GENEL MUHASEBE 1 DERS NOTU
YRD.DOÇ.DR. SERHAN GÜRKAN
İŞLETME FAKÜLTESİ
 İşletme Bölümü – ISF107
 Aktüerya ve Risk Yönetimi Bölümü – ARY107
 Uluslararası İşletmecilik Bölümü – UIS107
GENEL
MUHASEBE 1
DERS NOTU
YRD.DOÇ.DR. SERHAN GÜRKAN
Ders Amacı
Öğrencilerin genel olarak muhasebe ve muhasebe kayıtlarına ilişkin
bilgileri
edinilmesi,
kullanabilmesi
ve
Türkiye
Muhasebe
Standartları’na uygun raporlama yapabilmesini sağlamaktır.
Ders Çıktıları
1. Muhasebe kavramının tanımlanabilmesi,
2. İşletme ile ilişkili çıkar grupları açısından muhasebenin
öneminin anlaşılması,
3. Muhasebe sürecinin, çift taraflı kayıt sisteminin nasıl
işlediğinin ve muhasebe eşitliğinin öğrenilmesi,
4. Finansal tablolar setinin neyi ifade ettiğinin öğrenilmesi ve bu
tablolardan bilanço ile gelir tablosu hakkında temel bilgilerin
kavranması,
5. Hesapların işleyişi ile ilgili temel bilgilerin edinilmesi.
YARARLANILAN KAYNAKLAR
 Kaygusuz, Sait, Ümmühan Aslan ve Nazlı Kepçe (2012), Genel
Muhasebe 1, T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları No:2654,
Eskişehir.
 Örten, Remzi, Hasan Kaval ve Aydın Karapınar (2011); TMS –
TFRS Kitabı, Gazi Kitapevi, Ankara.
 Sevilengül, Orhan (2013); Genel Muhasebe, Gazi Kitapevi,
Ankara.
 Yıldız, Ferhat (2012); Muhasebe Konu Anlatımlı, İkinci Sayfa,
İstanbul.
1
1. MUHASEBENİN TANIMI
Muhasebe, işletmeyle ilgili mali nitelikli olayları tespit eden, sınıflandıran, kayıt eden, raporlayan ve
yorumlayan bilim dalıdır.
Bir işletmenin muhasebe bölümünde; işletmenin diğer bölümlerinin yaptıkları mali nitelikteki işlemler
izlenir, ilgili işlemler sınıflandırılır ve kaydedilir. Daha sonra belirli dönemler itibariyle bu bilgiler anlamlı
bir şekilde birleştirilerek raporlar halinde işletme ile ilgili çıkar gruplarına sunulmaktadır. Bu bağlamda
muhasebe, ilgili kişilere bilgi sağlayan bir sistemdir.
1.1. İşletme Kavramı ve İşletmenin Fonksiyonları (Bölümleri)
İşletme, üretim faktörlerini planlı ve sistemli bir şekilde bir araya getirerek mal ya da hizmet üretimi
amacı güden üretim birimine denir.
-
Yönetim ............................. Temel Fonksiyon
Üretim ................................ Türsel Fonksiyon
Pazarlama ......................... Türsel Fonksiyon
Finansman ......................... Kolaylaştırıcı Fonksiyon
İnsan Kaynakları ................ Kolaylaştırıcı Fonksiyon
Muhasebe .......................... Destekleyici Fonksiyon
Araştırma ve Geliştirme ..... Destekleyici Fonksiyon
Halkla İlişkiler..................... Destekleyici Fonksiyon
1.2. İşletme ile İlişkili Çıkar Grupları
İşletmenin ilişkide olduğu çok sayıda aktörden bahsedilebilir. Bunlardan başlıcaları aşağıdaki gibi
sıralanabilir.
İşletmenin
Sahipler, Ortaklar,
Potansiyel Yatırımcılar
ve Kreditörler
gerçekleştirdiği
faaliyetlerin
parasal
sonuçlarını görmek,
İşletmeye
yatırım
Kar payı ve Faiz
yapılıp
yapılamayacağını
değerlendirmek.
Finansal Başarı
Yönetim
Plan ve Kontrol
Çalışanlar ve
Maaş ve ücret pazarlıklarında
Sendikalar
Şirketin düzenli maaş ve ücret ödeme kabiliyeti
Borç Verenler ve
Tedarikçiler
Borçlarını ödeme kabiliyeti (kredi notu) hakkında Borçlarını tahsil
etmek.
bilgi sahibi olmak için
Devlet
İşletmenin ödeyeceği vergiyi hesaplamak
Maaş ve Ücret
Vergi
2
Tedarikçiler
Borç
Verenler
Müşteriler
İşletme
Devlet
Çalışanlar
İşletmenin kuruluş anından itibaren faaliyetlerini yerine getirebilmesi için diğer bir ifade ile yukarıda
bahsedilen ilişkileri sürdürebilmesi için kaynağa (finansman) ihtiyaç duymaktadır. İşletme sahip ve
ortaklarının işletmeye sağladığı kaynağa özkaynak (sermaye) adı verilmektedir. Üçüncü kişilerden
ve kurumlardan alınan borç ise yabancı kaynak olarak adlandırılmaktadır.
İşletmeler topladıkları kaynakların bir bölümünü kar elde edebilme amacıyla kısa veya uzun vadeli
yatırıma dönüştürmekte; bir kısmını ise ödemeleri gerçekleştirebilmek amacıyla nakit veya nakit
benzeri olarak elde tutmaktadır. İşletmenin kaynaklarını kullanarak elde ettiği şeylere varlık adı
verilmektedir.
İşletmenin çok basit şekilde amacı; kaynak bulmak, bulunan kaynakları varlığa çevirmek ve varlıkları
kullanarak kar etmek olarak ifade edilebilir.
Kaynak: Kaygusuz, Sait (2012), “İşletmenin Dili: Muhasebe”, Genel Muhasebe 1, Anadolu Üniversitesi
Açıköğretim Fakültesi Yayınları No:1620, s. 4.
3
1.3. Muhasebenin Fonksiyonları ve Muhasebe Süreci
Bir olayın muhasebenin kapsamına girmesi için mutlaka işletme ile ilgili bir olay olması gerekmektedir.
Bunun yanında işletme çok sayıda kişi veya kurumla ilişki içerisinde olsa da söz konusu olayın parasal
nitelikte bir işlem olması gerekmektedir. Diğer bir ifade ile para ile ölçülebilen, parasal sonuçlar
doğuran bir olay olması gereklidir.
Muhasebe bu olayları, öncelikle tespit eder. Tespit edebilmesi için her işlemin mutlaka bir hukuk
önünde geçerli bir belgeye dayanması gerekmektedir. Belgeye dayanmayan hiçbir işlem kayıtlara
alınmaz.
Belgelere dayalı işlemler, özelliklerine göre gruplandırılmaktadır. Sınıflandırma yapılmasındaki temel
amaçlar; benzer nitelikteki kalemleri (örneğin nakit para) pratik şekilde izleyebilmek ve çeşitli
kalemlerdeki artış ve azalışların tek bir tabloda izlenmek istenmesidir.
Sınıflandırma yapıldıktan sonra işlemler muhasebe dilinde muhasebe defterlerine kayıt edilmektedir.
Bir dönem boyunca (genellikle 1 yıl) işletmenin gerçekleştirdiği işlemlerin finansal sonuçları finansal
tablolar aracılığıyla raporlanır ve ilgili kişilere sunulur.
• Mal alımı, mal
satımı, alacak
tahsili, bankaya
para yatırma,fatura
ödeme vb.
Muhasebe
Süreci
• Kaydetme
• Sınıflandırma
• Özetleme
Mali Nitelikli
İşlem
•
•
•
•
Bilanço
Gelir Tablosu
Nakit Akım Tablosu
Özkaynak Değişim
Tablosu
Raporlama
1.4. Muhasebenin Temel Kavramları
Sosyal bir bilim dalı olan muhasebe yöntem ve uygulamalarının kişisellikten mümkün olduğunca
kurtarılması için uluslararası nitelik taşıyan bazı kavramlar üretilmiştir. Muhasebe uygulamalarında yön
veren bu kavramlara “Muhasebenin Temel Kavramları” denir.
1) Sosyal Sorumluluk Kavramı; muhasebenin organizasyonunda, muhasebe uygulamalarının
yürütülmesinde ve mali tabloların düzenlenmesi ve sunulmasında; belli kişi veya grupların değil, tüm
toplumun çıkarlarının gözetilmesi ve dolayısıyla bilgi üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst
davranılması gereğini ifade eder.
4
İşletme bir kredi kuruluşundan kredi talebinde bulunurken kârı yüksek göstermek, vergi
beyannamesi verirken karı düşük göstermek muhasebecinin sosyal sorumluluğu ile
çelişir. Bu durum işletme sahipleri yararına, vergi idaresi zararına bir sonuç doğurur.
2) Kişilik Kavramı, işletmenin sahip veya sahiplerinden, yöneticilerinden, personelinden ve diğer
ilgililerden (işletme ilgilileri) ayrı bir kişiliğe sahip olduğunu ve o işletmenin muhasebe işlemlerini
sadece bu kişilik adına yürütmesi gerektiğini öngörür.
İş adamı A, çocuğunun özel okul taksitini işletmesinin kasasından ödetebilir. Ödenen bu
tutar, kişilik kavramı gereğince işletmenin giderleri arasında yer almaz. Bu ödeme söz
konusu kişinin özel (cari) hesabına kaydedilir.
3) İşletmenin Sürekliliği Kavramı, işletmelerin faaliyetlerini bir süreye bağlı olmaksızın sürdüreceğini
ifade eder. Bu nedenle işletmenin ömrü, sahiplerinin ya da hissedarlarının yaşam süreleriyle bağlı
değildir.
4) Dönemsellik Kavramı, işletmenin sürekliliği kavramı uyarınca sınırsız kabul edilen ömrünün, belli
dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak
saptanmasıdır. Olağan koşullarda, vergi idaresi, bir muhasebe dönemini, bir takvim yılı olarak (1.1.X
- 31.12.X) belirlemiştir.
İşletmenin 1 Kasım günü 5 aylık yakıt parası olarak 5.000 TL ödendiğini varsayarsak, bu
ödemenin tamamı cari yıla gider yazılmaz. Yalnızca 2 aylık kısmı olan 2.000 TL cari yıla
gider yazılır. Kalan 3 aylık kısmı ise gelecek yılın giderini oluşturur.
5) Parayla Ölçülme Kavramı, parayla ölçülebilen iktisadi olay ve işlemlerin muhasebeye ortak bir ölçü
olarak para birimiyle yansıtılmasını ifade eder. Muhasebe işlemleri ulusal para birimine göre yapılır.
Bu kavram ayrıca muhasebenin yalnızca, fiziki birimlerle (kg, ton vb.) kayıt yapamayacağını da ifade
eder.
İşletmenin elindeki nakit fazlasını değerlendirmek için satın aldığı $ 100, satın alma
günündeki cari kurdan TL’ye çevrilerek kayıtlara alınır. İşletme 10 adet X malı almıştır.
Muhasebe, taşıma irsaliyesine istinaden X malını yalnızca adet üzerinden kayıtlara
alamaz. Parasal tutar cinsinden kayıtlara alır.
6) Maliyet Esası, işletme tarafından edinilen varlık ve hizmetlerin muhasebeleştirilmesinde, bunların
elde edilme maliyetinin esas alınması gereğini ifade eder. Bazı durumlarda maliyet esası kavramından
sapmalar olabilmektedir.
7) Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı, muhasebe kayıtlarının gerçek durumunu yansıtan ve
usulüne uygun olarak düzenlenmiş objektif belgelere dayandırılması ve muhasebe kayıtlarına esas
alınacak yöntemlerin seçilmesinde tarafsız ve ön yargısız davranılması gereğini ifade eder.
8) Tutarlılık Kavramı, muhasebe uygulamaları için seçilen muhasebe politikalarının, birbirini izleyen
dönemlerde değiştirilmeden uygulanması gereğini ifade eder. İşletmelerin mali durumunun, faaliyet
sonuçlarının ve bunlara ilişkin yorumların karşılaştırılabilir olması bu kavramın amacını oluşturur.
5
Bir işletmede amortismanlar, bir dönemde sabit tutarlı yönteme, diğer dönemde ise
azalan bakiyeler yöntemine göre hesaplanırsa, aynı işletmede, iki dönem arasında
anlamlı karlılık değerlendirilmesi yapılamaz. Anlamlı bir karşılaştırma için, her iki yöntem
arasındaki farkın ayrıca değerlendirmeye katılması gerekir.
9) Tam Açıklama Kavramı, mali tabloların, bu tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların doğru
karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olmasını ifade eder.
Varlıklar üzerinde bir ipotek varsa, bu durumun bilanço dip notunda belirtilmesi, bilgi
kullanıcıları açısından oldukça önemlidir.
10) İhtiyatlılık Kavramı, muhasebe olaylarında temkinli davranılmasını ve işletmenin
karşılaşabileceği risklerin göz önüne alınması gereğini ifade eder. Bu kavramın sonucu olarak,
işletmeler, muhtemel giderleri ve zararları için karşılık ayırırlar, muhtemel gelir ve karlar için ise
gerçekleşme dönemlerine kadar herhangi bir muhasebe işlemi yapmazlar. Bu kavram gereğince
kesinleşmeyen gelirler tanınmaz. Buna karşılık kesinleşmese bile muhtemel giderler tanınır.
Stoktaki ticari malın piyasa değeri artarsa bu artış mal satılasıya kadar kayıtlara alınmaz ve gelir olarak
değerlendirilmez. Ancak, aynı malın piyasa değeri düşerse satılması durumunda ortaya çıkması
muhtemel zarar, satış beklenmeden, zarar olarak kayıt edilir.
İşletmenin alacağını zamanında tahsil edememesi durumunda işletme için zarar olasılığı
ortaya çıktığından işletme söz konusu tutarı zarar yazabilir. İşletmenin kısa vadeli olarak
aldığı çeşitli hisse senetlerinde, sene sonunda oluşan değer düşüklüğü dikkate alınır.
11) Önemlilik Kavramı, bir hesap kalemi veya mali bir olayın nisbi ağırlık ve değerinin, mali tablolara
dayanılarak yapılacak değerlemeleri veya alınacak kararları etkileyebilecek düzeyde olmasını ifade
eder.
12) Özün Önceliği Kavramı, işlemlerin muhasebeye yansıtılmasında ve onlara ilişkin
değerlendirmelerin yapılmasında biçimlerinden çok özlerinin esas alınması gereğini ifade eder.
1.5. Muhasebede Kullanılan Bazı Kavramlar
Varlık, işletmenin kullanımına tahsis edilen fon kaynaklarının yatırıldığı alanları yani kullanım yerlerini
tanımlamaktadır. İşletmenin sahip olduğu ve üzerinde hukuki haklarını kullanabileceği fiziki ve fiziki
olmayan her türlü şey ile işletmenin alacakları, işletmenin varlıklarını oluşturmaktadır. Örneğin;
işletmenin varlıkları; makine, taşıt, nakit para, bina gibi “fiziki varlıklar”; üçüncü bir kişiden alacağımıza
ilişkin “talep hakları” ile telif hakkı, patent hakkı gibi “kullanma hakları” ndan oluşabilir. İşletmenin
kontrolünde olan ve gelecekte işletmeye fayda sağlaması beklenen değerlerdir.
Kaynak, bir işletmenin faaliyetini başlatması ve devam ettirebilmesi için gerekli para, kredi gibi fonlar,
kaynak olarak adlandırılmaktadır. İşletmede kaynaklar, varlıkların elde edilmesi için kullanılmaktadır.
Kaynaklar, ya işletme sahipleri tarafından (özkaynaklar – özsermaye) ya da üçüncü kişilerden
(yabancı
kaynaklar)
sağlanmaktadır.
İşletme
dışından
sağlandığı
için
borç
olarak
6
değerlendirilmektedir. Ödeme günü geldiğinde işletmenin varlıklarının bir kısmını borca karşılık
vermesi gerekecektir.
Gelir, varlık ve hizmet satışları ile faiz, kira gibi işlemlerden elde edilen brüt tutarı ifade etmektedir.
Gelir elde edilmesi varlıklarda artışa neden olmaktadır. Örneğin, işletmenin bankadaki parasına faiz
işlemesi faiz geliri olarak nitelendirilmekte ve bankadaki para miktarında artışa neden olmaktadır.
Maliyet, herhangi bir mal veya hizmeti elde etmek için katlanılan fedakarlıkların toplamını ifade
etmektedir. Bu noktada elde etme, mal işletmeye gelinceye kadar veya mamul üretimi
tamamlanıncaya kadar gerçekleşen süreç anlaşılmalıdır. Örneğin, mamul üretilirken; kullanılan
hammadde, harcanan işçilik, elektrik vb. toplamı maliyeti oluşturmaktadır. Veya bir mal satın
alındığında; malın satın alma bedeli, taşıma gideri (kargo gideri), sigorta gideri, kurulum gideri hepsi
malın maliyetini oluşturmaktadır. Bu aşamada ödenen Katma Değer Vergisi maliyete dahil edilmez.
Maliyet çok geniş anlamlarla kullanılabilmektedir. Maliyet bir kayıp değildir. Çünkü kullanılan yada
tüketilen değerler üretilen mal ve hizmetlere geçer, onların içine karışır. O mal ve hizmet satıldığında
ise hasılat olarak işletmeye geri dönmektedir.
Gider, hasılat elde etmek için tüketilen varlıklara denilmektedir. Giderler, varlıklarda azalmaya neden
olmaktadır. Örneğin; elektrik gideri, kira gideri vb. Bunlar karşılığında işletmenin hasılat elde etmesine
yardımcı varlık tükenişleridir (işletmeden nakit para çıkışı). İşletme fabrika binasına kira ödemekte;
karşılığında fabrikada ürettiği ürünleri satıp hasılat elde etmek istemektedir.
Harcama, herhangi bir maksatla ödenen nakit, transfer edilen varlık ve katlanılan yükümlülüğün para
cinsinden ifadesidir.
ÖRNEK: İşletme 50.000TL’ye ticari mal satın almıştır. Malın taşıması için 1.500TL
nakliye, 750TL hamaliye ödenmiştir. Ayrıca, 9.000TL KDV ve 2.500TL komisyon
ödenmiştir. İşletme mallarının muhafazası için ise bir depoya aylık 5.00TL kira ödemekte.
Maliyet = Fatura Bedeli + Nakliye + Hamaliye + Komisyon
Maliyet = 50.000 + 1.500 + 750 + 2.500 = 54.750TL
Harcama = Fatura Bedeli + Nakliye + Hamaliye + Komisyon + KDV + Depo Kirası
Harcama = 50.000 + 1.500 + 750 + 2.500 + 9.000 + 5.000 = 68.750TL
Gider = Depo Kirası
Gider = 5.000TL
Kar, gelir ve gider arasındaki olumlu farkı ifade etmektedir. Kar, özsermayede artış yaratır.
Zarar, gelir ve gider arasındaki olumsuz farkı ifade etmektedir. Bunun yanında karşılıksız varlık
tüketimi de zarardır. Zarar, özsrmayede azalış yaratır.
7
Gelirlerimizdeki artış, karı yükseltir veya zararı azaltır; giderlerimizdeki artış, karı azaltır veya zararı
yükseltir.
Tahakkuk Esası, işlemlerin ve olayların etkisinin nakit ve nakit benzeri alındığında veya ödendiğinde
değil; bu işlem ve olaylar meydana geldiği zaman tahakkuk ettirilmesi ve ilgili dönemin muhasebe
kayıtlarına kaydedilerek o dönemin finansal tablolarında raporlanmasını, ifade etmektedir.
Finansal tabloların hazırlanması sürecinde Türkiye Muhasebe Standartlarına temel varsayım olarak
tahakkuk esasını benimsemiştir. Dolayısıyla Türkiye’de bu esas kullanılmak zorundadır.
Nakit Esası, Muhasebe sistemine göre gelirler hangi dönemde elde edilirse edilsinler tahsil edildikleri
dönemin geliri ve giderler de hangi dönemde yapılırsa yapılsınlar ödendikleri dönemin gideri sayılması
şeklindeki uygulama.
8
2. FİNANSAL TABLOLAR
İşletmenin muhasebe sürecinde kaydederek sınıflandırdığı mali bilgiler, finansal tablolar ile
özetlenmekte ve raporlanmaktadır. İşletmenin belirli bir döneme ilişkin finansal durumu, bu tablolar
ile yansıtılır ve işletmenin finansal performansı ölçülür. Finansal tablolar; düzenlendiği tarihte
işletmelerin varlıklarını, yükümlülüklerini, faaliyet dönemi sonu itibarıyla kâr veya zararı gibi işletmenin
mali durumunu gösteren tablolardır. Finansal tablolar muhasebe sürecinin nihai çıktısıdır.
Finansal tablolar seti;

Dönem sonu finansal durum tablosu (bilanço),

Döneme ait kapsamlı (gelir tablosu),

Döneme ait öz kaynak değişim tablosu,

Döneme ait nakit akış tablosu,

Önemli muhasebe politikalarını özetleyen dipnotlar ve diğer açıklayıcı notlar
2.1. Bilanço – Finansal Durum Tablosu
Bilanço, bir işletmenin belirli bir tarihteki varlıkları ile bu varlıkların sağlanmış olduğu kaynakları
gösteren finansal tablodur. Bilançonun sol tarafına “AKTİF”; sağ tarafına ise “PASİF” adı verilmektedir.
Aktif tarafta varlıklar; pasif tarafta ise kaynaklar yer almaktadır.
Muhasebe, “denge” üzerine kurulmuştur. Dolaysıyla varlıkların yer aldığı Aktif Toplamı ile varlıkların
elde edildiği kaynakların yer aldığı Pasif Toplamı, her zaman birbirine eşittir.
Karabük Çelik A.Ş.
31.12.2013 Tarihli Dönemsonu Bilançosu
Aktif
1.
Pasif
DÖNEN VARLIKLAR
3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
4. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
2.
DURAN VARLIKLAR
5. ÖZKAYNAKLAR
AKTİF TOPLAMI
PASİF TOPLAMI
Bilançonun aktifi, en likit hesaptan likiditesi en az olana doğru sıralanmaktadır. Bu noktada likidite; bir
varlığın paraya dönüşebilme kabiliyetini (hızını) ifade etmektedir. En likit varlık, paranın kendisidir.
Pasif taraf ise en kısa vadeli borçtan en uzun vadeli borca doğru sıralanmaktadır.
Vade ile genelde normal bir faaliyet döngüsü ifade edilmektedir ve normal faaliyet döngüsü, özel
9
durumlar hariç olmak üzere genelde on iki aydır. Vade açısından varlıklar, dönen varlıklar ve duran
varlıklar; yabancı kaynaklar ise kısa vadeli yabancı kaynaklar ve uzun vadeli yabancı kaynaklar
şeklinde bilançoda yer almaktadır. Kaynakların diğer bir unsuru da öz kaynaklardır.
Dönen varlıklar, basit bir şekilde nakit (kasa ve banka), bir yıl içinde paraya dönecek varlıklar
(alacaklar) ve satılmak üzere alınan varlıklardan (stoklar) oluşmaktadır.
Duran varlıklarda, paraya dönüş on iki aydan uzun sürede gerçekleşir ve satmak amaçlı değil, işletme
faaliyetlerinde kullanılmak üzere alınan varlıklardan oluşur.
Kısa vadeli yabancı kaynaklar (borçlar), normal faaliyet döngüsünde ödenecek borçlar (ticari ve
mali) ve yükümlülüklerden (ödenecek vergi vb.) oluşmaktadır.
Bir bilanço akşamından (31 Aralık 2013) itibaren bir sonraki bilanço akşamına (31 Aralık 2014) kadarki
süreden daha uzun bir sürede ödenecek borçlar bilançoda uzun vadeli yabancı kaynaklar olarak
sınıflandırılır.
Özkaynaklar, işletme sahip ve ortaklarının varlıklar üzerindeki haklarının göstergesidir.
2.1.1. TEMEL BİLANÇO EŞİTLİĞİ
Bilanço eşitlikleri farklı şekillerde aşağıdaki gibi ifade edilebilir.
AKTİF
=
PASİF
VARLIKLAR
=
KAYNAKLAR
=
KVYK + UVYK + SERMAYE
MEVCUTLAR + ALACAKLAR
=
BORÇLAR + SERMAYE
VARLIKLAR - BORÇLAR
=
SERMAYE
DÖNEN VARLIKLAR + DURAN
VARLIKLAR
2.1.2. MALİ NİTELİKTEKİ İŞLEMLERİN BİLANÇO EŞİTLİĞİNE ETKİSİ
Bankadan kredi almak, alacağın tahsil edilmesi gibi para ile ifade edilen işlemler, mali nitelikli işlem
olarak ifade edilmektedir. Bilanço eşitliği, mali nitelikteki işlemler sonucunda değişikliğe uğramaktadır.
Ancak, varlıklar kaynaklardan fazla olamayacağı için eşitlik her zaman korunmaktadır.
Mali nitelikteki işlemler sonucunda aktif ve pasif toplamları değişebileceği gibi; aktif ve pasif kalemleri
kendi aralarında da değişiklik yaşayabilir.
10
ÖRNEK: Bilanço üzerinde aşağıdaki mali nitelikli olayların nasıl etkiler yarattığını gösteriniz?
Her bir olayın bilanço eşitliğini ne yönde etkilediğini tartışınız?
1. Nakit 60.000TL ve 75.000TL değerinde mal ile işletmenin kurulması.
2. İşletme vadeli olarak 20.000TL mal satın almıştır.
3. İşletme 25.000TL değerindeki malı 35.000TL’ye satmıştır. Karşılığında 10.000TL nakit almış; geriye
kalan 25.000TL’yi daha sonra tahsil etmek için (veresiye) alacaklarına kaydetmiştir.
4. İşletme 30.000TL değerindeki malı, 25.000TL’ye nakit satmıştır.
5. İşletme 10.000TL’yi bankaya yatırmıştır.
Bilanço Toplamını (hem Aktif hem Pasif) Artıran Mali Nitelikli İşlemler
-
Yeni ortak alınması,
-
Kredili (vadeli) mal alışı,
-
Karlı mal satışı,
Bilanço Toplamını Azaltan İşlemler
-
Zararlı mal satışı,
-
Borç ödemek,
-
Ortaklıktan ayrılma,
Bilanço Toplamında Değişiklik Yaratmayan İşlemler
-
Peşin mal alışı,
-
Maliyetine peşin mal satışı,
-
Borca karşılık ortak alınması,
2.2. Gelir Tablosu
Gelir tablosu, bir işletmenin belli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı
bütün maliyet ve giderler ile bunların sonucunda işletmenin elde ettiği net kârı veya zararı gösteren bir
tablodur. İşletmenin sonsuz olduğu varsayılan ömrünün belirli bir dönemindeki (genellikle 01 Ocak –
31 Aralık) finansal performansı ortaya koyan tablodur. 01 Ocak ile 31 Aralık arasındaki işletme
faaliyetlerinin sonuçlarını kar veya zarar olarak ortaya koymaktadır. Genellikle bir önceki döneme
ilişkin bilgiler de sunulur, böylece karşılaştırma yapılabilmektedir.
11
Kar veya Zarar, gelir tablosunun yanında özkaynaklardaki artış ve azalış yardımıyla da
hesaplanabilmektedir. Kar, özkaynaklar tutarını artırmakta; zarar ise özkaynaklar tutarını
azaltmaktadır. Dolayısıyla bir dönem içerisinde, ortakların sermayeye ekledikleri veya sermayeden
çektikleri haricinde, özkaynakların tutarındaki artış karı; azalış ise zararı göstermektedir.
Kar/Zarar = Dönem Sonu Özkaynaklar – Dönem Başı Özkaynaklar
12
3. HESAP KAVRAMI
Finansal tablolar, yukarıda da belirtildiği üzere, işletmenin finansal durumunu özetleyen tablolardır.
Özet niteliğindeki bu tabloların okunması kolay olmalı ve tüm şirketlerin hazırladığı tabloların birbiriyle
yöntem olarak benzeşmesi gerekmektedir. Yöntem olarak benzeşebilmenin ilk koşulu ortak bir dil
kullanmalarıdır. Muhasebenin ortak dili hesaplar ile yazılmıştır. İşletmenin gerçekleştirdiği mali
olayların ortak özelliklerine göre gruplandırılarak kaydedildiği muhasebe birimine “hesap” denir. Bir
başka ifade ile hesap, işletmede meydana gelen mali olaylar sonucu, varlık ve kaynaklarda ortaya
çıkan değer değişikliklerinin (artış ve azalışları) izlendiği muhasebe birimlerdir. Örneğin, Kasa Hesabı,
Ticari Mallar Hesabı vb. Tüm işletmeler mali olaylarını hesaplar aracılığı ile kaydetmektedir ve söz
konusu hesaplar tüm işletmeler için aynıdır.
Hesaplar mali tabloların hazırlanması için bir araç, ortak dil olarak düşünülüyorsa aşağıdakilere ilişkin
bilgiler sunacak şekilde dizayn edilmelidir ve sınıflandırılmalıdır:
a) Varlıklar
b) Kaynaklar (Borçlar)
c) Özkaynaklar
d) Gelirler
e) Giderler
f) Maliyetler
Bir hesabın şekli ilk olarak aşağıdaki gibi düşünülebilir:
Kasa Hesabı
Tarih
5 Ocak
5 Ocak
8 Ocak
10 Ocak
İşlem
Tutar
KALAN
Peşin mal satışı tahsilat
10.750
10.750
Alacak Tahsilatı
- 1.750
4.780
8.000
12.780
Bankaya para yatırma
3.500
9.280
Kira ödemesi
Bu tarz bir hesap şeklinde toplam giriş ve çıkışları belirlemek için tek tek tüm giriş ve çıkışların ayrı
ayrı toplanması gerekmektedir. Bu nedenle hesaplar, artışların bir yana; azalışların ise diğer yana
yazılması için aşağıdaki gibi iki yanlı bir çizelge olarak düşünülmüştür.
13
BORÇ
TARİH
………. HESABI
AÇIKLAMA
TUTAR
TARİH
BORÇ TOPLAMI
ALACAK
AÇIKLAMA
TUTAR
ALACAK TOPLAMI
ÖNEMLİ NOT: Hesaplar birer çizelgedir, bir finansal tablo değildir. Tüm hesapların kalanları
birleştirilerek bilanço oluşturulmaktadır. Hesaplar, bilanço ve diğer finansal tabloların oluşturulması
için kullanılan yardımcı çizelgeler olarak nitelendirilebilir.
Hesap ile finansal durum tablosu (bilanço) arasındaki farklar nelerdir?
3.1. Hesaba İlişkin Deyimler
Hesap Açma: Bir hesabın herhangi bir tarafına ilk defa kayıt yapmayı ifade eder. Yapılan kayıt
hesabın sol tarafında ise buna “BORÇ KAYDI” ya da hesap borçlandırıldı denir. Yapılan bu kayıt
hesabın sağ tarafında ise buna “ALACAK KAYDI” ya da hesap alacaklandırıldı denir.
Hesabın Kalan (Bakiye) Vermesi: Bir hesabın borç ve alacak toplamı arasındaki matematiksel farka,
“HESABIN KALANI/BAKİYESİ” denir. Hesabın kalanı büyük olan tarafın ismi ile anılır. Borç Kalanı
veya Alacak Kalanı.
Hesabın Kapanması: Hesabın her iki tarafının da birbirine eşit olması durumunda “HESAP KAPANDI”
denir. Yani hesabın kalanı “0” olur.
3.2. Hesapların İşleyiş Kuralları
Hesapların işleyiş kuralı, hangi hesaplarda artışların borca azalışların alacağa; hangi hesaplarda ise
artışların alacağa azalışların borca yazılacağını ifade etmektedir. Hesaplar, üçlü sınıflandırmaya tabi
tutulabilir. Bunlar;
(i)
Bilanço Hesapları: Bilanço hazırlarken kullanılan hesaplar. Bu hesaplar sadece bilançoda yer
almaktadır.
(ii)
Sonuç Hesapları: Gelir tablosu hazırlarken kullanılan hesaplardır. Sadece gelir tablosunda yer
alırlar. Bilançoda kesinlikle yer almazlar.
(iii)
Maliyet Hesapları: Sonuç hesaplarına benzer şekilde sadece gelir tablosunda yer alırlar.
14
Hesapların ait oldukları sınıfa göre işleyiş farklılıkları vardır. Diğer bir ifade ile tüm hesaplardaki artış
borç tarafına kayıt edilir; tüm azalışlarda alacak tarafına kaydedilir gibi bir genelleme yapılması
mümkün değildir. Bazı hesaplar için artışlar borç tarafına; bazı hesaplar için ise alacak tarafına
kaydedilmektedir.
Bilançonun yapısını hatırlayacak olursak, bilançonun aktif ve pasif olmak üzere iki tarafı vardır. Aktif
tarafta işletmenin sahip olduğu varlıklar; pasif tarafta ise bu varlıkları elde etmek için kullanılan
kaynaklar yer almaktadır. Hesaplar, finansal tabloları hazırlamak için kullanılan birer araçsa bu
tablolara uyum göstermek zorundadır. Bu bakış açısıyla bilanço hesapları, diğer bir ifade ile bilançoyu
hazırlarken kullandığımız hesaplar, bilançonun yapısına uygun olarak varlık hesapları (aktif karakterli
hesaplar) ve kaynak hesapları (pasif karakterli hesaplar) olmak üzere temelde ikiye ayrılmıştır.
İşletmenin sahip olduğu her bir varlık türü için (örneğin nakit veya binaları, taşıtları, bankadaki parası)
kullandığı hesapların tümüne varlık hesapları denir. Varlık hesaplarının hepsi aynı şekilde
işlemektedir. Bir varlık edindiğimizde veya varlığımızın değeri yükseldiğinde hesabın borç tarafına
kayıt yaparız; varlığı elden çıkardığımızda veya değeri düştüğünde alacak tarafına kayıt yaparız.
Varlık hesaplarında ilk kayıt mutlaka borç tarafına yapılmaktadır. Buna ek olarak varlık
hesapları sadece borç kalanı verebilirler veya hiç kalan vermezler. Bilançonun aktif
tarafında yer alırlar.
15
İşletme varlık edinebilmek amacıyla mutlaka bir kaynak bulmalıdır. Kaynak (finansman) işletme
içinden (sahip ve ortaklar) veya işletme dışından (banka kredisi gibi) bulunabilir. Gerek işletme içi
gerekse işletme dışından bulunsun kaynaklar işletme için birer borç niteliğindedir. Borcun elde edildiği
yere ve vadesine göre farklı farklı hesaplar mevcuttur. Örneğin bankadan çekilen krediler için banka
kredileri hesabı; mal alırken satıcıya verdiğimiz senetler için borç senetleri; ortakların işletmeye
koydukları için sermaye hesabı kullanılmaktadır. Borcun çeşidine göre kullanılan hesaplar farklılaşsa
da tüm kaynak (borç) hesaplarının işleyişi aynıdır. Borç aldığımızda veya faiz gibi nedenlerle borcumuz
yükseldiğinde hesabın alacak tarafına; borcumuzu ödediğimizde veya herhangi bir nedenden
borcumuz azaldığında hesabın borç tarafına kayıt yapılmaktadır.
Kaynak hesaplarında ilk kayıt mutlaka alacak tarafına yapılmaktadır. Buna ek olarak
kaynak hesapları sadece alacak kalanı verebilirler veya hiç kalan vermezler. Bilançonun
pasif tarafında yer alırlar.
Muhasebe eşitliğine göre aktif ve pasif, diğer bir ifade ile varlıklar toplamı ile kaynaklar
toplamı mutlaka birbirine eşit olmalıdır. Bu eşitliği sağlayabilmek amacıyla varlık hesapları
ile kaynak hesapları ters çalışmaktadır.
Hesabın sol tarafı “borç” ve sağ tarafı “alacak” olarak adlandırılmaktadır. Bu ifadelerin
günlük hayatta kullandığımız borç ve alacak ile aynı anlamda kullanılmadığını
unutmayınız. İşletme borçlandı borca yazmalıyız diye bir durum kesinlikle söz konusu
değildir.
Gelir tablosu, işletmenin bir dönemde elde ettiği karı veya oluşan zararı gösteren tablo şeklinde basitçe
tanımlanabilir. Bu tablonun hazırlanmasındaki temel amaç bir dönemdeki işlemler sonucu oluşan kar
veya zararı bileşenleri ile birlikte ortaya koymaktır. Sonuç hesapları veya diğer adıyla gelir tablosu
hesapları, bu amaç doğrultusunda kullanılmaktadır. İşletmenin kar edebilmesi için bir dönem boyunca
elde ettiği gelirlerin katlandığı giderlerden büyük olması gerekmektedir. Aksi durumda yani giderlerin
gelirlerden büyük olması durumunda zarar ortaya çıkacaktır. Gelir ve gider hesapları, karın veya
zararın nasıl ortaya çıktığını belirleyebilmek, hangi gelir ve hangi giderlerin etkisinin büyük olduğunun
tespit edilebilmesi veya karın devam edebilmesi için hangi alanlara dikkat edilmesi gerektiğinin tespit
edilmesi gibi amaçlarla ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Diğer bir ifade ile tüm gelirleri kapsayan tek bir
gelir hesabı ve tüm giderleri kapsayan tek bir gider hesabı yerine gelir ve giderin türüne göre farklı
hesaplar oluşturulmuştur. Örneğin Satışlar hesabı, faiz geliri hesabı, komisyon gelirleri hesabı gibi
gelir hesapları karşısında; satışların maliyeti hesabı, faiz gideri hesabı, kambiyo zararı hesabı, direkt
işçilik gideri hesabı gibi gider hesapları bulunmaktadır. Bu hesaplar hiçbir şekilde bilançoda yer almaz,
sadece gelir tablosunda yer almaktadır.
16
Gelir hesapları işletmenin elde ettiği hasılatı ve çeşitli gelir kalemlerini izlemek için kullanılmaktadır.
İşletme gelir elde ettiğinde gelirin türüne göre ilgili gelir hesabının alacak tarafına kayıt yapılmaktadır.
Dönem içinde hatalı kaydı düzeltmek amacı dışında gelir hesaplarının borç tarafına kayıt yapılmaz.
Maliyet ve gider hesapları işleyiş açısından birlikte ele alınabilir. İşletme herhangi bir maliyete
katlandığında veya bir gider oluştuğunda ilgili hesabın borç tarafına kayıt yapılmaktadır. Dönem içinde
hatalı kaydı düzeltmek amacı dışında gider hesaplarının alacak tarafına kayıt yapılmaz.
İşletme 1.000 TL değerinde malı 1.100 TL’ye nakit satmıştır.
İşletmenin mal satışı dolayısıyla ortaya çıkan işlemler aşağıdaki gibidir:
Mal satışı......................... 1.100 TL
Malın maliyeti ........... 1.000 TL
Kasaya para girişi ............ 1.100 TL
Kar ........................... 100 TL
İşletme deposundaki 1.000 TL’lik malı 1.100 TL’ye nakit sattığında, işletmenin deposundaki mal 1.000
TL azalacak; buna karşılık kasasındaki para 1.100 TL artacaktır. Aradaki 100 TL’lik olumlu fark ise kar
olarak nitelendirilecektir. Bu durumda mal hesabımızı 1.000 TL azaltırken; kasa hesabımızı 1.100 TL
artıracağız; buna ek olarak gelir hesabımıza 1.100 TL, maliyet hesabımızda ise 1.000 TL artış
kaydetmemiz gerekmektedir.
Bu aşamada oluşan 100 TL karı, doğrudan kar olarak tek bir hesaba kaydetmiyoruz. Bu 100
TL karın nasıl oluştuğunu göstermek için 1.100 TL gelir; 1.000 TL maliyet yazıyoruz. Gelirin
gideri (maliyeti) aşan kısmı zaten kar olarak gelir tablosunda görülecektir. Herhangi bir varlığın
satışında kayıt yaparken gelirin ve giderin ayrı ayrı yazılacağını unutmayınız.
Bilançoyu Düzenleyici Hesaplar, Varlık ve kaynak hesaplarını, brüt değerinden işletme için o gün
ifade ettiği gerçek ya da net değerine indirme amacıyla kullanılan hesaplara, "düzenleyici hesaplar”
denir. Düzenleyici hesaplar, düzenledikleri hesabın tutarını azaltırlar. Örneğin, keşide edilerek
(düzenlenerek) alacaklı olan kişiye verilen çek, bankada mevduatı olan kişinin tasarrufunda bulunan
para tutarını, verilen çek tutarı kadar azaltmaktadır. Çünkü keşide edilen çek tutarını banka
ödeyecektir. Burada keşide edilen çek, bankadaki para tutarını azalttığı için, düzenleyici hesap
konumundadır. Bilançoyu düzenleyici hesaplar:
(1) Aktifi (varlıkları) düzenleyici hesaplar ve
(2) Pasifi (kaynakları) düzenleyici hesaplar, olarak sınıflandırılabilirler.
Yardımcı Hesaplar, ana hesabın ayrıntılarını gösteren hesaplardır. Örneğin; KASA Hs. Nakit paraları
izlediğimiz ana hesaptır. Bu ana hesabın altında TL cinsinden nakit paramızı TL Kasası Hs.’nda; ABD
Doları cinsinden nakit paramızı Dolar Kasası Hs.’nda iizleyebiliriz.
17
Nazım Hesaplar, bilançonun aktif ve pasif tarafını etkilemeyen sadece bilgi amacıyla kullanılan
hesaplardır.
3.3. Hesap Planı
Bir işletmede kullanılacak hesapların, sistemli ve gruplandırılmış olarak yer aldığı listeye hesap planı
adı verilmektedir. Hesap planı, bilanço ve gelir tablosunun hızlı ve kolay şekilde hazırlanmasına olanak
sağlayacak nitelikte hazırlanmıştır. Hesaplar belirli bir sıra içerisinde kodlanmış şekilde hesap
planında yer almaktadır.
1. DÖNEN VARLIKLAR
: İşletmenin daha çok cari iş ve işlemleri nedeniyle gündemde
olan, ve normal koşullarda bir yıl içinde paraya çevrilmesi
veya kullanılacağı düşünülen varlıklara ait hesaplardır.
2. DURAN VARLIKLAR
: Bir yıldan uzun süreli olarak işletme faaliyetlerinin yerine
getirilmesi için edinilen ve işletme faaliyetlerinde kullanılan,
normal koşullarda satma amacı güdülmeyen varlıklara ait
hesaplardır.
3. KISA VADELİ YABANCI
KAYNAKLAR
: İşletmenin bir yıl içinde ödemekle yükümlü olduğu borçlarını
izlediği hesap sınıfıdır.
4. UZUN VADELİ YABANCI
KAYNAKLAR
: İşletmenin bir yıldan daha uzun sürede ödemekle yükümlü
olduğu borçlarını izlediği hesap sınıfıdır.
5. ÖZKAYNAKLAR
: İşletme sahiplerinin işletme üzerindeki hakların izlendiği
hesaplardır. Sermaye, kâr ve işletmenin değerini artırıcı
özellik taşıyan diğer benzeri değerler bu hesap sınıfında yer
alırlar.
6. GELİR TABLOSU
HESAPLARI
: İşletmenin belirli bir döneme ait gelir ve giderlerinin izlendiği
hesap sınıfıdır. Bu hesaplar dönem sonlarında K/Z hesabına
aktarılarak kapatılır ve işletme için nihai sonuç olan kâr ya da
zarar bulunur.
7. MALİYET HESAPLARI
: İşletmenin iştigal konusuyla ilgili olarak mal ve hizmetlerin
planlandığı şekilde yapılması için katlanılan giderlerin
toplandığı ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek izlendiği
hesaplardır. Bu hesaplarda toplanan değerler dönem
18
sonlarında yansıtma hesapları aracılığıyla gelir tablosu
hesaplarına aktarılarak giderleştirilirler.
8. (SERBEST)
: Boş olan 8 nolu hesap sınıfı MSUGT’nde açıklanan
muhasebe ilkelerine ve eş zamanlı maliyet tespit etme
yöntemine aykırı olmamak kaydıyla yönetim muhasebesi
amaçlarına yönelik kullanılabilir.
9. NAZIM HESAPLAR
: İşletmenin varlık, borç ve sermayesinde artış veya azalış
yaratmayan ancak işletme yönetimi tarafından bilinmesi
gereken işlemlere ait kullanılan bilgi nitelikli hesaplardır. Bu
hesaplar muhasebenin “bilgi notu” hesaplarıdır. Herhangi bir
mali tablo içinde gösterilmezler ancak mali tablo dipnotlarında
bilgi amaçlı olarak yer alırlar.
0. (SERBEST)
: Bu hesap sınıfı da 8 numaralı hesap sınıfında olduğu üzere
boş bırakılmıştır.
19
4. YASAL DEFTERLER VE KAYIT YÖNTEMLERİ
Ham verilerin finansal bilgiye dönüştüğü süreci tanımlayan muhasebe sürecinde bilgi akışı defterlere
yapılan kayıtlar vasıtasıyla gerçekleştirilmektedir. Muhasebe süreci basit şekliyle aşağıdaki gibi
şematize edilebilir (Sevilengül, 2011:111).
20
Bu süreç içerisinde Vergi Usul Kanuna (VUK) göre birinci sınıf tüccarlar; yevmiye defteri, büyük defter
ve envanter defteri tutmak zorundadır. Kayıt yapma işlemi muhasebenin temel yapı taşıdır. Muhasebe
kayıtları yapılırken işletmeler serbest bırakılmamış kayıtların nereye ve ne şekilde yapılacağı yasalarla
belirlenmiştir. Kayıt yöntemi olarak çift taraflı kayıt yöntemi benimsenmiştir.
4.1. Çift Taraflı Kayıt Yöntemi
Günümüzdeki muhasebe uygulamaları çift taraflı kayıt yöntemine göre yapılmaktadır. Her işlem ya da
olayın karşılıklı olarak en az iki hesaba borç – alacak eşitliği de gözetilerek kaydedilmesi ilkesini esas
alan kayıt yöntemine "çift taraflı kayıt yöntemi" denir. Her işlem veya olay, hesaplardan en az birini
borçlandırmak, diğerini de alacaklandırmak koşulu ile karşılıklı muhasebeleştirilir. Örneğin, işletme
kasasındaki paranın, bankaya mevduat olarak yatırılması sonucunda, bankadaki para mevcutları
artarken, kasadaki para tutarı azalmaktadır.
Her işlem veya olay için borçlanan hesapların tutarı, alacaklanan hesapların tutarına eşit
olmak zorundadır. Aksi durumda yanlış kayıt yapılmıştır.
4.2. Yevmiye Defteri
Yevmiye defteri muhasebe işlemlerinin, muhasebe terimleri ile tarih sırasına göre kaydedildiği
defterdir. Yevmiye defterine kaydedilen işlemlerin her birine yevmiye maddesi denir.
1
--------------------------------------14.11.2013--------------------------------100 KASA HESABI
Borç
Alacak
1.000
102 BANKALAR HESABI
1.000
Bankadan para çekilmesi.
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Yevmiye maddesinde öncelikle borçlu hesaplar sonra alacaklı hesaplar yazılmaktadır.
Yevmiye maddesinde borçlu hesaplara sola dayalı; alacaklı hesaplar sağa dayalı
yazılmaktadır.
Yevmiye defterine yapılan ilk kayıt açılış kaydıdır. Açılış kaydı açılış bilançosu ya da dönem başı
bilançosunda yer alan unsurların hesaplara kaydedilmesidir. Bu kayıtla hesaplar açılır. Bu kayıttan
sonra günlük işlemler sırasıyla belgelere dayanarak yevmiye maddeleri halinde yevmiye defterine
kaydedilir. Dönem boyunca işletmede ortaya çıkan mali olaylar belgelere dayanarak önce muhasebe
fişlerine ve bu muhasebe fişlerine dayanılarak, tarih sırasına göre yevmiye defterine yevmiye maddesi
adı verilen biçimde kaydedilir. Bir işlem yevmiye defterine hatalı bir şekilde kaydedilmiş olsa bile
yevmiye defterindeki yevmiye maddesine dokunulmaz. Bu tür durumlarda düzeltme, muhasebedeki
hataların düzeltilmesi ile ilgili esaslar doğrultusunda yapılır. Kullanılan hesapların sayısına göre
21
yevmiye maddesi türleri dört başlık altında toplanabilir. Bunlar;
Basit yevmiye maddesi, bir hesabın borçlandırılmasına karşılık bir hesabın alacaklandırıldığı
yevmiye maddesi türüdür.
Bileşik yevmiye maddesi, bir hesabın borçlandırılmasına karşılık birden fazla hesabın
alacaklandırıldığı veya tam tersi birden fazla hesabın borçlandırıldığı bir hesabın alacaklandırıldığı
yevmiye maddesi türüdür.
Karma yevmiye maddesi, birden fazla hesabın borçlandırıldığı ve birden fazla hesabın
alacaklandırıldığı yevmiye maddesi türüdür.
Tamamlayıcı yevmiye maddesi, daha önce noksan ya da yanlış yazılmış bir muhasebe maddesini
tamamlamak veya düzeltmek amacıyla yapılan ve bir yevmiye maddesinin bazı unsurlarını kapsayan
yevmiye maddesi türüdür.
4.3. Büyük Defter
İşletmelerin yapmış olduğu mali nitelikteki işlemlerin sınıflandırılarak izlendiği hesapları bünyesinde
toplayan deftere, büyük defter veya defter-i kebir denir.
4.4. Mizan
Belirli tarihlerde yevmiye defterindeki kayıtların büyük defterlere doğru aktarılıp aktarılmadığını
matematiksel olarak kontrol etmeye yarayan tablolara mizan denir. Mizanlar düzenlendiği tarihe kadar
yapılmış olan tüm kayıtlarla ilgili hesapların en son durumlarını toplu olarak gösterdiklerinden denetim
ve inceleme amaçlı olarak da kullanılırlar. Aylık kontroller için düzenlenen mizanlara aylık mizan, 12.
ayın sonunda envanter işlemlerinden önce düzenlenen mizana genel geçici mizan,12. ayın sonunda
ancak envanter kayıtlarından (envanter işlemlerinden) sonra düzenlenen mizana da "kesin mizan"
denir.
Ocak İşlemleri
(Ocak Mizanı)
Şubat İşlemleri
(Şubat Mizanı)
Aralık İşlemleri
(Genel Geçici
Mizan)
Envanter
İşlemleri
(Kesin Mizan)
Kasım İşlemleri
(Kasım Mizanı)
22
5. MUHASEBE SÜRECİNDE GERÇEKLEŞEN İŞLEMLERİN KAYDI
Yeni bir muhasebe dönemi, ilk olarak açılış bilançosunun ve açılış kaydının yapılması ile
başlamaktadır.
Açılış bilançosu, faaliyetine devam eden işletmelerde bir önceki dönemin sonunda hazırlanan
bilançodur. Bir önceki dönemin kapanış bilançosu bir sonraki dönemin açılış bilançosu olmaktadır.
Açılış bilançosu, işletmenin dönem başındaki varlıkları ile bu varlıkların elde edildiği kaynakları
göstermektedir.
Açılış kaydı, açılış bilançosunda yer alan hesap kalemlerinin yevmiye defterine aktarılmasıyla yapılan
kayıttır. Açılış kaydında açılış bilançosunun aktif tarafında yer alan hesaplar kaydın borcuna; pasif
tarafta yer alan hesaplar ise kaydın alacak tarafına yazılır. Düzenleyici hesaplar ise tam tersi şekilde
çalışırlar.
Karabük Çelik A.Ş.
01.01.2014 Tarihli Açılış Bilançosu
Aktif
Pasif
1. DÖNEN VARLIKLAR
40.000
Kasa
10.000
Bankalar
35.000
Verilen Çekler ve Öd.Em.
(5.000)
3. KISA VADELİ YAB.KAY.
20.000
Banka Kredileri
20.000
4. UZUN VADELİ YAB. KAY. 10.000
Satıcılar
10.000
5. ÖZKAYNAKLAR
Sermaye
AKTİF TOPLAMI
PASİF TOPLAMI
110.000
80.000
80.000
110.000
23
2. DURAN VARLIKLAR
70.000
Binalar
100.000
Birikmiş Amortisman
(30.000)
1
--------------------------------------01.01.2014---------------------------------
Borç
100 KASA HS.
10.000
102 BANKALAR HS.
35.000
252 BİNALAR HS.
100.000
Alacak
103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖD.EM. (-)
5.000
257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-)
30.000
300 BANKA KREDİLERİ
20.000
420 SATICILAR
10.000
500 SERMAYE
80.000
Açılış kaydı.
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Açılış kaydından sonra dönem içerisinde gerçekleşen mali nitelikteki olayların hesaplar aracılığıyla
yevmiye defterine ve büyük deftere kaydedilmesi gerekmektedir.
1. İşletme bankadaki hesabından 20.000 TL çekmiştir.
2. Kredili (veresiye) olarak 40.000 TL’lik mal satın alınmıştır.
3. İşletme maliyeti 15.000 TL olan malını 25.000 TL’ye nakit olarak satmıştır.
4. İşletme bankaya olan kredi borcunun 5.000 TL’lik kısmını ödemiştir.
5. İşletme nakliye gideri olarak 3.000 TL ödemiştir.
Dönem içi işlemlerin muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi olmalıdır:
Yapılan tüm muhasebe kayıtları işletme tarafından yapılmaktadır. Dolayısıyla işlemlerin
hepsini işletme açısından değerlendirmek gerekmektedir.
1. Bankadaki hesabımızda bulunan 35.000 TL’nin 20.000 TL’si bankadan çekilerek işletmenin
kasasına konulmuştur. Öncelikle bu işlemle ilgili olan hesapların neler olduğu ve bu hesapların hangi
tür hesap olduğuna karar vermemiz önemlidir. Hem bankadaki para hem de kasadaki nakit para
işletme açısından birer varlıktır. Dolayısıyla bir varlık hesabında (banka) azalma olurken diğer varlık
hesabında (kasa) artış yaşanmıştır. Bu durumda kasa hesabını 20.000 TL artırırken; bankalar
hesabını 20.000 TL azaltmamız gerekmektedir. Varlık hesaplarında, diğer bir ifade ile aktif karakterli
hesaplarda, artışlar hesabın borç tarafına; azalışlar ise alacak tarafına kaydedilmektedir.
1
--------------------------------------01.03.2014--------------------------------100 KASA HS.
Borç
Alacak
20.000
102 BANKALAR HS.
24
------------------------------------------- / ------------------------------------------
20.000
2. Kredili veya veresiye olarak alışlarda işletme malı teslim alır ancak ödemenin ileriki bir tarihte
yapılacağını belirtir. Örneğin ödemenin 2 ay sonra yapılacağı üzerinde anlaşılır. Bu durumda işletme
malı satan kişiye borçlanmaktadır. Çünkü malı satın almıştır ancak henüz ödeme yapmamıştır. Bu
örnekte işletme mal satın aldığı için öncelikle malları izlediği hesabı malın tutarı olan 40.000 TL
artırmalıdır. Mallar işletme açısından birer varlıktır; dolayısıyla malları izlediğimiz Ticari Mallar hesabı
bir varlık hesabıdır. Bilindiği üzere varlık hesaplarında artışlar ilgili hesabın borç tarafına
kaydedilmektedir.
Buna karşılık işletme satın aldığı mallara karşılık henüz bir ödeme yapmadığından borcunda artış
meydana gelmiştir. İşletme borçlarını bir kaynak hesabına kaydetmelidir. Senetsiz borçlar için
kullanılan hesap Satıcılar hesabıdır. Satıcılar hesabı bir kaynak hesabı, diğer bir değişle pasif
karakterli bir hesap, olduğu için artış miktarı olan 40.000 TL’yi bu hesabın alacak tarafına kaydetmemiz
gerekmektedir.
2
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------153 TİCARİ MALLAR HS.
Borç
Alacak
40.000
320 SATICILAR HS.
40.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
3. Bu işlemde işletme 15.000 TL maliyete sahip ticari malını 25.000 TL’ye satmıştır. İşletmenin mal
varlığı 15.000 TL azalırken; karşılığında kasasına 25.000 TL nakit girmiştir. Aradaki 10.000TL işletme
açısından kar olarak nitelendirilir. Bu işlemde 10.000TL karın nasıl meydana geldiğini görebilmek
amacıyla satış hasılatı olan 25.000TL ile bu satışın maliyeti olan 15.000TL ayrı ayrı hesaplara
yazılmalıdır. Bunu gerçekleştirmek amacıyla muhasebede satış işlemi iki ayrı kayıt aracılığıyla
yapılmaktadır. İlk olarak satış hasılatı ve bu hasılatın tahsiline ilişkin kayıt yapılır; ardından işletmeden
mal çıkışı ve bu malın maliyetine ilişkin kayıt yapılmaktadır.
3A
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------100 KASA HS.
Borç
25.000
600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS.
3B
Alacak
------------------------------------------- / -----------------------------------------621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ HS.
153 TİCARİ MALLAR HS.
25.000
----------15.000
---------15.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
İlk olarak işletme satmış olduğu mallara karşılık 25.000TL nakit para tahsil etmiştir. İşletmenin
kasasındaki para miktarı arttığı için bu tutar Kasa hesabının borç tarafına kaydedilmiştir. Bunun
karşılığında işletmenin elde ettiği satış geliri, bir gelir hesabı olan Yurtiçi Satışlar hesabına
kaydedilmektedir. Gelir hesaplarındaki artışlar ilgili hesabın alacak tarafına kaydedilmektedir.
İkinci kayıt ise işletmeden mal çıkışını ve maliyeti göstermek için yapılmıştır. İşletme mal sattığında
deposundaki mallarda azalma olacaktır. Bu azalışın kayıtlara alınması gerekmektedir. İşletme
25
mallarını Ticari Mallar hesabında izlemektedir; bu bir varlık hesabı olduğundan azalışlar bu hesabın
alacak tarafına kaydedilmelidir. Bu noktada azalışın mutlaka maliyet değeri üzerinden (15.000TL)
yapılması gerektiğine dikkat ediniz. Bir önceki kayıtta satış hasılatı kaydedilmişti bu kayıtta da o satışın
maliyeti kaydedilmelidir. İşletmenin yaptığı satışın maliyeti bir gider hesabı olan Satılan Ticari Malın
Maliyeti hesabına kaydedilmektedir. Gider hesaplarındaki artışlar ilgili hesabın alacak tarafına
kaydedilmektedir.
4. İşletme bankadan çekmiş olduğu kredi, işetme açısından bir borçtur ve bir kaynak hesabı olan
Banka Kredileri hesabında izlenmektedir. Bu işlemde işletme daha önce çekmiş olduğu kredinin
5.000TL’lik kısmını geri ödemiştir. Dolayısıyla işletmenin kredi borcu 5.000TL azalmıştır. Bunun
karşılığında bankaya ödeme yapıldığından kasadaki para da 5.000TL azalmıştır. Kasa hesabı
alacaklandırılarak; Banka Kredileri hesabı ise borçlandırılarak her iki hesap da azaltılmalıdır.
4
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------300 BANKA KREDİLERİ HS.
Borç
Alacak
5.000
100 KASA HS.
5.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
5. İşletmenin ödediği nakliye parası, bir gider niteliğindedir ve gider olarak kaydedilmelidir. Nakliye
giderinin muhasebede kaydedildiği hesap Diğer Olağan Gider ve Zararlar hesabıdır. Bu bir gider
hesabıdır; dolayısıyla artışlar bu hesabın borç tarafına kaydedilmektedir. Ödemenin nakit yapıldığı
düşünülürse kasadaki nakit paramızda azalma olacağından; Kasa hesabına alacak kaydı yapmamız
gerekmektedir.
5
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------659 DİĞER OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR HS.
Borç
Alacak
3.000
100 KASA HS.
3.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Bu işlemlere ilişkin büyük defter kayıtları ise aşağıdaki gibidir:
Kasa Hs.
Bankalar Hs.
10.000
5.000
35.000
20.000
20.000
3.000
35.000
20.000
Verilen Çek.
5.000
0
5.000
25.000
55.000
8.000
26
Binalar Hs.
Birik. Amor.
100.000
100.000
0
0
Ticari Mallar Hs.
30.000
40.000
15.000
30.000
40.000
15.000
Satıcılar
Banka Kred.
Sermaye
5.000
20.000
10.000
5.000
20.000
40.000
0
Yurtiçi Satışlar
0
80.000
0
80.000
50.000
Sat.Tic.Mal.Mali.
Diğ.Ol.Gid.Zar.
25.000
15.000
3.000
25.000
15.000
0
3.000
0
GENEL GEÇİCİ MİZAN
HESAPLAR
TUTAR
KALAN
BORÇ
ALACAK
BORÇ
Kasa Hs.
55.000
8.000
47.000
Bankalar Hs.
35.000
20.000
15.000
-
5.000
Ticari Mallar
40.000
15.000
25.000
Binalar
100.000
-
100.000
Birikmiş Amort.
-
30.000
30.000
Banka Kredileri
5.000
20.000
15.000
Satıcılar
-
50.000
50.000
Sermaye
-
80.000
80.000
Yurtiçi Satışlar
-
25.000
25.000
Sat.Tic.Mal.Maliyeti
15.000
-
15.000
Diğer Olağan Gid. Ve Zarar
3.000
-
3.000
253.000
253.000
205.000
Verilen Çekler ve Öd. Em.
TOPLAM
ALACAK
5.000
205.000
27
Karın hesaplanmasına yönelik envanter kayıtları ise aşağıdaki gibidir:
6A
Borç
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------600 YURTİÇİ SATIŞLAR.
Alacak
25.000
690 DÖNEM KAR VEYA ZARARI HS..
6B
6C
25.000
------------------------------------------- / -----------------------------------------690 DÖNEM KAR VEYA ZARARI
----------18.000
----------
659 DİĞER OLAĞAN GİD. VE ZAR.
3.000
621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ HS.
15.000
------------------------------------------- / -----------------------------------------690 DÖNEM KAR VEYA ZARARI HS.
7.000
692 DÖNEM NET KAR VEYA ZARARI HS.
6D
------------------------------------------- / -----------------------------------------692 DÖNEM NET KAR VEYA ZARARI HS.
7.000
----------7.000
----------
590 DÖNEM NET KARI HS.
7.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Kesin Mizan
HESAPLAR
TUTAR
KALAN
BORÇ
ALACAK
BORÇ
Kasa Hs.
55.000
8.000
47.000
Bankalar Hs.
35.000
20.000
15.000
-
5.000
Ticari Mallar
40.000
15.000
25.000
Binalar
100.000
-
100.000
Birikmiş Amort.
-
30.000
30.000
Banka Kredileri
5.000
20.000
15.000
Satıcılar
-
50.000
50.000
Sermaye
-
80.000
80.000
Yurtiçi Satışlar
25.000
25.000
Sat.Tic.Mal.Maliyeti
15.000
15.000
Diğer Olağan Gid. Ve Zarar
3.000
3.000
Dönem Kar Veya Zararı
25.000
25.000
Dönem Net Kar Veya Zararı
7.000
7.000
-
7.000
310.000
310.000
Verilen Çekler ve Öd. Em.
Dönem Net Karı
TOPLAM
ALACAK
5.000
7.000
187.000
187.000
Son olarak bilanço ve gelir tablosunun hazırlanması. Bilanço ve gelir tablosu kesin mizandan
yararlanılarak hazırlanmaktadır.
28
Karabük Çelik A.Ş.
31.12.2014 Tarihli Kapanış Bilançosu
Aktif
Pasif
1. DÖNEN VARLIKLAR
Kasa
Bankalar
Verilen Çekler ve Öd.Em.
Ticari Mallar
2. DURAN VARLIKLAR
Binalar
Birikmiş Amortisman
82.000
47.000
15.000
(5.000)
25.000
3. KISA VADELİ YAB.KAY.
15.000
Banka Kredileri
15.000
4. UZUN VADELİ YAB. KAY. 50.000
Satıcılar
50.000
70.000
100.000
(30.000)
AKTİF TOPLAMI
152.000
5. ÖZKAYNAKLAR
Sermaye
Dönem Net Karı
PASİF TOPLAMI
87.000
80.000
7.000
152.000
2014 YILI GELİR TABLOSU
Brüt Satışlar
25.000
Satıştan İndirimler (-)
-
NET SATIŞLAR
25.000
Satışların Maliyeti (-)
(15.000)
BRÜT SATIŞ KAR VEYA ZARARI
10.000
FAALİYET GİDERLERİ (-)
-
DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİD.VE ZAR.
3.000
DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI
7.000
Ancak bu kayıtların yapılabilmesi için hesapların kullanım amaçlarının ve işleyiş kurallarının ayrı ayrı
bilinmesi gerekmektedir. Ders notunun devamında hesaplar ayrıntılı şekilde incelenecektir.
5.1. Dönen Varlık Hesapları ve İşleyiş Kuralları
Finansal durum tablosunu (bilanço) incelerken gördüğümüz gibi varlıkları (i) Dönen Varlıklar ve (ii)
Duran Varlıklar olarak ikiye ayırmaktayız. Dönen varlıklar, işletmenin kasasında ve bankasında tuttuğu
nakit paralar ile 1 yıldan daha kısa bir sürede paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülen varlıklardır.
Dönen varlıklar bilançoda en likit varlıktan başlayarak daha az likit varlığa doğru sıralanmıştır. Bu
sıralamaya göre dönen varlıklar tek düzen hesap planında çeşitli sınıflara ayrılmıştır.
29
10 HAZIR DEĞERLER
11 MENKUL DEĞERLER
12 TİCARİ ALACAKLAR
13 DİĞER ALACAKLAR
15 STOKLAR
18 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER
19 DİĞER DÖNEN VARLIKLAR
Hazır Değerler, nakit olarak elde veya bankada bulunan varlıklar ile istenildiği zaman değer kaybına
uğramadan paraya çevirme olanağı bulunan varlıklara Hazır Değerler denir. Türkiye Muhasebe
Standartlarında Hazır Değerler yerine Nakit ve Nakit Benzeri Varlıklar kavramı kullanılmıştır. Nakit
ve Nakit Benzerleri; hazır değerlerin tamamını ve menkul kıymetler grubundaki değeri kesinlikle
saptanabilen, nakde kolayca çevrilebilen, kısa vadeli ve yüksek likiditeye sahip, değerindeki değişim
riski önemsiz olan yatırımları kapsamaktadır. Standartlarda vadesi 3 ay ve daha az olan yatırımlar
(hisse senetleri hariç) nakit benzeri yatırım olarak kabul edilmektedir.
100 KASA HESABI
İşletmenin ulusal veya yabancı para cinsinden nakit giriş çıkışlarını izlediği hesaptır. İşletmenin
kasasına para girişi yaratan olaylar tahsilat; kasasından para çıkışı yaratan olaylar tediye olarak
adlandırılmaktadır.
Hesabın borcuna nakit girişleri, alacağına nakit çıkışları kaydedilir. Hesabın borç kalanı işletmede
bulunması gereken mevcudu verir. Kasa hesabında milli ve yabancı paralar izlenir. Yabancı paralar,
hesaba o günkü kur üzerinden belirlenen TL cinsinden alınır. Yabancı paralar, Kasa hesabının altında
açılan yardımcı hesaplar ile izlenmektedir. Yabancı paraların alış ve satışı arasındaki kur farkları kar
ya da zarar olarak muhasebeleştirilir.
İşlem hangi para biriminden yapılırsa yapılsın muhasebe kayıtlarına sadece Türk Lirası
cinsinden kaydedilmelidir.
İşletme yabancı para cinsinden nakdini TL cinsinden paralardan ayırmak amacıyla alt
hesaplardan yararlanmaktadır. Örneğin; TL cinsinden nakit için 100.01. TL Kasası Hs.,
Dolar cinsinden nakdini izlemek için 100.02. Dolar Kasası Hs. kullanabilir.
İşletme, 10.08.2014 tarihinde döviz bürosundan 10.000$ almıştır. Bu tarihte kur
1$=2,05TL’dir. Bu işlemde kayıt yapılırken mutlaka TL cinsinden tutar yazılmalıdır.
1
--------------------------------------10.08.2014--------------------------------100 KASA HS.
02. Dolar Kasası
Borç
Alacak
20.500
100 KASA HS.
01. TL Kasası
20.500
10.000$*2,05=20.500TL
30
------------------------------------------- / ------------------------------------------
İşletme 20.11.2014 tarihinde ise almış olduğu Dolarların 2.000$’lık kısmını bozdurmuştur. Bu tarihte
kur 1$=2,10TL’dir.
2A
--------------------------------------10.08.2014--------------------------------100 KASA HS.
01. TL Kasası
Borç
Alacak
4.200
100 KASA HS.
02. Dolar Kasası
4.100
646 KAMBİYO KARI HS.
100
Satış Bedeli….2.000$*2,10=4.200TL
Alış Bedeli……2.000$*2,05=4.100TL
Kur Farkı…4.200 – 4.100 = 100TL
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Yabancı para kur farkından elde edilen kar “646 Kambiyo Karı” Hesabına; ortaya çıkan zarar ise “656
Kambiyo Zararları” Hesabına kaydedilir.
Eğer yukarıdaki örnekte kur 1$=2TL olsaydı bu durumda zarar ortaya çıkacaktır.
2B
--------------------------------------10.08.2014--------------------------------100 KASA HS.
01. TL Kasası
Borç
Alacak
4.000
656 KAMBİYO ZARARLARI HS.
100 KASA HS.
02. Dolar Kasası
100
4.100
Satış Bedeli….2.000$*2,10=4.000TL
Alış Bedeli……2.000$*2,05=4.100TL
Kur Farkı…4.000 – 4.100 = (100)TL Zarar
------------------------------------------- / ------------------------------------------
101 ALINAN ÇEKLER HESABI
Üçüncü kişilerden alınan çeklerin tahsil edilinceye veya ciro (devredilinceye) edilinceye kadar izlendiği
hesaptır.
Senet ve çeklerde ciro etmek; elimizdeki senedi başka birine tüm haklarıyla vermek
anlamına gelmektedir. İşletme elindeki çeki ciro ettiğinde işletmenin elindeki çeklerde
azalma olacaktır. Başka biri işletmeye çek ciro ettiğinde ise işletmenin elindeki çek miktarı
artacaktır.
Yabancı para üzerinden düzenlenen çekler de Türk Lirası tutarları üzerinden bu hesapta izlenir. Alınan
çekler için hesap borçlandırılır, alınan bu çeklerin tahsil edilmesi, ciro edilmesi gibi durumlarda hesap
alacaklandırılır. Hesabın borç kalanı elde bulunan alınan çekleri gösterir.
31
İşletmenin alacaklı olduğu Ahmet Güngör, borcuna karşılık işletmeye 10.000TL’lik çek
vermiştir.
1
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------101 ALINAN ÇEKLER HS.
Borç
Alacak
10.000
120 ALICILAR HS.
10.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
İşletme bir gün önce almış olduğu 10.000TL’lik çeki, kendi borcuna karşılık Metin Kaplan’a ciro
etmiştir.
1
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------320 SATICILAR HS.
Borç
Alacak
10.000
101 ALINAN ÇEKLER HS..
10.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Veya işletme almış olduğu çeki bankadan tahsil etmiştir.
Çeki elinde bulunduran kişi bankaya giderek çeki düzenleyen kişinin hesabından çekin
üzerinde yazılı olan tutarı çekme hakkına sahiptir. Karşılıksız çek, çekin üzerinde yazılı
tutarın kişinin banka hesabında bulunmaması anlamına gelmektedir.
1
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------100 KASA HS.
Borç
Alacak
10.000
101 ALINAN ÇEKLER HS..
10.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
İşletme elinde bulunan 1.000$’lık çeki bankadan tahsil etmiştir. Çekin işletme kayıtlarına girdiği
tarihteki kur 1$=2TL dir. Çekin tahsil edildiğindeki kur ise 1$=2,2TL’dir.
1
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------100 KASA HS.
Borç
Alacak
2.200
101 ALINAN ÇEKLER HS.
646 KAMBİYO KARLARI HS.
2.000
200
------------------------------------------- / ------------------------------------------
103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) HESABI
Bu hesap, bir aktif düzenleyici hesap olup bankalar hesabını düzenlemektedir. İşletmenin banka
hesabından ödenmek üzere keşide ettiği (düzenlediği) çekleri izlediği hesaptır. Kişilere çek ve ödeme
emri verildiğinde hesaba alacak; çek ve ödeme emirlerinin bankadan tahsil edildiği anlaşıldığında da
bu hesaba borç, bankalar hesabına alacak kaydedilir.
32
Keşide etmek, bir senedin yasal kriterle uygun olarak düzenlenmesi ve karşı tarafa verilmesi
anlamına gelmektedir.
Bu hesap bir düzenleyici hesaptır. Bilançonun aktif tarafında yer almasına karşılık bir varlık
hesabı değildir ve ters taraftan çalışmaktadır.
İşletme satın almış olduğu 10.000TL değerinde mala karşılık 2.000TL nakit ödemiş; 5.000TL
değerinde çek ciro etmiş ve geriye kalan 3.000TL için çek keşide etmiştir.
1
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------153 TİCARİ MALLAR HS.
Borç
Alacak
10.000
100 KASA HS.
2.000
101 ALINAN ÇEKLER HS..
5.000
103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖD. EM.
3.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Bu örnekte işletme 10.000TL değerinde ticari mal satın almıştır. Bunun karşılığında işletme ödemeyi
farklı yöntemleri bir arada kullanarak gerçekleştirmiştir. İlk olarak 2.000TL’lik kısmını nakit olarak
ödemiştir. Bu durumda işletmenin kasasındaki para miktarı azalacaktır. Buna ek olarak işletme daha
önce başkalarından almış olduğu 5.000TL’lik çeki malı satan tarafa ciro etmiştir (devretmiştir).
İşletmenin elinde bulunan çek miktarı azalmıştır. Son olarak geriye kalan 3.000TL için ise çek keşide
etmiştir. Keşide etmek, işletmenin çeki düzenleyip karşı tarafa vermesi anlamındadır. Artık malı satan
kişi bu çekle gidip işletmenin banka hesabından 3.000TL çekebilecektir. Bu gerçekleşesiye kadar ilgili
tutar borç olarak Verilen Çekler hesabında izlenmelidir.
Çeki verdikten 5 gün sonra işletmenin vermiş olduğu çekin banka hesabımızdan tahsil edildiği bilgisi
gelmiştir.
2
--------------------------------------20.03.2014--------------------------------103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖD. EM.
Borç
Alacak
3.000
102 BANKALAR HS.
3.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
102 BANKALAR HESABI
İşletmelerin bankalara veya diğer finans kuruluşlarına vadeli veya vadesiz olarak yatırdıkları paraların
izlendiği hesaptır. İşletmenin banka hesabına yatırılan veya başkaları tarafından transfer edilen
paralar için hesap borçlandırılır, işletmenin banka hesabından çektiği veya başkalarına transfer ettiği
paralar için hesap alacaklandırılır. Hesabın borç kalanı bankadaki parayı gösterir.
33
Bu hesapta işletmenin bankadaki hesabında bulunan paralar izlenmektedir. İşletmenin
bankadan çekmiş olduğu kredi ile karıştırmayınız. Bankadan çekilen kredi bir borçtur ve bir
kaynak hesabında izlenmelidir.
İşletmeler ticari hayatlarında genellikle birden fazla banka ile işlem yapmaktadır. Farklı bankalardaki
paraları izlemek için ana hesaba bağlı alt hesaplar açılabilir. Örneğin:
102
BANKALAR HESABI
102.01. Akbank
102.02. Vakıfbank
102.03. İş Bankası
İşletme 10.08.2014 tarihinde İş Bankasında vadesiz hesap açtırmış ve bu hesaba 10.000TL
yatırmıştır.
1
--------------------------------------10.08.2014--------------------------------102 BANKALAR HS.
01. İş Bankası
Borç
Alacak
10.000
100 KASA HS.
10.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
İşletme 25.09.2014 tarihinde İş Bankasındaki hesabından 4.000TL’yi Akbank’ta açmış olduğu vadesiz
hesaba transfer etmiştir.
2
--------------------------------------25.09.2014--------------------------------102 BANKALAR HS.
02. Akbank
Borç
Alacak
4.000
102 BANKALAR HS.
01. İş Bankası
4.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
30.09.2014 tarihinde Ahmet Korkmaz, işletmeye olan 40.000TL’lik senetsiz borcuna karşılık işletmenin
İş Bankasındaki hesabına EFT gerçekleştirmiştir.
3
--------------------------------------30.09.2014--------------------------------102 BANKALAR HS.
01. İş Bankası
Borç
Alacak
40.000
120 ALICILAR HS.
40.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Banka hesapları arasında para transferi için kullanılan EFT terimi, farklı bankalar arasındaki
hesaplar için; havale ise aynı banka içerisindeki hesaplar için kullanılmaktadır.
34
İşletme 10.11.2014 tarihinde 15.000TL değerinde ticari mal satın almıştır. Ödemenin 5.000TL’lik kısmı
için çek ciro etmiş, kalan 10.000TL’lik kısmı için ise İş Bankasındaki hesabından havale yapmıştır.
2
--------------------------------------25.09.2014--------------------------------153 TİCARİ MALLAR HS.
Borç
Alacak
15.000
102 BANKALAR HS.
01. İş Bankası
101 ALINAN ÇEKLER HS.
10.000
5.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
İşletmeler atıl durumdaki (hali hazırda ihtiyaç duymadıkları fazla paralarını) nakitlerini finansal
varlıklara yatırmaktadır. Söz konusu finansal varlıklar, menkul kıymetler olarak adlandırılmaktadır.
Menkul kıymetler, işletmenin faiz ve kar payı sağlamak, fiyat değişimlerinden yararlanarak kar elde
etmek amacıyla geçici bir süre elde tutmak üzere edinmiş oldukları hisse senedi, tahvil, hazine bonosu
vb. varlıklardır. Menkul kıymetlerin geçici bir yatırım olarak kabulü için (i) her an paraya çevrilecek bir
piyasasının olması ve (ii) yönetimin bunları nakit gereksinimi olduğunda satma niyetinin olması,
gerekmektedir.
Bir yıldan kısa sürede elden çıkarmak amacıyla alınan menkul kıymetler geçici yatırım; bir
yıldan uzun süre elde tutmak amacıyla alınana menkul kıymetler ise uzun süreli yatırım
olarak değerlendirilmektedir.
Menkul kıymetler grubunda aşağıdaki hesaplar yer almaktadır:
110 Hisse Senetleri Hesabı
111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı
112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı
118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı
Bir yıldan kısa sürede elden çıkarmak amacıyla yapılan menkul kıymet yatırımlarında öncelikle yapılan
yatırımın türünün yukarıdaki hesaplardan hangisinin kapsamına girdiğine karar vermemiz
gerekmektedir.
110 HİSSE SENETLERİ HESABI
Hisse senetleri; sermayesi eşit paylara bölünmüş anonim ve hisseli komandit şirketler ile özel
kanunlarla kurulmuş kuruluşların kanuni hükümlere uygun olarak çıkardıkları sermayeye katılım payını
gösteren belgedir. Hisse senetleri sahipleri şirketin ortağı olduklarından kar payı alma ve yönetime
katılma (oy kullanma) ve tasfiyeye katılma hakları vardır.
Geçici yatırım amacıyla alınan hisse senetleri alış bedeli ile bu hesapta izlenir. Hisse senedi satın
35
alındığında alış değeri üzerinden hesabın borç tarafına; hisse senedi satıldığında ise muhasebe
kayıtlarındaki değer üzerinden hesabın alacak tarafına kayıt yapılmaktadır. Hisse senedi alımlarında
ödenen komisyon, 653 Komisyon Gideri olarak muhasebeleştirilir. Türkiye Muhasebe Standardı 39 ise
ödenen komisyon giderlerinin menkul kıymetin değerine eklenmesi gerektiğini belirtmektedir.
Borsada işlem yapabilmek için işlem yapma yetkisine sahip olan bir aracı kurumda hesap
açmanız gerekmektedir. Borsada doğrudan bireysel işlem yapmak mümkün değildir. Aracı
kurumlar belirli bir komisyon karşılığında borsada alım satım işlemlerini sizin adınıza
gerçekleştirir. Örneğin; Garanti Yatırım, Ak Yatırım, Global Menkul Değerler, İş Yatırım gibi.
İşletmemiz 10.04.2014 tarihinde Borsa İstanbul’da işlem gören Arçelik A.Ş.’ye ait 10.000
adet hisse senedini tanesi 12,50TL’den geçici yatırım amacıyla satın almıştır. İşletme, hisse
senetlerinin bedelini ve aracı kuruma ödeyeceği 1.000TL’yi İş Bankasındaki hesabından
havale yapmıştır.
1
--------------------------------------10.04.2014---------------------------------
Borç
110 HİSSE SENETLERİ HS.
01. Arçelik
653 KOMİSYON GİDERLERİ HS.
125.000
102 BANKALAR HS.
01. İş Bankası
Alacak
1.000
126.000
12,5TL*10.000Adet=125.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
TMS 39’a uygun yapılacak kayıtta ise 1.000TL komisyon gideri hisse senedinin maliyetine eklenecek
dolayısıyla hisse senetleri hesabı 126.000TL borçlandırılacaktır.
Hisse senetlerinin piyasa değeri, piyasanın tamamını etkileyen faktörlere veya şirkete ilişkin çeşitli
nedenlere bağlı olarak değişebilmektedir. Dolayısıyla hisse senetleri elden çıkartılırken piyasa değeri,
muhasebe kayıtlarındaki değerden farklı olabilmektedir.
Hisse senetlerinin elden çıkarma zamanındaki değerinin, muhasebe kayıtlarındaki değerin üzerinde
olması durumunda aradaki fark 645 Menkul Kıymet Satış Karları; altında olması durumunda aradaki
fark 655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabı’na kaydedilmektedir.
İşletme, 30.05.2014 tarihinde daha önce almış olduğu Arçelik A.Ş.’ye ait hisse
senetlerinden 2.000 adetini tanesi 13,20TL’den satmıştır. Aracı kurum, 300TL komisyon
ücretini kestikten sonra geriye kalan tutarı işletmenin İş Bankasındaki hesabına yatırmıştır.
Hisse senetlerinin muhasebe kayıtlarındaki değeri……….12,5 * 2.000adet = 25.000TL
Hisse senetlerinin satış bedeli……………………………….13,2 * 2.000adet = 26.400TL
Satış kar veya zararı………………………………………….26.400 – 25.000 = 1.400TL Kar
36
Komisyon gideri……………………………………………….. 300TL
2A
--------------------------------------30.05.2014---------------------------------
Borç
102 BANKALAR HS.
01. İş Bankası
Alacak
26.100
653 KOMİSYON GİDERLERİ HS.
300
110 HİSSE SENETLERİ HS.
01. Arçelik
25.000
645 MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI
1.400
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Satış tarihinde hisse senedinin piyasa değeri 12TL olsaydı yapılacak kayıt aşağıdaki gibi olmalıydı.
Hisse senetlerinin muhasebe kayıtlarındaki değeri……….12,5 * 2.000adet = 25.000TL
Hisse senetlerinin satış bedeli……………………………….12 * 2.000adet = 24.000TL
Satış kar veya zararı………………………………………….24.000 – 25.000 = (1.000)TL Zarar
Komisyon gideri……………………………………………….. 300TL
2B
--------------------------------------30.05.2014---------------------------------
Borç
102 BANKALAR HS.
01. İş Bankası
653 KOMİSYON GİDERLERİ HS.
23.700
655 MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI HS.
1.000
Alacak
300
110 HİSSE SENETLERİ HS.
01. Arçelik
25.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
111 ÖZEL KESİM TAHVİL, SENET VE BONOLARI HESABI
112 KAMU KESİMİ TAHVİL, SENET VE BONOLARI HESABI
Tahviller; anonim şirketlerin, iktisadi devlet teşekküllerinin ve kamu kuruluşlarının uzun vadeli borç
sağlamak üzere çıkarmış oldukları borçlanma senetlerine denir. Tahviller de aynı hisse senetleri gibi
ikincil piyasalarda el değiştirebilir ve geçici yatırım amacıyla kullanılabilirler.
Kamu kesimi kurum ya da kuruluşları tarafından düzenlenen bir yıldan kısa vadeli emre veya hamiline
yazılı menkul kıymet niteliğindeki menkul kıymetlere hazine bonosu; özel kesim kuruluşları tarafından
çıkarılan bonolara ise finansman bonosu adı verilmektedir.
Geçici yatırım amacıyla alınan tahvil ve bonolar ihraç eden kurumun kamu veya özel olmasına göre
alış bedeli ile ilgili hesapta izlenir. Tahvil ve bono satın alındığında alış değeri üzerinden hesabın borç
tarafına; tahvil ve bono satıldığında ise muhasebe kayıtlarındaki değer üzerinden hesabın alacak
tarafına kayıt yapılır.
37
Tahvil ve bono alımlarında ödenen komisyon, 653 Komisyon Gideri olarak muhasebeleştirilir. Tahvil
ve bono muhasebe kayıtlarındaki bedelinin üzerinde veya altında satılması halinde fark 645 Menkul
Kıymet Satış Karları veya 655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabı’na kaydedilir. Tahvil ve bonoların
ihraç tarihinden sonraki tarihte alım satımında işlemiş faizin hesaplanıp ayrı muhasebeleştirilmesi
gerekmektedir. Bu tutar 198 Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar Hesabında izlenebilir.
Ticari Alacaklar, işletmenin esas faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışından doğan
alacaklara denir. Ticari alacağın ortaya çıkabilmesi için öncelikle işletmenin bir satış işlemi
gerçekleştirmesi gerekmektedir. Bu nedenle öncelikle mal ve hizmet satışına değinilecektir.
MAL VE HİZMET SATIŞI
Yurt içindeki gerçek ve tüzel kişilere satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen
toplam değerin izlendiği hesap 600 YURTİÇİ SATIŞLAR HESABI’ dır. 600 Yurtiçi Satışlar Hesabı bir
gelir hesabıdır. Satış gerçekleştiğinde ortaya çıkan hasılat tutarı bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.
Yurtiçi satışlar hesabına alacak kaydedilecek tutar, satış nedeniyle alınan veya alınacak olan bedelin
gerçeğe uygun değeridir.
Satış sırasında yapılan indirimler, gider olarak yazılmamalı satış tutarından düşülmelidir.
Örneğin satış tutarı 100TL olan bir malın satımında alıcıya yapılacak olan %5 indirim
kaydedilirken; 100TL satış hasılatı 5TL gider yazılmaz. İndirim tutarı düşülür ve satış
hasılatı olarak 95TL yazılır.
İşletme, 10.05.2014 tarihinde 10.000TL değerinde mal satmıştır. Mal bedelinin 4.000TL’si
nakit tahsil edilmiş; geriye kalan tutar için ise çek alınmıştır.
1
--------------------------------------10.05.2014---------------------------------
Borç
100 KASA HS.
4.000
101 ALINAN ÇEKLER HS.
6.000
600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS.
Alacak
10.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Satışlar peşin olarak yapılabileceği gibi vadeli veya taksitli olarak da yapılabilir. Müşteriye tanınan vade
için fark alınması, diğer bir ifade ile peşin satış ile vadeli satış tutarı arasında fark olması, durumunda
aradaki fark, faiz geliri olarak kaydedilmelidir. Ancak, dönemsellik ilkesi gereği bu tutar tahsil edilinceye
veya tahakkuk edinceye kadar aktif düzenleyici bir bilanço hesabında izlenmelidir. Bu hesap Örten vd.
(2011:275) önerdiği gibi 122 Alacaklar Reeskontu veya karışıklığa neden olmaması için ismi ve kodu
değiştirilerek 125 Ertelenmiş Faiz Gelirleri (-) hesabı olabilir. Bu notta 125 Ertelenmiş Faiz Gelirleri
hesabı olarak kullanılmaktadır.
38
İşletme, 12.05.2014 tarihinde, peşin değeri 10.000TL olan bir malı 30 gün vadeli olarak
10.200TL’ye Ahmet Yılmaz’a satmıştır.
2
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------120 ALICILAR HS.
01. Ahmet Yılmaz
Borç
Alacak
10.200
600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS.
125 ERTLENEMİŞ FAİZ GELİRLERİ HS.
10.000
200
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Ödeme yapıldığında veya tahakkuk gerçekleştiğinde ertelenmiş faiz geliri hesabındaki tutar, faiz
gelirleri hesabına aktarılacaktır.
KDV HESAPLARI
Katma Değer Vergisi, mal ve hizmet alımları esnasında, satın alma bedelinin belirli bir yüzdesi
oranında alıcı tarafından satın alma bedeline ilave olarak ödenen bir vergi türüdür.
İşletme herhangi bir mal veya hizmet satın aldığında satıcılara satın alma tutarının belirli bir yüzdesi
kadar katma değer vergisi ödemektedir. Ödenen bu tutar, bir sonraki ay devletten geri alınabilecektir.
Dolayısıyla işletme açısından bu tutar bir alacak olarak değerlendirilebilir.
İşletme herhangi bir mal veya hizmet sattığında ise devlet adına alıcılardan satış tutarının belirli bir
yüzdesini vergi olarak tahsil etmektedir. Tahsil edilen bu tutar, gerçekte devlete ait bir paradır. Tahsil
edilen bu tutar, bir sonraki ay devlete (vergi dairesine) ödenmek zorundadır. Dolayısıyla bu tutar
işletme açısından bir borç olarak değerlendirilebilir.
İşletmenin hem tahsil ettiği hem de ödediği KDV tutarların takip edilebilmesi amacıyla iki tane hesaptan
yararlanılmaktadır.
191 İNDİRİLECEK KDV HESABI, Her türlü mal ve hizmet satın alınması sırasında satın alma bedeli
üzerinden satıcılara ödenen (işletmenin ödediği) katma değer vergisinin izlendiği hesaptır. Ödenen
KDV tutarı bu hesabın borcuna kaydedilir.
391 HESAPLANAN KDV HESABI, her türlü mal ve hizmet satın alınması sırasında SATIŞ bedeli
üzerinden işletmenin devlet adına tahsil ettiği katma değer vergisinin izlendiği hesaptır. Tahsil edilen
KDV tutarı bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.
39
İşletme, 25.06.2014 tarihinde 1.000TL + %18KDV ile mal satın almıştır. Malın bedeli
işletmenin bankadaki hesabından ödenmiştir.
1
--------------------------------------25.06.2014--------------------------------153 TİCARİ MALLAR HS.
Borç
Alacak
1.000
191 İNDİRİLECEK KDV HS.
180
102 BANKALAR HS.
1.180
------------------------------------------- / ------------------------------------------
İşletme, 12.05.2014 tarihinde, peşin değeri 10.000TL olan bir malı 30 gün vadeli olarak
10.200TL + 300TL KDV ile Ahmet Yılmaz’a satmıştır.
2
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------120 ALICILAR HS.
01. Ahmet Yılmaz
Borç
Alacak
10.500
600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS.
10.000
125 ERTLENEMİŞ FAİZ GELİRLERİ HS.
200
391 HESAPLANAN KDV HS.
300
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Eğer KDV dahil tutar, satış tutarı olarak verilmişse KDV’yi ayırmak için verilen tutar (1+KDV
oranı)na bölünmelidir. Örneğin, KDV dahil satış tutarı 1.180TL; KDV tutarı da %18 ise KDV
hariç tutar 1.180 / (1+0,18) formülü ile bulunur. 1.180 / 1.18 = 1.000TL
Ticari alacaklar, satış neticesinde herhangi bir senede dayalı olup olmamasına göre farklı
muhasebeleştirilmektedir.
Ticari Alacaklar
Senetsiz
120 Alıcılar Hs.
Senetli
121 Alacak
Senetleri Hs.
120 ALICILAR HESABI
İşletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan kısa vadeli senetsiz
40
alacaklarının izlenmesi için kullanılır.
İşletmenin esas faaliyet konusu dışındaki mal ve hizmet satışı ile ilgili olmayan alacaklar,
Diğer Alacaklar grubunda ilgili hesaplarda izlenir. Örneğin, beyaz eşya satan bir işletmenin,
kullandığı otomobillerden birini satmasından doğan alacağı gibi.
İşletmenin senetsiz alacağı doğduğunda veya senetsiz alacağına faiz işletildiğinde hesap
borçlandırılır; senetsiz alacak tahsil edildiğinde, karşılığında senet alındığında, müşterilere indirim
uygulandığında veya tahsili şüpheli hale geldiğinde hesap alacaklandırılır.
İşletme, 12.05.2014 tarihinde, peşin değeri 10.000TL olan bir malı 30 gün vadeli olarak
10.200TL + 300TL KDV ile Ahmet Yılmaz’a satmıştır.
1
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------120 ALICILAR HS.
01. Ahmet Yılmaz
Borç
Alacak
10.500
600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS.
10.000
125 ERTLENEMİŞ FAİZ GELİRLERİ HS.
200
391 HESAPLANAN KDV HS.
300
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Alacağın Tahsil Edilmesi,
Ahmet Yılmaz, 12.06.2014 tarihinde borcunun tamamını nakit olarak ödemiştir.
2
--------------------------------------30.05.2014--------------------------------100 KASA HS.
Borç
Alacak
10.500
120 ALICILAR HS.
01. Ahmet Yılmaz
10.500
------------------------------------------- / ------------------------------------------
41
Satılan Malın İşletmemize İade Edilmesi,
Herhangi bir nedenle satılan mal işletmeye iade edildiğinde yapılan iade tutarı 610 SATIŞTAN
İADELER HESABI’nın borç tarafına kaydedilir. İade karşılığında iade tutarı işletmeye borçlu olan
kişinin hesabından düşülmelidir.
Ahmet Yılmaz, 15.05.2014 tarihinde daha önce aldığı mallardan 1.000TL’lik kısmını bozuk olması
nedeniyle işletmemize iade etmiştir. İlgili tutar kişinin borcundan düşülmüştür. KDV oranı %3.
3
--------------------------------------15.05.2014---------------------------------
Borç
611 SATIŞTAN İADELER HS.
1.000
391 HESAPLANAN KDV HS.
30
120 ALICILAR HS.
01. Ahmet Yılmaz
Alacak
1.030
------------------------------------------- / ------------------------------------------
391 Hesaplanan KDV hesabı yerine 191 İndirilecek KDV hesabı da kullanılabilir.
Erken Ödeme Nedeniyle Alıcıya İndirim Yapılması (Kasa İskontosu)
Vadeli olarak satılan bir malın bedeli vadesinden önce ödendiğinde işletme alıcıya indirim
uygulayabilir. Kasa iskontosu da denilen bu durumda uygulanan indirim tutarı 611 SATIŞ
İSKONTOLARI HESABI’nın borç tarafına kaydedilir. İskonto karşılığı yapılan işleme göre de ilgili bir
veya daha fazla hesap alacaklandırılır.
Ancak TMS’ye uygun kayıtta erken ödeme dolayısıyla oluşan indirim tutarı ertelenmiş faiz geliri
hesabından düşülmektedir. Dolayısıyla Satış iskontoları hesabına gerek yoktur.
Ahmet Yılmaz, borçlu olduğu tutarın tamamını 30.05.2014 tarihinde ödemiştir. Erken ödeme yaptığı
için 80TL indirim yapılmıştır.
3
--------------------------------------15.05.2014--------------------------------100 KASA HS.
Borç
Alacak
10.420
125 ERTLENEMİŞ FAİZ GELİRLERİ HS.
120 ALICILAR HS.
01. Ahmet Yılmaz
642 FAİZ GELİRLERİ HS.
200
10.500
120
------------------------------------------- / ------------------------------------------
121 ALACAK SENETLERİ HESABI
Alacak senedi bir alacak hakkını gösteren belgedir. TTK’da kambiyo senetleri olarak anılan bono
(emre yazılı senet) ve poliçe; iş hayatında yaygın olarak kullanılmaktadır. İşletmenin esas faaliyet
konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmış alacaklar, bu hesapta
izlenir.
42
Bono; belirli bir şahsın belirli bir parayı diğer şahsa ödemeyi yükümlendiğini bildirdiği
belgedir. Poliçe ise keşideci denilen kimsenin muhatap denilen diğer bir kişiye senedin
teslimi karşılığında belirli bir paranın lehtar denilen üçüncü kişiye ödenmesini emrettiği
belgedir.
İşletmenin gerçekleştirdiği ticari işlem dolayısıyla alınan bono ve poliçeler senedin üzerinde yazılı olan
değer (nominal değer) ile bu hesabına borç tarafına kaydedilir. Söz konusu senetlerin tahsil, ciro,
iskonto, yenileme, teminat gibi nedenlerle elden çıkması durumunda ise hesabın alacağına senedin
üzerinde yazılı olan tutar kadar kayıt yapılır.
Satılan Mal Karşılığında Senet Alınması
İşletme, 12.05.2014 tarihinde, peşin değeri 10.000TL olan bir malı 30 gün vadeli senet
karşılığında 10.200TL + 300TL KDV ile Ahmet Yılmaz’a satmıştır.
1
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------121 ALACAK SENETLERİ HS.
01. Ahmet Yılmaz
600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS.
Borç
Alacak
10.500
10.000
125 ERTLENEMİŞ FAİZ GELİRLERİ HS.
200
391 HESAPLANAN KDV HS.
300
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Senetsiz Alacağa Karşılık Senet Alınması
İşletmemiz, Karabük Çelik A.Ş’den olan 20.000TL’lik senetsiz alacağına karşılık bono almıştır.
2
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------121 ALACAK SENETLERİ HS.
02. Karabük Çelik A.Ş.
120 ALICILAR HS.
02. Karabük Çelik A.Ş.
Alacak
20.000
20.000
43
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Borç
Senedin Daha Uzun Vadeli Yeni Bir Senetle Değiştirilmesi
İşletmemizin alacaklı olduğu Karabük Çelik A.Ş., nakit durumunun elverişsizliği nedeniyle
20.000TL’Lik senedin 21.500TL’lik daha ileri tarihli bir senetle değiştirilmesi yolunda teklifte
bulunmuştur, teklif işletmemizce kabul edilmiştir.
Senedin daha uzun vadeli bir senetle yenilenmesi durumunda ortaya çıkan gelir, 642 Faiz
Gelirleri Hesabında izlenir.
3
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------121 ALACAK SENETLERİ HS.
02. Karabük Çelik A.Ş.
121 ALACAK SENETLERİ HS.
02. Karabük Çelik A.Ş.
642 FAİZ GELİRLERİ HS.
Borç
Alacak
21.500
20.000
500
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Senedin Tahsil Edilmesi
İşletme Karabük Çelik A.Ş.’den almış olduğu 21.500TL’lik senedi vadesinde tahsil etmiştir.
4
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------100 KASA HS.
Borç
Alacak
21.500
121 ALACAK SENETLERİ HS.
02. Karabük Çelik A.Ş.
21.500
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Senedin Ciro Edilmesi
İşletmemiz, 30.05.2014 tarihinde 40.000TL + %10KDV değerinde mal satın almıştır. Bu alım
karşılığında satıcıya 10.000TL nakit ödeme yapmış, 12.500TL’lik çek keşide etmiş ve elinde bulunan
21.500TL’lik senedi ciro etmiştir.
5
--------------------------------------30.05.2014---------------------------------
Borç
153 TİCARİ MALLAR HS.
40.000
191 İNDİRİLECEK KDV HS.
4.000
Alacak
100 KASA HS.
10.000
103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖD.EM. HS.
12.500
121 ALACAK SENETLERİ HS.
21.500
------------------------------------------- / ------------------------------------------
44
Senet İskontosu (Senedin Kırdırılması)
İşletmenin finansman ihtiyacı nedeniyle vade tarihini beklemeden elindeki senedi bir kredi kuruluşuna
satarak o günkü peşin değerini alabilmektedir. Senedin üzerindeki değer ile kırdırıldığı günkü peşin
değeri arasındaki fark işletme açısından bir finansman gideridir.
İşletmemiz, nakit ihtiyacı nedeniyle elindeki 10.000TL nominal değerli senedi %10 eksiğine Akbank’a
kırdırmıştır.
6
--------------------------------------12.05.2014---------------------------------
Borç
100 KASA HS.
9.000
780 FİNANSMAN GİDERLERİ HS.
1.000
121 ALACAK SENETLERİ HS.
Alacak
10.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Senedin Vadesi Gelmesine Rağmen Tahsil Edilememesi
Senedin tahsil edilmesinde şüphe ortaya çıktığında bu alacağın normal durumdaki alacaklar arasında
izlenmesi yerine tahsilinde şüphe bulunan alacak olarak izlenmesi daha sağlıklıdır. Bu nedenle şüpheli
ticari alacaklar hesabı oluşturulmuştur.
Halen senedin tahsil edilme olasılığı bulunmaktadır. Senedin tahsil edilemeyeceği kesin
olarak anlaşılırsa zarar olarak kaydedilmelidir.
İşletme vadesi gelmesine rağmen ödenmeyen 5.000TL’lik bir alacak senedinin tahsilinin şüpheli hale
geldiğini belirlemiştir.
7
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------128 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR HS.
Borç
Alacak
5.000
121 ALACAK SENETLERİ HS.
5.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR
İşletmeler tarafından üçüncü şahıslara karşı belirli bir işin yapılmasının üstlenilmesi veya geri verilmek
üzere alınan bir değerin teminatı amacıyla veya bir sözleşmeye dayalı olarak verilen değerlerin
izlendiği hesaptır.
Bu hesaba bir yıl içinde geri alınacağı öngörülen depozito ve teminatlar kaydedilir. Bu hesabın
borcuna; kamu kurumları ile özel şahıs ve kuruluşlara ödenen depozito ve teminatlar, alacağına ise;
geri alınan, mahsup edilen veya gider kaydedilen depozito ve teminatlar kaydedilir.
İşletmemiz, satmak üzere 10.000TL + %10KDV cam şişede içme suyu satın almıştır.
İşletme cam şişelerin depozitosu için 1.000TL ödemiştir. Ödemeler nakit yapılmıştır.
45
1
--------------------------------------30.05.2014---------------------------------
Borç
153 TİCARİ MALLAR HS.
191 İNDİRİLECEK KDV HS.
10.000
1.000
126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR HS..
1.000
100 KASA HS.
Alacak
12.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Ticari borçlar, bilançonun pasifinde yer almasına karşılık konunun pekişmesi açısından ticari
alacakların hemen peşinden anlatılmıştır. Ticari borç, işletmelerin satmak veya üretimde kullanmak
amacıyla satın aldığı mal ve hizmet dolayı ortaya çıkan senetli ve senetsiz borçlarını izlediği hesap
grubudur.
Ticari Borçlar
Senetsiz
Senetli
320 Satıcılar
Hs.
321 Borç
Senetleri Hs.
İşletmenin esas faaliyet konusu dışındaki mal ve hizmet alışı ile ilgili olmayan borçlar, ticari
borç değildir. Örneğin, bankadan kredi çekilmesi gibi.
TMS 2 Stoklar standardı uyarınca İşletmeler stoklarındaki malları vadeli aldığında alış değeri
ile peşin değeri arasındaki fark finansman gideri olarak sayılmakta; malın maliyet değerine
eklenmemektedir. Tahakkuk edinceye (hukuken ödenecek duruma gelinceye) bu fark pasif
düzenleyici bir hesap olarak önerilen 325 Ertelenmiş Ticari Borçlar Faiz Giderleri (-)
hesabında izlenecektir. Tahakkuk ettikçe 780 Finansman Giderleri hesabına aktarılacaktır.
320 SATICILAR
İşletmenin esas faaliyet konusunda mal ve hizmet alımlarında ortaya çıkan senetsiz borçların izlendiği
hesaptır. İşletmenin senetsiz ticari borcu doğduğunda veya senetsiz borcuna faiz işletildiğinde hesap
alacaklandırılır; senetsiz borç ödendiğinde (nakit, çek, banka havalesi gibi yollarla), karşılığında senet
verildiğinde, işletmemize indirim uygulandığında hesap borçlandırılır.
Vadeli Mal Satın Alınması
İşletme, 10.04.2014 tarihinde peşin değeri 10.000TL olan malı 12.000TL+%10KDV ile 5 ay
46
vadeli satın almıştır. KDV nakit ödenmiştir.
1
--------------------------------------10.04.2014---------------------------------
Borç
153 TİCARİ MALLAR HS.
191 İNDİRİLECEK KDV HS.
10.000
1.200
325 ERTELENMİŞ TİCARİ BORÇLAR FAİZ GİDERLERİ HS.
2.000
Alacak
320 SATICILAR HS.
12.000
100 KASA HS.
1.200
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Senetsiz Ticari Borcun Ödenmesi
İşletme Ali Kaval’a olan senetsiz borcunun 5.000TL’lik kısmını banka hesabından yaptığı havale ile
ödemiştir.
2
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------320 SATICILAR HS.
01. Ali Kaval
Borç
Alacak
5.000
102 BANKALAR HS
5.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
321 BORÇ SENETLERİ HESABI
İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal veya hizmet alışı neticesinde ortaya çıkan senede
bağlanmış borçların izlendiği hesaptır. Senet keşide edildiğinde hesabın alacak tarafına; senet
ödendiğinde veya yenilendiğinde ise borç tarafına kayıt yapılır. Senedin yenilenmesi durumunda
katlanılan ek gider 780 Finansman Gideri olarak muhasebeleştirilir.
Senedin Keşide Edilmesi
İşletme, 10.04.2014 tarihinde peşin değeri 10.000TL olan malı 12.000TL+%10KDV ile 8 ay
vadeli satın almıştır. KDV nakit ödenmiş geri kalan tutar için senet düzenlemiştir..
1
--------------------------------------10.04.2014---------------------------------
Borç
153 TİCARİ MALLAR HS.
191 İNDİRİLECEK KDV HS.
10.000
1.200
325 ERTELENMİŞ TİCARİ BORÇLAR FAİZ GİDERLERİ HS.
2.000
Alacak
321 BORÇ SENETLERİ HS.
12.000
100 KASA HS.
1.200
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Senetsiz Borca Karşılık Senet Verilmesi
İşletmemiz, 14.08.2014 tarihinde Metin Mobilya Ltd.Şti.’ye olan 10.000TL’lik senetsiz borcuna karşılık
10.11.2014 vadeli 10.250TL’lik senet düzenleyerek vermiştir.
47
2
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------320 SATICILAR HS.
02. Metin Mobilya
780 FİNANSMAN GİDERİ HS.
Borç
Alacak
10.000
250
321 BORÇ SENETLERİ HS
10.250
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Senedin Daha İleri Tarihli Başka Bir Senetle Değiştirilmesi
İşletmemiz, alacaklı olan işletmeye vadesi gelen 10.000TL’lik bir borç senedini nakit sıkıntısı nedeniyle
ödeyemeyeceğini bildirmiş; bunun yerine daha ileri tarihli 11.000TL değerinde yeni bir senet vermeyi
teklif etmiştir. Alacaklı işletme bu teklifi kabul etmiştir.
3
--------------------------------------12.05.2014---------------------------------
Borç
321 BORÇ SENETLERİ HS.
10.000
780 FİNANSMAN GİDERİ HS.
1.000
321 BORÇ SENETLERİ HS
Alacak
11.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Senedin Ödenmesi
İşletme vadesi gelen 10.000TL’lik senedi kasasındaki paradan ödemiş ve senedi almıştır.
4
--------------------------------------12.05.2014--------------------------------321 BORÇ SENETLERİ HS.
Borç
Alacak
10.000
100 KASA HS
10.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Diğer alacaklar, işletmenin faaliyet konusu dışındaki işlemlerden doğan ve en fazla bir yıl içerisinde
tahsil edilmesi beklenen alacakların izlendiği hesap grubudur. Söz konusu alacakları izlemek için
kullanılan hesaplar, alacağımızın kimden olduğuna göre farklılaşmaktadır.
131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR HS.
İşletme sahiplerinin henüz yerine getirmediği sermaye taahhütleri ile işletmeden çektikleri veya ödünç
aldıkları paraları izlediğimiz hesaptır.
İşletme sahibi Ahmet Kır, 10.05.2014 tarihinde kişisel ihtiyaçları için işletmenin bankadaki
hesabından 2.500TL çekmiştir.
1
--------------------------------------10.05.2014--------------------------------131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR HS.
102 BANKALAR HS.
Alacak
2.500
2.500
48
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Borç
132 İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR HESABI
133 BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR
İşletmenin esas faaliyetleri dışında iştiraklerinden ve bağlı ortaklıklarından olan alacaklarını izlediği
hesaptır.
TMS 28 İştirakler standardına göre bir yatırımın iştirak sayılabilmesi için işletmemizin yatırım
yapılan işletme üzerinde en az %20 en çok %50 oy hakkına ve o işletme üzerinde önemli
etkiye sahip olması gerekmektedir. Önemli etki, yatırım yapılan işletmenin faaliyetlerinin veya
finansal politikalarının belirlenmesi sürecine katılma gücünü ifade etmektedir.
Sermayesinin %50’sinden fazlasına sahip olunan işletmeler
nitelendirilmektedir.
bağlı ortaklık
olarak
İşletmemiz, %25 ortaklık payına sahip olduğu Ayyıldız Ticaret işletmesinin finansman
ihtiyacını karşılamak amacıyla 10.000TL borç vermiştir.
2
--------------------------------------10.05.2014--------------------------------132 İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR HS.
Borç
Alacak
10.000
102 BANKALAR HS.
10.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
135 PERSONELDEN ALACAKLAR HESABI
İşletme çalışanlarının işletme ile yaptığı işlerden dolayı ortaya çıkan borçlarını izlediğimiz hesaptır. Bu
işlemlere örnek olarak;
- Sosyal tesislerden (lojman gibi) yararlanma,
- Kısa vadeli kredi veya avans alma,
- Çalışana yanlışlıkla fazla ödeme yapılması,
- Sorumluluğundaki varlıklarda eksiklik olması gibi.
İşletmenin esas faaliyet konusuna giren mal ve hizmet satışlarından doğan alacak ticari
alacaktır. Alıcılar veya Alacak Senetleri hesaplarına kaydedilmelidir.
İşletme çalışanı Buket Çağ’a talebi üzerine 30 gün sonra ödenmek üzere 1.000TL ödünç vermiştir.
3
--------------------------------------10.05.2014--------------------------------135 PERSONELDEN ALACAKLAR HS.
102 BANKALAR HS.
Alacak
1.000
1.000
49
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Borç
Beyaz eşya ticareti ile uğraşan bir işletmenin çalışanı Ayşe Kahveci çalıştığı mağazadan 1.500TL
değerinde buzdolabını 3 ay vadeli almıştır. KDV %10.
4
--------------------------------------10.05.2014--------------------------------120 ALICILAR HS.
Borç
Alacak
1.650
600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS.
1.500
391 HESAPLANAN KDV HS.
150
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Personele maaşlarından kesilmek üzere ödenen avanslar ise 196 Personel Avansları
hesabında izlenmektedir.
Stoklar; satılmak, mamul üretiminde kullanılmak veya diğer işletme çalışmalarında kullanılmak üzere
edinilen varlıklardır.
150 İLK MADDE VE MALZEME HESABI
151 YARI MAMULLER – ÜRETİM HESABI
152 MAMULLER HESABI
Söz konusu üç hesap üretim işletmelerinde kullanılmaktadır. Ticaret işletmelerinde bu üç hesap
kullanılmamaktadır. Bu nedenle bu hesapların işleyişi ile ilgili ayrıntılı bilgiler bu dersin içeriğine dahil
edilmemiştir.
153 TİCARİ MALLAR HESABI
Herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan satılmak amacıyla işletmeye alınan ticari mallar ve benzeri
kalemler bu hesapta izlenmektedir. Satın alınan ticari mallar maliyet değeri ile bu hesaba borç;
satılması veya herhangi bir nedenle ambardan çekilmesi halinde ise muhasebe kayıtlarındaki değeri
ile alacak kaydedilir.
TMS 2 Stoklar standardına göre “ Stokların maliyeti, tüm satın alma maliyetlerini, dönüştürme
maliyetlerini ve stokların mevcut durumuna ve konumuna getirilinceye kadar katlanılan diğer
maliyetleri içerir.”
Diğer bir ifade ile ticari malın satın alınıp işletme depolarına girinceye kadar (muhafaza aşamasına
kadar) katlanılan tüm giderler (ödenen ve geri alınabilecek vergiler hariç-KDV) maliyet değerine dahil
edilmelidir.
Satın alma bedeli, Alışta ödenen komisyonlar
-
İthal edilen mallarda gümrük vergileri, gümrük depolama ve gümrükten çekme giderleri
-
İthal edilen mallarda akreditif giderleri
-
Nakliye ve hamaliye giderleri
-
Taşıma sigorta giderleri
-
Stokların elde edilmesi ile ilişkilendirilebilen her türlü diğer giderler.
50
-
TMS 23 Borçlanma Maliyetleri Standardına göre stokların satın alınma aşamasında
katlanılan finansman giderleri (faiz, vade farkı, kur farkı gibi) maliyete eklenmez, doğrudan
gider yazılır. Tek düzen muhasebe sisteminde ise maliyete eklenmektedir.
Ticari mallar satın alındığında her zaman maliyet değeri üzerinden bu hesaba borç kaydı
yapılmaktadır.
İşletmemiz, 20.04.2014 tarihinde peşin fiyatı 10.000TL olan malı 3 ay vadeli olarak 11.000TL
+ %10KDV ile satın almıştır.
1
--------------------------------------20.04.2014--------------------------------153 TİCARİ MALLAR HS.
Borç
Alacak
10.000
191 İNDİRİLECEK KDV HS.
110
325 ERTELENMİŞ TİCARİ BORÇLAR
FAİZ GİDERLERİ HS.*
1.000
320 SATICILAR HS.
11.150
------------------------------------------- / ------------------------------------------
* 780 Finansman Giderleri hesabı da doğrudan kullanılabilir ancak pasif düzenleyici bir hesabın
kullanılması dönemsellik ilkesine daha uygundur.
Alış Giderleri – Ticari Malın Alış Maliyeti
İşletmemiz, satmak amacıyla peşin fiyatı 70.000TL olan beyaz eşyayı 75.000TL + %10KDV ile 10 ay
vadeli olarak satın almıştır. Söz konusu malların işletmemizin deposuna taşınması için 2.000TL +
%10KDV nakliye ücreti; yolda başına gelebilecek kazalara karşı 500TL sigorta ücreti nakit ödenmiştir.
Mallar işletmemizin deposuna girdikten sonra oluşabilecek hasarlara karşılık 1.500TL prim karşılığı
işyeri sigorta ettirilmiştir.
Ticari malın maliyeti kaç TL’dir? Muhasebe kaydı nasıl olmalıdır?
Malın peşin değeri .................. 70.000TL
+
Vade farkı............................... 5.000TL
Mal için ödenen KDV .............. 750TL
Nakliye ................................... 2.000TL
+
Nakliye KDV ........................... 200TL
Taşıma sigortası..................... 500TL
+
İşyeri sigortası ........................ 1.500TL
Ticari Malın Maliyeti = 70.000 + 2.000 + 500 = 72.500TL
Toplam Harcama = 79.950TL
51
1
--------------------------------------20.04.2014--------------------------------153 TİCARİ MALLAR HS.
Borç
Alacak
72.500
191 İNDİRİLECEK KDV HS.
950
325 ERTELENMİŞ TİCARİ BORÇLAR FAİZ GİDERLERİ HS.
5.000
770 GENEL YÖNETİM GİDERİ
1.500
320 SATICILAR HS.
75.750
100 KASA HS.
4.200
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Alınan Ticari Malın İade Edilmesi
Alınan ticari mallar; malların bozuk veya hasarlı olması, istenilen özelliklere sahip olmaması gibi çeşitli
nedenlere dayanılarak iade edilebilir.
İşletmemiz, satın almış olduğu mallardan 1.000TL’lik kısmını istediği özelliklere sahip olmadığı için
satıcı işletmeye iade etmiştir. İade edilen malların bedeli işletmemizin borcundan düşülmüştür. KDV
%10.
1
--------------------------------------20.04.2014--------------------------------320 SATICILAR HS.
Borç
Alacak
1.100
153 TİCARİ MALLAR HS.
1.000
391 HESAPLANAN KDV HS.
100
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Ticari Malların Satışı
Ticari malların izlenmesinde iki temel yöntem vardır. Satılan malın maliyetinin kaydının her satıştan
sonra yapılıp yapılmamasına göre iki farklı yöntem belirlenmiştir. Bunlar;
1. Aralıklı Envanter Yöntemi
2. Sürekli (Devamlı) Envanter Yöntemi
Aralıklı envanter yöntemi, işletmelerin ilgili dönem içinde gerçekleştirdikleri tüm alım-satım
işlemlerinin gerçekleştikleri anda, ancak satılan malların ve dönem sonu mal stoku maliyetinin belirli
aralıklarla yapılan sayım ve değerlemeler sonucu edinilen veriler doğrultusunda hesaplanması
esasına dayalı bir yöntemdir.
Günümüzde barkod okuma sistemleri ve bilgisayar temelli stok programlarının gelişmesi nedeniyle
fazla kullanılmamaktadır. Genellikle tek tip mal ile çalışan küçük işletmelerde tercih edilmektedir.
Sadece satış hasılatı kaydı yapılmakta; satışın maliyetine ilişkin herhangi bir kayıt
yapılmamaktadır.
52
Bu yönteme 153 Ticari Mallar hesabının kalanı stoklardaki mal mevcudunu vermez, çünkü bu
yöntemde mal alışları kaydedilmekte mal satışları için herhangi bir çıkış kaydı dönem sonuna kadar
yapılmamaktadır. Bu yöntemin en önemli sakıncaları arasında işletmede meydana gelen mal
kayıplarının (çalıntı, fire vb.) tespit edilememesidir.
Dönem Sonunda Satışların Maliyetinin Bulunması
Aralıklı envanter yönteminde satışların maliyeti dönem sonunda hesaplanmakta ve kaydedilmektedir.
Satışların maliyetini bulmak için dönemdeki satışa elverişli mal mevcudundan dönem sonunda
elimizde kalan mal mevcudunu çıkartmamız gerekmektedir. Bu ifade aşağıdaki gibi formüle edilebilir.
Dönem başı mal mevcudu ........................ +
Dönem içi alışlar ....................................... +
Dönem içi iadeler ..................................... Dönem sonu mal mevcudu ....................... -
Satılan Malın Maliyeti
İşletmenin dönem başı mal mevcudu 10.000TL’dir. İşletme dönem içinde 25.000TL’lik daha
mal almıştır. Bu mallardan 2.500TL’lik kısmı çeşitli nedenlerle satıcı firmalara iade
edilmiştir. Dönem sonunda yapılan sayımda depolarda 12.500TL’lik mal kaldığı
belirlenmiştir. Bu bilgilere göre dönem içinde satılan ticari malların maliyeti kaç TL’dir?
Dönem başı mal mevcudu ........................ 10.000
Dönem içi alışlar ....................................... 25.000
Dönem içi iadeler ..................................... (2.500)
Dönem sonu mal mevcudu ....................... (12.500)
Satılan Malın Maliyeti .............. 20.000TL
Satılan ticari malın maliyeti bulunduktan sonra bu tutarın ticari mallar hesabından düşülmesi
karşılığında da gider olarak yazılması gerekmektedir.
1
--------------------------------------31.12.2014--------------------------------621 SATILAN TİCARİ MALLAR
MALİYETİ HS.
Borç
Alacak
20.000
153 TİCARİ MALLAR HS.
20.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Sürekli envanter yöntemi, işletmelerin ilgili dönem içinde gerçekleştirdikleri tüm alım-satım
53
işlemlerinin, gerçekleştikleri anda işletme kayıtlarına yansıtılması esasına dayalı bir yöntemdir.
Yöntemin bu özelliği işletmelerin dönem içinde arzu ettikleri zaman hem ellerindeki hem de o ana
kadar satmış oldukları malların miktar ve maliyetini tespit edebilmelerini mümkün kılmaktadır. Bu
yöntemde aralıklı envanter yönteminden farklı olarak her satıştan sonra satılan ticari malın maliyeti
kaydı yapılmaktadır.
Her satış işleminden sonra öncelikle satış kaydı hemen peşine de satışın maliyet kaydı
yapılmaktadır.
Bu nedenle 153 Ticari Mallar hesabının kalanı dönem içinde de stoklardaki mal mevcudunu gösterir
niteliktedir. Ticari malların maliyet kaydı yapılırken 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesabı
kullanılmaktadır.
Özellikle marketler gibi çok sayıda mal ile çalışan işletmelerde barkod sistemi veya diğer bilgisayarlı
stok programları aracılığıyla sıklıkla kullanılmaktadır. Bu tarz sistemlerin olmadığı işletmelerde ise
satışlar, genellikle malın maliyetinin belirli bir yüzdesi kar olarak eklenip ortaya çıkan satış fiyatı
üzerinden yapılmaktadır.
İşletmemiz birim maliyeti 10TL olan mallardan 1.200 adetini 15.000TL + %10KDV’ye peşin
olarak satmıştır. İşletme sürekli envanter yöntemi uygulamaktadır.
1
--------------------------------------31.12.2014--------------------------------100 KASA HS.
Borç
Alacak
16.500
600 YURTİÇİ SATIŞLAR HS.
15.000
391 HESAPLANAN KDV HS.
1.500
------------------------------------------- / -----------------------------------------621 SATILAN TİCARİ MALLAR
MALİYETİ HS.
153 TİCARİ MALLAR HS.
12.000
12.000
------------------------------------------- / ------------------------------------------
Satış işlemi sırasında işletmemizin katlandığı satış giderleri (satılan malların nakliyesi
işletmemize ait olabilir vb.) satış hasılatına dahil edilmez. Bu giderler 760 Pazarlama Satış
ve Dağıtım Giderleri hesabına kaydedilmelidir.
İşletmemiz sattığı malların alıcı firmaya nakliyesi için 1.500TL + %10KDV nakit ödeme yapmıştır.
1
--------------------------------------31.12.2014--------------------------------760 PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ HS.
191 İNDİRİLECEK KDV HS.
Borç
Alacak
1.500
150
100 KASA HS.
1.650
------------------------------------------- / ------------------------------------------
54
Download

GENEL MUHASEBE 1 DERS NOTU