđelković1,2
1
Institut za biološka istraživanja “Siniša Stanković”, Beograd
2
Biološki fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd
Prirodne populacije neke vrste se među sobom razlikuju i po akumuliranim razlikama na genetičkom nivou. Pretpostavka je da kod hibrida nastalih ukrštanjem jedinki
iste vrste sa različitih, međusobno udaljenih lokaliteta, može doći do poremećaja u
ontogenetskoj homeostazi, odnosno razvojnoj stabilnosti jedinki. Pokazatelj promena u razvojnoj stabilnosti može biti fluktuirajuća asimetrija, tj. porast varijanse asimetrije pojedinih morfoloških, bilateralno simetričnih osobina.
U ovom radu korišćene su jedinke iz prirodnih populacija dve vrste, Drosophila
melanogaster i Drosophila simulans, sa po dva različita lokaliteta. Analiziran je stepen uspešnosti u parenju između populacija unutar vrsta i varijabilnost fluktuirajuće
asimetrije preko veličine krila u roditeljskoj generaciji i kod dobijenog potomstva.
Akumulirane razlike između populacija ispoljavaju se u različitom stepenu na nivou
predzigotne reproduktivne izolacije i fenotipske varijabilnosti hibrida.
DEVELOPMENTAL STABILITY IN INTERPOPULATION HYBRIDS OF
Drosophila
Natural populations of certain species differ through accumulated differences at the
genetic level. It is assumed that hybrids, from the crossses of individuals of the
same species but from distant localities, could exhibit disturbance of developmental
stability, i.e. ontogenic homeostasis. Fluctuating asymmetry could be the measure
of changes in developmental stability, by the increased variance in assymetry of
certain morphological, bilaterally symetric traits.
In the present paper, the flies used were from natural populations of Drosophila
melanogaster and Drosophila simulans, from different distant localities. The
mating success is analysed between populations within the species and variability of
fluctuating asymmetry of wing size in parental generation and their offspring. The
accumulated differences between populations may be the cause of various degree of
prezygotic reproductive isolation and phenoptypic variability of hybrids.
152
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-U-1 (096)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
BIOTEHNOLOGIJA U OPLEMENJIVANJU KUKURUZA
Snežana Mladenović-Drinić, Dragana Ignjatović-Micić, Iva Erić,
Violeta Anđelković, D. Jelovac, Kosana Konstantinov
Institut za kukuruz "Zemun polje", Beograd – Zemun
Biotehnologija obuhvata transformaciju, molekularno oplemenjivanje, genomiku,
molekularnu dijagnostiku, bioinformatiku i primenjuje se kao dopuna klasičnim
metodama oplemenjivanja kukuruza. Molekularni markeri se koriste za identifikaciju i zaštitu genotipova, utvrđivanje pripadnosti određenoj heterotičnoj grupi, MAS,
ispitivanju heterozisa i uticaja stresnih faktora, mapiranju gena. Najbolje proučeni i
najviše korišćeni u oplemenjivanju kukuruza su izozimi, RFLP, RAPD, AFLP,
SSR. Takođe, biotehnologija uključuje niz metoda za prenos gena iz različitih organizama, npr. gen za otpornost na insekte i tolerantnost na herbicide i na taj način su
stvorene genetički modifikovane biljke kukuruza. Osim komercijalno, genetički
modifikovane biljke koriste se i kao model sistem za ispitivanje uticaja stranog gena
na genom kukuruza. Razvoj informatike i biotehnologije rezultirao je u bioinformatici odnosno skupu aktivnosti od laboratorijskih informacionih sistema preko analize, interpretacije i integracije podataka do prosleđivanja podataka dobijenih sekvencioniranjem genoma i mapiranjem u postojeće baze podataka, kao i do ekspanzije
«microarray» tehnike. U radu će biti prikazani rezultati primene biotehnologije u
oplemenjivanju kukuruza dobijeni u Institutu za kukuruz.
BIOTECHNOLOGY IN MAIZE BREEDING
Biotechnology includs molecular breeding, transformation, genomics, molecular
diagnostics and bioinformatic as supplement to classical maize breeding. Molecular
markers are used for genotype identification and protection; grouping inbred lines
into hetrotic groups, study of heterosis and stress tolerance, gene mapping. The
most useful in maize breeding are isozymes, RFLP, SSR, RAPD, AFLP. Also, biotechnology includes a number of methods for introducing a particular gene, for example herbicide tolerant as well as insect resistance gene and at that way genetically
modified plant is obtained. Beside, for commercial purpose genetically modified
maize is used as model system for studing influence of foreing gene on maize genome. Development of informatics and biotechnology are resulted in bioinformatic,
namely a spectrum of activities from laboratory information systems through date
analysis, interpretation, integration to submitting sequence and mapping date to
datebasis, as well as in expansion of microarrey technic. Results obtained in Maize
Research Institute of biotechnology applied in maize breeding, will be presented.
7-U-2 (121)
ZBORNIK ABSTRAKATA
153
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PRIMENA NOVIH TEHNOLOGIJA U OPLEMENJIVANJU ČETINARA
V. Isajev1,2 M. Mataruga2, Mirjana Šijačić-Nikolić1
Snežana Mladenović-Drinić3 Kosana Konstantinov3
1
Šumarski fakultet, Beograd
2
Šumarski fakultet, Banja Luka
3
Institut za kukuruz, Zemun Polje
U radu je dat kratak pregled doprinosa novih tehnologija u oplemenjivanju omorike
(Picea omorika Panč.) kontrolisanom hibridizacijom i u oplemenjivanju crnog bora
(Pinus nigra Arn.), primenom individualne selekcije.
Elektroforegrami su prikazali postojanje različitih vrsta proteinskih frakcija-traka,
koje su kod hibrida prikazali: trake zajedničke za oba roditelja, trake jednu od oca
drugu od majke (kodominantnost ekspresije roditeljskih gena u hibridu), trake poreklom od majke, trake poreklom od oca i trake specifične za hibrid.
Analiza u solima rastvorljivih proteina semena crnog bora pokazala je da svi ispitivani genotipovi imaju specifičnu proteinsku sliku. Konstatovane su proteinske trake
koje su u svim linijama prisutne, kao i one čije postojanje zavisi od linija slobodnog
oprašivanja ili lokaliteta gde se individue nalaze. Takođe je konstatovan veoma mali broj rezultata kod kojih je identičan proteinski sastav u ponavljanjima iste linije
polusrodnika što potvrđuje postojanje velike unutarlinijske varijabilnosti koja može
biti posledica uticaja oca, kao i heterozigotnosti materinskih stabala.
APPLICATION OF NEW TECHNOLOGIES IN CONIFER BREEDING
This paper presents a short review of the contribution of new technologies in Serbian spruce (Picea omorika Panč.) breeding by controlled hybridisation and in Austrian pine (Pinus nigra Arn.) breeding, application of individual selection.
Electrophoregrams showed the presence of different types of protein fractions bands, in the hybrids: bands common to both parents, bands - one from father and
the other from mother (codominance of parent gene expression in the hybrid), bands
inherited from mother, bands inherited from father, and bands specific for the hybrid.
The analysis on the salt-soluble proteins of Austrian pine seeds showed that all the
study genotypes have specific protein compositions. There are protein bands present
in all lines, as well as those depending on the lines of open pollination, or on the
location where the individuals grow. Also, there is a very low number of results
with the identical protein compositions in the replications of the same half-sib lines,
which confirms the great intra-linear variability, which may result from the effect of
the father, as well as of the heterozygosity of mother trees. The study results justify
the application of new technologies in the assessment of genetic relation, i.e. distance between the initial material.
154
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-U-3 (009)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
SEKUNDARNI METABOLITI AKTINOMICETA –
MOLEKULARNO GENETIČKI PRISTUP
Branka Vasiljević
Institut za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo, Beograd
Cilj ove prezentacije je da se predstave mogućnosti molekularne genetike u sintezi
mikrobnih produkata za komercijalnu upotrebu. Posebna pažnja će biti posvećena
sekundarnim metabolitima izolovanim iz aktinomiceta, zemljišnih, slatkovodnih i
morskih mikroorganizama koji proizvode široku lepezu biološki aktivnih jedinjenja.
Članovi roda Actinomycetes, pored antibiotika, proizvode veliki broj korisnih sekundarnih metabolita koji mogu da se koriste u farmaceutskoj industriji, kao što su
antitumorni agensi, imunosupresorska jedinjenja, antihelmitici, inhibitori enzima.
Pored toga, proizvodi ovih bakterija imaju fungicidno, insekticidno i herbicidno delovanje koje može da se iskoristi u agrikulturi. Pretraživanje mikrobijalnih
prirodnih proizvoda predstavlja važan put u otkrivanju i razvoju novih terapeutskih
agenasa.
Molekularno genetički pristup, specijalno tehnike rekombinantne DNK su razvijene
i široko korišćene u izučavanju biosinteze sekundarnih metabolita. Geni za biosintetske enzime su najčešće povezani sa genima odgovornim za rezistenciju koje ovi
organizmi poseduju s obzirom da moraju da se zaštite od sopstvenih toksičnih produkata. Izučavanje organizacije i regulacije ovih gena može biti iskorišćeno za povećanje prinosa proizvodnih sojeva ili za razvoj novih proizvoda.
SECONDARY METABOLITES OF ACTINOMYCETES –
MOLECULAR GENETICS APPROACH
The aim of this presentation is to picture out abilities of molecular genetic in microbial synthesis of commercial products. Special attention will be paid to secondary
metabolites isolated from Actinomycetes, soil, fresh water and marine microorganisms which produce a wide variety of biologically active compounds.
Members of genus Actinomycetes produce a large number of useful secondary metabolites with pharmaceutical application such as antitumor agents, immunosuppressants, antihelmintics, enzyme inhibitors, and agricultural fungicides, insecticides and herbicides. The screening of microbial natural products continues to represent an important route to the discovery of novel chemicals for development of
new therapeutic agents.
The molecular genetics approach, specially the recombinant DNA techniques have
been developed and widely used in studies of the biosynthesis of secondary metabolites. The genes for biosynthetic enzymes are usually clustered with resistance
genes, since producing organisms must be able to protect themselves against their
own toxic products. The study of organization and regulation of these genes might
be exploit in yield improvement of Actinomycetes producing strains and in the development of new products.
155
7-U-4 (023)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
NOVI PRISTUPI I DOSTIGNUĆA U RAZUMEVANJU GENA UKLJUČENIH
U EKSPRESIJU EKONOMSKI ZNAČAJNIH OSOBINA KUKURUZA
Vesna Lazić-Jančić1, Dragana Ignjatović-Micić1, Ksenija Marković1, Steve A. Quarrie2
1
Institut za kukuruz “Zemun Polje”, Zemun, Beograd
2
John Innes Centre, Norwich, Engleska
Ekonomski značajne osobine kukururuza su analizirane korišćenjem grupnih uzoraka i RFLP markera. Tolerantnost kukuruza prema suši i povećani sadržaj ulja u zrnu
ispitivani su na kompozitnim populacijama kukuruza različite genetičke osnove.
Grupni uzorci su formirani na osnovu visokog prinosa u uslavima stresa sušom, odnosno povećanja sadržaja ulja u zrnu u procesu rekurentne selekcije. Analizirani su
prvi i poslednji ciklus selekcije. U analizi prinosa ispitivane su F3 familije sa najvišim odnosno najnižim prinosom u test-ukrštanjima. U navedenim istraživanjima
identifikovane su najznačajnije razlike u frekvenciji RFLP alela, između kontrastnih
grupa. Ove razlike su ukazale na hromozomske regione - potencijalne nosioce gena
uključenih u ekspresiju ispitivanih osobina. Neki od identifikovanih RFLP lokusa
nalaze se na istim hromozomskim regionima koji su nosioci QTL-a za tolerantnost
na sušu, visok sadržaj ulja i visok prinos, objavljenim u literaturi. Identifikacija
RFLP markera, blisko vezanih za gene nosioce ekspresije analiziranih osobina, može doprineti kako boljem razumevanju genetičke osnove istih, tako i dizajniranju
efikasnijih programa selekcije kukuruza.
CURRENT PROGRESS AND APPROACHES TOWARD
UNDERSATANDING THE GENES INVOLVED IN EXPRESSION OF
ECONOMICALLY IMPORTANT TRAITS IN MAIZE
We have applied the BSA approach with RFLP markers to study economically important traits in maize - drought tolerance, oil content and yield. For drought tolerance
and oil content, marker analysis was carried out with genetically diverse composite
populations, selected on the basis of either high yield under drought stress or high oil
content for several generations and comparing the first and the last cycles of selection.
To assess maize yield potential F3 families with the highest and lowest testcross
yields. were selected for marker analysis.
For all three studies major allele frequency differences were identified, indicating genomic regions where genetic control of the traits may reside. By comparison with previously published QTL analysis of these traits the map locations of several of the
probes exhibiting differences in allele frequency from BSA corresponded to regions
previously identified to carry QTLs for the same traits. RFLP markers shown to be
closely linked to genes involved in expression of the trait could be used to gain a bet-
ter understanding of the genetic control of these traits and to help design more efficient maize improvement program.
156
7-U-5 (104)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UTVRĐIVANJE GENETIČKE DIVERGENTNOSTI
ZP HIBRIDA KUKURUZA IZ RAZLIČITIH CIKLUSA SELEKCIJE
PRIMENOM GENSKIH MARKERA
Iva Erić, Snežana Mladenović-Drinić i G. Stanković
Institut za kukuruz "Zemun Polje", Zemun
Pet ciklusa je odredilo selekciju i oplemenjivanje hibridnog kukuruza u Jugoslaviji.
Svaki ciklus selekcije karakteriše uvođenje sve rodnijih hibrida. Međutim, gajenje
malog broja visokoprinosnih hibrida na velikim površinama može biti rizično, zbog
veće osetljivosti ovakvih useva na stresne faktore sredine, što može dovesti do smanjenja prinosa. Poznavanje genetičke varijabilnosti hibrida kukuruza koji se gaje na
jednom području je važno zbog procene rizika od štetnog delovanja faktora spoljašnje sredine, planiranja selekcionih strategija, identifikacije germplazme. Cilj ovog
rada je karakterizacija 30 hibrida kukuruza iz pet različitih ciklusa selekcije Instituta
za kukuruz "Zemun Polje" primenom proteinskih i RAPD markera i određivanje genetičke varijabilnosti hibrida unutar svakog ciklusa selekcije. Grupisanje hibrida iz
različitih ciklusa selekcije primenom obe vrste genskih markera se generalno slaže
sa pedigre informacijama. Izračunata genetička varijansa svakog ciklusa (na osnovu
genskih markera) pokazuje da nije došlo do promene genetičke varijabilnosti u toku
procesa selekcije. Ovaj podatak je važan radi očuvanja genetičke varijabilnosti germplazme u procesu selekcije i smanjenja rizika od štetnog delovanja stresnih faktora
sredine.
GENETIC DIVERSITY AMONG ZP MAIZE HYBRIDS FROM
DIFFERENT SELECTION CYCLES OBTAINED BY GENETIC MARKERS
Five cycles have determined breeding of hybrid maize in Yugoslavia. Each cycle has
been charactarized by introduction of the new significantly yielding hybrids. Widespread cultivation of a few high yielding hybrids could be potential risk (these crops
are more susceptible to biotic stress) and is mainly responsible for significant decrease
in yield. Knowledge of the genetic diversity and relationship among maize hybrids
grown in one area is important for evaluating and decreasing risks of future patogen
and stress induced damage, planning breeding strategies and germplasm identification.
The objective of our study was to characterize 30 maize hybrids from 5 different selection cycles and validate their genetic relationship by protein markers and RAPD
markers. We also investigated if there was a change in the genetic variability among
cycles. Grouping of maize hybrids from different selection cycles (based on genetic
data) generally agreed with the pedigrees. Calculated genetic variance showed that
there were no significant change in the genetic variability among selection cycles. This
information is very important for sustaining genetic variability of the germplasm in the
selection proccess and decreasing risks of harmful effects of biotic factors.
157
7-U-6 (069)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PRIMENA MOLEKULARNIH MARKERA
U OPLEMENJIVANJU PŠENICE. REALNOST ILI ZABLUDA?
B. Kobiljski
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
U konvencionalnom (klasičnom) oplemenjivanju se za identifikaciju važnih agronomskih svojstava koriste morfološki i/ili fenotipski markeri. U poslednjih nekoliko
godina, učinjen je značajan napredak u primeni molekularnih markera u oplemenjivačkim programima na različitim biljnim vrstama. Do danas, utvrđeni polimorfizam
i količina informacija dobijena različitim metodama molekularnih markera korišćena u MAS (Marker Assisted Selection - oplemenjivanje uz pomoć markera) istraživanjima (RFLP, AFLP i dr.) ili nisu opravdale njihovo korišćenje, ili su bile veoma
skupe i opasne po zdravlje. Na sreću oplemenjivača pšenice (ali svih drugih biljnih
vrsta), nova vrsta molekularnih markera - mikrosateliti, su odskora potvrdili da su
najmoćnije sredstvo za MAS. Ali, usled nedovoljnog znanja, iskustva, nedostatka
validnih informacija pa čak i tradicije i navika, mnogi oplemenjivači imaju negativan i odbojan stav prema uvođenju MAS u oplemenjivačke programe. U ovom radu, komentarisane su relevantne činjenice vezane za implementaciju MAS u oplemenjivačke programe, a posebno u oplemenjivačke programe pšenice, sa ciljem da
se sumiraju prednosti i ograničenja MAS selekcije bazirane na korišćenju mikrosatelita.
APPLICATION OF MOLECULAR MARKERS IN WHEAT BREEDING.
REALITY OR DELUSION?
Conventional plant breeding uses morphological and phenotypic markers for identification of important agronomic traits. Over last several years, there has been a significant increase in the application of molecular markers in the breeding programmes of different species. So far, the detected level of polymorphism and the
volume of information provided by the different molecular marker methods applied
in MAS (Marker Assisted Selection) studies (RFLP, AFLP, etc.) have been insufficient either to validate their further use or to justify large expenses and serious
health hazards incurred by them. Fortunately for wheat breeders (as well as the
breeders of other crops), microsatellites - a new class of molecular markers - have
proved to be a powerful tool for MAS. However, many breeders shun the implementation of MAS in breeding programmes, either due to the lack of knowledge,
experience and valid information or out of tradition or habit. In this paper, relevant
facts regarding the implementation of MAS in breeding are first discussed in gen-
eral and then for wheat breeding in particular, in order to try to assess the merits and
limitations of the application of microsatellites in MAS selection.
158
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-U-7 (134)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
GENETIČKI POLIMORFIZAM ACC SINTAZE I ACC OKSIDAZE
KOD SELEKCIJA JABUKE STVORENIH U ČAČKU
Slađana Nidžović1, R. Bošković2, Ž. Tešović1, M. Lukić1
1
Institut za istraživanja u poljoprivredi "Srbija",
Centar za voćarstvo i vinogradarstvo, Čačak
2
Institut za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo, Beograd
Plod jabuke je klimakterično voće čije je dozrevanje praćeno naglim povećanjem
brzine respiracije i sinteze etilena. Opšte je prihvaćeno da je etilen ključni regulator
dozrevanja ploda jabuke, i da je blokiranje biosinteze etilena i njegovog dejstva jedan od primarnih mehanizama kojim se u kontrolisanoj atmosferi dužina čuvanja
ploda jabuke produžuje. ACC sintaza i ACC oksidaza su ključni enzimi na biohemijskom putu sinteze etilena. Jedan od ciljeva oplemenjivanja jabuke je poboljšanje
dužine vremena čuvanja plodova u skladištu. Na ovom programu se u Centru za voćarstvo i vinogradarstvo, u Čačku, radi već dugi niz godina. Kao rezultat dugogodišnjeg rada na selekciji jabuke, po svojim dobrim osobinama, izdvojeno je 9 selekcija, i to: J/2/14, J/1/20, J/60/7/63, J/2/12, J/1/7, J/11/31, J/54/53/59, Šumatovka 1
O.P. i Šumatovka 2 O.P. Plodovi navedenih selekcija odlikuju se različitim potencijalom čuvanja. Cilj ovog rada bio je da se, PCR metodom i restrikcionom analizom,
identifikuju aleli gena koji kodiraju ACC sintazu i ACC oksidazu u ispitivanim selekcijama i da se testira povezanost između alelne konstitucije selekcija za ACC
sintazu i ACC oksidazu i dužine čuvanja plodova u skladištu.
GENETIC POLYMORPHISM OF ACC SYNTHASE AND ACC OXIDASE
IN APPLE SELECTIONS BRED IN ČAČAK
Apple is a climacteric fruit whose ripening is associated with an upsurge in the rate
of respiration and ethylene production. It is generally accepted that ethylene is the
key regulator of apple ripening and the suppression of ethylene biosynthesis and its
action is one of the primary mechanisms by which controlled atmospheres extend the
storage life of apples. ACC synthase and ACC oxidase are the key enzymes on the
ethylene biosynthetic pathway. One of the aims within apple breeding program relates to the improvement of apple storage life. The stated program has over a longterm been under way in the Fruit and Grape Research Centre in Čačak. As a result of
the work on apple selection, nine selections have been singled out owing to their
good traits: J/2/14, J/1/20, J/60/7/63, J/2/12, J/1/7, J/11/31, J/54/53/59, Šumatovka 1
O.P. and Šumatovka 2 O.P. The fruits of the cited selections are characterized with
differing storage capability. The aim of the paper was to identify allelic forms of
ACC synthase and ACC oxidase genes in the studied selections via PCR and restriction analysis and to investigate the correlation between allelic constitution of the
selections for ACC synthase and ACC oxidase and the length of storage capability.
159
7-U-8 (112)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
REAKCIJA LANČANOG UMNOŽAVANJA (PCR)
I NJENA PRIMENA U IDENTIFIKACIJI FITOPATOGENIH GLJIVA
M. Ivanović1 i Mirjana Koprivica2
1
Centar za povrtarstvo, Smed. Palanka
2
Centar za voćarstvo, Čačak
Reakcija lančanog umnožavanja (PCR) je nova biološka metoda sa širokom primenom, između ostalog i u dijagnozi biljnih bolesti. PCR pruža nekoliko prednosti u
odnosu na tradicionalne metode dijagnoze: organizme nije potrebno gajiti na hranljivim podlogama ili biljkama pre detekcije metodom PCR, ona je veoma osetljiva,
specifična, brza i prilagodljiva.
Razvoj precizne i pouzdane detekcije oboljenja biljaka uzrokovanih gljivama je poželjno iz sledećih razloga: (i) rana detecija nije laka kada su simptomi nespecifični,
a mogu biti jasno vidljivi samo posle destruktivnih oštećenja biljaka, (ii) u biljaka
sa vegetativnim razmnožavanjem «čist» biljni materijal je bitan da se spreči unos
patogena i njegovo dalje širenje, (iii) neke patogene vrste često su udružene u komplekse, pa ih je teško pojedinačno detektovati (iv) neke vrste su karantinski organizmi, a za biljke, seme ili druge delove potrebno je garantovati da su bez njih pre izvoza ili prodaje.
U ovom radu prikazaće se detekcija i dijagnoza plamenjače krompira uzrokovane
gljivom Phytophthora infestans i truleži korena maline prouzrokovane sa P. fragariae var. rubi primenom PCR.
POLYMERASE CHAIN REACTION (PCR) AND ITS APPLICATIONS IN
IDENTIFICATION OF PLANT PATHOGENIC FUNGI
The polymerase chain reaction (PCR) is a powerful new molecular biological
method with widespread application, among other things, in plant disease diagnosis.
PCR offers several advantages compared to more traditional methods of diagnosis:
organisms don't need to be cultured on nutrient mediums or plants before detecting
by PCR, it is very sensitive, specific, quickly and adaptible.
The development of accurate and reliable detection of fungi plant disease is desirable for the following reasons: (i) early detection is not easy as the symptoms are
non-specific and may only be seen after destructive sampling, (ii) in a vegetative
propaged crop, clean planting material is vital to prevent pathogen introduction and
their spread, (iii) several species are often associated in the complex, (iv) some species are quarantine organisms, and some plants, seed or other parts of plants need to
have a guarantee that they are disease-free before export or sale.
This paper will review detection and diagnosis of potato late blight caused by Phytophtora infesans and raspberry root rot caused by P. fragriae var. rubi used as PCR.
160
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-U-9 (090)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
BAKTERIJE KAO BIOKONTROLNI ELEMENTI U ZAŠTITI KUKURUZA
OD BOLESTI IZAZVANIH FITOPATOGENIM GLJIVAMA
Snežana Gošić-Dondo, Snežana Mladenović-Drinić, Slavica Stojkov,
Kosana Konstantinov i Gorica Cvijanović
Institut za kukuruz, Zemun-Polje
Istraživanja u oblasti zaštite bilja novijeg datuma, usmerena su ka pronalaženju biopreparata i praćenju njihovog delovanja na neke patogene i štetočine. Pozitivne rezultate u zaštiti od fitopatogenih gljiva kukuruza ispoljile su saprofitne bakterije koje su uspešno zaustavile dalji razvoj parazita. U ovom radu ispitivan je antagonistički efekat saprofitnih bakterija, poreklom sa četiri biljne vrste, Bacillus licheniformis, Pseudomonas maltophila, Enterobacter cloacae, Enterobacter aerogens, Acinetobacter calcoaceticus, Staphilococcus spp., Bacillus spp., Pseudomonas fluorescens i Serratia liquefaciens prema fitopatogenim gljivama kukuruza: Bipolaris
zeicola, Exserochilum turcicum, Fusarium oxysporum, Phaeocytostroma ambiguum, Mycrodochium bolleyi, Nigrospora oryzae, Fusarium croockwalense, Pythium sp. i Periconia sp.u in vitro i in vivo uslovima. Takođe su proučavani mehanizmi antagonističkog dejstva bakterija i ustanovljeni su sledeći: stvaranje antibiotika,
kompeticija za hranu i sinteza specifičnih proteina. Ispitivanja u in vivo uslovima
zasnivala su se na praćenu izostanka simptoma bolesti kao i stimulativnom delovanju bakterija na porast korena i nadzemnih delova. Dobijeni rezultati ukazuju da se
saprofitne bakterije mogu koristiti za biološku kontrolu fitopatogenih gljiva.
BACTERIA AS BIOCONTROL AGENTS IN CORN PROTECTION
AGAINST PHYTOPATHOGENIC FUNGI
Contemporary scientific studies within field of plant protection are aimed at finding
out bioproducts and their effects on pathiogens and pests and at the attemps to explain mechanism of their effects. In this study antagonistic effects of saprophytic
bacterium, isolated from four plant species, Bacillus licheniformis, Pseudomonas
maltophila, Enterobacter cloacae, Enterobacter aerogens, Acinetobacter calcoaceticus, Staphilococcus spp., Bacillus spp., Pseudomonas fluorescens and Serratia
liquefaciens, toward maize pathogenic fungi Bipolaris zeicola,Exserochilum turcicum, Fusarium oxysporum,Phaeocytostroma ambiguum, Mycrodochium bolleyi,
Nigrospora oryzae, Fusarium croockwalense, Pythium sp. and Periconia sp. under
in vitro and in vivo conditions was investigated. Mechanisms of antagonistic effects
of bacterium were also studied and the following potential mechanisms are observed: production of antibiotics, competition for nutrients and synthesis of specific
proteins. Effects of saprophytic bacteria under in vivo conditions has been mani-
fested as non-occurence of disease symptoms, as well as, stimulative effects on
growth of roots and above-ground plant parts. Our results indicate that saprophitic
bacterium may have a significant role in biocontrol of phytopathogenic fungi.
161
7-U-10 (062)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
POTENCIJALI PRIMENE BAKTERIJA MLEČNE KISELINE
KAO ŽIVIH VAKCINA
Ivana Strahinić, Irena Paštar, Đ. Fira, Nataša Golić, G. Jovanović i Lj. Topisirović
Institut za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo, Beograd
Konstrukcija vakcina za imunizaciju preko mukozne površine ima mnogobrojne
prednosti u odnosu na sistemsku imunizaciju. Jedan od načina za dopremanje željenog antigena do mukoze je korišćenje živih bakterija kao vektora. Bakterije mlečne
kiseline (BMK) se vekovima koriste u proizvodnji fementisanih proizvoda za ljudsku ishranu. Za ove bakterije ni u jednom slučaju nije zabeleženo da izazivaju bolesti kod ljudi i zato predstavljaju idealne kandidate za konstrukciju živih vakcina.
Mnogi sojevi BMK su korišćeni za eksprimiranje heterolognih antigena, kao npr.
sojevi Lactococcus u kojima su eksprimirani antigeni bakterije Helicobacter pylori,
kao i sojevi vrste Lactobacillus u kojima su eksprimirani HIV antigeni, antigeni antraksa, rotavirusa i tetanusa. Najviše podataka o živim vakcinama dobijeno je eksprimiranjem fragmenta C toksina tetanusa u različitim sojevima laktobacila. Unošenje laktobacila, koji su na svojoj površini eksprimirali ovaj antigen, u organizam
dovelo je do uspešne aktivacije sistemskog i lokalnog imunog odgovora. PrtR proteinaza soja Lb. rhamnosus BGT10, nedavno okarakterisana u našoj laboratoriji,
poseduje domen vezivanja za ćelijski zid pogodan za eksprimiranje heterolognih
antigena na površini ćelije i konstrukciju živih vakcina.
LACTIC ACID BACTERIA AS A LIVE VACCINE DELIVERY VECTORS
Mucosal routes for vaccine delivery offer several advantages over systemic inoculation from both immunological and practical points of view. One way to deliver
protective antigens at the mucosal surfaces is to use live bacterial vectors. Since
centuries lactic acid bacteria (LAB) have been used for food processing and food
preservation and are considered to be safe organisms for human consumption.
Therefore LAB are attractive candidates for live antigen carriers. Several systems
have been described recently using LAB as a carrier for expressing foreign antigens
in a form that can be presented to and processed by the immune system of the
mammalian host. Antigen delivery systems using Lactococcus strains against Helicobacter pylori, and the mostly used Lactobacillus strains against HIV, anthrax,
rotavirus and tetanus have been constructed. Most of knowledge of the use of lactobacilli for vaccination purposes has been obtained with tetanus toxin fragment C
that induced specific IgA and IgG immune response. The cell wall bound domain of
PrtR proteinase from Lb. rhamnosus BGT10 could be used as novel and more efficient surface display of antigens.
164
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-P-1 (097)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
STVARANJE TRANSGENE OTPORNOSTI NA RIZOMANIJU
Nevena Nagl1, I. Atanasov2, K. Rusanov2, Svetlana Paunović3 i L. Kovačev1
1
Institut za raratstvo i povrtarstvo, Novi Sad
2
AgroBioInstitut, Sofija, Bugarska
3
Centar za voćarstvo i vinogradarstvo, Čačak
Gen za protein omotača virusa nekrotičnog žutila nerava repe, izazivača rizomanije,
je izolovan iz inokulisanog biljnog materijala, odnosno korena šećerne repe i listova
indikator biljaka Chenopodium quinoa i Tetragonia expansa. Izolovani fragmenti
koji su sadržali gen sa i bez lider sekvence su klonirani u vektor za transformaciju
biljaka pCAMBIA3301M, koji kao selektivni marker ima gen otpornosti na herbicid glufosina amonijum (bar gen). Napravljena su dva konstrukta: pC3301MCPL,
koji sadrži gen za protein omotača i lider sekvencu i pC3301MCPS koji sadrži samo gen za protein omotača virusa rizomanije. Vektori su preneseni u Agrobacterium tumefaciens soj LBA4404, sa kojim je zatim izvršena transformacija šećerne
repe. Do razvoja bočnih pupoljaka i pojave bokorenja na selektivnoj podlozi za
mikropropagaciju je došlo kod 25% eksplantata, ali je pri povećanju koncentracije
herbicida u podlozi samo jedan uzorak, transformisan vektorom pC3301MCPS, sačuvao morofgenetski potencijal za multiplikaciju. Prisustvo gena za protein omotača virusa rizomanije i bar gena, kod ovog privremenog transformanta, je dokazano
PCR reakcijom.
TRANSGENIC RESISTANCE TO RHIZOMANIA
Coat protein gene of beet necrotic yellow vein virus, causing agent of rhizomania,
was isolated from sugar beet root and leaves of indicator plants Chenopodium quinoa
and Tetragonia expansa. Isolated fragments which contained coat protein gene with
and without leader sequence were cloned in the plant transformation vector
pCAMBIA3301M, with gene for resistance to gluphosinate amonium (bar gene) as
the selectable marker. Two constructs were made: pC3301MCPL containing coat
protein gene with leader sequence, and pC3301MCPS with coat protein gene. Vecors
were transfered to Agrobacterium tumefaciens strain LBA4404, which was then used
for sugar beet transformation. After transformation 25% of eksplant developed
axillary buds on the selective multiplication medium but, when herbicide concentration was increased only one explant, transformed with pC3301MCPS vector,
preserved multiplication ability. Presence of beet necrotic yellow vein virus coat
protein gene and bar gene in this putative transformant, was proved with PCR.
7-P-2 (167)
ZBORNIK ABSTRAKATA
165
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
MORFOLOŠKE PROMENE KOD ATIPIČNIH BILJAKA ŽUTOG
ZVEZDANA DOBIJENIH U TOKU GENETIČKE TRANSFORMACIJE SA
Agrobacterium
Radomirka Nikolić i Nevena Mitić
Institut SRBIJA, Centar za poljoprivredna i tehnološka istraživanja, Zaječar
Atipične biljke žutog zvezdana (Lotus corniculatus L. kultivar Bokor) sa izmenjenim morfološkim karakteristikama koje su uslovile odstupanje od normalnog fenotipa dobijene su regeneracijom iz transformisanog tkiva. Ono je dobijeno genetičkom transformacijom odsečaka korenova klijanaca sa Agrobacterium tumefaciens
vektorom LBA4404/pBI121 na medijumu koji je sadržao 0.2 mg l-1 BAP. Transformanti 2b i 4a su imali veoma izmenjen habitus uključujući skraćene internodije, izduženo lišće, pravilan raspored listova na stablu, zadebljale listove. Zapažena je
nasledljivost ovako izmenjenih karakteristika u prvoj generaciji potomaka i razmatrana njihova genetička uslovljenost kod R0 biljaka.
MORPHOLOGICAL CHANGES IN ATYPICAL BIRD’S FOOT TREFOIL
PLANTS OBTAINED DURING GENETIC TRANSFORMATION BY
Agrobacterium
The atypical plants of bird’s foot trefoil (Lotus corniculatus L cv. Bokor) with morphological changes were found after plant regeneration from transformed tissue. It
was derived during genetic transformation of root sections of bird’s foot trefoil
seedlings by Agrobacterium tumefaciens vector LBA4404/pBI121 on medium with
0.2 mg l-1 BA. Transformants 2b and 4a had a very atypical growth habit including
shortened internodes, extended leafs, regular leaf position on the stem, thicker leafs.
Heritability of the morphological changes in first progeny generation was observed
and their genetic nature in R0 plants is considered.
166
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-P-3 (174)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
DETERMINACIJA nif H GENA
Danica Mićanović1, T. Mendum2, D. Knežević1, Vera Raičević3 i Veselinka Zečević1
1
Institut za istraživanja u poljoprivredi SRBIJA, Centar za strna žita Kragujevac
2
IACR Rothamsted, Harpenden, Engleska
3
Poljoprivredni fakultet Zemun, Beograd
Determinacija nif H gena u izolatima rizosfere pšenice je urađena molekularno genetičkom metodom PCR korišćenjem automatskog DNK termo bloka. Urađeno je 40 ciklusa PCR sa odgovarajućim uslovima: inicijalna temperatura 95°C u trajanju 0 min, sa
denaturacionom temperaturom od 94°C u trajanju od 30 min, temperaturom kaljenja
od 55°C za 1 min, spajanjem na 72°C za 30 min, i finalnim spajanjem na 72°C za 10
min. PCR suspenzija od 20 µl je sadržala 1 µl osnovne DNA, 2 µl od svakog prajmera (koncentracije 8 i 2 pmol/µl), 0,4 µl dNTPs 10 mM, 2 µl x 10 PCR buffer (10 mM
Tris HCl pH 8.8, 0.8 µl MgCl2 25 mM, 0.1% Triton x100,50 mM KCl), 0.08 µl of
DNA 1U polymerase ispod sloja mineralnog ulja. Negativna kontrola je sadržala ceo
reagens ali bez DNK. PCR produkt je postavljen u 1x TBE buffer sa 2.25 % Nusieve
agaru sa 2.5 µl of x6 unesene boje (0.25% bromo phenol blue, 30% glycerol), bojenje
je korišćenjem ethidium bromide u trajanju od 15 minuta, ispirano jedan sat u dH2O i
vizuelizacija sa UV illuminacijom 312 nm. Veličina molekula je utvrđena korišćenjem 123 bp DNA ladder. Gel je fotografisan sa Polaroidom tipa 665 tekućeg filma.
Veličina determinisanog dela nif H gena je iznosila 20 bp.
DETERMINATION OF nif H GENE
Determination of nif H gene of isolates from rhizosphere of wheat was done by molecular genetically method PCR using an automated DNA thermocycler (TRIOThermoblock, Biometra). The 40 cycles of PCR were done by followed conditions:
initial denaturation at 95°C for 0 min, denaturation temperature at 94°C for 30 min,
annealing temperature at 55°C for 1 min, extension at 72°C for 30 min, final extension 72°C for 10 min. PCR reaction of 20 µl were set up containing 1 µl template
DNA, 2 µl of each primer (concentration 8 and 2 pool/µl), 0,4 µl dNTPs 10mM, 2
µl x 10 PCR buffer (containing 10 mM Tris HCl pH 8.8, 0.8 µl MgCl2 25 mM,
0.1%Triton x100,50 mM KCl), 0.08 µl of DNA 1U polymerize under a layer of
mineral oil (light white; Sigma). Negative control consisted of reagent but no DNA.
PCR products were run in 1x TBE buffer (Sambrook et al, 1989) with 2.25 %
Nusieve agars with 2.5 µl of x6 loading dye (o.25% bromo phenol blue, 30% glycerol), stained by using ethidium bromide during 15 minutes, destained 1 hour at
dH2O and visualisation by UV light illumination 312 nm. Size of molecules was
established using 123 bp DNA ladder. The gels were photographed with Polaroid
Type 665 instant film. Size of determination nif H gene was 20 bp.
167
7-P-4 (022)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
IDENTIFIKACIJA HROMOZOMSKIH REGIONA ODGOVORNIH ZA
EKSPRESIJU GENA UKLJUČENIH U KONTROLU VISOKOG
SADRŽAJA ULJA U ZRNU KUKURUZA
Ksenija Marković1, Dragana Ignjatović-Micić1,
Vesna Lazić-Jančić1, G. Saratlić1 i S. A. Quarrie2
1
Institut za kukuruz “Zemun polje”, Zemun-Beograd,
2
John Innes Centre, Norwich, UK
Molekularni markeri pretstavljaju efikasno sredstvo u detekciji promena frekvencije
alela na nivou lokusa koji kontroliše odgovor kvantitativne osobine podvrgnute selekciji. Ispitivali smo efekat devet ciklusa rekurentne selekcije za visok sadržaj ulja
kod dve sintetičke populacije kukuruza stvorene u Institutu za kukuruz (YuSSSu i
DS7u). Analizom grupnih uzoraka početnog i krajnjeg ciklusa selekcije moguće je
identifikovati regione genoma - potencijalne nosioce gena odgovornih za promenu
sadržaja ulja. Promene frekvencije RFLP alela su detektovane na hromozomima 1,
4, 6, 7, 8, 9, 10 kod jedne ili obe analizirane populacije. Da bi potvrdili ove rezultate, kao i da bi identifikovali genotipove nosioce poželjnih alela analizirane su pojedinačne biljke u okviru grupnih uzoraka. Ovi uzorci su analizirani samo sa RFLP
markerima koji su detektovali značajne razlike među ciklusima, kod obe populacije.
Rezultati analize grupnih i pojedinačnih uzoraka će biti detaljno prikazani.
IDENTIFICATION OF CHROMOSOMAL REGIONS RESPONSIBLE
FOR EXPRESSION OF GENES CONTROLLING HIGH
OIL CONTENT IN MAIZE
Molecular markers represent an efficient tool for detecting the changes in allelic
frequencies occurring at the loci controlling the response of a quantitative trait subjected to selection. We have investigated the effect of nine cycles of recurrent selection for high oil content in two maize populations created at the Maize Research
Institute (YuSSSu and DS7u). By comparing the first and last cycles of selection
with RFLP markers it is possible to locate regions of the genome carrying genes
determining oil concentration, thus identifying beneficial and/or detrimental alleles.
Differences in RFLP allele frequencies of the first and the last cycle bulks identified
regions on chromosomes 1, 4, 5, 6, 7 and 8 involved in high oil expression in one or
both analysed maize populations. In order to confirm the findings of the allele frequency changes between the analysed cycles, as well as to identify genotypes carrying beneficial alleles, individual plants from bulked samples are being analysed
with RFLP markers, that detected significant differences among cycles in both
populations. Results of the analyses of the population bulks and individual plants
will be presented in detail.
168
7-P-5 (064)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PRIMENA PCR MARKERA U ISPITIVANJU OTPORNOSTI
SUNCOKRETA PREMA PLAMENJAČI
Dejana Panković, Gordana Zdjelar, S. Jocić,
Nada Lačok, Z. Sakač, D. Škorić
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Ispitivano je ukupno 20 genotipova suncokreta (većinom čistih linija). Biljke su
ocenjene na otpornost prema plamenjači primenom metoda potapanja celog klijanca. Iz prvog para listova izolovana je genomska DNK. Određena je genetička udaljenost između 14 genotipova suncokreta primenom RAPD markera. Ukupno su dobijena 52 RAPD fragmenata, od ~ega je 67% bilo polimorfno. Genetička udaljenost
je izra~unata preko Simple Matching (SM) koeficijenta (21-58%), i preko Jaccardovog (J) koeficijenta (31-78%) sli~nosti. Grupnom analizom vrednosti genetičkih
udaljenosti, prema UPGMA metodu, konstruirana su dva dendrograma, koji će se
koristiti za odabir linija za ukrštanja. Nakon skrininga 50 RAPD i 15 SSR prajmera,
dobijen je polimorfizam između otpornih i osetljivih genotipova sa jednim RAPD
(UBC 119 fragment 900-1000 bp) i jednim SSR prajmerom (ORS37 fragment 600700 bp). Dobijeni fragmenti se javljaju kod 50% otpornih genotipova. SSR fragment je prečišćen, kloniran i sekvencioniran. Rezulati ukazuju da se ne radi o kodirajućoj sekvenci. Dizajnirani su prajmeri, a ispitivanje nasleđivanja ovog SCAR
markera i provera njegove povezanosti sa otpornošću prema plamenjaći je u toku.
THE APPLICATION OF PCR MARKERS IN THE INVESTIGATION OF
SUNFLOWER RESISTANCE TO POWDERY MILDEW
Twenty sunflower genotypes, mainly pure lines, were investigated. The resistance
of plants to powdery mildew was determined by the use of the whole seedling immersion method. Genomic DNA was isolated from the first pair of leaves. Genetic
distances between 14 sunflower genotypes were determined by RAPD markers. Out
of 52 RAPD fragments that were amplified, 67 % were polymorphic. Genetic distances were calculated from Simple Matching (SM) (21-58%) and Jacquard (J) (3178%) coefficients of similarity. Two dendrograms that were constructed by the application of UPGMA method, will be used for the selection of lines for further
crosses. After screening of 50 RAPD and 15 SSR primers the polymorphism was
revealed with one RAPD (UBC 119 fragment 900-1000 bp) and one SSR primer
(ORS37 fragment 600-700 bp). Amplified fragments segregated in the same way,
i.e. they appeared in 50% of resistant genotypes. SSR fragment was purified, cloned
and sequenced. The results indicate that this fragment is not a part of a coding
sequence. The specific primers for the amplification of this fragment are designed
and the investigation of the inheritance of this SCAR marker is underway.
169
7-P-6 (102)
ZBORNIK ABSTRAKATA
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
RAPD GENETIČKA STRUKTURA POPULACIJA CRNOG JASENA U
SRBIJI I CRNOJ GORI
S. Bojović1, Ph. Heizmann2 i M. Barbero3
1
Institut za šumarstvo, Beograd
2
Reconnaissance Cellulaire et Amélioration des Plantes, Ecole Normale Supérieure,
Lyon, Francuska
3
Institut méditerranéen d’écologie et de paléoécologie, Faculté des Sciences et
Techniques de Saint Jérôme, Marseille, Francuska
Crni jasen (Fraxinus ornus L.) je vrsta drveća značajna za pošumljavanje i zaštitu
zemljišta posebno u oblasti mediterana. Izražena varijabilnost ove vrste je preduslov
dugoročne stabilnosti šumskih ekosistema koje izgrađuje. Upotreba biohemijskih i
molekularnih markera u istraživanju genetičke varijabilnosti odnosno genetičke
strukture drveća je trend savremene šumarske nauke. Nasumično umnožavanje
DNK sekvenci ili RAPD markeri se posebno preporučuju u početnoj fazi otkrivanja
genetičke varijabilnosti u populacijama drveća. Ovaj rad pruža informacije o genetičkoj strukturi 3 populacije crnog jasena (približno 150 odraslih stabala) na području Srbije i Crne Gore kroz rezultate koji se odnose na deskriptivnu statistiku, F-pokazatelje, genetičke distance i UPGMA klastere.
RAPD GENETIC STRUCTURE OF MANNA ASH POPULATIONS FROM
SERBIA AND MONTENEGRO
Manna ash (Fraxinus ornus L.) is a species of choice for the afforestation of limestone barrens and for soil conservation specialy in the mediterranean ecosystems.
Genetic variation of manna ash is a fundamental condition of long-term stability of
its ecosystems. Modern research methods used to study genetic structure of tree
species are based on the application of biochemical and molecular genetic markers.
The use of RAPD (Random Amplified Polymorphic DNA) markers is recommended specialy in the first phase of the assessment of genetic variation in forest
tree populations. This study provide information about genetic structure of 3 populations (app. 150 adulte trees) of manna ash from Serbia and Montenegro, regarding
descriptive statistics, F-statistics, genetic distances and UPGMA clustering.
170
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-P-7 (171)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
ODREĐIVANJE DNK POLIMORFIZMA I GENETIČKE UDALJENOSTI
GENOTIPOVA KUKURUZA (Zea mays L.) AFLP METODOM
Vladislava Galović
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Cilj rada bio je da se ispita mogućnost primene jedne od PCR baziranih molekularnih
metoda - AFLPs u određivanju genetičke udaljenosti genotipova kukuruza na osnovu
polimorfnosti njihovih DNK fragmenata. Genomska DNK izolovana je iz lista devet
genotipova kukuruza po metodi Saghai-Maroof i sar. (1984) a AFLP metoda po Vos-u
i sar. (1995). Na osnovu elektroforetskog razdvajanja PCR produkta na 5% poliakrilamidnom gelu i bojenja srebro-nitratom (Sambrook et al., 1989), dobijenog kao rezultat umnožavanja DNK fragmenata sa četiri kombinacije selektivnih oligonukleotidnih
sekvenci (1. CGA/GAA, 2. CGA/GAG, 3. CGA/GTG, 4. CGA/GTT), dobijen je jedinstveni genetički profil i utvrđen DNK polimorfizam ispitivanih genotipova. Od
ukupno 199 umnoženih fragmenata, 143 (71,9%) fragmenta su bila polimorfna. Najpolimorfnija prajmer kombinacija bila je CGA/GAG sa 44 (81,5%) polimorfna fragmenta. Statističkom obradom podataka u NTSYSpc v.2.0 programu i primenom Cluster
analize (Jaccard-ov koeficijent sličnosti) utvrđena je genetička udaljenost (GD) između
genotipova. Utvrđeno je da su najudaljeniji genotipovi kukuruza g1 i g6 (GD = 88%) a
najbliži g1 i g8 (GD = 43%). Može se zaključiti da je AFLP molekularni sistem visoko
informativan, pouzdan i primenljiv u identifikaciji genotipova kukuruza.
EVALUATION OF DNA POLYMORPHISMS AND GENETIC DISTANCE
OF MAIZE (Zea mays L.) GENOTYPES USING AFLP METHOD
The application possibility of one of the PCR based molecular techniques - AFLP in
order to evaluate the genetic distance of nine maize genotypes on the basis of their
DNA fragment polymorphism has been investigated. Genomic DNA was isolated
from leaf material by Saghai-Maroof et. al. (1984) and AFLP protocol was followed
after Vos et al. (1995). The resulting PCR product out of 4 different selective primer
combinations (1. CGA/GAA, 2. CGA/GAG, 3. CGA/GTG, 4. CGA/GTT), undergo
the electrophoresis separation on 5% polyacrylamide gels and developed by silverstaining method (Sambrook et al., 1989), determined the unique genetic profiles and
DNA polymorphisms of each genotype. Out of 199 amplified fragments, 143 were
polimorphic (71,9%). Primer combination CGA/GAG proved to be the most polymorphic one, revealing 44 (81,5%) polymorphic fragments. Cluster analysis was conducted by NTSYSpc, v. 2.0 software using the Jaccard coefficient of similarity to
determine the genetic distance between genotypes. It was obvious that the most distinct genotypes were g1 and g6 (GD=88%) and the narrowest g1 and g8 (GD=43%).
It can be concluded that the AFLP system is a highly informative, reliable molecular
system and that it’s application is possible in identification of maize genotypes.
7-P-8 (146)
ZBORNIK ABSTRAKATA
171
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
ZNAČAJ PROTEINSKIH MARKERA U OPLEMENJIVANJU ŽITARICA
Ljiljana Vapa1, Dragana Obreht1, S. Denčić2, Mihajla Davidović1
1
PMF, Departman za biologiju i ekologiju, Novi Sad
2
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Istraživanja strukture, funkcije i varijabilnosti rezervnih i funkcionalnih proteina žitarica ima velikog značaja u oplemenjivanju. Rezervni proteini pšenice, glutenini
velike molekulske mase (HMW GS), čine samo 10% ukupnih proteina endosperma,
ali imaju značajan efekat na visko-elastične osobine testa. Još jedan od rutinskih
testova u oplemenjivanju pšenice je baziran na proteinskim markerima sekalinima,
kodiranim genima raži sa lokusa Sec-1. Njihovo prisustvo u genomu pšenice je marker za detekciju prisustva 1B/1R substitucije ili 1BL/1RS translokacije, što kao posledicu ima negativne efekte na kvalitet hleba kao što su povećana lepljivost testa i
nizak volumen hleba. Primenom SDS-PAG elektroforeze analizirana je kompozicija
HMW GS i prisustvo 1BL/1RS translokacije u uzorku od 93 sorte pšenice poreklom
iz Instituta za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad, priznatih u periodu 1990 do 2000
godine. Otkriveno je prisustvo 11 alela HMW glutenina: 3 u lokusu Glu-A1, 5 u
lokusu Glu-B1 i 3 u lokusu Glu-D1. 1BL/1RS translokacija prisutna je kod 31%
sorti. U radu je analiziran značaj poznavanja kompozicije rezervnih proteina u oplemenjivanju pšenice na kvalitet.
IMPACT OF PROTEIN MARKERS IN CEREAL BREEDING
Research in the field of structure, function and polymorphism of cereal storage and
functional proteins has important value in cereal breeding. Wheat storage proteins,
high molecular weight glutenins (HMW GS) represent only 10% of total endosperm
proteins, but their composition has a major effect on visco-elastic properties of
dough. Another routinely applied marker test in wheat breeding are secaline subunits coded by Sec-1 locus in the rye genome. Secaline presence in bread wheat
genome is marker for 1B/1R substitution or 1BL/1RS translocation. 1RS chromatin
can negatively impact wheat dough and bread quality. Composition of HMW GS
and the presence of 1BL/1RS translocation in 93 bread wheat cultivars bred in the
period 1990-2000 at the Institute of Field and Vegetable Crops, Novi Sad was
analysed by SDS-PAG electrophoresis. Eleven HMW glutenin alleles were scored:
3 at the Glu-A1, 5 at the Glu-B1, and 3 at the Glu-D1. 1BL/1RS translocation was
present in 31% of cultivars. Significance of storage proteins in breeding for better
bread making quality is discussed.
172
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-P-9 (013)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
PROIZVODNJA HAPLOIDA PŠENICE PRIMENOM RAZLIČITIH
IN VITRO METODA
Ankica Kondić-Špika i B. Kobiljski
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
U ovom radu prikazani su preliminarni rezultati uvođenja metode za proizvodnju
dvostrukih haploida ukrštanjem pšenice i kukuruza, kao i poređenje njene efikasnosti sa, do sada korišćenom, metodom kulture antera. Ispitivanje je vršeno na pet F2
kombinacija pšenice (Triticum aestivum L.). Svi ispitivani genotipovi su formirali
embriogeno kalusno tkivo u kulturi antera, sa prosečnom frekvencijom od 13,4 kalusa na 100 izolovanih antera. Takođe, u ukrštanjima sa kukuruzom, formirani su
embrioni kod svih genotipova, sa prosečnom frekvencijom od 2,3 embriona na 100
oprašenih cvetova. Metodom kulture antera proizvedene su ukupno 44 zelene biljke
(prosečno 8,8 biljaka po genotipu), dok je metodom ukrštanja sa kukuruzom proizvedeno pet zelenih biljaka (jedna biljka po genotipu). Rezultati su pokazali da genotipovi koji poseduju dobru androgenu sposobnost, daju lošije rezultate u ukrštanjima sa kukuruzom i obrnuto, što ukazuje na različitu genetičku kontrolu ovih osobina. Takođe, to nam pruža mogućnost kombinovanja ove dve metode, u cilju proizvodnje linija dvostrukih haploida iz kompletnog selekcionog materijala. Primenom
jedne od metoda, dobri rezultati mogu se dobiti samo kod pojedinih genotipova, koji imaju dobru reakciju na izabrani metod.
PRODUCTION OF WHEAT HAPLOIDS USING DIFFERENT
IN VITRO METHODS
This paper reports preliminary results of the introduction of a method for producing
double haploids by crossing wheat and maize and compares the method’s effectiveness with that of the anther culture method, which has been in use thus far. Five F2
wheat combinations were used for the experiment. All the genotypes formed embryogenic callus tissue in anther culture with an average frequency of 13.4 calluses
per 100 isolated anthers. Embryos were also formed in all of the genotypes in the
crosses with maize and the average frequency was 2.3 embryos per 100 pollinated
florets. The anther culture method produced a total of 44 green plants (an average of
8.8 plants per genotype), while the maize cross method yielded five green plants
(one plant per genotype). The results have shown that genotypes that have good
androgenic ability give poorer performance in crosses with maize, and vice versa,
which suggests different genetic control of these traits. This also allows these two
methods to be combined to produce double haploids from the entire selection material. Using one of the methods good results could be obtained only in those genotypes that respond well to that particular method.
7-P-10 (024)
ZBORNIK ABSTRAKATA
173
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
ANDROGENEZA RAZLIČITIH GENOTIPOVA PŠENICE
(Triticum aestivum L.) U KULTURI IN VITRO
Branka Ljevnaić i Ankica Kondić-Špika
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Ispitivana je androgena sposobnost osam F1 hibrida pšenice (T. aestivum L) u kulturi in vitro. Za proliferaciju kalusnog tkiva korišćena je modifikovana Potato-2 indukciona hranljiva podloga, dok je za regeneraciju biljaka i njihovo ožiljavanje korišćena 190-2 podloga. Rezultati su pokazali da u pogledu androgene sposobnosti i
sposobnosti za regeneraciju biljaka postoje značajne razlike između ispitivanih genotipova. Najveću androgenu sposobnost (11,5%) i sposobnost za regeneraciju biljaka (1,7%) imao je genotip NS-38-93 x Košuta. Najmanju androgenu sposobnost
(0,9%) imao je genotip Hays-2 x Sremica, dok je najmanju sposobnost za regeneraciju zelenih biljaka (0,1%) posedovao genotip CHI-6 x Tiha. Prosečna androgena
sposobnost za sve ispitivane genotipove iznosila je 3,2%. Kod svih ispitivanih genotipova, u proseku je regenerisano 1,8% biljaka u odnosu na ukupan broj izolovanih antera (0,5% zelenih i 1,3% albino). Iako regeneracija velikog broja albino biljaka predstavlja značajan limitirajući faktor, metoda kulture antera može se uspešno koristiti za proizvodnju homozigotnih potomstava, kod pojedinih genotipova,
koji poseduju dobru androgenu sposobnost.
ANDROGENESIS OF DIFFERENT WHEAT (Triticum aestivum L.)
GENOTYPES IN IN VITRO CULTURE
Androgenetic ability of eight F1 hybrids of wheat (T. aestivum L) in in vitro culture
was studied in this paper. A modified Potato-2 inductive nutrient medium was used
for proliferation of callus tissue, while the 190-2 medium was used for plant regeneration and rooting. The genotypes differed significantly in their androgenic ability
and plant regeneration capacity. The highest androgenic ability (11.5%) and plant
regeneration capacity (1.7%) were found in NS-38-93 x Košuta. The genotype
Hays-2 x Sremica had the lowest androgenic ability (0.9%), while the smallest capacity for regeneration of green plants (0.1%) was recorded in CHI-6 x Tiha. The
average androgenic ability of all the genotypes was 3.2%. Looking at all the genotypes, the average number of regenerated plants relative to the total number of isolated anthers was 1.8% (0.5% green and 1.3% albino ones). Although the regeneration of a large number of albino plants is a major limiting factor, the anther culture can be successfully used to produce homozygous progeny in certain genotypes
with a good androgenic ability.
174
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-P-11(148)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
REGENERACIJA KALUSA IZ EMBRIONA RAZLIČITIH VRSTA
RODA Triticum
1
Zorica Jestrović1, M. Pavlović1, Ankica Kondić2 i S. Denćić2
Institut za istraživanja u poljoprivredi “Srbija”, Centar za strna žita Kragujevac
2
Institut za ratarstsvo i povrtarstvo, Novi sad
Vrste iz roda Triticum sa različitim nivoima plodnosti: T. monococcum, T. dicoccoides, T. durum - sorta Korifla i T. aestivum - sorte Siete Cerros i Bezostaja 1 su analizirane u cilju određivanja frekvencije indukcije kalusa iz nezrelih (mlečna i voštana zrelost) embriona na modifikovanoj MS hranljivoj podlozi. Kod svih
analiziranih genotipova formiranje kalusnog tkiva zapaženo je već nakon nekoliko
dana gajenja u in vitro kulturi. Uočena je i pojava preranog obrazovanja zelenih
lisnih primordija – atipični put embriogeneze, koji je izostao jedino kod heksaploida
iz embriona mlečno zrelog zrna. Razvoj kalusnog tkiva kretao se u više pravaca:
nediferencirani, sa ograničenim porastom; žuto-zeleni sa koleoptilom i začetkom
razvoja lisnih primordija i kalusi sa razvijenim lisnim primordijama i primarnim
korenčićima. Embrioni tetraploidne vrste izolovani u voštanom stadijumu zrelosti
zrna odlikovali su se vrlo visokom frekvencijom indukcije kalusa (100%), sa
najmanje nediferenciranih kalusa (4.08%). Iz embriona sorte Bezostaja 1 mlečne
zrelosti zrna indukovano je 100% kalusa, od čega 92.16% regenerativnih, sa više
razvijenih zelenih lisnih primordija (do 10 cm dužine) i korenčića, pa je sorta
Bezostaja 1 u stadijumu mlečne zrelosti zrna najbolji donor embriona.
CALLUS REGENERATION FROM EMBRYO OF DIFFERENT SPECIES
OF GENUS Triticum
The species of genus Triticum with different level of ploidy: T. monococcum, T.
dicoccoides, T. durum cv. Korifla and T. aestivum cvs. Siete Cerros and Bezostaja 1
have been evaluated in order to determinate frequency of callus induction from
immature (milk- and wax-stage) on MS medium. Callus tissue proliferation was
observed a few days after isolation regardless of genotypes and stage of maturity.
The occurrence of premature developing leaf primordia – atypical way of embryogenesis, was not noted only in hexaplod forms at milk stage. After 30 days three
types of callus was observed: undifferentiated, with limited growth; yellow-green
with coleoptila and callus with green leaf primordia and roots. Embryos isolated
from wax-mature seed of tetraploid species showed very high frequency of callus
induction (100%) and lowest number of no differentiated callus (4.08%) and this
results point out that this genotypes are excellent donor of embryo for callus induction. From embryo of cv. Bezostaja 1 at milk-stage of seed, 100% calluses were
inducted which 92.16% were regenerated with developed a few green leaf primordia (10 cm length) and roots and this genotype is the best donor of embryo.
7-P-12 (025)
ZBORNIK ABSTRAKATA
175
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
IN VITRO I IN VIVO INDUKCIJA TETRAPLOIDA ŠEĆERNE REPE
Vesna Manojlović-Đorđević, I. Stančić, S. Petrović i Jelica Živić
DP “ Selekcija”- Zavod za šećernu repu, Aleksinac
U cilju dobijanja tetraploidnih multigermnih oprašivača šećerne repe od diploidnih
oprašivača, radili smo indukciju tetraploida in vitro i in vivo. Indukcija tetraploida
postignuta je delovanjem kolhicina. In vivo tetraploidi dobijeni su delovanjem kolhicina na klijance. Korišćene su koncentracije od (0,1%; 0,2%; 0,4%). Najefikasnija
koncentracija je od 0,2%. Kod in vitro indukcije u podlogu za multifikaciju dodat je
kolhicin (50 mg/l i 100 mg/l) u trajanju od 24, 48 i 72 časa. Najefikasniji tretman je
visoka koncentracija kolhicina (100 mg/l) i kraće vreme trajanja tretmana (48 časova). Ploidni nivo kod tretiranih biljčica određen je brojanjem hloroplasta u ćelijama
zatvaračicama stoma kod mladih listova. Kod diploidnih biljčica broj hloroplasta je
od 13-18 a kod tetraploidnih od 24.
IN VITRO AND IN VIVO SUGAR – BEET TETRAPLOID INDUCTION
For the sake of obtaining sugar – beet tetraploid multigerm pollinator from diploid
pollinator, we have performed tetraploid induction in vivo and in vitro. Tetraploid
induction was attained by colchicine activity. In vivo tetraploids were obtained by
colchicine effect on seedling. The concentracion of (0,1%; 0,2%; 0,4%) were used.
The most effective concentracion was 0,2%. In vitro induction colchicine (50 mg/l
and 100 mg/l) were added to the base for multiplication in the duration of 24, 48
and 72 hours. The most effective treatment was with high concentracion of colchicine (100mg/l) and shorter duration of treatment (48 hours). Ploidy level of treated
plants was defined by counting chloroplasts in stomal guard cells of young leaves.
The number of chloroplasts were from 13 to 18 with diploid plants, and from 24
with tetraploid plants.
176
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-P-13 (052)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
KULTURA MIKROSPORA ULJANE REPICE
Dragana Vasić, Ana Marjanović-Jeromela i R. Marinković
Institut za ratarstvo i povrtarstvo, Novi Sad
Kod uljane repice (Brassica napus L.), gajenje hibrida umesto sorata vodi ka povećanju prinosa i semena i ulja. Za uspešnu proizvodnju F1 hibrida neophodno je imati
dobre cms i Rf linije. Upotrebom kulture mikrospora moguće je proizvesti potpuno
homozigotne genotipove za 8 meseci do 2 godine, u zavisnosti od tipa uljane repice.
Izolovali smo mikrospore iz različitih genotipova uljane repice poreklom iz NS kolekcije genotipova u cilju dobijanja homozigotnih Rf i cms linija. Mikrospore su
izolovane iz 1-1,5 mm dugih neotvorenih pupoljaka i gajene u skladu sa
protokolom Kott (1998). Ispitivan je uticaj podloge i drugih parametara kulture na
razvoj mikrospora.
MICROSPORE CULTURE OF RAPESEED
In rapeseed (Brassica napus L.), growing of hybrids instead of cultivars leads to
increase both in seed and oil yield. For the successful production of F1 hybrids, it is
necessary to have good cms and Rf lines. Using microspore culture it is possible to
achieve complete homozygosity in 8 months to 2 years, depending on the type of
rapeseed.
We isolated microspores from different rapeseed genotypes from NS-gene pool in
order to obtain homozygous Rf and cms lines. Microspores were isolated from 11.5 mm long unopened buds and cultured according the protocol of Kott (1998).
The effect of medium and other parameters of culture on microspore development
was studied.
7-P-14 (016)
ZBORNIK ABSTRAKATA
177
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
UNAPREĐENJE PROIZVODNJE PENICILIN ACILAZE IZ Providencia
rettgeri KORIŠĆENJEM RAZLIČITIH EKSPRESIONIH SISTEMA
Lidija Šenerović, Nada Stanković i Milica Ševo
Institut za molekularnu genetiku i genetičko inženjerstvo, Beograd
Penicilin G acilaza (PAC) je enzim koji katalizuje hidrolizu penicilina na fenilsirćetnu kiselinu i 6-aminopenicilansku kiselinu - polazno jedinjenje u sintezi polusintetskih ß laktamskih antibiotika. U cilju brže, jednostavne i jeftine proizvodnje i
prečišćavanja ovog industrijski važnog enzima bilo je od interesa ustanoviti ekspresioni sistem sa optimalnim karakteristikama. Zbog mnogih prednosti koje imaju u
odnosu na E. coli, za ekspresiono-sekretorni model sistem izabrani su kvasci. Ekspesijom jedne kopije pac gena u pekarskom kvascu (Saccharomyces cerevisiae) ostvaren je prinos od 0,002 U/ml. Sa plazmida prisutnog u 50 kopija po ćeliji S. cerevisiae maksimalni postignuti prinos rekombinantne PAC bio je 1,5 U/ml. Zbog izražene nestabilnosti ekspresionih plazmida i zagušenja sekretornog aparata ćelije, dalje povećanje prinosa rPAC u pekarskom kvascu je vrlo ograničeno. Ekspresijom u
metilotrofnom kvascu Pichia pastoris proizvodnja rPAC unapređena je usled ekspresije PAC sa vektora stabilno integrisanog u genom, povećane termostabilnosti
enzima i boljih sekterornih mogućnosti P. pastoris. Klon sa jednom kopijom pac
gena pokazao je aktivnost sekretovane PAC od 0,18 U/ml, dok je najveći do sada
ostvareni prinos dobijen korišćenjem klona sa četiri kopije ovog gena (2,5 U/ml).
IMPROVEMENT OF Providencia rettgeri PENICILLIN ACYLASE
PRODUCTION USING DIFFERENT EXPRESSION SYSTEMS
Penicillin G acylase (PAC) catalyses the hydrolysis of antibiotic penicillin G into
phenyl acetic acid and 6-aminopenicillanic acid - a starting compound for the production of semisynthetic β-lactam antibiotics. Aiming faster, simple and inexpensive
production and purification of this industrially valuable enzyme, we were interested in
development of expression system with optimal characteristics. Due to numerous advantages in comparison with E. coli, we chose yeasts as the expression-secretory
model system. Single copy plasmid expression in Saccharomyces cerevisiae yielded
0.002 U/ml of recombinant PAC. The highest yield obtained from baker's yeast was
1.5 U/ml when expressed from plasmid present in 50 copies. Because of high
instability of pac-containing episomal expression plasmid and secretory pathway
clogging, a scale-up of rPAC production using S. cerevisiae expression system was
limited. The expression level of rPAC was improved using methylotrophic yeast
Pichia pastoris, while the expression vector was stabily integrated into the genom,
increased termostability of the secreted enzyme and higher heterologous protein
scretory level. Single-copy clone secreted 0.18 U/ml of rPAC, while the four-copy
clone secreted 2.5 U/ml which was the highest acheved yield reported so far.
178
ZBORNIK ABSTRAKATA
7-P-15 (184)
DRUGOG SIMPOZIJUMA ZA OPLEMENJIVANJE ORGANIZAMA
Vrnjačka Banja, 1-4. oktobra 2003.
MOLEKULARNA SELEKCIJA NA OTPORNOST
PREMA PATOGENIMA KOD STRNIH ŽITA
Jelena Bošković1, Željana Mićanović1, M. Bošković2 i Vladan Pešić3
1
Megatrend univerzitet primenjenih nauka, Beograd
2
Poljoprivredni fakultet, Novi Sad
3
Poljoprivredni fakultet, Zemun-Beograd
Molekularna selekcija ima potencijalnu primenu u suzbijanju patogena kod strnih
žita. Osnovna strna žita, pšenica, ječam, pirinač, kukuruz, sirak i ovas obolevaju od
patogena koje je teško suzbiti konvencinalnom selekcijom ili drugim metodama.
Geni za otpornost mogu da nose osobine koje ne pružaju zadovoljavajuću otpornost, kao što je fuzarioza klasa, koji je postao veliki problem u oblastima koje obiluju padavinama, regionima gde se gaje pšenica i ječam. Za druge patogene kao što
su lisna rđa pšenice i ovsa; pepelnica ječma, pšenice i raži; patogen brzo proizvodi
nove virulentnosti, koje prevazilaze gene otpornosti ubrzo nakon njihovog širenja.
Programi istraživanja se odnose na gene koji mogu da smanje intezitet bolesti kod
transgenih biljaka. Odgovarajući geni kodiraju proteine, a direktno deluju protiv patogena koji poseduju faktore patogeniteta, kao što su toksini ili pospešuju i poboljšavaju odbrambene reakcije. Ova istraživanja su u početnim fazama, ali rezultati ukazuju na to da klonirani geni mogu biti efikasni kada se unesu u strna žita i druge biljne
vrste.
MOLECULAR BREEDING FOR RESISTANCE
TO PATHOGEN IN SMALL GRAINS
Molecular breeding have potencijal use in control of smaill grains to patogens. The
major smaill grains, wheat, barley, rice, maize, sorghum, crown and oat, are
plagued by diseases that are difficult to control by convencional plant breeding or
other means. Genes for resistance may be inadequate,as in the case of fusarium
head blight, which has emerged as a catastrophic problem in the higher rainfall areas of the wheat and barley regions. For other diseases, such as leaf rust of wheat,
crown rust of oat, and powdery mildews of barley, wheat and oat, the pathogen
rapidly produces new virulence that overcam resistance genes, soon after they are
deployed. Investigation programs are searching for genes that will reduce disease in
transgenic plants. Candidate genes code for proteine that act directly against pathogens, counter pathogenicity factors such as toxins, or initiate and enhance plant defence response. This research is in its early stages, but results sugegest that cloned
genes can be effective when introduced into smaill grains and other crops.
Download

ZBORNIK ABSTRAKATA 1-U-1 (086) - Sekcija za oplemenjivanje