1. Tehnička regulativa i sistem kvaliteta
NOVINE U ZAKONU O PATENTIMA
NEWS IN PATENT LAW
Jelena POPOVIĆ
Zavod za intelektualnu svojinu
Novi Zakon o patentima stupio je na snagu 27.
decembra 2011. godine. Zakon donosi novine u
postupku ispitivanja prijava patenata. Neke nove
odredbe u Zakonu su vrlo korisne za podnosioce
prijava patenata i pronalazače. Međutim, ima i
novih odredbi koje su gora zakonska rešenja za
podnosioce patentnih prijava i pronalazače u
odnosu na predhodne zakone kojima se
uređivala pravna zaštita pronalazaka.
U radu će biti prezentovane nove odredbe u
Zakonu o patentima, kao i analiza tih odredbi sa
stanovišta korisnosti i pogodnosti podnosioca
patentnih prijava i pronalazača.
Ključne reči: patent, Zakon o patentima
The new Patent Law entered into force on 27th
December 2011. The law has brought some
news in the procedure of examining patent
applications. Some new provisions in the Law
are very useful for persons filing patent
applications and inventors. However, there are
some new provisions which represent worse
legal solutions for those persons filing patent
applications and inventors than th esolution
from the previous laws that governed the legal
protection of inventions.
The paper will present new provisions of the
Patent Law as well as the analysis of these
provisions from the standpoint of usefulness and
legilibility of persons filing patent applications
and inventors.
Key words: patent, the Patent Law
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 1
PRАKТIČАN PRIМЕR МЕТОDОLОGIЈЕ VЕŠТАČЕNЈА
ЕKSPLОZIЈЕ KОТLА ZА ЕТАŽNО GRЕЈАNЈЕ
A PRACTICAL EXAMPLE OF EXPERTISE METHODOLOGY - EXPERTISE OF
THE EXPLOSION OF THE FLOOR CENTRAL HEATING BOILER
Iliја ĐINОVIĆ, dipl. inž. еl.,
МUP Srbiје, Nаciоnаlni kriminаlističkо-tеhnički cеntаr
Мilоš МILОŠЕVIĆ, dipl. inž. mаš.,
Теhnikum Таurunim Bеоgrаd – Zеmun
Pеtаr KОLЕNDIĆ, dipl. inž. mаš.,
Маšinski fаkultеt Bеоgrаd
Prоf. dr. Srbislаv GЕNIĆ, dipl. inž. mаš.,
Маšinski fаkultеt Bеоgrаd
U rаdu је аnаlizirаn аkcidеnt еksplоziје kоtlа nа
čvrstо gоrivо, zа grејаnjе pоslоvnоg prоstоrа.
Оbјеkаt grејаnjа nаlаziо sе dislоcirаn оd
kоtlаrnicе i nа višеm nivоu i sа kоtlаrnicоm
pоvеzаn tоplоvоdоm. Prilikоm јutаrnjеg
zаgrеvаnjа vоdе u kоtlu dоšlо је dо еksplоziје
istоg kао i dо оštеćеnjа sаmоg оbјеktа
kоtlаrnicе.
Izvršеn је uviđај i fоtоgrаfisаnjе mеstа
dоgаđаја, mеtоdоlоškо оdrеđivаnjе cеntrа
еksplоziје i prаvаcа еkspаnziје, kао i
uzоrkоvаnjе kritičnih еlеmеnаtа instаlаciје i
kоtlа. Аnаlizirаnе su prоcеdurе rаdа sа kоtlоm
prоpisаnе оd prоizvоđаčа kао i rаdnо uputstvо
zа оpеrаtеrа nа kоtlu. Dаlјim rаdоm i аnаlizоm
dоgаđаја, prоcеdurа i rеzultаtа ispitivаnjа
uzоrаkа utvrđеn је rаzlоg nаstаnkа prеdmеtnоg
аkcidеntа.
Klјučnе rеči: vеštаčеnjе,mеtоdоlоgiја,kоtао,
еksplоziја,instаlаciја.
In the paper the authors analyzed an accident –
explosion of a solid fuel-fired boiler used for
heating business premises. The heated building
(premises) was dislocated from the boiler room
and it was at the higher level, and it was
connected with the boiler room with the heating
system. During the morning water heating in
the boiler, the boiler exploded and the boiler
room was damaged.
An investigation was carried out and the
accident scene was photographed, the explosion
centre and expansion directions were
methodologically determined, and samples were
taken from the critical elements of the system
and the boiler. The boiler operation procedure,
prescribed by the manufacturer, and the
operation manual for the boiler operator were
analyzed. By further activities and analysis of
the accident, procedures and results of sample
investigation/examination, the reason of the
accident concerned was established.
Key words: expertise, methodology, boiler,
explosion, system.
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 2
2. Procesne tehnologije
SVOJSTVA PEPELA KOJI NASTAJE SAGOREVANJEM LIGNITA
U DOMAĆIM TE ZNAČAJNA ZA PRIMENU U INDUSTRIJI
GRAĐEVINSKOG MATERIJALA
N. KARLIČIĆ, M. STANOJEVIĆ, D, RADIĆ,
Mašinski fakultet, Univerzitet u Beogradu
M. BAJIĆ,
Privredno društvo „Termoelektrane Nikola Tesla“ d.o.o. Obrenovac
U termoelektranama Javnog preduzeća
„Elektroprivreda Srbije“ (JP EPS) nastaju velike
količine pepela iz procesa sagorevanja ugljeva
niskog kvaliteta (lignita Kolubara i Kostolac).
Najveći deo nastalog pepela se izdvaja iz
dimnihgasova prečišćavanjem u elektrofiltrima(EF
pepeo). Prema postojećim rešenjima EF pepeo se
odlaže na deponije u blizini termoelektrana i
predstavlja konstantan izvor zagađenja životne
sredine. Elektrofiltarski pepeo se kao nusproizvod
sagorevanja uglja u termoelektranama više od 50
godina u Evropi koristi kao građevinski materijal,
posebno u proizvodnji betona i cementa. Novi sistem
otpepeljivanja, koji je delom uveden u termoelektrane
JP EPS, omogućio je da se pepeo isporučuje za
upotrebu u industriji građevinskog materijala.
Korišćenjem EF pepela postiže se dvostruka korist,
jer se radi o vezivnom materijalu u interakciji sa
cementom, a ostvaruje se znatna ušteda u potrošnji
cementa, odnosno energije potrebne za njegovu
proizvodnju. Da bi EF pepeo bio kvalitetan
građevinski materijal i da bi se mogao naći na
tržištu, mora imati određene fizičko-hemijske
karakteristike u skladu sa međunarodnim
standardima, kojima se definiše njegova upotreba. Iz
tog razloga je neophodno da se u termoelektranama
stvore uslovi za izdvajanje pepelaodgovarajućeg
kvaliteta za upotrebu u građevinskoj industriji. Na
osnovu obavljenih istraživanja, u radu su
predstavljene fizičko-hemijske karakteristike pepela
iz TENT-B, kako bi se utvrdila mogućnost upotrebe u
industriji cementa.
In thermal power plants of the public company
“Elektroprivreda Srbije“ (JP EPS) large quantities
of ash are produced from the process of combustion
of low quality coals (lignite from Kolubara and
Kostolac). The major part of the produced ash is
separated from flue gases by purification in electrical
filters (EF ash). According to the existing solutions,
EF ash is disposed at landfills in the vicinity of
thermal power plants and it represents a constant
source of the environmental pollution.
Electrical filter ash as a side product of coal
combustion in thermal power plants has been used in
Europe for more than 50 years as building material,
especially in concrete and cement production. The
new system of ash removal, which is partly
introduced in the thermal power plants JP EPS,
enabled the delivery of ash for the use in the building
material industry. There are two benefits achieved by
using EF ash, since it is a binding material in
interaction with cement, and since significant saving
is achieved in using/consuming cement or energy
required for its production.
In order that EF ash could be a high quality building
material and that it can be placed in the market, it
must have certain physical and chemical properties
in accordance with the international standards,
which define its use. For that reason, it is necessary
to create conditions in thermal power plants for the
separation of ash of appropriate quality, which could
be used in the construction industry. Based on the
research and investigations that have been
conducted, the paper presents the physical and
chemical characteristics from the thermal power
plant Nikola Tesla B (TENT-B), for the purpose of
determining a possibility of its use in the cement
industry/production.
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 3
PRIMENA KONVENCIONALNE I KRIOGENE TEHNOLOGIJE
RASHLADNIH SISTEMA U PROCESNOJ INDUSTRIJI
APPLICATION OF CONVENTIONAL AND CRYOGENIC REFRIGERATION
TECHNOLOGY IN THE PROCESS INDUSTRY
Damjan KARLOVČAN, dipl ing tehnologije
“HIP – Petrohemija”AD, Pančevo
Fabrika PEVG u sastavu “HIP-Petrohemije”,
proizvodi polietilen visoke gustine, po licenci
Chevron Phillips. Proces proizvodnje
podrazumeva polimerizaciju etilena uz prisustvo
katalizatora u i-butanu kao medijumu u kojem se
odvija reakcija polimerizacije. Neproreagovala
količina etilena i i-butana, se kao „vent gas“
transportuje se van granica postrojenja i
predstavlja gubitak. Postojeće tehničko rešenje
podrazumeva smanjenje udela i-butana
hladjenjem vent gasa prolaskom kroz dva cevna
izmenjivača. Sa ciljem ostvarenja dodatnih
ušteda otpočelo se sa procedurom nabavke
paketne rashladne jedinice. Uloga rashladne
jedinice bila bi da ohladi vent gas sa postojećih
12 °C na – 15 °C, čime bi se udeo i-butana u
vent gasu znatno smanjio. Prilikom odabira
opreme, odlučivalo se izmedju dva tehnićka
rešenja. Prvo je konvencionalna rashladna
jedinica sa rashladnim medijumom R1270, dok
je drugo primena kriogene tehnologije
korišćenjem tečnog azota.
Ključne reči: Rashladna jedinica, azot, R-1270,
etilen, i-butan
HDPE plant as part of "HIP-Petrohemija",
produces high density polyethylene, licensed
by Chevron Phillips. The production process
involves the polymerization of ethylene in
the presence of a catalyst in i-butane as a
medium in which polymerization takes place.
Unreacted ethylene and i-butane, as a "vent
gas" is transported outside of the plant
battery limit as a waste stream. Existing
technical solution involves reduction of the
i-butane content with cooling of vent gas that
goes through the two heat exchanger. With
the goal of achieving additional savings
HIPP began with the procedure for
procurement packet cooling unit. The role of
the cooling unit would be to cool vent gas
from the existing 12 °C to – 15 °C, which
would significantly reduce the content of the ibutane in the vent gas. When selecting
equipment, the choice is made by evalueting
two technical solutions. The first is a
conventional refrigeration units with a
cooling medium R1270, while the second is
application of cryogenic technology using
liquid nitrogen.
Key words: Cooling unit, nitrogen, R-1270,
ethylene, i-butan
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 4
MOGUĆI PROCESI PRERADE RUDE ZLATA U SRBIJI
PROCESS OPTIONS FOR TREATMENT OF GOLD ORE IN SERBIA
Branislav GRBOVIĆ,
Project Director & Regional Director for SEE, AMEC Australia Pty Ltd,
Greg HENDERSON,
Process Consultant, AMEC Australia Pty Ltd
Potencijalni rudarski projekti u Srbiji su u ranoj
fazi pripreme i ima dovoljno vremena da se
srpska mašinogradnja pripremi da u njima
učestvuje. Brojni su razlozi da se ovome ozbiljno
pristupi, počev od domaċeg tržista, preko
oživljavanja zapuštenih kapaciteta, pa do
otvaranja moguċnosti dalje saradnje sa
reputabilnim medjunarodnim firmama, čime bi
se stvorili uslovi i za eventualni zajednički izlaz
na medjunarodno tržiste i projekte.
Ovaj rad ima za cilj da promoviše ovu vrstu
interesovanja i izučavanja savremene rudarske
prakse i tehnologija.
Ključne reči: rudarstvo; oprema; iskoriscenje;
zlato
Potential mining projects in Serbia are in the
early stage of their preparation and there is still
sufficient time for the Serbian mechanical
engineering sector to prepare itself to take part
in such projects. There are many reasons why
this issue should receive serious attention,
starting from the domestic market, though
revitalization of neglected facilities, to the
opening of possibilities for further cooperation
with reputable international firms, whereby
conditions would be created for joint
appearance on the international market and
joint participation in international projects.
This paper’s aim is to promote this type of
interest in and study of the modern mining
practice and technologies.
Key words: mining, equipment, utilization, gold
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 5
ŽIVOTNI CIKLUS PROJEKTA TEHNOLOGIJE PROIZVODNJE I
USLUGA SA RAZLIČITIM PROCESNIM POSTROJENJIMA
PROJECT LIFE CYCLE OF PRODUCTION TECHNOLOGY AND SERVICES
WITH VARIOUS PROCESS PLANTS
Dr Zoran RADOJEVIĆ,
Fakultet organizacionih nauka, Beograd
Msc Darko RADOJEVIĆ,
„Dunav osiguranje a.d.o.“, Beograd,
Msc Ivan RADOJEVIĆ,
„I.S. Invest“, Beograd
Svaki projekat proizvodnje i usluga koji se
realizuje na različitim procesnim postrojenjima
(različiti proizvodi), je složen i kompleksan
problem. Zbog toga je veoma važno odrediti
životni ciklus trajanja projekta. Osim vremena
životni ciklus obuhvata resurse i troškove i čini
jednu celinu. Sve proizvodnje/usluge se realizuju
kroz projekte koji su svakodnevno prisutni.
Životni ciklus projekta se realizuje kroz faze,
koje čine sumu svih aktivnosti koje su neophodne
da bi se realizovao. Projekat može da sačini
samo stručnjak koji dobro poznaje tehnološki
proces u procesnoj industriji pri formiranju
proizvoda/usluga.
Ključne reči: projekat; životni ciklus; faza;
aktivnost; proizvodnja
Each manufacturing and services project which
is implemented in various process plants
(various products), is a complex problem.
Therefore, it is very important to determine the
life cycle of the project. Apart from time the life
cycle includes resources and costs that make a
whole. All production/services are implemented
through projects that are present every day. The
life cycle of the project is implemented through
phases that make up the sum of all activities that
are necessary for the project to be realized. Only
a professional who knows technological process
in the process industry in formation of
products/services can make a project.
Key words: project; life cycle; phase; activity;
production
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 6
NEW ECOLOGICAL SOFTWARE FOR TESTING
THE HEAT TRANSFER AND PRESSURE DROP IN VERTICAL
THERMOSIPHON REBOILER
NOVI EKOLOŠKI SOFTVER ZA ISPITIVANJE PRENOSA TOPLOTE I PADA
PRITISKA U VERTIKALNOM TERMOSIFNSKOM REBOILERU
PhD Sonja STEFANOV,
University of Novi Sad, Novi Sad, Serbia
Vertical thermo-siphon re-boilers are often used
in the chemical industry, especially in
petrochemical facilities. Many authors have
dealt with the estimations of the pressure drop
and heat transfer in thesedevices. This work will
present a program and estimation of the
verticalthermo-siphon re-boiler, using the
FORTRAN 77 programming languagethat is
based on the method of Sarmand al. Unlike
previously proposed approaches and the
literature this method in the estimation of the
pressure drop in pipes apparatus, takes into
account the mechanism of the two-phase flow.
The results of the program are analyzed in detail
and discussed in the exploitation of real
examples.
Key words: software, hear transfer, pressure
drop, thermosiphon reboiler
Vertikalni termosifonski reboilers se često
koriste u hemijskoj industriji, naročito u
petrohemijskim postrojenjima. Monogi autori su
se bavili procenom pada pritiska i prenosa
toplote u ovim uređajima. U ovom radu su
prikazani program i procena vertikalnog
termosifonskog reboiler, primenom
programskog jezika FORTRAN 77 , koji se
bazira na metodi autora Sarm et al. Za razliku
od prethodno predloženih pristupa i literature,
ovaj metod u proceni pada pritiska u aparatu sa
cevima uzima u obzir mehanizam dvofaznog
toka. Rezultati programa su detaljno analizirani
i razmatrani u primeni na pravim primerima.
Ključne reči:softver, prenos toplote, pad
pritiska, termosifonski reboiler
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 7
3. Projektovanje, izgradnja, eksploatacija i održavanje
procesnih postrojenja
OSNOVI SISTEMA ZA AUTOMATSKO UPRAVLJANJE
INDUSTRIJSKOG KOTLA NA BIOMASU
FUNDAMENTALS OF AUTOMATIC CONTROL SYSTEM
OF AN INDUSTRIAL BIOMASS BOILER
Milijana PAPRIKA, Branislav REPIĆ,
Institut za nuklearne nauke Vinča, Laboratorija za termotehniku i energetiku,
Univerzitet u Beogradu, Beograd,
Dragoljub DAKIĆ,
Inovacioni centar Mašinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, Beograd
Milica MLADENOVIĆ, Aleksandar ERIĆ, Dejan ĐUROVIĆ,
Institut za nuklearne nauke Vinča, Laboratorija za termotehniku i energetiku,
Univerzitet u Beogradu, Beograd
Održivi razvoj podrazumeva sve veću potrebu za
korišćenjem obnovljivih izvora energije, a biomasa
predstavlja jedan najvećih potencijala ove vrste u
Srbiji. U Laboratoriji za termotehniku i energetiku
Instituta Vinča razvijena je tehnologija cigaretnog
sagorevanja balirane poljoprivredne biomase, a na
osnovu nje izgrađen industrijski kotao toplotne snage
1,5 MW u okviru korporacije PKB Beograd za
zagrevanje 1 ha plastenika. Gorivo su velike
četvrtaste bale dimenzija 2,0x1,2x0,7 m, težine 200250 kg. Konstrukcija i primenjena tehnologija
sagorevanja rezultirali su kotlom približnih
karakteristika kao što su kotlovi sličnih snaga koji
koriste tečna ili gasovita goriva. Zbog toga ovaj
kotao mora imati savremeni sistem regulacije snage.
Za određenu snagu postrojenja sistem za automatsko
upravljanje kotla treba da obezbedi kontinualno
doziranje goriva, uz prateće promene vazduha za
sagorevanje, odnosa primarnog i sekundarnog
vazduha i protoka dimnog gasa. Mikroprocesorski
računar upravlja snagom postrojenja, pri čemu se u
isto vreme vrši kontinualno merenje i prikupljanje
neophodnih podataka za periodične analize rada
postrojenja. U radu su prikazani osnovni principi
razvijenog upravljačkog sistema kotla od 1,5 MW na
biomasu, kao i praktični rezultati primene ovog
sistema.
Sustainable development implies the increasing needs for
the use of renewable energy sources, and biomass is one of
the biggest potentials of this type in Serbia. In the
Laboratory for Thermal Engineering and Energy of the
Institute of Vinča, a technology of cigarette burning
(combustion) of baled agricultural biomass has been
developed, and on the basis of this technology, an
industrial boiler of 1.5 MW thermal power was
constructed within the corporation PKB Beograd for
heating 1 ha of plastic greenhouses. Fuels for this boiler
are large square bales with the dimensions 2,0x1,2x0,7 m
and the weight between 200 and 250 kg. The construction
and applied technology of burning (combustion) resulted
in a boiler of the characteristics that are similar to those of
the boilers using liquid or gaseous fuels. For that reason,
this boiler must have a modern system of power control.
For the given power of the plant, the boiler’s automatic
control system must provide continuous dosing/supply of
fuel, with accompanying variation of air for combustion,
relation between primary and secondary air and flue gas
flow rate. A computer with a microprocessor controls the
plant's power, whereby, at the same time , measuring is
performed and necessary data are collected for periodical
analyses of the plant's operation. The paper presents the
fundamental principles of the developed control system for
the boiler of 1,5 MW using biomass, as well as practical
results of this system’s application.
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 8
RЕŠЕNЈЕ ZА ЕLIМINISАNЈЕ BUKЕ
IZ PОSТRОЈЕNЈА ZА KLIМАТIZАCIЈU
Мilоš МIHАILОVIĆ, dipl. inž. mаš.
Pеtаr KОLЕNDIĆ, dipl. inž. mаš.
Iliја ĐINОVIĆ, dipl. inž. еl.
Prеd stručnjаkе tеhnikе prоvеtrаvаnjа i
klimаtizаciје u nоviје vrеmе sе svе čеšćе
pоstаvlја prоblеm pоvеćаnе bukе u prоstоriјаmа
kоје sе klimаtizuјu, kао rеzultаt spоlјnе bukе i
bukе pоstrојеnjа zа klimаtizаciјu.
Dоk sа јеdnе strаnе imаmо nаgli rаzvој оbimа
prоizvоdnjе i sаоbrаćаја, kао glаvnih uzrоčnikа
spоlјnе bukе, sа drugе strаnе svе vеći zаhtеvi
kојi sе dаnаs pоstаvlјајu prеd rаdnоg čоvеkа
pоvlаčе zа sоbоm i svе оptimаlniје uslоvе
srеdinе u kојој čоvеk rаdi ili bоrаvi.
Štеtnо dејstvо pоvеćаnе bukе prеdstаvlја
hrоničаn prоblеm sаvrеmеnоg živоtа, i
njеgоvоm rеšаvаnju sе trеbа оbrаtiti
sistеmаtskа pаžnjа. U tај prоcеs rаvnоprаvnо su
uklјučеni i prојеktаnti klimаtizаciоnih
instаlаciја, s оbzirоm dа pоstrојеnjа tаkvе vrstе
tаkоđе spаdајu u zvučnе izvоrе vrlо јаkоg
intеnzitеtа.
U оvоm rаdu је rаzmаtrаnа pојаvа i izlоžеn
nаčin еliminisаnjа bukе kоја nаstаје uslеd rаdа
pоstrојеnjа zа klimаtizаciјu.
Klјučnе rеči: Pоstrојеnjе zа klimаtizаciјu,
bukа, prigušivаči bukе
Recently, ventilation and air-conditioning
professionals have been frequently faced with a
problem of increased noise in air-conditioned
rooms, as a result of outdoor noise and noise
produced by air-conditioning units. While we
have an abrupt development and growth of the
scope of manufacture and traffic, as the main
causes of outdoor noise on one side, on the other
side a working man is faced with increasing
demands that require optimal conditions of the
environment in which a man works or resides.
The hazardous effect of increased noise is a
chronic problem of the modern life and
systematic attention should be paid in order to
solve this problem. This process equally
involves the designers of air-conditioning units
and systems, since such units and systems are
also classified as the sources of high intensity
noise. This paper deals with a phenomenon of
noise and presents the method of elimination of
noise produced due to the operation of airconditioning units.
Key words: air-conditioning unit, noise, noise
reduction
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 9
UZROCI OŠTEĆENJA TOPLOVODNOG KOTLASNAGE 6,3 MW
SA PREDLOGOM SANACIJE
Dr Titoslav ŽIVANOVIĆ, Goran STUPAR, dr Dragan TUCAKOVIĆ,
Mašinski fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd
U javnom preduzeću za proizvodnju i isporuku
toplotne energije postavljen je toplovodni stim-blok
kotao tip MIP– 6300 GF,snage 6,3 MW, proizvedenu
fabrici kotlova MIP – TIMO A.D.ĆUPRIJA.
Kotlarnica je završena i puštena u rad početkom
grejne sezone 2012/13.Posle 107 radnih dana od
početka grejne sezone došlo je procurivanja 13
dimnih cevi druge promaje, odmah nakon ulaska
produkata sagorevanja iz plivajuće skretne komore u
njih. Svih 13 dimnih cevi koje su procurele nalaze se
iznad plamene cevi u sredini cevnog snopa druge
promaje. Nakon brze sanacije, čepovanja procurelih
dimnih cevi iz zadnje i iz prednje skretne komore,
kotao je nastavio sa radom u uslovima sniženog
toplotnog opterećenja. Posle nekoliko dana rada
procurele su, na isti način, još dve dimne cevi druge
promaje.Prilikom ponovne intervencije čepovanja,
stručna ekipe proizvođača kotla je jednu od
procurelih cevi izvadila iz cevnog snopa da bi se uzeo
uzorak oštećene cevi sa namerom da se oštećeno
mesto ispita.Tokom grejne sezone procurelo je još
nekoliko dimnih cevi tako da je u cevnom snopu
druge promaje, po završetku grejne sezone, ukupno
čepovano23 cevi. Po okončanju grejne sezone izvršen
je stručni pregleda toplovodnog kotla, koji je
podrazumevao vizuelni pregled grejnih površina
pristupačnih sa gasne strane. Zatim je
izvršenakontrola kvalitetasirove, omekšane i
kotlovske vode i na kraju, posle izvršenog vizuelnog
pregleda uzetog uzorka oštećene dimne cevi, izvršene
pripreme za ispitivanje i urađenog metalografskog
ispitivanja dimne cevi na mestu oštećenja, dato je
mišljenje o stanju metala predmetne cevi.Nakon
prikupljenih informacija o oštećenju dimnh cevi,
pregleda tehničke dokumentacije i dobijenih izveštaja
od strane akreditovanih laboratorija izvršena je
sveobuhvatna analiza razloga procurivanja 23 dimne
cevi, dat je predlog za sanaciju predmetnog
toplovodnog kotla kao i smernice za njegov dalji rad.
In a public company for heating generation and
supply, a hot-water steam-block boiler was installed.
The boiler type is MIP– 6300 GF, it has 6,3 MW
power, and it was manufactured in the boiler factory
MIP – TIMO A.D. ĆUPRIJA. The boiler room was
completed and put into operation at the beginning of
the heating season of 2012/13. 107 working days
after the beginning of the heating season, leakage
occurred on 13 smoke pipes of the second draught,
immediately after the spot where combustion
products from the floating guide chamber enter the
pipes. All 13 smoke pipes with leakage are above the
fire tube in the middle of the bundle of pipes of the
second draught. After a prompt repair, plugging the
leaking smoke pipes from the rear and front guide
chamber, the boiler continued with operation in the
conditions of reduced heat load. After several days of
operation, two more smoke pipes of the second
draught leaked in the same manner. After reintervention of plugging, the expert team of the boiler
manufacturer took one of the leaking pipes from the
bundle of pipes in order to take a sample of a
damaged pipe with the purpose to examine the
damaged spot. During the heating season several
more smoke pipes leaked and, therefore, after the end
of the heating season there were total 23 pipes in the
bundle that were plugged. After the end of the
heating season, the hot water boiler was examined by
professionals, and that examination included a visual
inspection of the heating surfaces accessible from the
gas side. Then the quality of raw, softened and boiler
water was examined and finally, after the visual
examination of the sample taken from the damaged
smoke pipe, the preparation for examination and
completion of the metallographic examination of the
smoke pipe on the damaged spot, the professionals
gave their opinion on the condition of metal of the
pipe concerned. After the collection of information on
smoke pipe damage, inspection of technical
documentation and obtaining reports from the
accredited laboratories, a comprehensive analysis
was performed regarding the reason of leakage of 23
smoke pipes, a proposal was given for the repair of
the hot-water boiler as well as guidelines for its
further operation.
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 10
UPOREDNA ANALIZA PRORAČUNA CIKLUSA GASNIH TURBINA
SA VAZDUHOM HLAĐENIM LOPATICAMA
THE COMPARATIVE ANALYSIS OF COOLED BLADE
GAS TURBINE CYCLE COMPUTATION
Milana GUTEŠA, Vojin GRKOVIĆ,
Univerzitet u Novom Sadu – Fakultat Tehničkih Nauka, Novi Sad
U radu je data uporedna analiza nekih
postojećih metoda proračuna termodinamičkih
ciklusa gasnih turbina sa vazduhom hlađenim
lopaticama. Analiza je rađena na primeru
osnovnog Joule-ovog ciklusa. Analizom su
obuhvaćena glavna tehnička rešenja hlađenja
lopatica gasnih turbina sa komprimovanim
vazduhom kao rashladnim medijumom. Analiza
je pokazala da su razmatrane metode uporedive
među sobom, da su primeljive na različita
tehička rešenja hlađenja, ali i da postoji
komplementarnost metode proračuna ciklusa i
primenjenog tehničkog rešenja hlađenja
lopatica.
Ključne reči: postrojenje gasne turbine, hlađene
lopatice, proračun ciklusa gasne turbine,
konvektivno hlađenje, efuziono hlađenje
This paper presents comparative analysis of two
existing calculation methods for calculation of
cooled blade gas turbine thermodynamic cycle.
The basic Joule cycle was analyzed. Two main
technical solutions with compresed cooling air
as working fluid are included in the analysis.
Results of the analysis show that the analyzed
methods are comparative and applicable to
different technical cooling solutions and that
there is complementarity of calculation method
and applied technical solution for blade cooling.
Key words: gas turbine, cooled blades,
calculation of gas turbine cycle, convective
cooling, effusion cooling
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 11
PRIMENA PLANA EKSPERIMENTA (DOE)
NA REPARACIJU UBRIZGAČA GORIVA
APPLICATION OF DOE TO FUEL INJECTOR REPARATION
Dejan JANKOVIĆ,
Tehnomotive, Savska 27c, Beograd
Mileta RISTIVOJEVIĆ,
Mašinski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd
Potrošačka groznica je svetu nametnula visok
tempo proizvodnje, što za posledicu ima
uništavanje prirodnih resursa i narušavanje
kvaliteta životne sredine. Reparacija kao
alternativa proizvodnji u osnovi je ekonomičnija
od proizvodnje. Vrednost novog ubrizgača je
višestruko veća od vrednosti reparacije starog.
Primenom plana eksperimenta (u daljem tekstu:
DOE) smanjujemo broj eksperimenata i
omogućava se više parametarska analiza
uticajnih faktora segmenata sklopa na čijim
površinama dolazi do oštećenja i na kojim se
izvodi reparacija.
Ključne reči: reparatura ubrizgača goriva,
DOE, signifikantnost, adekvatnost, ciklus
proizvodnje.
Consumer fever is the world imposed a high rate
of production, which results in the destruction of
natural resources and the deterioration of
environment. Reparation as an alternative
production basically economical than
production. The value of the new injector is
much higher than the value of repairing the old
one. Applying DOE reduces the number of
experiments and allows multiple parametric
analysis of factors affecting the assembly
segments in which it is reparations.
Key words: repair fuel injectors, DOE,
significance, adequacy, cycle of production.
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 12
REKONSTRUKCIJA UPRAVLJAČKOG SISTEMA MAŠINE
ZA UREZIVANJE NAVOJA NAVRTKI
RECONSTRUCTION OF CONTROL OF TAPPING NUT MACHINE
Stanko STANKOV, Nikola DANKOVIĆ,
Elektronski fakultet, Univerzitet u Nišu, Niš
U radu je prikazana realizacija rekonstrukcije
upravljačkog sistema mašine za urezivanje
navoja navrtki, za potrebe fabrike “MIN
Svrljig”. Upravljačka logika je izvedena
korišćenjem programabilnog logičkog
kontrolera TWIDO i operatorskog panela
Magelis. Sistem za upravljanje i nadzor
omogućava ručni i automatski mod rada, što se
bira preko operatorskog panela. Na panelu su
konfigurisani komandni elementi (prekidači i
tasteri), pomoću kojih operater upravlja
mašinom. Primenom ove upravljačke logike
obezbeđen je pouzdan rad i minimizirana su
vremenska zadržavanja čime je povećana
efikasnost mašine. Statusi prekidačkih elemenata
i izvršnih organa, prikazi elemenata
signalizacije, alarmi kao i broj urezanih navrtki
vidljivi su na panelu, čime je značajno olakšan
rad operatera.
Ključne reči: mašina za urezivanje, navrtka,
upravljanje, PLC, operator panel
Design of control system reconstruction of
tapping nut machine, for the needs of “MIN
Svrljig” is shown in this paper. Control logic is
realized by using programmable logic controller
TWIDO and operator panel Magelis. The system
for control and monitoring provides both
manual and auto mod by choosing desired one
via operator panel. Control elements (switches
and buttons) used for operator’s control of
machine were configured on the panel.
Implementation of this control logic provides
reliable work and minimized time delays
enabling higher machine efficiency. Statuses of
switching and executive elements, signalization
elements and alarms as well as number of
stamped nuts are visible on the panel enabling
much easier operator’s work.
Key words: nut machine, srew nut, control,
PLC, operator panel
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 13
REGULACIJA ELEKTROMOTORNIH POGONA
NA SREDNJEM NAPONU
REGULATION OF IDUCTION MOTORS AT MEDIUM VOLTAGE
Stanko STANKOV, Nikola DANKOVIĆ,
Elektronski fakultet, Univerzitet u Nišu, Niš
Niskonaponski trofazni asinhroni motori
(400/230V, 50Hz) su postali standardni elementi
u velikom broju automatizovanih procesa i
pogona zahvaljujući primeni frekventne
regulacije, koja je doprinela značajnoj uštedi
energije. U našoj zemlji se vrlo malo uradilo na
poboljšanju energetske efikasnosti pogona na
srednjem naponu, gde su instalirani određeni
kapaciteti (srednjenaponski elektromotori s
naponom napajanja 6kV za pokretanje pumpi u
vodovodnim sistemima i termoelektranama,
ventilatora i kompresora u raznim industrijskim
pogonima, transportnih traka i drugih
mehanizama), koji su pogodni i/ili zahtevaju
regulaciju. U ovom radu se razmatraju
specifičnosti karakteristične za regulaciju ovih
pogona, sagledavaju se neophodne mere i načini
realizacije.
Ključne reči: srednji napon, elektromotor,
frekventna regulacija, energetska efikasnost
A serious problem of modern energetics is to
find ways to reduce energy consumption, in the
way to increase the efficiency of devices and
equipment on electrical power.
Low voltage 3-phase induction motors
(400/230V, 50Hz) became standard elements at
large number of automated processes and plants
with the help of using frequency control which
contributed to energy saving. Energy efficiency
of drives at medium voltage is not enough
improved in our country where some facilities
were installed (medium supply voltage electric
motors (6KV) for starting pumps in water supply
systems and thermal power plants, fans and
compressors in different industry plants,
transporting strips and other mechanisms),
suitable or need regulation. In this paper, some
specificities according to these drives control
are considered as well as necessary steps and
design methods.
Key words: medium voltage, electric motor,
frequency regulation, energy efficiency
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 14
4. Konstruisanje, izrada, ispitivanje i
montaža procesne opreme
ZAVARIVANJE I ISPITIVANJE ZAVARENIH SPOJEVA TOKOM
IZGRADNJE POSTROJENJA ZA SEPARACIJU VAZDUHA
WELDING AND TESTING OF WELDED JOINTS DURING THE
CONSTRUCTION OF AN AIR SEPARATION UNIT
Radomir JOVIČIĆ, Aleksandar SEDMAK,
Inovacioni centar Mašinskog fakulteta u Beogradu, Beograd
Radica PROKIĆ CVETKOVIĆ, Olivera POPOVIĆ,
Mašinski fakultet, Univerziteta u Beogradu, Beograd
Meri BURZIĆ,
Inovacioni centar Mašinskog fakulteta u Beogradu, Beograd
Katarina JOVIČIĆ
Institut Goša, Beograd
Tokom 2005. i 2006. godine u kompaniji
MESSER TEHNOGAS AD Fabrika Smederevo u
Smederevu izgrađeno je postrojenje za
separaciju vazduha. Glavni deo postrojenja
pretstavljaju dve kolone, visina po 64 m, u
kojima se nalazi više posuda pod pritiskom koje
su međusobno povezane cevovodima. Posude i
svi cevovodi su izrađeni od legure aluminijuma.
Oprema je izrađena kod proizvođača u NR Kini.
Zbog velikih gabarita neke posude i cevovodi su,
na mesto montaže, dopremljeni u delovima koji
su tu spojeni zavarivanjem. U radu su
analizirani metalurški i tehnološki problemi koji
su posledica zavarivanja legura aluminijuma u
uslovima montaže i date su smernice za njihovo
prevazilaženje.
Ključne reči: zavarivanje; legura aluminijuma;
During 2005 and 2006 in the company MESSER
TEHNOGAS AD Factory Smederevo in the town
of Smederevo, an air separation unit was
constructed. The main part of the unit represents
two columns , 64 m high each, which contain
several pressure vessels that are interconnected
by ducts. The vessels and all ducts are made of
aluminum alloy. The equipment is manufactured
in the People’s Republic of China. Due to large
dimensions, some vessels and ducts were
delivered to the installation site in parts and
then they were connected (assembled) by
welding. The paper analyzes metallurgical and
technological problems that are the
circumstances of aluminium alloy welding in the
condition of installation, and guidelines are
given to overcome such problems.
Key words: welding; aluminium alloy
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 15
PROCEDURA I TOK GENERALNOG SERVISA
RAZMENJIVAČA TOPLOTE
SERVICE AND REPAIR HEAT EXCHANGERS
Milan RIKALOVIĆ,
Proteus doo, Loznica
U radu je prikazana procedura i tok generalnog
servisa dobošastog razmenjivača toplote VITUS
toplotne snage 2 MW, posle 5 godina
neprekidnog rada bez intervencija, u režimu:
termo ulje 260/200oC – voda 90/110oC. Potreba
za ispitivanjem nastala je usled prisustva vode u
ulju, što je izazvalo sumnju u propuštanje
razmenjivača toplote. Moguća mesta
propuštanja su cevi, zavareni spoj cevi i cevne
ploče i sama cevna ploča. Pored procedure
ispitivanja i otkrivanja mesta propuštanja,
tokom servisa su sprovedeni i neophodni radovi
na dovođenju razmenjivača u ispravno pogonsko
stanje. U zaključku se analizira primenljivost
ispitivanja “na hladno” u odnosu na pogonsko
stanje “povišene temperature”. U radi su
insertovane fotografije toka ispitivanja.
Ključne reči: razmenjivač toplote; servis;
procedura ispitivanja; PED – oprema pod
pritiskom
The paper presents a procedure and course of
the general service (overhaul) of a drum heat
exchanger VITUS of the thermal power of 2
MW, after 5 years of continuous operation
without any interventions, in the mode: thermal
oil 260/200oC – water 90/110oC. The testing was
needed because of the presence of water in oil,
which caused a doubt that there may be a
leakage in the heat exchanger. Possible spots of
leakage are tubes, welded joints of a tube and a
tube plate and the tube plate itself. In addition to
the testing procedure and detection of leakage
spots, there were necessary works during the
service to bring the heat exchanger into the
correct operation condition. In the conclusion
there is an analysis of the testing applicability
when the heat exchanger is not in operation, i.e.
when there are no conditions with increased
temperature. The paper includes photographs
showing the course of testing.
Key words: heat exchanger, service, testing
procedure, pressure equipment
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 16
NELINEARNA ANALIZA 3DMODELA POSUDE POD PRITISKOM
OPTEREĆENE UNUTRAŠNJIM PRITISKOM
NONLINEAR ANALYSIS OF 3D MODEL VESSEL SUBJECTED
TO INTERNAL PRESSURE
M. BALAĆ, Prof. dr A. PETROVIĆ, A. GRBOVIĆ, N. MITROVIĆ,
Univerzitet u Beogradu, Mašinski fakultet,
M. MILOŠEVIĆ
Inovacioni centar, Mašinski fakultet, Univerzitet u Beogradu
U okviru rada je prikazana nelinearna statička
analiza naponskog stanja i deformacija u
prodoru cilindričnih površina, metodom
konačnih elemenata (MKE). Na osnovu ranijih
istraživanja poznato je da prodor dva cilindra
predstavlja diskontinuitet geometrije, a samim
tim i mesto najveće kocentracije napona.
Cilj rada je da se analizira uticaj priključaka na
napone i deformacije na cilindričnom omotaču
između dva priključka. Eksperimentalna merenja
su obavljena primenom 3D bezkontaktne optičke
metode. Sistemom dve digitalne kamere u
kombinaciji sa softverom Aramis moguće je
merenje celih polja deformacija. Sistem
omogućava određivanje mesta kritičnih
deformacija, odnosno maksimalnih vrednosti.
Eksperimentalni rezultati su upoređeni sa
rezultatima dobijenim primenom MKE.
Ključne reči:posuda pod pritiskom, priključci,
MKE, 3D optička metoda
In this paper a static nonlinear stress and strain
analysisat intersection of cylindrical shells,using
finite element method is presented.Based on
previous researches, intersection of two
cylinders represent geometric discontinuity, i.e.
the place of highest stress concentration.
The aim of this study is to analyze nozzles
influence on stress and strain distribution on
cylindrical shell between two nozzles.
Experimental measurements were conducted
using the 3D non-contact optical method. System
for 3D strain analysis uses two digital
camerasin combination with software Aramis
for full field strain measurement.Systemenables
precise determining of the critical area, i.e.
maximalstrain values. The experimental results
were compared with those obtained by FEA.
Key words: pressure vessel, nozzles, FEM,
3D non – contact optical method
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 17
ISPITIVANJE TRANSMISIJE I SEMERINGA I ODREĐIVANJE
TEŽIŠTA TRAKTORA SA PRIKLJUČNIM ORUĐEM
(AGREGATIRANJE)
TESTING OF TRANSMISSION AND RUBBER RING GASKET AND
DETERMINATION OF THE CENTER OF GRAVITY OF A TRACTOR WITH
ADDITIONAL EQUIPMENT (AGGREGATING)
LAZAR MANDIĆ
Industrija mašina i traktora, Beograd
U ovom radu data je metodologija i postupci
ispitivanja traktorske transmisije i semeringa,
kao i postupak određivanja težišta traktora sa
priključnim oruđem.
Ključne reči: Uređaji za ispitivanje; postupci
ispitivanja; transmisija; semering; traktor sa
oruđem.
This paper presents the methodology and
procedures of testing the tractor’s transmission
and rubber ring gasket, as well as the procedure
of determining the centre of gravity of a tractor
with the additional equipment.
Key words: testing units, testing procedures,
transmission, rubber ring gasket, a tractor with
equipment
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 18
PREDVIĐANJE DVOFAZNOG STRUJANJA SA GENERACIJOM PARE
OKO CEVI U SNOPU U ISPARIVAČIMA I GENERATORIMA PARE
PREDICTION OF TWO PHASE FLOW WITH STEAM GENERATION AROUND
TUBES IN A BUNDLE IN KETTLE REBOILERS AND STEAM GENERATORS
Blaženka MASLOVARIĆ, Vladimir STEVANOVIĆ,
Univerzitet u Beogradu Mašinski fakultet
Sanja MILIVOJEVIĆ
Inovacioni centar Mašinskog fakulteta u Beogradu,
Milan M. PETROVIĆ,
Univerzitet u Beogradu Mašinski fakultet
U hemijskoj industriji i energetici se koriste
isparivači i generatori pare sa ključanjem na
spoljašnjoj površini cevi koje formiraju cevni
snop. Pri ključanju fluida dešavaju se složeni
procesi prenosa toplote i mase koji određuju
polje brzina obe faze, polje pritiska i raspored
zapreminskog udela parne faze u ovim
komponentama. Velike vrednosti zapreminskog
udela pare mogu da izazovu krizu razmene
toplote, koja se javlja u promenljivim ili
prelaznim režimima kada je deo cevnog snopa
okružen samo parnom fazom. Takođe, veliki
protok dvofazne mešavine može da dovede do
vibracija cevi isparivača ili generatora pare,
dok recirkulacija tečnosti može da izazove
taloženje primesa u pojedinim delovima
generatora. Model predstavljen u ovom radu je
podrška projektovanju i analizama rada
generatora pare i isparivača. Zasnovan je na
rešavanju bilansnih jednačina za svaku od faza
u dvofaznom toku, uz primenu odgovarajućih
konstitutivnih korelacija i omogućava
izračunavanje brzinskog polja, polja pritiska i
zapreminskog udela pare oko horizontalnog ili
vertikalnog cevnog snopa, kao i predviđanje
položaja dvofazne mešavine
Ključne reči: dvofazno strujanje; generator
pare;isparivač.
Chemical industry and energy engineering use
kettle reboilers and steam generators with
boiling on the outer surfaces of tubes that form
the tube bundle. During the boiling of fluid,
complex processes occur regarding heat and
mass transfer that determine the velocity field of
both phases, pressure field and distribution of
the steam phase volume share in these
components. High amounts of the steam share
volume may cause a crisis in heat exchange, that
occurs in variable or transient modes, when a
part of the tube bundle is surrounded only by a
steam phase. Furthermore, a high flow rate of
two-phase mixture may lead to vibrations of the
kettle reboiler and steam generator’s tubes,
while fluid recirculation may causeformation of
deposits of impurities in certain parts of the
generator. The model represented in this paper
is a support to the design and operation
analyses of the steam generator and kettle
reboiler. It is based on the solving of balance
equation for each of the phases in the two-phase
flow, with the application of appropriate
constitutive correlations, and enables the
calculation of the velocity field, pressure field
and steam volume share around the horizontal
or vertical tube bundle, as well as predictions of
the position of the two-phase mixture.
Key words: two-phase flow, steam generator,
kettle reboiler
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 19
TEHNOLOGIJA ZAVARIVANJA KAO DEO TEHNIČKE
DOKUMENTACIJE OPREME POD PRITISKOM
WELDING PROCEDURE SPECIFICATION AS PART OF TECHNICAL
DOCUMENTATION OF PRESSURE EQUIPMENT
Igor MARTIĆ,
Mašinski fakultet, Univerziteta u Beogradu, Beograd,
Stevan BUDIMIR,
Institut Goša, Beograd,
Saša MLADENOVIĆ,
Yugoimport – SDPR, Beograd
U radu je opisana procedura tehnologije
zavarivanja opreme koja je deklarisana kao
oprema pod pritiskom prema važećoj tehničkoj
regulativi. Ukazano je na odgovornost i
ovlašćenje lica za određeni deo tehničke
dokumentacije od konstruisanja do završne
kontrole gotovog proizvoda, ispitivanja bez
razaranje i zahtevanog kvaliteta zavarenog
spoja. Prikazan je primer izrade tehnologije
zavarivanja podzemnog rezervoara za TNG od
mikrolegiranog čelika P355NL1 zapremine
V=20m3 i pritiska fluida p=16,7 bar.
Ključne reči: tehnologija zavarivanja; oprema
pod pritiskom; tehnička dokumentacija;
ispitivanje bez razaranja; kvalitet zavarenog
spoja; rezervoar za TNG
The paper describes a procedure of welding
technology used for the equipment classified as
a pressure equipment according to the effective
technical regulations. It emphasizes points out
responsibility and authorisation of persons for
the specific part of the technical documentation,
from the construction to the final inspection of
the finished product, non-destructive testing and
required quality of the welded joint. There is an
example of developing the technology for
welding the underground LPG tank made of
microalloyed steel P355NL1, having the volume
of V=20m3 and fluid pressure of p=16,7 bar
Key words: welding technology, pressure
equipment, technical documentation, nondestructive testing, welded joint quality, LPG
storage tank
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 20
EMISIJE ŠTETNIH MATERIJA IZ MALIH POSTROJENJA
ZA SAGOREVANJE BIOMASE
EMISSIONS OF AIR POLLUTIONS FROM SMALL COMBUSTION
INSTALLATIONS FIRED BY SOLID FUEL (BIOMASS)
Dejan RADIĆ, Aleksandar JOVOVIĆ, Miroslav STANOJEVIĆ,
Marko OBRADOVIĆ, Dušan TODOROVIĆ,
Mašinski fakultet Beograd, Beograd
Usled visoke cene fosilnih goriva, prevashodno
nafte i prirodnog gasa, čak i u visokorazvijenim
zemljama zapadne Evrope i SAD, prisutan je
trend porasta primene čvrstih goriva za
zagrevanje individualnih stambenih objekata i
druge namene. Jedno od najisplativijih čvrstih
goriva svakako je biomasa.
Due to the high cost of fossil fuels, primarily oil
and natural gas, even in the developed countries
of Western Europe and the United States, a
growing trend in the utilization of solid fuels for
residential heating and other purposes is
present. One of the most cost-effective solid fuel
is certainly biomass.
Broj ovakvih ložišta je toliko porastao da ona
predstavljaju značajan izvor emisije štetnih
materija u vazduh. Pored zahteva u pogledu
energetske efikasnosti malih postrojenja za
sagorevanje čvrstih goriva, u primeni su propisi
i standardi koji ograničavaju emisiju štetnih
materija u vazduh. U ovom radu su prikazani
rezultati merenja emisije štetnih materija na
uređaju za sagorevanje biomase (komadnog
drveta). Cilj rada je da se ukaže na bitne
zagađujuće komponente iz ovakvih postrojenja.
Isto tako, analizom rezultata merenja na uzorku
uređaja domaćeg proizvođača peći i kotlova za
domaćinstva, prikazano je kako se parametri
emisije menjaju kroz cikluse loženja, odnosno od
trenutka ulaganja goriva u ložište do trenutka
kada gorivo potpuno sagori, odnosno kada
ulaganjem nove količine goriva započinje
naredni ciklus sagorevanja. Izvedeni zaključci
ukazuju na koji način se dobijeni rezultati
merenja mogu iskoristiti za projektovanje
uređaja za grejanje u domaćinstvima.
The number of these appliances has increased so
much that they are a significant source of
pollutants into the air. In addition to the
requirements in terms of energy efficiency of
small combustion installations burning solid fuel
there are regulations and standards that limit
emissions of pollutants into the air. This paper
presents the results of measurements of
emissions from roomheaters fired by biomass
(wood logs). The aim of this paper is to point out
the pollutants from these plants. Also, analysis
of the results of measurements on a sample unit
of domestic producer of household roomheaters
and boilers, showed how the emission
parameters change through combustion cycles,
i.e. from the moment of loading wood logs into
the appliance to the point where the fuel burns
completely, or when the new loading of fuel
begins the next combustion cycle. Conclusions
indicate the way in which the results of
measurements can be used to design
roomheaters.
Ključne reči: biomasa, emisija, mala
postrojenja za sagorevanje, peći, kotlovi,
štednjaci
Key words: biomass, emission, small
combustion installations, stoves, household
boilers, cookers
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 21
SAGOREVANJE GASOVITIH GORIVA NISKE TOPLOTNE MOĆI
U GORIONICIMA SA POROZNIM INERTNIM SLOJEM
COMBUSTION OF LOW CALORIFIC GASEOUS FUELS
WITHIN POROUS BURNERS
Mirjana STAMENIĆ, Branislav JAĆIMOVIĆ, Srbislav GENIĆ, Goran JANKES,
Tomislav SIMONOVIĆ, Nikola TANASIĆ, Marta TRNINIĆ,
Univerzitet u Beogradu, Mašinski fakultet, Beograd
Pоslеdnjih gоdinа, svе је intеnzivniје
intеrеsоvаnjе zа sаgоrеvаnjе tzv.
niskоkаlоričnih gоrivа. U gаsоvitа gоrivа niskе
tоplоtnе mоći ubrајајu sе gаsоvi kојi
prеdstаvlјајu nusprоizvоd glаvnе prоizvоdnе
tеhnоlоgiје (npr. visоkоpеćni gаs, gаs iz
kupоlnih i kоksnih pеći i dr.). То mоgu biti i
gаsоvi kојi su dоbiјеni u pоstupku gаsifikаciје
biоmаsе ili uglја, аnаеrоbnоm digеstiјоm
оtpаdnоg оrgаnskоg mаtеriјаlа, gаsоvi
gеnеrisаni rаzgrаdnjоm оrgаnskоg mаtеriјаlа
nа dеpоniјаmа ili gаsоvi iz аktivnih ili
nаpuštеnih pоdzеmnih rudnikа uglја. Prоblеmi
kоd sаgоrеvаnjа niskokaloričnih gasovitih
goriva sе оdnоsе nа: mоgućnоst stаbilnоg
sаgоrеvаnjа sаmо u uzаnim оpsеzimа rаdnih
pаrаmеtаrа, visоku cеnu pоmоćnе оprеmе kоја
је nеоphоdnа zа bеzbеdаn rаd оvih gоriоničkih
sistеmа i оsеtlјivоst nа prоmеnu sаstаvа ulаznоg
gоrivа. Rаzvој gоriоnikа sа pоrоznоm ispunоm
prеdstаvlја јеdаn оd аdеkvаtnih оdgоvоrа zа
rеšаvаnjе prоblеmа pоvеćаnjа еfikаsnоsti
sаgоrеvаnjа uz minimаlnu еmisiјu štеtnih
kоmpоnеnаtа u аtmоsfеru i nisku cеnu оprеmе.
U radu će biti dat pregled dosadašnjih teorijskih
i ekperimentalnih istraživanja sаgоrеvаnjа
niskokaloričnih gоrivа u pоrоznоm slојu,
osnovne karakteristike gorionika sa poroznom
inertnom ispunom, kao i pregled i analiza
uticajnih parametara na rad ovih uređaja.
Recent years bring intensive interests for
combustion of low calorific gaseous fuels. These
fuels are usually generated as side products in
technological processes (i.e. blast furnace gas,
waste gas from cupola and coke ovens, etc.), or
can be produced in biomass and coal
gasification process, or as a landfill gas and gas
from active and abandoned mines. Common
problems associated with combustion of low
calorific gaseous fuels are burning stability in
narrow operating range, high cost of auxiliary
equipment for safe operation of burner system
and operation instability caused by variability of
fuel content. The recent surge of interest in
design of porous burners represents suitable
response to improvement of energy efficiency
and lowering pollutant emissions.
This paper presents review of theoretical and
experimental investigations of low calorific
gaseous fuels combustion within inert porous
media, basic characteristics of porous burners
and discusses major influencing parameters on
the burner performance.
Key words: Low Calorific Gaseous Fuels,
Porous Burners, Porous Inert Media,
Combustion Efficiency, Low Pollutant Emissions
Ključne reči: niskokalorična gasovita goriva,
gorionici sa porznom inertnom ispunom,
efikasnost sagorevanja, niske vrednosti emisija
zagađujućih komponenata
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 22
5. Inženjerstvo životne sredine i održivi razvoj
UPOTREBA OTPADNIH GORIVIH MATERIJALA
U CEMENTNOJ INDUSTRIJI
THE USE OF WASTE COMBUSTIBLE MATERIALS
IN THE CEMENT INDUSTRY
Aleksandar TOMOVIĆ,
Tehnički fakultet „Mihajlo Pupin“
Miroslav STANOJEVIĆ, Aleksandar JOVOVIĆ, Nikola KARLIČIĆ,
Mašinski fakultet Univerziteta u Beogradu, [email protected]
Proces proizvodnje cementa je energetski
izuzetno zahtevan. Naime, preko 30 % od
ukupnih proizvodnih troškova odlazi upravo na
energetske troškove. U cilju smanjenja ovih
troškova počelo se sa korišćenjem alternativnih
goriva poreklom iz otpadnih materijala pre
skoro pola veka. Prednosti korišćenja otpadnih
materijala u rotacionim pećima su višestruke, a
ogledaju se kroz smanjenje proizvodnih troškova
cementa, redukovanje količine otpadnih materija
koje bi bile deponovane, smanjenje emisije CO2
u atmosferu, kao i očuvanje neobnovljivih
sirovina i fosilnih goriva. Sam proizvodni proces
u rotacionim pećima pogodan je za sagorevanje
otpadnih materijala zbog visoke radne
temperature koja omogućava uništavanje
oslobođenih polutanata, dugog perioda
zadržavanja gorivih materijala u peći i alkalne
radne sredine. Predmet ovog rada jeste
korišćenje čvrstog goriva dobijenog iz otpada
(SRF-a) kao dodatnog goriva u procesu
proizvodnje cementa. Dat je prikaz potencijala
Srbije u proizvodnji SRF-a i kontinuitetu
obezbeđivanja goriva. Za određeni sastav ovog
alternativnog goriva izračunat je sastav
produkata sagorevanja.
The process of cement production has great
energy demands. Namely, over 30 % of total
production costs are energy consumption costs.
In order to decrease these costs the exploitation
of alternative fuels that originate from waste
materials started almost half a century ago.
Advantages of waste material utilization in the
rotary kilns are numerous and they can be
observed through the decrease of cement
production costs, landfill reduction, CO2
emmission reduction and preservation of natural
sources and fossil fuels as well. The production
process in rotary kilns, itself enables destruction
of produced polutants, long period of passing
material through a kiln and alkaline
environment as well. The subject of this paper is
the utilization of Solid Recoverd Fuel (SRF) as
the alternative fuel in cement industry. Serbia’s
potentials in production and continuity are
presented. For a particular structure of this
alternative fuel the composition of combustion
products has been calculated.
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 23
TEHNOLOGIJA KORIŠĆENJA RAZLIČITIH OTPADNIH GORIVA
SAGOREVANJEM U FLUIDIZOVANOM SLOJU
TECHNOLOGY OF THE USE OF VARIOUS WASTE FUELS FOR
FLUIDIZED BED COMBUSTION
Milica MLADENOVIĆ,
Institut za nuklearne nauke Vinča, Laboratorija za termotehniku i energetiku,
Univerzitet u Beogradu, Beograd
Dragoljub DAKIĆ,
Inovacioni centar Mašinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, Beograd,
Stevan NEMODA, Milijana PAPRIKA, Aleksandar ERIĆ, Branislav REPIĆ,
Institut za nuklearne nauke Vinča, Laboratorija za termotehniku i energetiku,
Univerzitet u Beogradu, Beograd
Savremeno društvo i industrija, gde su sekundarni
proizvodi neminovnost, je sve veći generator otpada
najrazličitije prirode. U mnogim slučajevima ove
materije se ne mogu reciklirati, pa je pitanje njihovog
daljeg tretmana/deponovanja, zajedno sa pitanjem
zaštite ljudskog zdravlja i životne sredine sve
aktuelnije. Održivo upravljanje otpadom doprinosi
smanjenju njegove generacije i iscrpljivanja
prirodnih resursa (materijalnih i energetskih) i
obuhvata metode koje spadaju u kategoriju
"obnovljivih izvora". Materijalna i energetska
iskorišćenost otpada je poželjnija opcija naspram
konačnog odlaganja otpada. Jedan od načina za
istovremeno ispunjavanje i održivosti domaće
energetike je energetsko iskorišćenje ovih
nekonvencionalnih, otpadnih goriva, primenom
tehnologije sagorevanja u fluidizovanom sloju (FS).
U radu su prikazani rezultati ispitivanja sagorevanja
više vrsta čvrstih i tečnih otpadnih materija,
obavljeni na industrijsko-demonstracionom FS kotlu.
Određivano je temperatursko polje po visini ložišta,
analiziran sastav dimnih gasova na izlazu iz ložišta i
ostali parametri sagorevanja predmetnih goriva.
Analizom dobijenih rezultata data je ocena njihove
podobnosti sagorevanja u FS uz mogućnost
iskorišćenja njihovog energetskog potencijala.
Ključne reči: fluidizovani sloj; otpad; obnovljivi
izvori
Modern society and industry, where secondary
products are inevitable, are the ever increasing
generators of the most different types of waste. In
many cases, these substances may not be recycled
and, therefore, the question of their
treatment/disposal and the question of the health and
environment protection are increasingly topical
issues. The sustainable waste management
contributes to the reduction of waste generation and
depletion of natural resources (material and energy
resources) and comprises the methods that are
included in the category of "renewable sources ".
Material and energy utilization of waste is a more
favourable option in comparison to the definite
(final) waste disposal. One of the ways to meet
demands and, at the same time, to provide
sustainability of the domestic energy sector is the
energy utilization of these unconventional, waste
fuels, by using the technology of fluidized bed
combustion. This paper includes the results of testing
the combustion of several types of solid and liquid
waste substances, performed on the industrial-demo
boiler with a fluidized bed. The temperature field was
determined according to the firing height, the
composition of flue gases was analyzed at the firing
outlet and other parameters of combustion of the
fuels concerned were also analyzed. By the analysis
of obtained results, an assessment was given to show
their suitability for combustion in a fluidized bed with
a possibility to use their energy potential.
Key words: fluidized bed, waste, renewable sources
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 24
ISTRAŽIVANJE MOGUĆNOSTI KORIŠĆENJA U ENERGETSKE
SVRHE OTPADNOG MATERIJALA IZ PROCESA OBRADE
BAZNIH ULJA AKTIVNOM GLINOM
RESEARCH OPPORTUNITIES TO USE WASTE MATERIAL OF PROCESS
BASE OILS WITH ACTIVE CLAY FOR ENERGY PURPOSES
Dr Stojan SIMIĆ, Branko DESPOTOVIĆ,
Rafinerija ulja a.d. Modriča, Modriča, BiH,
Dr Miroslav STANOJEVIĆ2,
Mašinski fakultet u Beogradu, Beograd
Dr Zoran PETROVIĆ,
Tehnološki fakultet Zvornik, Univerzitet u Istočnom Sarajevu, BiH
Pri procesu obrade baznih ulja i parafina
aktivnom glinom nastaje otpadni materijal za
koji se koristi termin uljna i parafinska filtar
pogača. Prema klasifikaciji i kategorizaciji filtar
pogača spada u grupu opasnog otpada s kojim
se mora upravljati na način bezbedan po
čovekovu životnu i radnu sredinu. Ovaj otpadni
materijal poseduje relativno visoku toplotnu moć
čija se vrednost kreće od 16 do 18 MJ/kg, pa
predstavlja kvalitetan energent za industrijska i
energetska postrojenja.
In the process of production base oils and
paraffin wax with activated clay produced waste
material that we use the term paraffin and oil
filter cake. According to the classification and
categorization of the filter cake, that falls into
the category of hazardous waste and has to be
managed in a manner safe for the man's life and
environment. This waste material has a
relatively high calorific value, whose value
ranges from 16 to 18 MJ/kg, and is a high
quality fuel for industrial and power plants.
U radu se razmatra mogućnost zbrinjavanja
filtar pogače na ekološki prihvatljiv način.
Sveobuhvatno se razmatra mogućnost korišćenja
u energetske svrhe u različitim tipovima ložišta.
This paper considers the possibility of disposal
of filter cake in an environmentally friendly way.
Comprehensively discussed the possibility of
using for the energy production of various types
of furnaces.
Ključne reči: filtar pogača, rafinerije, gorivo,
energija.
Key words: filter cake, refinery, fuel, energy.
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 25
RAZMATRANJE MOGUĆNOSTI ISKORIŠĆENJA
OTPADNOG KONDENZATA U CILJU RACIONALIZACIJE
POTROŠNJE ENERGIJE U RAFINERIJAMA
CONSIDERATION THE POSSIBILITY OF UTILIZATION
OF WASTE CONDENSATE IN ORDER OF REDUCING
ENERGY CONSUMPTION IN REFINERIES
Dr Stojan SIMIĆ,
Rafinerija ulja a.d. Modriča, Modriča, BiH,
Dr Miroslav STANOJEVIĆ,
Mašinski fakultet u Beogradu, Beograd,
Željko DŽUDŽELIJA,
Rafinerija ulja a.d. Modriča, Modriča, BiH
Pri ocenjivanju ukupne racionalnosti korišćenja
energije u rafinerijama, mora se poći od
usvojenih ciljeva energetske politike, kao i od
pitanja da li i u kojoj meri postojeći način
korišćenja energije doprinosi ostvarivanju tih
ciljeva. Različitost opreme, njena zastarelost,
veliki gubici u distribuciji i korišćenju,
mogućnost upotrebe otpadne toplote u
rafinerijama upućuju na potrebu da se
korišćenje toplotne energije detaljno razmotri.
Iskorišćenjem toplote otpadnog kondenzata
značajno se smanjuje potrošnja energije.
Korišćenje kondenzata je korisno zato što se
toplota kondenzata potpuno iskorišćava i što
kondenzat predstavlja hemijski pripremljenu
vodu, tako da se štedi i na hemijskoj i na
termičkoj pripremi napojne vode. U radu su
prezentovani rezultati koji se odnose na
racionalizaciju potrošnje energije u Rafineriji
ulja Modriča postignuti vraćanjem otpadnog
kondenzata u proizvodni proces.
Ključne reči: energija, otpadni kondenzat,
vraćanje, rafinerija.
In assessing the overall rationality of energy use
in refineries, should proceed from the approved
objectives of energy policy, as well as the
question of whether and to what extent the
existing pattern of energy use contributes to the
achievement of these goals. The variety of
equipment, its obsolescence, high losses in
distribution and use, the possibility of using
waste heat in refineries indicate the need to use
of heat thoroughly considered. Utilization of
waste heat condensate significantly reduces
energy consumption. Using the condensate is
useful because it fully utilizes the heat of
condensation and the condensate is a chemically
treated water, thus saving on chemical and
thermal preparation of the feed water. This
paper presents the results related to the
rationalization of energy consumption in the Oil
Refinery Modrica, achieved by returning waste
condensate in the manufacturing process.
Key words: energy, waste condensate, return,
refinery.
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 26
PROJEKAT IZGRADNJE POSTROJENJA ZA ODSUMPORAVANJE
DIMNIH GASOVA TERMOELEKTRANE UGLJEVIK, ANALIZA I
ODABIR TEHNOLOŠKOG RJEŠENJA
Zlatko MALOVIĆ,
ZP Rudnik i termoelektrana Ugljevik, AD Ugljevik,
Republika Srpska, BiH
Uticaj Termoelektrane Ugljevik na životnu
sredinu, uvijek je bio predmet interesovanja
stručne javnosti i odgovornih ljudi ovog
preduzeća i šire, još od predinvesticijskog
vremena, pa sve do danas. Razvoj evropske
legislative iz ove oblasti, koji je uslovio znatno
pooštravanje kriterija za dobijanje dozvola za
rad ovakvih termoenergetskih postrojenja, kao i
visoke vrijednosti emisije SO2 u dimnim
gasovima Termoelektrane Ugljevik,
aktuelizovali su potrebu odsumporavanja istih.
Polovinom 2011. godine obezbjeđivanjem izvora
finansiranja za izgradnju Sistema
odsumporavanja dimnih gasova iz TE Ugljevik.
(dugoročni kredit Vlade Japana ), intenzivirane
su aktivnosti na realizaciji ovoga Projekta.
Radom su obuhvaćena razmatranja o
optimalnom načinu odsumporavanja, analize
podataka za tehnološko projektovanje
postrojenja za ODG ,procjena konceptnog
projektnog dizajna, kao i nacrt mape puta
realizacije ovog projekta.
Ključne riječi: termoelektrana, zaštita životne
sredine, emisija SO2, odsumporavanje dimnih
gasova, absorbent.
The impact of the thermal power plant
“Ugljevik” on the environment has always been
an issue of interest for the professional
community and responsible executives of this
company and wider, even before the preinvestment times until today. Development of
the European legislation from this field, which
caused significantly more strict criteria
necessary to obtain operation licences of such
thermal power plants, as well as high values of
SO2 emissions in flue gases of the thermal
power plant Ugljevik, caused the need of
desulfurization of the same. In the middle of
2011, by providing the financing sources for the
construction of the System for Desulfurization of
Flue Gases from the thermal power plant
“Ugljevik” (a long-term loan given by the
Government of Japan), activities on the
implementation of this project were intensified.
The paper includes the considerations on the
optimal method of desulfurization, analyses of
data for the technological design of the plant for
flue gas desulfurization, the assessment of the
conceptual design as well as a scheme of the
route map for this project implementation.
Key words: thermal power plant, environmental
protection, SO2 emission, desulfurization of flue
gases, absorbent.
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 27
PROCJENA PRODUKCIJE KOMUNALNOG OTPADA
NA PODRUČJU GRADA DOBOJA
WASTEESTIMATED PRODUCTION IN THE CITY DOBOJ
Zoran JANJUŠ
Gradska uprava Banja Luka, Odjeljenje komunalne policije, Banja Luka i
Fakultet za ekologiju, Nezavisni univerzitet Banja Luka, BiH,
Aleksandar PETROVIĆ, Aleksandar JOVOVIĆ
Univerzitet u Beogradu, Mašinski fakultet, Beograd
Predrag ILIĆ,
JNU Institut za zaštitu i ekologiju Republike Srpske, Banja Lukauk
Božidarka ARSENOVIĆ,
Orao AD, Bijeljina i Fakultet za ekologiju, Nezavisni univerzitet Banja Luka, BiH
Prilikom formiranja strategije upravljanja
otpadom neke oblasti, jedan od osnovnih
relevantnih podataka je njegova količina i
količine sa kojima će se raspolagati u
budućnosti. U radu je izvršena procjena
produkcije komunalnog otpda na području
Grada Doboja, na osnovu količina odtapada
prispjelih na gradsku deponiju u proteklom
periodu, broja stanovnika i dohotka po
stanovniku. U analitičkom dijelu rada korišteni
su obrasci dobijeni u prethodnim analizama,
vezanim za produkciju otpada u banjalučkoj
regiji, koja je geografski vrlo slična
posmatranoj, ali je višeg stepena razvijenosti.
Ključne riječi: komunalni otpad; produkcija
When creating the strategy for waste
management in one area, one of the basic
relevant data is the waste amount and the waste
amounts to be disposed of in the future. The
paper includes an estimation of municipal waste
production in the area of the City of Doboj,
based on the quantity of waste delivered to the
city dump (waste disposal site) in the previous
period, the number of inhabitants (population)
and per capita income. In the analytical part of
the paper the authors used the patterns obtained
in previous analyses related to waste
production in Banja Luka region, which is
geographically very similar to the region
concerned, but which has the higher
development level.
Key words: municipal waste, production
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 28
MODEL PRORAČUNA PRIZEMNIH KONCENTRACIJA
CALCULATION MODEL OF GROUND LEVEL CONCENTRATIONS
Slavko ĐURIĆ, Mirjana ĆERANIĆ, Tijana KOSANIĆ, Saša BRANKOV,
Fakultet tehničkih nauka Novi Sad,
Milan MILOTIĆ,
Saobraćajni fakultet Doboj, BiH
Rasprostiranje kontaminanata – polutanata
različitog agregatnog stanja pri realnim ili
ekstremnim uslovima kroz vazduh, u osnovi
predstavlja zakone transporta – prenosa mase
različitih hemijskih supstanci, kao i prenosa
količine kretanja i transporta energije. S
obzirom na način posmatranja atmosferskih
procesa, razlikujemo dve vrste matematičkih
modela, jednovolumne i viševolumne.
Jednovolumni modeli predstavljaju homogenu
raspodelu polutanata unutar kontrolnog
volumena koja se uspostavlja trenutno bez
obzira na visinu kontrolnog volumena. U radu
su prikazani jednovolumni modeli i to Euler-ov
(Ojlerov) i Lagrange-ov (Lagranžov). Primer
proračuna transporta emisije SO2 nad nekim
urbanim područjem primenom Ojlerovog i
Lagranžovog modela prikazan u ovom radu
ukazuje da su stacionarne i srednje
koncentracije SO2 veće primenom Lagranžovog
modela. Veće koncentracije mogu se objasniti
zanemarivanjem horizontalne disperzije u
Lagranžovom modelu.
Propagation of contaminants – pollutants of
different physical states at normal or extreme
conditions in the air, basically represents laws
of transport – transfer of mass of different
chemical substances, as well as the transfer of
quantity of motion and transport of energy.
Considering the manner of observing
atmospheric processes, we distinguish two types
of mathematical models – mono-volume and
multi-volume ones. Mono-volume models
represent homogenous distribution of pollutants
within the control volume that is established
instantly regardless the height of the control
volume. Euler’s and Lagrange’s mono-volume
models were presented in the paper. An example
of the calculation of the transport of SO2
emission over some urban area by applying
Euler and Lagrange’s model presented in this
paper shows that stationary and mean
concentrations of SO2 are higher when applying
Lagrange’s model. Higher concentrations may
be explained by neglecting the horizontal
dispersion in Lagrange’s model.
Ključne reči: model, stacionarna koncentracija,
srednja koncentracija
Key words: model, stationary concentration,
mean concentration
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 29
IZDVAJANJE ORGANSKIH MATERIJA IZ OTPADNIH GASOVA
KRIOGENOM KONDENZACIJOM SA TEČNIM AZOTOM
PRILIKOM RECIKLAŽE RASHLADNIH UREĐAJA
REMOVAL OF ORGANIC COMPUNDS FROM THE WASTE GASES
WITH CRYOCONDENSATION BY USING LIQUID NITROGEN
IN THE RECYCLING OF FRIDGES
Nemanja JOVIĆ, Zoran JURIĆ,
Messer Tehnogas AD, Beograd,
Zvezdan ŽIVKOVIĆ,
Jugo-Impex EER, Niš
Ekološki najracionalnije rešenje za zbrinjavanje
elektronskog otpada jeste proces reciklaže.
Recikliranjem elektronskog otpada se sprečava
oslobađanje opasnih materija, čuva se životna
sredina, štedi energija i dobijaju vredni
materijali. U procesu recikliranja frižidera
oslobađa se značajna količina freona (najviše
R11 i R12) i pentana iz termičke izolacije i
cevovoda frižidera. Da bi se sprečila zagađujuća
emisija freona i pentana, mlevenje frižidera se
vrši u atmosferi azota (manje od 4% kiseonika),
koji cirkuliše kroz komoru za mlevenje frižidera.
Iz komore za mlevenje, azot sa izdvojenim
freonima i pentanom ulazi u uređaj za
kriokondenzaciju. U sistemu kriokondenzacije
(DuoCondex) vrši se tzv. ”čišćenje”
cirkulacionog gasa, tj. izdvajanje organskih
zagađivača, freona i pentana. Freoni i pentan se
u kriokondenzaciji, uz pomoć tečnog azota
zamrzava na temperaturi od -160oC, pri čemu se
gasoviti azot izdvaja iz smeše. Nakon
kontrolisanog otapanja u toploj struji azota,
freoni i pentan se ispuštaju u specijalne sudove.
Prečišćeni azot se reciklira i koristi dalje u
procesu inertizacije komore za mlevenje.
Ključne reči: DuoCondex, Azot,
Kriokondenzacija, Reciklaža
The most ecologically reasonable solution for
the treatment of the electronic waste is the
process of recycling. By recycling the electronic
waste, the release of the hazardous compounds
into the environment is prevented, the
degradation of natural environment is
controlled, the energy savings are achieved and
valuable recycled materials are obtained.
During the fridge recycling, a significant
amount of Freons (mainly R11 and R12) and
Pentane from the fridge insulation and lines is
released. In order to prevent the emission of the
Freons and Pentane into the atmosphere, the
shredding of the fridges is done in the Nitrogen
rich atmosphere (less than 4% oxygen), which is
circulating through the fridge shredder. Leaving
the fridge shredder, Nitrogen carrying the
Freons and Pentane enters the crycondensation
unit. In the crycondensation unit (DuoCondex),
the process gas rich in Nitrogen, Freons and
Pentane is purified by using the liquid nitrogen
at the temperature of -160oC, where Freons and
Pentane are frozen and gaseous Nitrogen flows
out. After the controlled melting of the frozen
Freons and Pentane by warm gaseous Nitrogen,
Freons and Pentane are released into the
special storage tanks. Purified Nitrogen
continue to flow by recirculating and it is used
further in the process of inertization of the fridge
shredder.
Key words: DuoCondex, Nitrogen,
Cryocondensation, Recycling
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 30
6. Osnovne operacije, aparati i mašine
u procesnoj industriji
RAZVOJ SISTEMA ZA KONTINUALNO UVOĐENJE MALIH BALA
KOD KOTLOVA KOJI KORISTE BALIRANU BIOMASU
DEVELOPMENT OF SMALL BALE FEEDING SYSTEM FOR CONTINUOUS
INTRODUCTION AT BOILERS USING BALED BIOMASS
Branislav REPIĆ,
Institut za nuklearne nauke Vinča, Laboratorija za termotehniku i energetiku,
Univerzitet u Beogradu, Beograd,
Dragoljub DAKIĆ,
Inovacioni centar Mašinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, Beograd,
Dejan ĐUROVIĆ, Aleksandar ERIĆ, Milica MLADENOVIĆ,
Institut za nuklearne nauke Vinča, Laboratorija za termotehniku i energetiku,
Univerzitet u Beogradu, Beograd
Za sagorevanje biomase iz poljoprivredne
proizvodnje moguće je koristiti više tehnologija.
Jedna od njih, koja je u potpunosti razvijena kod nas,
je cigaretno sagorevanje celih bala biomase. Za
uspešno sagorevanje biomase u obliku bala
neophodno je njihovo kontinualno i automatsko
doziranje. U radu je prikazan razvijen uređaj za
doziranje koji obezbeđuje kontinualno, kontrolisano i
potpuno sagorevanje balirane biomase iz
poljoprivredne proizvodnje. Biomasa je u formi malih
bala koje su paralelopipednog oblika dimenzija
40x50x80 cm. Pod malim balama podrazumevaju se
one sa kojima se, zbog njihove težine od 12-15 kg
uglavnom ručno manipuliše, što znači da se ne
zahteva mehanizovano upravljanje balama.
Kontinualno doziranje biomase ostvaruje se
uvođenjem bala biomase iz spremišta bala, u koji se
može smestiti više bala biomase poređanih jedna
iznad druge, u uvodni kanal korišćenjem klip
cilindara koji služe za držanje bala, i daljim
kontinualnim doziranjem bala u ložište kotla
korišćenjem zupčaste letve koja se pokreće uz pomoć
elektromotora. Proizvedena toplota od sagorevanja
biomase odvodi se do korisnika ili se skladišti u
odgovarajućem akumulatoru toplote.
For burning of biomass obtained from agricultural
production it is possible to use several technologies.
One of them, fully developed in this country, is a
cigarette burning of whole biomass bales. For
successful burning of biomass in the form of bales, it
is necessary to ensure their continuous and automatic
dosing. The paper includes a presentation of a dosing
unit or device that enables continuous, controlled
and full burning of baled biomass from agricultural
production. Biomass is in the form of small bales of
parallelepiped shape, having the following
dimensions: 40x50x80 cm. Small bales are those that
are handled manually, due to their weight ranging
from 12 to 15 kg, which means that there is no
requirement for mechanized control of bales.
Continuous dosing of biomass is obtained by feeding
biomass bales from the storage (biomass yard), in
which it is possible to put several biomass bales one
above the other, into the introduction channel by
using piston cylinders that serve for bale holding,
and by further continuous dosing of bales to the
firing of the boiler by using the gear batten that is
driven by an electromotor. Heat produced from
biomass burning may be delivered to users or may be
stored in the appropriate heat storage.
Ključne reči: balirana biomasa; slama; kotao;
uređaj; doziranje
Key words: baled biomass, straw, boiler, unit/device ,
dosing
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 31
TEHNIČKI I EKONOMSKI ASPEKTI PROIZVODNJE I KORIŠĆENJA
BIOGASA IZ STAJNJAKA U KOGENERATIVNOM POSTROJENJU
NA FARMI ZA UZGOJ SVINJA „VIZELJ“
TECHNICAL AND ECONOMICAL ASPECTS OF THE PRODUCTION
AND UTILIZATION OF BIOGAS FROM MANURE IN THE CHP UNIT
ON THE PIG FARM "VIZELJ"
Nikola TANASIĆ, Tomislav SIMONOVIĆ, Goran JANKES, Miroslav STANOJEVIĆ,
Mirjana STAMENIĆ, Marta TRNINIĆ,
Univerzitet u Beogradu – Mašinski fakultet, Kraljice Marije 16, 11120 Beograd, Srbija
Nikola PETKOVIĆ,
Centar za energetsku efikasnost i održivi razvoj – CEEFOR d.o.o., Beograd
U radu su razmatrani tehnički i ekonomski
aspekti projekta rekonstrukcije postrojenja za
bioenergetsku obradu svinjskog stajnjaka.
Postrojenje koje je predmet analize je radilo u
periodu 1986.-1992. u sklopu farme svinja
„Vizelj”, kapaciteta 30.000 tovljenika godišnje,
koja se nalazi u blizini Beograda. Takođe je
razmatrana mogućnost korišćenja biogasa za
kombinovanu proizvodnju električne i toplotne
energije na gasnim motorima. Planirano je da
se proizvedena električna energija (1.364
MWh/god) prodaje u distributivnu mrežu dok bi
se proizvedena toplotna energija (1.252
MWh/god) koristila za potrebe grejanja farme
svinja i zagrevanje stajnjaka u digestorima.
Ekonomska opravdanost rekonstrukcije
postrojenja ogleda se u prodaji električne
energije po subvencionisanoj ceni od 0,158
EUR/kWh u skladu sa Uredbom o merama
podsticaja za proizvodnju električne energije
korišćenjem obnovljivih izvora energije i
kombinovanom proizvodnjom električne i
toplotne energije u Srbiji. U tom slučaju prost
period otplate investicije je 4,2 godine.
Ključne reči: anaerobna digestija svinjskog
stajnjaka, biogas, kogeneracija, tehnoekonomska analiza
The technical and economical aspects of the
project of pig manure bioenergy processing
plant reconstruction are discussed in the paper.
The plant that is the subject of the analysis was
working from 1986 to 1992 as a part of the pig
farm "Vizelj" with the capacity of 30,000
fattening pigs per year, which is located near
Belgrade, Serbia. The possibility of utilizing
biogas for combined power and heat production
in the gas engines is also discussed. The
estimated annual sales of electricity to the
distribution grid is 1,364 MWh/year while the
produced heat energy of 1,252 MWh/year will
be used for heating the pig farm and the
bioenergy processing plant itself. The economic
feasibility of the reconstruction of the plant is
reflected in the sale of the electricity at feed-in
tariff of 0.158 EUR/kWh in accordance with the
Regulation on measures for promotion the
production of electricity by using renewable
energy sources and combined power and heat
production in Serbia. In this case a simple
payback period of the investment is of 4,2 years.
Key words: anaerobic digestion of pig manure,
biogas, CHP, techno-economic analysis
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 32
PREDNOSTI SISTEMA ZA GASIFIKACIJU BIOMASE
U CILJU SPREGNUTE PROIZVODNJE TOPLOTNE I
ELEKTRIČNE ENERGIJE U SRBIJI
THE BENEFITS OF BIOMASS GASIFICATION UNIT FOR COMBINED
HEAT AND POWER PRODUCTION (CHP) IN SERBIA
Goran JANKES, Tomislav SIMONOVIĆ, Marta TRNINIĆ,
Nikola TANASIĆ, Mirjana STAMENIĆ, Miroslav STANOJEVIĆ,
Univerzitet u Beogradu – Mašinski fakultet, Beograd
U radu su prikazane osnovne tehničke
karakteristike sistema za gasifikaciju
poljoprivredne biomase koji obezbeđuje gorivo
za gasni motor u cilju spregnute proizvodnje
toplotne i električne energije. Predmet analize je
demonstraciono postrojenje nominalne snage
200 kWel koje je u završnoj fazi izgradnje u
fabričkom krugu kompanije Chemical Agrosava
na lokaciji u Šimanovcima, Srbija. Planirano je
da se proizvedena električna energija (1080
MWh/god) prodaje u distributivnu mrežu a
proizvedena toplotna energija (1176 MWh/god)
koristi za potrebe grejanja kancelarija i
magacinskih objekata u fabrici u zimskom
periodu i za potrebe zagrevanja vazduha za
sušenje semenskog kukuruza koji se proizvodi u
fabrici. Rezultati tehno-ekonomske analize koja
je prikazana u radu su pokazali da je sistem
održiv i ekonomski isplativ. Prost period otplate
investicije je manji od 2 godine pod uslovom da
se proizvedena električna energija prodaje po
subvencionisanoj ceni od 0,136 EUR/kWh koja
je garantovana u Srbiji za ovaj tip postrojenja.
The main technical characteristics of the
gasification unit that produces syngas from
agricultural biomass and provides fuel for gas
engine for combined heat and power production
are presented in the paper. The demonstration
plant with nominal capacity of 200 kWee which
is in the final stage of construction in the
company Chemical Agrosava, Šimanovci,
Serbia, is a subject of the analysis. It is
estimated that the annual amount of sold
electricity to the distribution grid will be approx.
1080 MWh/year while the produced heat energy
of 1176 MWh/year will be used for heating the
offices and storage facilities at the company in
the winter season and for air heating in the
seed-corn dryer. The results of techno-economic
analysis which is presented in the paper show
that the system is sustainable and economically
feasible. The investment simple payback period
is less than 2 years, provided that the produced
electricity is sold at a feed-in tariff price of
0.136 EUR/kWh, which is guaranteed price for
electricity in Serbia for this type of plant.
Ključne reči: gasifikacija biomase, spregnuta
proizvodnja toplotne i električne energije, tehnoekonomska analiza
Key words: biomass gasification, CHP, technoeconomic analysis
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 33
KARAKTERISTIKE PEPELA
POLJOPRIVREDNIH BILJNIH OSTATAKA
CHARACTERISTICS OF AGRICULTURAL RESIDUES ASHES
Marta TRNINIĆ, Nikola TANASIĆ, Tomislav SIMONOVIĆ, Mirjana STAMENIĆ,
Goran JANKES, Miroslav STANOJEVIĆ, Aleksandar JOVOVIĆ
Univerzitet u Beogradu – Mašinski fakultet, Beograd
U okviru ovog rada prikazani su sumirani
literaturni rezultati ispitivanja fizičkih i
hemijskih transformacija neorganskih jedinjenja
(pepela) biljnih ostataka najzastupljenijih
poljoprivrednih kultura (kukuruzni oklasak i
pšenična slama), kao i njihova sklonost ka
sinterovanju. Na osnovu detaljnog literaturnog
pregleda uočava se da pepeo kukuruznog
oklaska i pšenične slame pri temperaturma
nižim od 1000oC pokazuju izraženu sklonost ka
topljenju i sinterovanju. Niska temperature
topljenja pepela pšenične slame (700°C) je
uzrokovana visokim sadržajem kalijuma,
silicijuma, fosfora kao i manjim, ali ne i
beznačajnih sadržajem zemno-alkalnih metala u
pepelu. Naime, pri povišenim temperaturama,
dolazi do formiranja alkalnih silikata, fosfata
koji se tope i potom sinteruju na nižim
temperaturama. Pepeo kukuruznog oklaska, u
odnosu na pepeo pšenične slame, ima višu
temperaturu topljenja (932°C) i sinterovanja.
Ova karakteristika je uslovljena prisustvom
hlora, kalcijuma i magnezijuma koji sprečavaju
formiranje silikata i fosfornih jedinjenja, pa se
samim tim topljenje i sinterovanje pepela javlja
pri višim temperaturama. Rezultati analize
ukazuju da procesi gasifikacije i sagorevanja
biljnih poljoprivrednih ostataka zahtevaju
primenu odgovarajućih aditiva, čime se
poboljšvaju termalne karakteristikae pepela
(povećava temperature topljenja pepela), a
samim tim omogućavaju širu i efikasniju
primenu biljnih poljoprivrednih ostataka u
energetske svrhe.
Ključne reči: biljni poljoprivredni ostaci, pepeo,
sinterovanje
The aim of this work was to investigate the
sintering characteristics and mineral
transformation behaviours of corn cob and
wheat straw ashes. From literature review it was
found that the wheat straw and corn cob ashes
have high sintering and melting tendencies at
temperatures below 1000oC. The wheat straw
ash has a significantly low melting temperature
of approximately 700°C and showed severe
sintering behaviors. The wheat straw is
dominated by potassium, silicon, and
phosphorus, along with small amounts of alkali
earth metals. Therefore, the formation and
melting of potassium-rich silicates and
phosphates are favoured, causing severe
sintering of the wheat straw ash at elevated
temperatures. In contrast, a relatively higher
melting temperature of 932 °C and a moderate
sintering degree were observed from the corn
cob ash. High contents of chlorine, calcium, and
magnesium in the corn cob may promote
potassium release from ash residues, instead of
being incorporated into the silicate and
phosphate structures. This process could inhibit
the formation of low-temperature-melting
silicates and phosphates and reduce ash
sintering consequently. Results from the
analyses indicate that the gasification and
combustion of wheat straw and corn cob may be
challenging because of ash sintering. However,
through the use of suitable additives, the ash
sintering characteristics can be improved
significantly. This means that agricultural
residues can be competitive fuels on the energy
market in the future.
Key words: agricultural residues, ashes,
sintering
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 34
LOGISTIKA SNABDEVANJA
ENERGETSKOG POSTROJENJA BIOMASOM
SUPPLY LOGISTICS OF ENERGY PLANT BY BIOMASS
Damir ĐAKOVIĆ, Branka GVOZDENAC UROŠEVIĆ,
Univerzitet u Novom Sadu, Fakultet tehničkih nauka
Goran VASIĆ,
Garancijski fond APV, Novi Sad
Procenjene količine biomase na teritoriji Srbije
ukazuju da bi se njenom upotrebom značajnije
mogao smanjiti udeo konvencionalnih goriva.
Prema energetskom bilansu Republike Srbije za
2014. godinu, ukupna količina primarne
energije potrebne za potrošnju u 2014. godini je
15,594 Mtoe, što je zaoko 1% više od procenjene
ukupne količine u 2013. godini (15,366 Mtoe).
Planirana proizvodnja primarne energije u
2014. godini je 10,897Mtoe. U strukturi
planirane domaće proizvodnje, obnovljivi izvori
energije učestvuju sa 1,819 Mtoe što je 17%. U
ovoj strukturi je učešće čvrste biomase 58%
(ogrevno drvo, pelet i briket). Na teritoriji
Vojvodine je najzastupljenija poljoprivredna
biomasa. Ukupni potencijal slame od pšenice,
soje, ječma, uljane repice i kukuruza je približno
5.348.000 tona sa 1179 ha. U centralnoj Srbiji
je najviše zastupljena drvna biomasa. U radu su
analizirana logističkapitanja u vezi sa
snabdevanjem postrojenja biomasom. Urađena
je SWOT analiza korišćenja biomase za
proizvodnju električne energije. Dat je pregled
potencijala, nekih termofizičkih svojstava
oklaska i drugih primera biomase, kao i
odgovarajućih standarda.
Ključne reči: biomasa; logistika; energetsko
postrojenje
The estimated amounts of biomass in the
territory of Serbia show that its use may
significantly reduce the share of conventional
fuels. According to the 2014 energy balance of
the Republic of Serbia, the total amount of
primary energy required for consumption in
2014 is 15,594 Mtoe, which is approximately
1% more than the estimated total amount in
2013 (15,366 Mtoe). The planned generation of
primary energy in 2014 amounts to 10,897
Mtoe. In the structure of the planned domestic
generation/production, the share of renewable
energy sources is 1,819 Mtoe, which is 17%. In
this structure the share of solid biomass (fuel
wood, pellets and briquettes ) is 58%. In the
territory of Vojvodina the most prevalent is
agricultural biomass. The total potential of
straw obtained from wheat, soy, barely,
rapeseed and maize (corn) is approximately
5.348.000 tons from 1179 ha. In the central
Serbia woody biomass is the most prevalent type
of biomass. In the paper the author analyzed the
logistics issues regarding the biomass supply of
a plant. SWOT analysis of using biomass for
electricity production was performed. A review
is given showing potentials, some
thermophysical properties and other examples of
biomass, as well as appropriate standards.
Key words: biomass, logistics, power plant
(energy plant)
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 35
PAD PRITISKA VAZDUHA PRI STRUJANЈU
KROZ SLOJ PŠENIČNE SLAME – DISKUSIJA
EKSPERIMENTALNO DOBIJENIH REZULTATA
PRESSURE DROP DURING THE AIR FLOW THROUGH WHEAT STRAW –
DISCUSSION OF EXPERIMENTALLY OBTAINED RESULTS
Doder ĐORĐIJE,
Fakultet tehničkih nauka, Univerzitet u Novom Sadu, Novi Sad
U radu su prikazani rezultati ispitivanja i
eksperimentalno dobijene zavisnosti pada
pritiska prilikom strujanja vazduha kroz sloj
balirane pšenične slame, za tri različite
poroznosti sloja (odnosno tri različite gustine) i
za dvije različite vrijednosti protoka za svaku
poroznost pojedinačno. Detalјno je opisano
ispitno postrojenje, kao i postupak mjerenja.
Ispitivanje je vršeno u laboratoriji za
termoenergetiku na Mašinskom institutu
Fakulteta tehničkih nauka u Novom Sadu.
Rezultati su upoređeni sa balom realne gustine,
kakve se koriste u sagorijevanju.
Klјučne riječi: biomasa, bala slame, pad
pritiska, sagorijevanje, porozni sloj
The paper present the results of testing and
experimentally obtained dependencies of
pressure drop during air flow through the layer
of baled wheat straw, for three different
porosities of the layer (i.e. three different density
or thickness levels) and for two different values
of flow rate for each porosity individually. The
test plant and measuring procedure were
described in detail. Testing was carried out in
the Laboratory for Thermal Energy at the
Mechanical Engineering Institute of the Faculty
of Technical Science of Novi Sad. The results
were compared with a bale of rational density
(thickness) used in burning (combustion).
Key words: biomass, straw bale, pressure drop,
burning, porous layer
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 36
7. Sušenje i sušare
ENERGETSKI BILANSI SUŠENJA
U INDUSTRIJI PRERADE ŽITARICA
ENERGY BALANCES INDUSTRIAL DRYING GRAIN PROCESSING
Jasna TOLMAČ, Dragiša TOLMAČ, Slavica PRVULOVIĆ,
Tehnički fakultet “Mihajlo Pupin”, Zrenjanin,
Zlatko KOŠUT,
Victoria Starch, Zrenjanin
Sušenje materijala predstavlja takav proces gde
energetski faktori imaju prvostepeni značaj, te se
o rezultatima sušenja može suditi po količini
utrošene energije u tom procesu. U radu su
prikazani rezultati istraživanja energetskog
bilansa na sušarama u industriji prerade
žitarica. Utvrđeni su: termički stepen
iskorišćenja, specifična potrošnja energije,
toplotna snaga sušenja kao i drugi parametri i
data je njihova analiza.
Ključne reči: sušenje, industrija, energija.
Drying material represents such a process
where energy factors have primary
importance, and the drying results can be
judged by the amount of energy consumed in
the process. This paper presents the
research results of the energy balance in the
drying of grain processing industry.
Identified as: thermal utilization factor,
specific energy consumption, thermal power
drying and other parameters and their
analysis.
Key words: drying, industry, energy.
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 37
MATEMATIČKO MODELIRANJE SILE LOMA NA ISTEZANJE
MASIVNOG DRVETA PRODUŽENOG SA ZUPČASTIM VEZOM
MATHEMATICAL MODELING OF FRACTURE STRENGTH TENSILE
MASSIVE WOOD EXTENDED TOOTHED CONNECTION
Atif HODŽIĆ, Redžo HASANAGIĆ,
Tehnički fakultet Univerziteta u Bihaću, BiH
Cilj ovog rada je opisati i razumjeti ponašanje
najvažniji uticajni faktora na čvrstoću
zalijepljenog spoja sa zupčastim vezom. Za
pravilnu primjenu ljepila i dobijanja
zalijepljenih spojeva visoke čvrstoće i duge
trajnosti, neophodno je poznavati tehnološke
osobine ljepila i znati upravljati sa njima, da bi
se prilikom lijepljenja dobio konačan efekat
izražen kroz kvalitet i trajnost zalijepljenog
spoja. Za konačan efekat zalijepljenog spoja
pored navedenog posebnu ulogu igra oblik,
veličina i način opterećena. U radu je također je
prezentiran matematički model uticaja
parametara spoja kod produživanja masivnog
drveta mini zupcima na čvrstoću spoja. Kao
uticajni parametri su uzeti gustoća drveta (ρ),
odnos širine i debljine drveta (b/h) i
geometrijske veličine mini zupca izražene
odnosom visine i širine zupca (l/t).
Ključne riječi: model, spoj mini zupcima,
čvrstoća istezanja
The aim of this paper is to describe and
understand the behavior of the most important
influential factors on the strength of glued joint
with toothed connection. For proper application
of the adhesive and glued joints obtaining high
strength and long shelf life, it is necessary to
know the technological properties of adhesives
and manage them to know, to pasting got the
ultimate effect is expressed through the quality
and durability of glued joint. For the ultimate
effect of compound pasted addition to the above
special role is played by the shape, size and
manner loaded. The paper also presents a
mathematical model of parameters of the
compound with extension massive wood mini
teeth on the bond strength. As influential
parameters are taken wood density (ρ), the ratio
of the width and thickness of wood (b / h) and
the geometric size of the mini-prong expressed
ratio of height and width of the prongs (l / t).
Key words: model, compound mini teeth, tensile
strength
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 38
GRAFOANALITIČKI PRIKAZ I UOPŠTAVANJE KRIVIH
STATIKE PROCESA SUŠENJA
GRAPHICAL ANALYTICAL REVIEW AND GENERALIZATION CURVES
OF A STATIC DRYING PROCESS
Radivoje M. TOPIĆ,
Mašinski fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd,
Nenad Lj. ĆUPRIĆ,
Šumarski fakultet, Univerziteta u Beogradu, Beograd
Goran R. TOPIĆ,
Srbijagas, Beograd
U radu se daje kratak opis statike procesa
sušenja, prikaz i analiza analitičkih zavisnosti
izotermi adsorpcije i desorpcije. Delimično je
dato uopštavanje analitičkih zavisnosti sa
aspekta monomolekularne i
polimolekularneadsorpcije. Prikazane su
zavisnosti koje omogućuju definisanje
politermiadsorpcije i desorpcije za različite
materijale kao i politerme za bananu prema
modifikovanoj zavisnosti Oswina.
Ključne reči: statika, sušenje; adsorpcija;
politerme
The paper shows a brief description of a static
drying process and a review and an analysis of
analytical dependencies of isotherms of
adsorption and desorption. There is a partial
generalization of analytical dependencies from
the aspect of monomolecular and polymolecular
adsorption. The paper also presents
dependencies that enable the definition of
polithermal adsorption and desorption for
different materials , as well as polytherms for
bananas according to the modified dependency
of Oswin.
Key words: statics, drying, adsorption,
polytherm
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 39
SUŠENJE BIOLOŠKIH MATERIJALA
U KOMBINOVANOJ SOLARNOJ SUŠARI
THE DRYING PROCESS OF BIOLOGICAL MATERIALS
IN COMBINED SOLAR DRYER
Radivoje M. TOPIĆ,
Mašinski fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd,
Dragomir M. AĆIMOVIĆ,
Termo Concept, Užice,
Jelena R.TOPIĆ
Energoprojekt, Beograd
Procesom sušenja bioloških materijala ostvaruje
se korišćenje bioloških materijala van perioda
njihovog prirodnog korišćenja, viškovi
proizvoda se mogu koristiti tokom cele godine,
smanjuju se transportni troškovi. Pri tom
kvalitativne karkateristike proizvoda se
zadržavaju. Korišćenjem solarne energije kao
energenta za sušenje, smanjuju su osnovni
troškovi u dobijanju osušenog proizvoda. Ovim
radom je predstavljena kombinovana solarna
sušara, konstrukcija, proračun i rezultati
dobijeni u procesu sušenja. Sušara ima
mogućnost da radi kao pasivna ili aktivna.
Pasivna sušara se sastoji od solarnog
prijemnika i komore za sušenje. Solarni
prijemnik je od čeličnog lima, kaljenog stakla,
poliuretanske izolacije i aluminijumskog lima.
Komora za sušenje je od aluminijumskih profila,
aluminijumskog lima i poliuretanske izolacije.
Tacne su od nerđajućeg materijala. Dodatni deo
opreme čine: ventilator, regulacione žaluzine i
senzori temperature i vazduha. Sušara se može
koristiti za lične potrebe u cilju obezbedjivanja
osušenih bioloških materijala za porodične
potrebe.
Ključne reči: Solarna kombinovana sušara;
Biološki materijali; Pasivna sušara; Aktivna
sušara;
The process of drying biological materials
enables that biological materials are also used
even in the period when they are not naturally
used and the excess products may be used
during the entire year and transport costs are
reduced. Thereby, quality characteristics of
products are retained. The use of solar energy
as a source of energy for drying reduces the
basic costs in obtaining the dried product. This
paper presents a combined solar dryer,
construction, calculation and results obtained in
the drying process. The dryer can work as a
passive and as an active dryer. A passive dryer
consists of a solar receiver and a drying
chamber. The solar receiver is made of steel
sheets, tempered glass, polyurethane insulation
and aluminium sheet. The drying chamber is
made of aluminium profiles, aluminium sheet
and polyurethane insulation. Plates are made of
rust-proof materials. The additional part of the
equipment consists of a fan, control louvres, and
temperature and air sensors. The dryer may be
used for personal needs in order to provide
dried biological materials for the family needs.
Key words: solar combined dryer, biological
materials, passive dryer, active dryer
27. međunarodni kongres o procesnom inženjerstvu • Procesing ’14
• 40
Download

1. Tehnička regulativa i sistem kvaliteta NOVINE U