KARIJERNO VOĐENJE
Razvojni trend na Kosovu
PROJEKAT POVEĆANJA STOPE ZAPOSLENOSTI
MLADIH
Septembar, 2013
Autori: Valbona Rraci, viši ekspert
0|Page
SADRŽAJ
LISTA SKRAĆENICA
2
UVOD
3
REZIME GLAVNIH ZAKLJUČAKA
4
KARIJERNO VOĐENJE: Razvojni trend na Kosovu
8
1. KV u agendi nacionalne politike
8
2. Dostupnost KV na Kosovu
13
3. KV u srednjim stručnim školama i VU
23
3.1. KV u srednjim stručnim školama
3.1.1. Odnos između KV i SSO
3.2. KV na VU
24
28
30
KLJUČNI IZAZOVI U BUDUĆNOSTI
36
REZIME GLAVNIH PREPORUKA
37
ZAKLJUČAK O KARIJERNOM VOĐENJU NA KOSOVU
39
Aneks 1. Lista sagovornika
40
Aneks 2. Profili centara za KV u srednjim stručnim školama
41
Aneks 3. Profili centara za KV u visokoškolskim ustanovama
43
Bibliografija
50
Važne internet adrese
51
Kontaktirajte nas
53
1|Strana
LISTA SKRAĆENICA
SSO
VU
MONT
MRSZ
MOKS
EU
KSRKS i AP
KV
UP
DANIDA
GIZ
JSZ
ISOM
CPS
A.U.K.
IBCM
CSO
MRSZ
FGKR
CCE
EOSS
ISTR
MNU
OESR
MOR
ITK
2|Strana
Srednje stručno obrazovanje
Visokoškolske ustanove
Ministarstvo obrazovanja, nauke i tehnologije
Ministarstvo rada i socijalne zaštite
Ministarstvo omladine, kulture i sporta
Evropska Unija
Kosovska strategija za razvoj karijernog vođenja i akcioni plan
Karijerno vođenje
Univerzitet u Prištini
Danska međunarodna razvojna agencija
Nemačka međunarodna saradnja (Deutsche Gesellschaft fuer
Internationale Zusammenarbeit)
Javna služba za zapošljavanje
Informativni sistem obrazovnog menadžmenta
Centri za podršku studentima
Američki univerzitet na Kosovu
Međunarodni poslovni koledž Mitrovica
Centri za stručnu obuku
Ministarstvo rada i socijalne zaštite
Fasilitator za globalni karijerni razvoj
Centar za akreditaciju i obrazovanje
Evropski odbor sertifikovanih savetnika
Informacioni sistem tržišta rada
Materijal za nastavu i učenje
Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj
Međunarodna organizacija rada
Informaciona tehnologija i komunikacije
UVOD
Projekat Povećanja Stope Zaposlenosti Mladih (EYE) kojeg finansira Švajcarska Razvojna
Saradnja (SDC) a sprovodi konzorcijum Swiss Intercooperation Kosovo (HSIK) i
Management Development Associates (MDA) ima za cilj: upostavljanje, ojačavanje i
promociju usluga karijernog vođenja sa ciljem boljeg i efikasnijeg korišćenja obrazovnih
mogućnosti i obuke, što će doprineti bržoj i lakšoj tranziciji pri zapošljavanju ili
samozapošljavanju.
Na Kosovu, karijerno vođenje je jedna od usluga koja je uspostavljena kako u javnom tako i
u privatnom sektoru. Kosovski strateški plan za obrazovanje 2011-2015 obuhvata
karijerno vođenje kao jednog od ključnih indikatora za uspešno sprovođenje strategije. Uz
to, Kosovska strategija i akcioni plan za razvoj karijernog cođenja (KSRKS i AP) 2014-2016
nastoji da institucionalizuje razvoj karijernog vođenja na Kosovu.
Kako bi bolje razumeli perspektivu razvoja usluga karijernog vođenja na Kosovu, osoblje
projekta EYE je organizovalo posete širom Kosova sa dvostrukom namerom: i) da procene
trenutne kapacitete i napredak karijernog vođenja u srednjim stručnim školama (SSO) i
viskoškolskim ustanovama (VU), i ii) za interne potrebe projekta sa ciljem pripreme
strateške intervencije koje će predvoditi ostale mere projekta kod podrške uslugama
karijernog vođenja na Kosovu.
Ovaj izveštaj se uglavnom zasniva na zapažanjima i zaključcima poseta na terenu širom
Kosova, razgovorima sa karijernim savetnicima (Slovenija i Makedonije), i ostalim
dokumentima koji su dobijeni od lokalnih institucija, zemalja u regionu, i zemalja EU. Pored
toga, izveštaj je zasnovan i na informacijama dobijenim iz grupnih diskusija koje je
organizovalo Ministarstvo obrazovanja, nauke i tehnologije (MONT) pri njihovim naporima
da institucionalizuju razvoj karijernog vođenja na Kosovu preko nacionalne strategije za
karijerno vođenje koja je trenutno u izradi.
Nalazi poseta na terenu i analiza glavnih aktivnosti u oblasti razvoja karijernog vođenja će
biti podeljeni sa svim radnim grupama MONT-a koje su uključene u izradi nacrta KSRKS i
AP1, i sa srednjim stručnim školama i VU sa kojima su obavljeni razgovori.
1
EYE je takođe deo tih radnh grupa
3|Strana
REZIME GLAVNIH ZAKLJUČAKA
Sistem karijernog vođenja na Kosovu je najmanje razvijen u poređenju sa susednim
državama na zapadnom Balkanu. Uprkos nedavnim dešavanjima na Kosovu razvoj sistema
karijernog savetovanja je ograničen. Skorija dešavanja su deo agende nacionalne politike,
koja su inicirana lokalno. Međutim, opšti trend u obrazovnom sistemu na međunarodnom i
na nivou EU su uticali na neophodnost razvoja karijernog vođenja na Kosovu. Konkretno,
rezolucije EU o karijernom vođenju, Rezolucija Saveta o doživotnom karijernom vođenju
(2004) i Rezolucija Saveta o boljoj integraciji doživotnog karijernog vođenja sa
strategijama doživotnog učenja (2008), će po svemu sudeći imati najveći uticaj na karijerno
vođenje i na razvoj sistema.
Za dobrobit razvoja karijernog vođenja, sledeći se ciljevi moraju postići na kratkoročnom i
srednjeročnom planu:
1. Kako bi se uspešno sproveli ovi ambiciozni planovi KSRKS i AP 2011-2016, neophodna
su spoljna sredstva, npr. iz programa pred-pristupne podrške EU za i/ili u obliku
donatorske podrške.
PREPORUKA 1
Zakonodavci moraju odgovoriti na sledeća pitanja:





Koji model karijernog savetovanja će najviše odgovarati obrazovnom sektoru na Kosovu?
Model nastavnog plana2 ili model centra3 i, u sklopu ovih modela, specijalistički ili poluspecijalistički pristup ili kombinacija ova dva pristupa?
Ko bi bili najpogodniji profesionlaci za karijerno vođenje u školama4?
Koje su kompetencije i kriterijumi za izbor najpogodnijeg osoblja?
Koja je očekivana uloga profesionalaca za karijerno vođenje? Da li treba da rade puno ili
pola radnog vremena?
Koja finansijska sredstva su neophodna za sprovođenje?
2
Model nastavnog plana predviđa karijerno obrazovanje kao obavezan ili izborni predmet ili deo nekog drugog
predmeta. Pored toga, odgovarajuće aktivnosti mogu biti integrisane u nastavni ili vannastavni plan i program.
3
Model centra je postojeće radno mesto unutar ili van škole ili univerziteta, koje je deo službe za zapošljvanje na
različitim lokacijama ili gradovima, gde su materijal ili informacije o karijernom vođenju dostupni u različitim
oblicima
4
Psiholozi, pedagozi, socijalni radnici, savetnici, specijalisti za karijerno vođenje, nastavnici određenih predmeta ili
samo nastavnici stručnih predmeta, stručni saradnici, spoljni saradnici, itd?
4|Strana
2. Izgraditi bolje usluge karijernog vođenja u obrazovnom sektoru.
PREPORUKA 2

Izvesti studiju o izvodljivosti o različitim opcijama za karijerno vođenje u
obrazovnom sektoru, sa posebnom pažnjom na istraživanju mogućnosti za nastavni
model karijernog vođenja.
3. Organizovati mehanizme karijernog vođenja za rukovođenje, saradnju i koordinaciju.
PREPORUKA 3

Ispitati da li bi, kreiranje nacionalnog foruma za karijerno vođenje i/ili nacionalne i
lokalne mreže institucija ili inicijativa na nacionalnom i lokalnom nivou, doprinelo
povećanju vrednosti zakonodavstva i razvoju sistema karijernog vođenja.
4. Nastaviti sa procesom prelaska na doživotno karijerno vođenje. To znači proširivanje
pristupa doživotnom karijernom vođenju preko određenih institucija (uključujući i
omladinske centre), posebno za grupe koje su nedovoljno pokrivene ovim uslugama, sa
posebnim naglaskom na veštinama za upravljanje karijere u obrazovanju i
osposobljavanju.
PREPORUKA 4

Promeniti metode pružanja usluga od tradicionalnog psihološkog pristupa (‘testiraj i
reci’) ka pristupu koji je više pedagoški i tržišno usmeren. Umesto ‘testiranja’,
omogućiti individualno ‘isprobavnje’ radnih i obrazovnih mogućnosti.
 Uvesti karijerni menadžment u nastavni plan i program srednjih i visokih škola, i gde
je to moguće, u kursevima obuke za nezaposlene i starija lica.
5|Strana
5. Uspostaviti efikasnu strukturu koordinacije između različitih izvora informacija
PREPORUKA 5
 Osnivanje nacionalnog, sveobuhvatnog karijernog informativnog centra (štampanog i
online) koji obuhvata pojedinačne aktivnosti predviđene u KSRKS i AP. Sa centralnom
upravom a (npr. od strane budućeg nacionalnog karijernog centra/kancelarije) i
sproveden lokalno od strane postojećih struktura i pristupnih tačaka, nacionalni
centar karijernog informisanja može služiti različitim ciljnim grupama iz perspektive
doživotnog vođenja.
6. Poboljšati kvalitet i efikasnost usluga karijernog vođenja.
PREPORUKA 6
 Standardi kvaliteta u pružanju usluga karijernog vođenja moraju biti uspostavljeni za
šest glavnih aktivnosti karijernog vođenja, konkretnije za karijerne informacije,
karijerno obrazovanje, karijerno savetovanje, savetovanje pri zapošljavanju,
karijerno vođenje i savetovanje zaposlenih.
7. Osigurati kvalitet ljudskih resursa, tačnije profesionalaca za karijerno vođenje.
PREPORUKA 7

Poboljšati kvalitet i efikasnost usluga karijernog vođenja izradom strateškog plana za
izgradnju kapaciteta koji obuhvata organizovanje obuke i pružanje post-diplomskog
predmeta, na fakultetima, za karijerno vođenje i savetovanje.
Nekoliko faktora potražnje i prepreka daljem razvoju karijernog vođenja su identifikovani
na Kosovu ovom analizom, i tvrdi se da je faktor potražnje prevagnuo u poređenju sa
faktorima koji su protiv investicija u karijernom vođenju. Iako su direktni empirijski podaci
o potražnji na Kosovu nedovoljni, jedno je sigurno, da postoji velika potreba za podrškom,
za mlade ljude čiji je broj u porastu, koja bi im pomogla pri donošenju pravih odluka o
daljem školovanju i zapošljavanju. Ovo je potvrđeno ne samo od strane službi karijernog
vođenja (KV) sa kojima su obavljeni razgovori tokom poseta na terenu, već postoje i dokazi
6|Strana
o raznim faktorima povećanog interesovanja izazvanim potražnjom za karijernim
vođenjem na Kosovu.
Javne škole (opšte i stručne škole) imaju manje mogućnosti i podsticaja za pružanjem
usluga KV, zato je MONT započeo sa izradom KSRKS i AP 2014-2016 u nastojanju da
institucionalizuje razvoj karijernog vođenja. Ovaj potez, ukoliko je integrisan sa pružanjem
adekvatnih sredstava za usluge karijernog vođenja, će otvoriti nove mogućnosti za
poboljšani pristup ovim uslugama za učenike niže srednje škole (9. razred) i više srednje
škole (10., 11., 12., (13.) razred) 5. U skladu sa strategijom i akcionim planom, predmet
“Karijerno vođenje“ će biti obavezan, a sa sprovođenjem će se započeti u odabranim
školama tokom 2014/2015 akademske godine, dok će 85% nastavnika završiti neophodnu
obuku tokom 2014. godine.
Nasuprot tome, privatne visokoškolske ustanove su veoma motivisane za pružanje
adekvatnih usluga studentima, uključujući i karijerno vođenje. Oni, međutim, nemaju
kapaciteta za to. Univerzitetski karijerni centri su za studente neka vrsta veze sa privatnim
sektorom, i glavni posrednički mehanizam za zapošljavanje kojeg svaki univerzitet mora da
ima. Obim i nivo usluga na nivou univerziteta je trenutno veoma nizak kako bi bio efikasan
u pružanju usluga velikom broju korisnika. KSRKS naglašava neophodost i važnost
povećanja kapaciteta i dostupnost usluga VU, posebno kod “Centra za karijerni razvoj“
Univerziteta u Prištini (UP).
5
Prema zakonu o osnovnom i srednjem obrazovanju na Kosovu, niže srednje obrazovanje je druga faza
obaveznog obrazovanja koje obuhvata period od 6. do 9. razreda, odnosno od 12 do 15 godina starosti.
Više srednje obrazovanje je organizovano kao opšte (gimnazija) i stručno (srednje stručne škole)
obrazovanje. Više srednje obrazovanje traje 3 godine (10. 11. i 12. razred) ili 4 godine (13. razred) u
zavisnosti od plana i programa MONT-a.
7|Strana
KARIJERNO VOĐENJE: Razvojni trend na Kosovu
1. KV u agendi nacionalne politike
U nastojanjima za institucionalizaciju razvoja karijernog vođenja na Kosovu, Vlada Kosova,
u koordinaciji sa MONT, je odlučna u izradi KSRKS i AP koja obuhvata period od 20142016. Trenutno je strategija u završnoj fazi pripreme. Glavni cilj strategije je razvoj sistema
karijernog vođenja i savetovanja u sektoru obrazovanja i zapošljavanja, a istovremeno je
pažnja posvećena obezbeđivanju dugoročne održivosti.
Obrazovni sektor:
Strategija namerava da studentima omogući sticanje veština karijernog menadžmenta koje
će im pomoći pri kontrolisanju tranzicije iz škole do radnog mesta, stvarajući time jaku
osnovu za planiranje i razvoj.
Zapošljavanje:
Sektor zapošljavanja ima za cilj da centrima za usluge karijernog vođenja pomogne:
prikupljanjem, analiziranjem i obradom informacija o tržištu rada i prilagođavanjem istih u
informacije korisne za razvoj karijere; pružanjem stručne i preduzetničke obuke; saradnje
sa školama i preduzećima; i pružanjem saveta i obaveštavanjem pojedinaca koji traže
posao.
Akcioni plan:
Sledeći politički prioriteti su navedeni u akcionom planu strategije:
 Razvoj karijernog obrazovanja u nižem i višem srednjem obrazovanju (opštem):
poluprofesionalni model će biti korišćen pri osposobljavanju zaposlenih nastavnika
koji će biti “nastavnici karijernog obrazovanja“ i koji će predavati predmet
“karijerno obrazovanje“. Ovaj predmet će biti unapređen u velikoj meri kako bi u
septembru 2015. postao obavezan predmet za 9., 10., 11., 12. (13.) razred.
Probna predavanja pojedinih delova novog “karijernog obrazovanja“ će biti
sprovođena u pojedinim školama akademske 2014/2015 godine.
Razvoj karijernog obrazovanja u visokom stručnom obrazovanju (škole SSO): isti
poluprofesionalni model kao i kod srednjih opštih škola će biti primenjen za škole
SSO. Predmet karijerno obrazovanje će biti obavezan i počeće sa sprovđenjem u
8|Strana
pojedinim školama akademske 2014/2015 godine. Usluge karijernog vođenja će biti
namenjene učenicima od početka do kraja srednjeg stručnog obrazovanja
pružanjem različitih usluga:
- Obaveštavanje učenika 9. razreda o raznim opcijama za daljim obrazovanjem i
obukom čime će se pomoći učenicima i roditeljima pri izboru programa koji
odgovara interesovanju i sposobnostima svakog učenika.
- Usluge tokom školske godine: (1) Učenici SSO će biti upućivani tokom
orijentacione faze, koja će im koristiti tokom prve školske godine; učenicima će
biti pružena pomoć pri izboru programa koji odgovara njihovim vrlinama i
profesionalnim ciljevima. (2) Učenici će dobiti praktično radno iskustvo, ukoliko
je moguće i u pravim radnim okolnostima na tržištu rada. U skladu sa tim,
stažiranje, zapošljavanje, učenje na radnom mestu, dobrovoljni rad i ostale
mogućnosti će biti podsticane.
- Tokom poslednje godine višeg srednjeg stručnog obrazovanja, učenici će biti
savetovani i pripremani za tranziciju na tržište rada i/ili na visoko obrazovanje.
Kako bi se osiguralo pružanje ovog niza usluga karijernog vođenja višim srednjim
stručnim školama, MONT će nadograđivati iskustvo postojećih školskih “karijernih
centara“. Ekspertska radna grupa će analizirati iskustva učenika sa ponuđenim
uslugama: model karijernog centra privatne škole; poljoprivredne škole koju
podržava DANIDA; centri kompetencija podržani od strane GIZ-a; centar za razvoj
karijere UP; kao i ostali centri na visokoškolskim ustanovama. Cilj ove ekspertske
analize je analiziranje dobijenih rezultata i objavljivanje informacija o najboljim
primerima na terenu.
 Ojačati “Centar za razvoj karijere“ UP i povećanje kapaciteta i broja korisnika usluga:
Pristup “model centra“ za karijerno vođenje je primenjen – između ostalih – od
strane UP. Centar za razvoj karijere ima potencijala za pružanje adekvatnih usluga
za karijerno vođenje; namenjen učenicima viših srednjih škola, i studentima UP.
Politički prioriteti su osiguravanje održivosti centra kao i povećanje raznolikosti
usluga koje nudi centar.
 Poboljšati usluge karijernog informisanja i vođenja koje pruža Javna služba za
zapošljavanje (JSZ): Pružanje razumljivih informacija o tržištu rada i slanje istih svim
pružaocima takvih usluga i profesoionalcima je od strateške važnosti za razvoj
sistema karijernog vođenja u celini. Revitalizacija saradnje između škola i centara za
9|Strana
zapošljavanje je preventivna mera sa velikim potencijalom za dosezanje kritične
mase celokupnog broja osoba koje pohađaju školu i koji su u početnoj fazi
obrazovnog i karijernog razvoja.
 Razvoj karijernog vođenja kao profesije:
- Dizajnirati program obuke, koji se zasniva na polu-profesionalnom modelu, koji
će biti namenjen predavačima karijernog obrazovanja, službenicima za
zapošljavanje, socijalnim radnicima, službenicima za omladinu i za slične
profesije. 85% nastavnika će proći program obuke tokom 2014. a ostatak će
pohađati obuku tokom 2015. godine. Njihovo vreme će biti organizovano između
predavanja redovnih predmeta u učionici kao i savetovanja. Glavni cilj
orgaizovanja programa obuke za nastavnike i službenike svih viših srednjih
škola kao i za nastavnike 9. razreda je uvođenje kulture karijernog vođenja i
savetovanja u zemlji, i kako bi škole postale svesne svoje uloge. Za organizovanje
profesije karijernog vođenja je neophodno više od treninga, kao što je ranije
pomenuto post-diplomski program ili program drugog nivoa o karijernom
vođenju, savetovanju i doživotnom vođenju mogu mnogo doprineti profesiji
karijernog vođenja i savetovanja.
- Istražiti mogućnosti institucionalizacije programa obuke (bilo bi poželjno na
univerzitetskom nivou).
Troškovi uspešnog sprovođenja KSRKS na celoj teritoriji zemlje u periodu od 2014-2016,
za ukupno 136,369 studenata (statistika za 2012-2013 ISOM) iznose od € 0.49 do € 0.68 po
studentu.
U svetlu trenutne društveno-ekonomske situacije, nova KSRKS će se prvo pozabaviti
najvažnijim zahtevima i izgradnjom principa karijernog vođenja; koji su uspešno
sprovedeni u prošlosti (delimično kao pilot projekti), i koji podržavaju omladinu i odrasle
tokom kritičnih tranzicionih perioda. Kao takvi, korisnici će biti bolje informisani pri
donošenju važnih odluka; što će dovesti do efikasnijeg planiranja obrazovanja i karijere, i
time povećati učešće u obrazovanju, obuci i na tržištu rada.
Do sada je postignut napredak u pravnoj koordinaciji karijernog vođenja zbog
koordinacione uloge koja je dodeljena MONT-u, (nosilac odgovornosti je Odeljenje za preduniverzitetsko obrazovanje), Ministarstvu rada i socijalne zaštite (MRSZ), i odeljenju za
omladinu unutar Ministarstva omladine, kulture i sporta (MOKS), u pripremi nacionalne
strategije za karijerno vođenje. Ova saradnja je dovela do podizanja svesti o neophodnošću
10 | S t r a n a
uvođenja mehanizama za stalnu pravnu koordinaciju karijernog vođenja, koja je ujedno i
jaka osnova za pravnu koordinaciju u budućnosti.
Međutim, razvoj karijernog vođenja na Kosovu zahteva dobar deo pravne osnove i
značajnih resursa u budućnosti, sa ciljem postizanja značajnijeg povećanja pristupa,
posebno kod velikog broja učenika osnovnih i srednjih škola kod prve prepreke izbora
buduće profesije. Dakle, nekoliko veoma važnih strateških odluka mora unapred biti
doneseno od strane zakonodavaca.
PREPORUKA 1
Zakonodavci moraju odgovoriti na sledeća pitanja:
 Koji model karijernog savetovanja će najviše odgovarati obrazovnom sektoru na Kosovu?
Model nastavnog plana ili model centra i, u okviru ovih modela, specijalistički ili polu
specijalistički pristup ili kombinacija ova dva pristupa?
 Ko su najprikladnije osobe za pozicije profesionalaca karijernog savetovanja u školama?
 Koje su dužnosti i kriterijumi za izbor najprikladnijeg osoblja?
 Koja je uloga profesionalaca za karijerno vođenje? Da li bi trebalo da rade puno radno vreme
ili pola radnog vremena?
 Koja finansijska sredstva su neophodna za sprovođenje strategije?
11 | S t r a n a
Karijerno vođenje u EU i na Kosovu: Upoređivanje
U poređenju principa karijernog vođenja EU sa kosovskom strategijom za karijerno
vođenje kao i nedavnog razvojnog trenda, evidentne su određene sličnosti; čija veličina
zavisi od pravne oblasti. Slika 1 ilustruje da je dostupnost svim građanima prioritetna za
državne institucije koje su odgovorne za kosovsku zakonsku agendu za karijerno vođenje, a
zatim slede pravna koordinacija i saradnja. Kvalitet pružanja usluga karijernog vođenja,
međutim, nije identifikovan kao prioritet na Kosovu, dok su sposobnosti karijernog
upravljanja minimalno zastupljene.
SLIKA 1. Ključne pravila doživotnog voženja na Kosovu: Sličnosti sa
prioritetima EU
.
DOSTUPNOST
svim građanima
KOORDINACIJA
i
SARADNJA
KVALITET
usluga
SPOSOBNOSTI ZA
KARIJERNO
UPRAVLJANJE
Velika
Srednja
Mala
Veoma mala
Napomena: Nivo sličnosti pokazuje stepen korespondencije (veoma
mala/mala/srednja/velika) između kosovske strategije za karijerno vođenje i
prioritetnih oblasti EU
12 | S t r a n a
2. Dostupnost KV na Kosovu
Usluge karijernog vođenja na Kosovu su trenutno dostupne različitim ciljnim grupama
(omladina i odrasli) od strane obrazovnih i institucija za zapošljavanje; a one su i deo
usluga koje pružaju omladinski centri. Usluge karijernog vođenja pružaju javne institucije
na svim nivoima (nacionalni, regionalni i opštinski) i privatne institucije (privatne
obrazovne institucije i kompanije); u međuvremenu podržanih od strane nevladinih
organizacija ili donatorskih projekata. Obim i broj usluga su trenutno nedovoljni da na
efikasan način posluže ogromnom broju korisnika.
Ključna prepreka tržišnog sistema karijernog vođenja na Kosovu je obim i broj usluga
karijernog vođenja koje su dostupne na nivou srednjih škola i fakulteta. Ove služba često
nije u stanju da efikasno poslužuje značajan broj korisnika. Shodno tome, većina studenta
nema pristupa uslugama karijernog vođenja na Kosovu. Ovo je posledica velike ponude
određenih profesionalnih profila, poput poslovne administracije, političkih nauka,
ekonomije, prava, itd., dok su deficitarne profesije za kojima vlada velika potražnja od
strane privatnog sektora. Ovo je slučaj sa inženjerskim profilima, koji su trenutno potrebni
za proizvodne aktivnosti.
Postoje međutim određene stavke kod usluga karijernog vođenja koje služe kao početna
tačka za dugoročni razvoj sistema karijernog vođenja. Sledeće stavke imaju najvećeg
potencijala da posluže kao osnova za dalji razvoj i ekspanziju usluga za karijerno vođenje:

Karijerno obrazovanje u nižem srednjem obrazovanju: Postoje dva primera probnih
inicijativa koje, predavanjem predmeta “karijerno obrazovanje“, za cilj imaju bolju
pripremu učenika nižih srednjih škola za tržište rada, kao i za njihovu tranziciju iz
nižeg u više srednje obrazovanje (opšte i stručno):
 Karijerno obrazovanje je testirano projektom KosVET koji je finansiran
sredstvima Evropske Unije, koji je započeo sa probnim sprovođenjem 2008.
godine u 34 osnovne škole. Kao pionirska inicijativa u karijernom obrazovanju
na Kosovu, projekat je osposobio “nastavnike karijernog obrazovanja“ na
četvorodnevnom treningu. Trening je ukombinovan sa 16 sati radnog iskustva
nedeljno predavanjem karijernog obrazovanja učenicima 9. razreda. Ovo je
zasnovano na “DOTS-modelu“ (obuhvata elemente samosvesti, svesnosti o
mogućnostima, predavanja o donošenju odluka i predavanja o tranziciji).
13 | S t r a n a
 Pored toga, priručnik za nastavnike je pružio sveobuhvatna i korisna objašnjenja
kompleksnih tema koje su relativno nove za većinu škola na Kosovu. Priručnik
nudi objašnjenja tehničkih izraza, opisuje koncept karijernog obrazovanja i
definiše njegovu filozofiju i obrazloženje. Ovaj program je dostavljen učenicima
koji su dobili “radnu svesku karijernog obrazovanja“ koja je deo radnog i
nastavnog materijala.
 Regionalna inicijativa GIZ-a (deo ‘Projekta za zapadni Balkan‘) je testirala
karijerno obrazovanje u nižim srednjim školama, i u omladinskim centrima u
modifikovanoj verziji, na Kosovu i u ostalim državama u regionu zapadnog
Balkana. Ciljna grupa ovog projekta su bili učenici osnovnih škola tokom
poslednjih godina nižeg srednjeg obrazovanja (8. i 9. razred) i van škole u
omladinskim centrima. Nastavnici su u školama predavali karijerno obrazovanje
kao izborni predmet.
2. Centri za karijerno vođenje u višim srednjim stručnim školama: Nekoliko stručnih
škola, stručnih centara kompetencija i univerziteta je testiralo osnivanje školskih
centara za karijerno vođenje. Ciljna grupa za usluge koje su pružali ovi centri su bili
učenici nižih srednjih škola (pružanjem informacija o karijernim i obrazovnim
mogućnostima) i učenici stručnih škola. Korisnici su imali koristi od ovih usluga pri
kraju njihovog obrazovanja, sa clijem da se oni bolje pripreme za tranziciju na
tržište rada, samozapošljavanje ili dalje obrazovanje.
 Škole SSO su podržane od strane donatorske organizacije DANIDA (četiri
poljoprivredne škole). U sklopu programa “Poboljšanje zaposlenosti mladih“,
DANIDA je radila sa četiri poljoprivredne više srednje stručne škole na Kosovu
pri osnivanju centara za podršku studentima (CPS) u Vučitrnu, Gnjilanu, Peći i
Uroševcu. CPS imaju za cilj da pomognu učenicima pri donošenju pravih odluka
o njihovoj budućoj karijeri. Za dodatne informacije, pogledajte sekciju 3.1 ove
analize.
 Stručni obrazovni centri kompetencija GIZ (2 centra kompetencija u Mališevu i
Srbici) trenutno pružaju neke usluge karijernog vođenja budućim učenicima tih
škola. Model karijernog vođenja koji se nudi u ovim institucijama se sastoji od
organizovanja sajmova zapošljavanja, studijskih poseta kompanijama, itd.
 Mnoge privatne škole (i koledži) su institucionalizovale usluge karijernog
vođenja korišćenjem modela centra. The American High School of Kosovo, Don
14 | S t r a n a
Bosko, Gjon Nikolle Kazazi u Đakovici, i mnoge druge škole imaju iskustva u
razvoju karijernih centara i usluga.
3. Više i visoko obrazovanje: Primeri sličnih modela centara se mogu naći u javnim i
privatnim visokoškolskim ustanovama. Univerzitetski karijerni centri su veza sa
privatnim sektorom i glavni posrednički mehanizam za zapošljavanje koje svaki
univerzitet mora da ima. Na Kosovu, usluge karijernih centara nisu viđene kao
korisne za studente, uz izuzetak Američkog Univerziteta na Kosovu (A.U.K.). Ostale
institucije takođe imaju iskustva u izradi i pružanju usluga karijernog vođenja;
među njima su Univerzitet u Prištini, koledž UNIVERSUM, koledž AAB, i
Međunarodni poslovni koledž Mitrovica (IBCM). Za dodatne informacije pogledajte
sekciju 3.2.
4. Obrazovanje odraslih lica i centri za stručnu obuku (CSO): Trenutno postoji 8 CSO
koji funkcionišu pod nadzorom odeljenja za stručnu obuku MRSZ. Ovi CSO
organizuju besplatnu obuku iz oblasti 30 profesija odabranih na osnovu analize
tržišta rada, organizovanih u 56 radionica. U ovom trenutku glavni korisnici ove
obuke koju organizuje CSO čine samo 2-5% registrovanih na birou za zapošljavanje
zato što oni nisu obavešteni o ulozi CSO zbog slabog informisanja i zbog toga oni ne
pohađaju kurseve obuke.
5. Javna službe za zapošljavanje: Sedam regionalnih centara za zapošljavanje i 23
opštinske kancelarije za zapošljavanje pružaju niz usluga studentima, licima koja
traže posao, i registrovanim nezaposlenim osobama. Korisnici se nakon registracije
intervjuišu o njihovom obrazovanju, sposobnostima, interesovanjima, i karijernim
ciljevima. Nakon toga, oni dobijaju savete, informacije o slobodnim radnim mestima,
i/ili obuku u nekom od CSO (vidi § gore).
Postojeći sistem karijernog vođenja dokazuje da je model centra dominantiji. Skorija
dešavanja kao što je prethodno navedeno (novi modeli centara osnovanih tokom proteklih
godina) i indikatori iz KSRKS i AP (Nacionalni centar za karijerno vođenje/kancelarije i
centri u školama) sugerišu da će model centra dovesti da se usluge karijernog vođenja u
budućnsoti budu ukljjčene u obrazovnom sistemu na Kosovu.
15 | S t r a n a
PREPORUKA 2

Sprovesti studiju o izvodljivosti po raznim opcijama za karijerno vođenje u
obrazovnom sistemu, sa posebnim naglaskom na pronalaženju mogućih nastavnih
modela za karijerno vođenje.
Pored rešavanja pravnih pitanja, veoma je važno stvoriti nacionalnu i lokalnu mrežu
institucija i inicijativa za karijerno vođenje, uključujući i one koje su podržane od strane
donatora. Iskustvo iz susednih zemalja EU pokazuje da postojeće karijerne usluge i
inicijative nisu dobro povezane, a ponekad i nisu upoznate sa postojanjem drugih
inicijativa, što znači da nedostaje komunikacija. Takva mreža ili forum može poslužiti kao
platforma za poboljšanje saradnje i umrežavanja na nacionalnom i lokalnom nivou; kroz
redovne sastanke, i razmenu informacija i saradnju po raznim aspektima (materijali,
pružanje usluga, itd.). Takav savez može pomoći da se privuku i održe inovacije koje
podržavaju donatori u karijernom vođenju kada se završe projekti. Pored toga, ako imaju
dovoljno resursa i ako su dobro organizovani oni mogu obavljati i savetodavnu funkciju za
zakonodavce.
PREPORUKA 3

Ispitati da li bi osnivanje nacionalnog foruma za karijerno vođenje i/ili nacionalne i
lokalne mreže institucija ili inicijativa na nacionalnom i lokalnom nivou doprinelo
povećanju vrednosti zakonodavstva i razvoja sistema karijernog vođenja.
TABELA 1 u nastavku ilustruje kako je model nastavnog plana za karijerno vođenje u
Kosovskim obrazovnim institucijama najmanje priznati model u poređenju sa susednim
zemljama EU (Države sa niskim i srednjim prosečnim primanjima)6, posebno u vezi sa
virtuelnim modelom7. Osim toga, dugi niz drugih modaliteta i metodologija u karijernom
vođenju ostaju neistraženi do današnjeg dana. Istraživanje radnih mogućnosti i
menadžerskih sposobnosti su veoma malo zastupljeni.
6
Karijerno vođenje u susednim državama EU, Helmut Zelloth, izveštaj za 2009
Virtuelni internet model uglavnom obuhvata centralizovanu bazu podataka koja služi za informisanje o
profesionalnim ili obrazovnim profilima, dostupnim kursevima i/ili slobodnim radnim mestima. Sistem može
sadržati i standadizovane onlajn upitnike za analiziranje interesovanja, sposobnosti i profesionalnih planova.
7
16 | S t r a n a
TABELA 1. Matrica intervencija karijernog vođenja za omladinu i odrasle na Kosovu, 2012
Modalitet
Model nastavnog plana i programa
Karijerne
Karijerno
informacije upravljanje
Istraživanje Individualno Grupno
profesija
vođenje
vođenje
Obavezan predmet iz karijernog
obrazovanja
Obavezan deo drugog(ih) predmeta
Obavezan princip nastavnog plana i
programa (svi ili nekoliko predmeta)
Izborni predmet iz karijernog vođenja
ili slično
Deo drugog(ih) izbornog(ih) predmeta
Deo nastvanih aktivnosti
Deo vannastvanih aktivnosti
Model centra
x
Centar unutar škole/univerziteta
Centar posebnog obrazovanja van
škole/univerziteta
Nacionalna služba za zapošljavanje
centar za nezaposlene
Centar za sve građane, unutar/van
obrazovnog sistema/tržišta rada
Specijalistički model
x
x
x
x
x
x
Školski savetnik (puno radno vreme)
17 | S t r a n a
Karijerno
savetovanje
x
x
x
x
Školski savetnik (pola radnog vremena)
Školski psiholog
Školski pedagog, sociolog ili socijalni
radnik
Ekspert za karijerno vođenje iz
nacionalne službe za zapošljavanje
Polu-specijalistički model
Razredni starešina
Nastavnik
(Zamenik) direktor-a škole
Savetnik za karijerno savetovanje
nacionalne službe za zapošljavanje
Virtuelni model
Vebsajt
Interaktivni vebsajt
Elektronska pošta
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
Napomena: X označava da je modalitet funkcionalan na Kosovu
Izvor: Zelloth (2009). Ova matrica – malo izmenjena za potrebe ovog izveštaja – je izrađena u okviru uporedne analize potražnje za
karijernim vođenjem u susednim zemljama EU.
18 | S t r a n a
Karijerno vođenje u EU i na Kosovu: Poređenje
Slično kao i u bivšim jugoslovenskim republikama, Kosovo ima dugu tradiciju psihološkog
pristupa karijernom vođenju. Ova osobina može biti prepreka modernim metodama
pružanja usluga karijernog vođenja. U zemljama članicama EU i u SAD, usluge karijernog
vođenja prelaze iz psihološkog, ka pedagoškom i pristupu tržišta rada. Ovaj međunarodni
trend se udaljio od tradicionalnih usluga. Trend je zasnovan na psihološkim testovima
(’testiraj i kaži’) koji su doveli do modernijih pristupa. Ovi moderni pristupi kombinuju
pedagoške procese i metode sa ciljem razvoja sposobnosti karijernog upravljanja, kojima se
ukazuje na istraživanje radnog sveta (’od testiranja do isprobavanja’).
Za države poput Kosova, koje su suočene sa potrebom za poboljšanjem i izmenom načina
pružanja usluga karijernog vođenja, pristupi koji su efikasni su problematični zbog
ograničenih resursa. Karijerne informacije i vođenje mogu biti isplativi promocijom samoosposobljavanja i pružanjem veština; pod uslovom da se one poklapaju sa postojećim ili
planiranim informativnim centrima i stručnjacima za karijerno vođenje, radije nego da ih
zamene. Ovi napori mogu uključivati veštine samoosposobljavanja; pomoćne telefonske
linije; i online karijerni informativni sistemi koji pružaju testove za samoprocenjivanje ili
čak online savetovanje. Fokus na samoosposobljavanju studenata i na veštinama
upravljanja karijerom (na primer, preko karijernog obrazovanja koje je deo nastavnog
plana i programa) može pomoći pri pomaku ka modernijem karijernom vođenju. Ovaj
pomak može takođe doprineti i da isplativi pristup dopre do šire ciljne grupe poput čitavih
generacija mladih ljudi.
PREPORUKA 4

Promeniti metode pružanja usluga od tradicionalnog psihološkog pristupa (‘testiraj i
reci’) ka pristupu koji je više pedagoški i tržišno usmerena. Umesto ‘testiranja’,
omogućiti individualno ‘isprobavanje’ radnih obrazovnih mogućnosti.

Uvesti karijerni menadžment u nastavni plan i program u srednjih i visokih škola, i
gde je to moguće, u kursevima obuke za nezaposlene i starija lica.
19 | S t r a n a
Uprkos činjenici da su štampane i online informacije o karijernom vođenju vidno
poboljšane tokom proteklih godina, posebno kod visokoškolskih ustanova, one su i dalje
raštrkane i veoma ograničene. KSRKS i AP naglašava ovaj nedostatak predlogom za izradu
brošura, uputstava i ostalih informativnih materijala koji bi bili raspodeljeni preko mreže
centara i omladinskih kancelarija.
Za ovo je potrebna efikasna koordinaciona struktura između kreatora i pružaoca tih
informacija. Ovo bi trebalo biti prioritet pošto je sveobuhvatan i pristupačan centar za
karijerne informacije veoma relevantan za karijerno vođenje. Nacionalni sistem za
karijerne informacije sa perspektivom za doživotno karijerno vođenje; čija je uprava
centralizovana; u kojem usluge pružaju više aktera; i koji služi kao polazna tačka za lokalni
nivo, može biti osnovan.
Nacionalnom online sistemu karijernog informisanja će biti potrebna institucionalna kuća;
iz koje će sistem biti upravljan i redovno ažuriran (ovo bi mogla biti buduća nacionalna
kancelarija/centar karijernog vođenja). Karijerne informacije moraju takođe biti dostupne
zainteresovanim stranama, poput roditelja studenata i poslodavaca. Za roditelje,
distribucija uputstava i informacionog paketa o tome kako oni mogu na najbolji neformalan
način svojoj deci pružiti savete, u vezi sa obrazovnim i karijernim odlukama, može povećati
vrednost već planiranih aktivnosti akcionim planom KSRKS. Što se tiče poslodavaca, veoma
je važno osigurati redovan protok i razmenu informacija o novim kretanjima na tržištu
rada, o postojećim stečenim kvalifikacijama; s namerom snadbevanja karijernog
informativnog centra kvalitativnim informacijama.
PREPORUKA 5

Osnivanje nacionalnog, sveobuhvatnog karijernog informativnog centra
(štampanog i online) koji obuhvata pojedinačne aktivnosti predviđene u KSRKS i
AP. Sa centralnom upravom a (npr. od strane budućeg nacionalnog karijernog
centra/kancelarije) i sproveden lokalno od strane postojećih struktura i
pristupnih tačaka, nacionalni centar karijernog informisanja može služiti
različitim ciljnim grupama iz perspektive doživotnog vođenja.
20 | S t r a n a
Još jedan veliki izazov je poboljšanje kvaliteta i efektivnosti usluga karijernog vođenja na
Kosovu. Termini 'kvalitet', 'garancija kvaliteta', ili 'efektivnost usluga' se ne pojavljuju kod
'principa karijernog vođenja i savetovanja na Kosovu', ili drugde u dokumentu KSRKS.
Upoređenje sa prioritetima politike EU, prikazano na slici 1, predstavlja da je kvalitet jedan
od najnižih prioriteta na trenutnoj kosovskoj agendi za karijerno vođenje. Ovom problemu
se mora pristupiti ozbiljnije, zajedno sa planiranim rastom i pružanjem karijernih
uslugama na srednjeročnom i dugoročnom planu, kako bi se obezbedilo da korisnici i
građani nemaju samo pristup uslugama već da imaju pristup kvalitetnim uslugama.
PREPORUKA 6

Standardi kvaliteta u pružanju usluga karijernog vođenja moraju biti uspostavljeni za
šest glavnih aktivnosti karijernog vođenja, konkretnije za karijerne informacije,
karijerno obrazovanje, karijerno savetovanje, savetovanje pri zapošljavanju,
karijerno vođenje i savetovanje zaposlenih.
Pošto se glavni faktor kvaliteta može pripisati ljudskim resursima, tačnije profesionalcima
karijernog vođenja, ljudski kapital je od velike važnosti. Akcioni plan je uvideo ovaj
problem, i identifikovao izgradnju kapaciteta i razvoj profesoinalnih resursa za karijerno
vođenje kao jedne od oblasti koja mora biti poboljšana nakon 2014. nadalje. Glavne
predviđene intervencije su: obuka predavača, pedagoga i psihologa od osnovnih i srednjih
škola do fakulteta; i razvoj odgovornosti osoblja kod pružanja usluga osetljivim grupama.
Efektivnost ovih mera se može poboljšati sledećim:
 Uključivanje obuke u strateškom planu izgradnje kapaciteta. Ovime će metode obuke
biti sistematske i redovnije u poređenju sa prošlošću, koje će kombinovati različite
metode, npr. modularni program obuke sa obukom na radnom mestu, podučavanje i
mentorstvo, obučavanje trenera i kaskadni programi za replikatore i vršnjačko učenje
na Kosovu i u inostranstvu.

Prepoznavanje i jačanje uloge univerziteta u karijernom vođenju, pošto bi ono trebalo
da ima vodeću ulogu u obrazovanju i u razvoju doživotnog učenja. Veliki problemi sa
kapacitetom sa kojima se suočavaju univerzitetski karijerni centri se moraju hitno rešiti
21 | S t r a n a
i unuverziteti moraju biti ohrabreni da preuzmu proaktivnu ulogu i odgovornost pri
konsolidaciji i budućem razvoju ovih centara.
Kao dodatak organizovanim programima obuke, post-diplomski kurs na univerzitetu, o
karijernom vođenju i savetovanju, mora biti uveden. Trenutni nedostatak post-diplomskog
kursa predstavlja veliku prepreku razvoju izgradnje kapaciteta ljudskih resursa na polju
karijernog vođenja na Kosovu. Predloženi post-diplomski kurs može biti izgrađen na
modelu više zainteresovanih strana, gde bi univerziteti, ministarstva, i poslodavci imali
pravo glasa pri pripremi nastavnog plana i time doprineli njegovom razvoju. Pored toga, on
mora imati veoma jaku praktičnu komponentu, gde će korisnici dobiti iskustvo rada sa
omladinom i zainteresovanim stranama. Ovaj kurs bi na ovom poduhvatu mogao da
uspostavi saradnju i sa nekom visokoškolskom ustanovom iz EU. Kurs, koji bi bio posebno
koristan novoj generaciji profesionalaca karijernog vođenja (npr. nastavnicima), može biti
ponuđen na fleksibilan način; puno radno vreme, pola radnog vremena, na radnom mestu,
ili po modelu učenja na daljinu.
PREPORUKA 7

Poboljšati kvalitet i efikasnost usluga karijernog vođenja izradom strateškog plana
za izgradnju kapaciteta koji obuhvata organizovanje obuke i pružanje postdiplomskog predmeta, na fakultetima, za karijerno vođenje i savetovanje.
Drugi način postizanja kvaliteta i poboljšane efektivnosti usluga može biti uvođenje
sertifikacije Globalnog fasilitatora za karijerni razvoj (GFKR). GFKR pomaže ljudima pri
postizanju karijernih ciljeva pružajući im usluge karijernog vođenja. GFKR radi sa
profesionalcima na kompleksnijoj obuci u vladinim službama za zapošljavanje, školama,
univerzitetima, odeljenjima za ljudske resurse u kompanijama, privatnim konsultantskim
firmama i slično. GFKR sprovodi najmanje 120 sati obuke na osnovu plana i programa koji
je uklopljen sa opštim i aktivnostima koje su specifične za svaku državu.
Centar za akreditaciju i obrazovanje (CAO) iz Severne Karoline promoviše sertifikaciju
specifičnu za tu državu kao validni indeks kvaliteta. 2010. godine, CAO je uveo program
22 | S t r a n a
sertifikacije GFKR u Makedoniji (uz podršku USAID) nazvan ''Moja karijera''. Do sada je kao
rezultat ovog programa sertifikovano 28 GFKR, od kojih je 12 dobilo sertifikate GFKR
trenera a 4 sertifikate Master trenera. Kao rezultat GFKR inicijative, učesnici GFKR treninga
su osnovali Nacionalno udruženje sertifikovanih karijernih konsultanata u Makedoniji koje
je postalo članicom Evropskog odbora sertifikovanih savetnika (EOSS). Ovo profesionalno
udruženje ima za cilj promociju karijernog savetovanja kao profesionalne karijere u
Makedoniji.
3. KV u srednjim stručnim školama i VU
Analiza kapaciteta karijernog vođenja i savetovanja u školama SSO i VU na Kosovu je
zasnovana na međunarodnoj definiciji karijernog vođenja, koja glasi:
Kontinuirani proces koji omogućava građanima bilo kog uzrasta da u bilo
kojem trenutku njihovog života identifikuju svoje kapacitete, kompetencije i
interesovanja, kako bi doneli pravu odluku o daljem obrazovanja, obuci i
zanimanju i kako bi usmerili svoj životni put u obrazovanju, radu ili slično u
kojima će o tim kapacitetima i kompetencijama učiti ili to stečeno znanje
koristiti.
Trenutno, postojeći resursi za karijerno vođenje na Kosovu ne pomažu na pravi način
polaznicima kod ostvarivanja svojih ciljeva. Trenutni kapacitet pružanja karijernih usluga u
srednjim školama i na univerzitetima ne može zadovoljiti onoliko korisnika koji bi po
svemu sudeći koristili te usluge; zato, većina učenika/studenata nemaju pristup uslugama
karijernog vođenja na Kosovu. Ovo jedna od ključnih prepreka potražnji posredničkog
tržišta za kvalifikovanom radnom snagom u pojedinim sektorima. Na terenu postoji velika
ponuda pojedinih profila, uključujući one koji su studirali poslovnu administraciju,
političke nauke, ekonomiju, i prava, nedostaju oni koji su studirali tehničke nauke, poput
građevine i/ili računarske nauke.
23 | S t r a n a
3.1 KV u srednjim stručnim školama
Samo četiri škole SSO na Kosovu imaju CPS koji pružaju usluge KVS učenicima 12. i 13.
razreda: “Zenel Hajdini” u Uroševcu, “Arberia”' u Gnjilanu, “Latif Berisha” u Vučitrnu, i “Ali
Hadri” u Peći. Ovi centri su osnovani 2010. godine od strane donatorske organizacije
DANIDA u okviru projekta, ''Poboljšanje zaposlenosti mladih''. Ovi centri su posvećeni
stvaranju veza sa tržištem rada omogućavajući stažiranje i pružajući savete učenicima o
mogućnostima za zapošljavanje uključujući i mogućnosti samozapošljavanja. Aktivnosti
ovih centara obuhvataju sledeće: programi stažiranja, informativne sesije za učenike 9.
razreda, dani karijere, informativne sesije tokom upisnog roka, i posete preduzećima kao i
konsultacije za učenike.
Projekat je istovremeno počeo 2010. godine u četiri poljoprivredne srednje škole na
osnovu ugovora kojeg su potpisali DANIDA i gore navedene opštine. Sve te škole imaju
prosti akcioni plan, zadatke, odgovornosti i u svakom centru rade tri savetnika koji imaju
tri funkcije: karijerno vođenje, stažiranje i upravljanje bazom podataka. Ovi savetnici
ujedno rade i kao nastavnici u tim školama. Polovinu njihove plate finansira DANIDA a
drugu polovinu opština, dok aktivnosti centra u potpunosti finasira DANIDA pošto škole
nisu u mogućnosti da pokriju te troškove. Njihove kancelarije su smeštene u školskim
objektima a opremljene su računarima i inventarom kupljenim od strane DANIDA projekta.
Svi savetnici u stručnim školama su prvo prošli obuku koju je organizovala DANIDA u
Prištini i u Danskoj. Kao uputstvo za rad, oni koriste ''Vodič za CPS u stručnim
poljoprivrednim školama 20118'' koje je pripremila Drilona Emrullahu, konsultant za
karijerno vođenje.
U periodu između 2011-2012 posebna pažnja je posvećena povećanju praktičnog učenja u
vidu stažiranja, i povezvanja škole/opštine sa privatnim sektorom. Na osnovu školske
prakse, kvalifikacije učenika stručnih škola su poboljšane. Uz praktičnih sposobnosti
studenti su važan deo radne snage u privatnoj industriji. Zbog toga su poslodavci
zainteresovani za sklapanje ugovora za stažiranje. Zato su CPS posvetili pažnju
uspostavljanju veza sa privatnim sektorom kroz tesnu saradnju između škole i industrije u
vidu stažiranja za učenike. Deo unapređenih kvalifikacija predavača je postignut
studijskom posetom organizovanoj u Danskoj 2012. godine. Rezultat ove studijske posete
8
Vodič za CPS u stručnim poljoprivrednim školama
24 | S t r a n a
je efikasnije funkcionisanje CPS. Znanje i iskustvo o karijernom savetovanju, stažiranju, i
informacionižom sistemu tržišta rada (ISTR), su bili veoma korisni za učesnike sa Kosova.
Tabela u nastavku prikazuje broj ugovora o stažiranju koji su sklopljeni preko osnovanog
CPS9:
TABELA 2: Ugovori o stažiranju koji su sklopljeni preko CPS
2008
2009
2010
2011
2012
Učenici 12. razreda
0
0
312
378
409
Ugovori o stažiranju
0
0
15
63
89
Broj kompanija
0
0
4
11
17
Izvor: CPS
Privatni sektor sve više sarađuje sa stručnim školama zbog stažiranja. Rezultat ove
saradnje je povećanje broja stažiranja od 320% u periodu 2010-2011 i 41% u periodu
2011-2012. Ako se uzme u obzir broj učenika 12. razreda (za profile koje podržava
DANIDA10), relativna brojka učenika koji su prošli stažiranje 2010. godine je 5%, 2011. je
16.7%, i 2012 je 22%.
Osoble CPS redovno prati i kontaktira sa svakim učenikom koji je diplomirao na nekom od
obrazovnih profila koje podržava DANIDA sa ciljem dobijanja rezultata obrazovanja i
obavljanjem monitoringa karijernog napretka učenika godinu dana nakon njihovog
diplomiranja. Ovo je zadatak osobe koja je zadužena za vođenje baze podataka. Tabela u
nastavku prikazuje broj učenika koji su dobili posao nakon završenog 13. razreda stručnih
škola u Gnjilanu, Peći, Uroševcu i Vučitrnu.
9
MONT/DANIDA kancelarija za sardanju: Anketa praćenja diplomaca 2013 – Monitoring i napredak u srednjim
stručnim poljoprivrednim školama
10
Proizvodnja povrća, tehnologija hrane, hortikultura, voće i vinogradi
25 | S t r a n a
TABELA 3: Broj učenika koji su završili 13. razred i nakon toga dobili posao
Zaposlenje
Gnjilane
Peć
Uroševac
Vučitrn
2008
11
3
12
5
Sve škole
Zaposleni/
diplomirali
31/238
2009
8
6
14
3
31/309
2010/uklj. samozapoš*.
17
5
18
8
48/466
2011/uklj. samozapoš*.
24
12
28
14
78/440
2012/uklj. samozapoš *.
40
8
27
27
102/350
Izvor: CPS
* Samozapošljavanjem su obuhvaćeni i studenti koji su počeli sa preduzetništvom i studenti
koji se bave modernizacijom porodičnih farmi.
Savetnici su veoma zabrinuti brojem učenika upisanih u srednjim poljoprivrednim
školama. Pre početka saradnje MONT/Danida na modernizaciji stručnog obrazovanja u
poljoprivredi, broj upisanih učenika u srednjim stručnim školama je obuhvatao značajan
broj učenika koji su odabrali stručnu školu kao svoju poslednju mogućnost. Glavni razlog
njihovog upisa u stručnim školama su rezultati prijemnog ispita koji su bili nedovoljni za
upis u gimnazijama.
Od početka delovanja Danide, situacija je donekle počela da se popravlja prvenstveno zbog:


Uticaja usluga CPS za karijerno vođenje na učenike 9. razreda
Bolja reputacija poljoprivrednih srednjih škola kod roditelja i mladih.
Ovo je dovelo do toga da se veći broj učenika svojevoljno upisuje u stručnu školu što je
uticalo na statističke pokazatelje poput manjeg broja učenika koji napuštaju školu i većeg
broja učenika koji koriste svoje obrazovanje u profesionalnom životu. Posvećeni učenici ne
mogu sami poboljšati kvalitet obrazovanja. Praktična obuka i kvalitetno
predavanje/nastavni materijal su takođe neophodni.
26 | S t r a n a
Iz intervjua koje je DANIDA sprovela sa nastavnicima i učenicima, potvrđeno je da su
investicije u opremi za praktičnu obuku, razvoj nastvanog materijala za nastavu i učenje
(MNU) i obuka za predavače, doveli do situacije u kojoj:



Nastavnici i učenici smatraju obrazovanje mnogo kvalitetnijim i relevantnijim,
Nastavnici se sada pripremaju za svako predavanje pošto su učenici navikli da
postavljaju pitanja,
Sve veći broj učenika se upisuju u stručne poljoprivredne škole na osnovu preporuka
sadašnjih i bivših učenika tih škola.
Ova promena stava, učenika ali i nastavnika, je, između ostalog, rezultat rada CPS. Podaci iz
4 škole pokazuju da je do povećanog broja upisanih došlo istovremeno sa procesom
poboljšanja kvaliteta i motivacije učenika.
TABELA 4: Upis učenika u ciljnim srednjim poljoprivrednim školama
Upis
Gnjilane
Peć
Uroševac
Vučitrn
Ukupno
(-1, 4%)
(+3, 7%)
(+5, 7%)
(+60%)
(14, 6%)
2007
498
190
1,040
287
2,015
2008
536
197
1,238
302
2,273
2009
573
175
1,014
372
2,134
2010
563
172
1,097
439
2,271
2011
505
195
1,210
476
2,386
2012
491
260
1,100
459
2,310
Izvor: CPS
Kao što se vidi iz gornje tabele, došlo je povećanog broja upisa u ciljnim srednjim
poljoprivrednim školama. U celini vidimo da je došlo do povećanja broja upisa za 14,6% u
sve 4 škole u periodu 2007-2012. Najveće povećanje je u renoviranoj školi u Vučitrnu
(+60%). Uopšteno brojke su zadovoljavjuće pošto predstavljaju povećanje sveukupnog
broja upisa u isto vreme kad je došlo i do veće posvećenosti učenika.
Jedan od najvećih problema za ove centre je njihova operativna održivost. Prema
sporazumu koji je DANIDA potpisala sa opštinama, decembra 2013. godine, opštine bi
trebale da preuzmu odgovornost za finansiranje postojećih centara. U tu svrhu će se u
27 | S t r a n a
septembru organizovati radionica sa svim akterima koji su uključeni u ovom procesu kako
bi se definisalo vlasništvo i odgovornost opština nad centrima.
U Anekse 2 se nalaze profili CPS četiri srednje poljoprivredne škole sa kojima je obavljen
razgovor za potrebe ovog izveštaja.
3.1.1. Odnos između KV i SSO
KV je efikasno pri tome što ima ulogu dodatne veze između programa SSO i realnog radnog
sveta, koji učenike vidi kao aktivne agente te veze. Njegova uloga je da osigura dobru
informisanost učenika o potražnji na lokalnom tržišti i pri njihovom izboru stručnog
obrazovanja na osnovu njihovih interesa, i potencijala za zapošljavanje nakon završenog
školovanja. To znači da centri moraju biti veoma dobro informisani. Postoji osnova za
pojedine elemente testiranja tržišta koji mogu biti obuhvaćeni kod posredovanja pri
zapošljavanju organizovanog od strane SSO, tako da informacije poslodavaca o slobodnim
radnim mestima mogu služiti kao veza sa potražnjom na tržištu rada.
OERS11 donosi neke od ključnih principa u vezi sa važnom vezom između karijernog
vođenja i uspešnih programa SSO, koji su doveli do preporuka koje bi mogle biti korisne za
usluge karijernog vođenja i savetovanja u školama SSO na Kosovu.
Ovi principi i praksa su važni u dvema ključnim fazama:
1) Pre upisa u SSO
 Mladi ljudi moraju biti obavešteni, od strane službe karijernog obrazovanja, o
opcijama u SSO i o ostalim opcijama koje su im dostupne.

Mladi ljudi koji su zainteresovani za SSO moraju imati pristup karijernom
savtovanju, koje je podržano karijernim informacijama visokog kvaliteta, kako bi se
osiguralo da su pri svom izboru dobro razmislili i da su dobili sve potrebne
informacije.
11
Organizacija za ekonomski razvoj i saradnju (OERS) je međunarodna ekonomska organizacija koju čine 34
države a koja je osnovana 1961. godine sa ciljem stimulisanja privrednog napretka i svetske trgovine. OERS je
forum država posvećenih demokratiji i ekonomiji tržišta, koja pruža platformu za upoređivanje političkih iskustava,
pronalaženje rešenja za zajedničke probleme, identifikovanje dobrih primera i koordinaciju domaćih i međunarodnih
propisa njenih članica.
28 | S t r a n a
2) Tokom školovanja u SSO
 Karijerno vođenje mora biti dostupno u svakoj fazi kod donošenja važnih odluka, i
na kraju školovanja.
 Karijerno obrazovanje ima veoma važnu ulogu kako u pripremi učenika za
donošenje odluke o budućoj karijeri tako i u podršci pri korišćenju stečenog znanja.
Oba principa moraju biti obuhvaćena kao osnovne strategije nastavnog plana i programa.
Elementi karijernog obrazovanja u sklopu programa SSO moraju posvetiti pažnju
karijernim pravcima za zanimanja kojima je program namenjen. Ovime treba obuhvatiti, na
primer, mogućnosti za samozapošljavanje i preduzetništvo. Neki od ovih elemenata mogu
biti obuhvaćeni u okviru osnovnog programa; dok se drugi mogu organizovati kao odvojeni
elementi osnovnog programa.
Ostala pitanja
Ukoliko karijerne usluge imaju važnu ulogu u odnosu na SSO, ovo će uticati na obuku
praktikanata karijernog vođenja. Ovo je kompleksno pitanje, pošto će ti profesionalci imati
niz uloga, sa raznim profesijama. Veoma je važno da obuka karijernih profesionalaca
posveti veliku pažnju prikupljanju, interpretaciji i korišćenju informacija o tržištu rada.
Uporedo sa obukom karijernih profesionalaca, pažnju treba posvetiti i neophodnim
standardima za profesiju karijernog vođenja. Nekoliko različitih modela za osiguravanje
kvaliteta pružanja usluga karijernog vođenja je razvijeno do sada. Neki, na primer, su
fokusirani na davanju mišljenja učenicima; dok je kod drugih identifikovan skup
predodređenih indikatora, po kojima se podaci prikupljaju na sistematski način kako bi se
procenio njihov učinak.
29 | S t r a n a
3.2 KV na VU
Trenutno, samo mali broj visokoškolskih ustanova sprovodi aktivnosti karijernog vođenja i
savetovanja. Za potrebe ovog izveštaja, analiziran je kapacitet za karijerno vođenje i
savetovanje šest najaktivnijih visokoškolskih utanova: UP (javni), A.U.K. (privatni),
Univerzitet AAB (privatni), Koledž UNIVERSUM (privatni), Koledž FAMA (privatni), i IBCM
(donatorski).
Broj studenata koji koriste usluge karijernog vođenja na visokoškolskim ustanovama se
kreće od 350 do 30,000. ''Centar za razvoj karijere'' Univerziteta u Prištini vodi sa oko
30,000 registrovanih trenutnih i svršenih studenata, zatim sledi Koledž FAMA sa 15,000
studenata. Aktivnosti karijernog centra su centralizovane unutar jedne kancelarije na
univerzitetu/koledžu, osim Univerziteta u Prištini koji ima centralnu kancelariju i pomoćnu
kancelariju na Pravnom fakultetu. Nijedan od ovih centara ne naplaćuje svoje usluge
studentima; stoga nema prihoda od tih aktivnosti dok se troškovi pokrivaju iz centralnog
budžeta koledža/fakulteta.
Aktivnosti karijernog vođenja koje sprovode ove visokoškolske ustanove su podeljene u
pet grupa na osnovu kategorizacije MOR12:
1. Karijerne informacije: Obuhvataju učenje, obrazovne programe i mogućnosti, institucije
za obuku i obrazovanje, vladine i nevladine programe i usluge, i mogućnosti za
zapošljavanje, ali ne obuhvataju informacije o trendu i uslovima na tržišta rada,
zanimanjima, sposobnostima, i karijernim pravcima zato što ne postoje pouzdane
informacije o tržištu rada na Kosovu.
2. Karijerno obrazovanje: Za razliku od individualnog savetovanja i karijernog vođenja
koje su odvija u školskim objektima, karijerno obrazovanje promoviše razumevanje
realnog sveta rada korišćenjem školskog plana i programa. Karijerne informacije i
karijerno vođenje su integrisane u sklopu nastavnog predmeta samo na koledžu
UNIVERSUM. Nastavni proces je obogaćen angažovanjem profesonalca za karijerno vođenje
koji ujedno i vodi centar za karijerno vođenje. Sticanje sposobnosti potrebnih za
12
Karijerno vođenje: Vodič za države niskih i srednjih primanja
30 | S t r a n a
zapošljavanje je integrisano u nastavnom programu, uključujući i osnovne životne i
sposobnosti za upravljanje karijere kako bi prebrodili tranzicije tokom života, učenja i rada.
3. Karijerno savetovanje: je dostupno pojedincima i grupama kako bi se pomoglo
studentima da definišu svoje ciljeve i aspiracije, da identifikuju svoje vrline i mane, da
donose informisane odluke, da budu odlučni, i da kontrolišu tranzicije tokom karijeri,
planirane i neplanirane.
4. Savetovanje pri zapošljavanju – Pomaže studentima da razjasne svoje planove za
zapošljavanje, da razmeju i pristupe šansama za zaposlenje i osposbljavanje, i da steknu
sposobnosti neophodne za dobijanje i održavanje zaposlenja (npr. priprema CV i biografije,
priprema za intervju za posao).
5. Zapošljavanje: Ova aktivnost je uglavnom organizovana preko stažiranja ili
preporučivanjem osoba za određena radna mesta. Većina slobodnih radnih mesta je
dobijeno u Vladi i javnom sektoru kao rezultat stažiranja, dok je interesovanje privatnog
sektora za zapošljavanjem svršenih studenata bez iskustva veoma malo. Za studente A.U.K.,
Koledža UNIVERSUM, Koledža FAMA, i IBCM stažiranje je obavezno.
Tri ključna elementa su uzeta u obzir pri proceni kapaciteta pružanja usluga karijernog
vođenja kod VU. Oni se odnose na važna pitanja koja se moraju rešiti sa ciljem razvoja
usluga karijernog vođenja koje su relevantne, integrisane i isplative. Tri elementa su
navedena u nastavku:



Razvoj karijernih infomacija;
Organizacija službe za karijerno vođenje; i
Kvalifikovano osoblje za službe karijernih usluga.
A. Razvoj karijernih informacija
Karijerne informacije su osnova za pružanje usluga karijernog vođenja. One obuhvataju sve
informacije koje su neophodne ljudima pri donošenju informisanih odluka o obrazovanju,
kod izbora struke i zanimanja tokom njihovog radnog života. Pošto Kosovo ima veliku
neformalnu privredu, karijerne informacije moraju podjednjako obuhvatati informacije o
pristupu formalnom i neformalnom tržištu rada gde god je to moguće.
31 | S t r a n a
Zaposleni na VU sa kojima smo obavili razgovore tvrde da njihove usluge nisu zasnovane
na informacijama sa tržišta rada, već ne osnovu dostupnih mogućnosti zapošljavanja za
glavne predmete koji se uče na univerzitetu. Do toga dolazi usled nedostatka koordinacije
između različitih ministarstava ili agencija koje dostavljaju informacije i statističke
podatke. To dovodi do nedostatka informacija kao i do poteškoća pri pripremanju podataka
za izdavanje publikacija za studente VU. Tako objavljene informacije ne ispunjavaju
osnovne kriterijume poput:






Ažuriranosti;
Dostupnosti korišćenjem resursa zajednice za moguću distribuciju;
Dostupnosti na bilo kojoj lokaciji bez predaje zahteva;
Mogućnosti reprodukcije u velikim količinama po relativno niskoj ceni (pisani
materijal)
Kvalitet pravopisa (čak i u razvijenijim državama, veliki deo populacije iznad 8.
razreda ne zna da čita sa lakoćom); i
Da bude propraćena obukom za profesionalce karijernog vođenja koji će vršiti
distribuciju.
Sve osobe sa viskoškolskih ustanova sa kojima smo obavili razgovore su primetile da
studenti koriste informativni sistem za pronalaženje programa koji im se čine
interesantnim za proširenje njihovog znanja i za poboljšanje njihovih kvalifikacija. Većina
visokoškolskih ustanova objavljuje informacije o njihovim programima ali veoma često
koriste drugačije nazive za iste programe. Zbog tog ali i iz drugih razloga, ponekad je veoma
komplikovano za korisnike tih informacija upoređivanje specifičnih programa koje nude
različite institucije. Mnoge države su pokušale da reše ovaj problem korišćenjem
zajedničkog sistema kategorizacije u javnim i privatnim obrazovnim institucijama. Razvoj
takvog sistema zahteva veoma dobru saradnju i koordinaciju među institucijama i obično je
potrebno da neka od vladinih agencija preuzme vodeću ulogu u tom procesu: nešto što
trenutno nedostaje na Kosovu.
Visokoškolske ustanove dolaze do informacija o slobodnim radnim mestima preko
poslodavaca, dnevnih novina, javnih službi za zapošljavanje, portala za zapošljavanje i
privatnih agencija za zapošljavanje. Broj slobodnih radnih mesta koja se objavljuju je
veoma mali u poređenju sa brojem zaintersovanih studenata. A.U.K. ima najveću stopu
zapošljavanja studenata nakon završenih studija (89,95% od ukupno 550 diplomiranih
32 | S t r a n a
studenata) zatim sledi koledž UNIVERSUM (72% od ukupno 300 diplomiranih studenata).
Može se pretpostaviti da su ove brojke rezultat obaveznog stažiranja koje ove dve VU
organizuju za svoje studente tokom letnjeg perioda.
B. Organizacija službe za karijerno vođenje
Karijernom vođenju na visokoškolskim ustanovama na Kosovu je još uvek potrebno osoblje
koje bi pružalo usluge karijernog vođenja, iako je nova praksa u evropskim državama
samoinicijativno pronalaženje i korišćenje karijernih informacija. Oni misle da je usled
nedostatka odgovarajućih informacija o tržištu rada, samoinicijativno korišćenje resursa za
karijerno vođenje veoma efikasno za studente visokoškolskih ustanova na Kosovu. Umesto
toga, od koristi bi bila integrisana mobilizacija spektra profesionalaca za karijerno vođenje
koji rade:
 Sa različitim nivoom profesionalne obuke i pripreme;
 U različitim organizacionim okruženjima;
 Sa različitim ciljnim grupama; i
 Sa različitim nivoom dostupnih resursa.
Usluge karijernog vođenja na visokoškolskim ustanovama se uglavnom pružaju na jedan od
četiri načina: (1) integrisanog u individualnom savetovanju; (2) integrisanog u grupnom
savetovanju; (3) fokusirano na zapošljavanju; ili (4) uspostavljeno kao specijalizovana
karijerna služba. Pored toga, većina deo njih planiraju razvoj samoinicijativnog korišćenja
karijernih informacija i vođenja uz pomoć tehnoloških mogućnosti. Ovi resursi za
samoposluživanje mogu značajno pomoći osoblju karijernih službi na šest načina:






Brzo dostavljanje odgovarajućih i sveobuhvatnih karijernih informacija studentima i
kolegama;
Pomoć osoblju pri procenjivanju svakog studenta (putem testova i upitnika)
Vođenjem i ažuriranjem studentske dokumentacije;
Obrađivanjem informacija u obliku statistika i izveštaja;
Oslobađanjem osoblja od administrativnih zadataka koji oduzimaju puno vremena; i
Oslobađanjem osoblja obaveze da svakom novom studentu pružaju osnovne
informacije.
33 | S t r a n a
C. Kvalifikovano osoblje za službe karijernih usluga
Kosovski obrazovni sistem ne pruža specijalizovane univerzitetske programe o karijernom
vođenju na fakultetima i/ili na post-diplomskim studijama, zato je osoblju karijernih službi
na VU neophodna dodatna obuka i ekspertiza kako bi bolje služili studentima pri pružanju
usluga karijernog vođenja. Nije moguće studirati obrazovno i stručno karijerno vođenje na
univerzitetu ili koledžu, ali su osobe koje su na VU angažovane kao karijerni savetnici
završile kurseve tokom radnog vremena i uz izvršavanje svojih obaveza. Kvalifikacije i
obuka osoblja karijernih službi na fakultetima su utvrđene od strane samih institucija, bez
pravne regulative.
Potreba za nastavkom razvoja osoblja je identifikovana od strane većine visokoškolskih
ustanova sa ciljem podrške procesu pružanja karijernih usluga. Istovremeno je primećeno
da su najveće prepreke nastavku razvoja sposobnosti profesionalaca karijernog vođenja
pre svega stavovi i ponašanje pre nego tehnologija. Bilo da profesionalci imaju ili ne pristup
tehnološkim alatima to nije toliko važno koliko je važno da li su oni voljni da uče o novim
pristupima i veštinama. Nedostatak volje može direktno biti povezan sa nedostatkom
vremena i nedostatkom pristupa mogućnostima za dalju obuku.
Pitanja koja su povezana sa sposobnošću ili mogućnošću savladavanja dostupnih načina
rada i njihova integracija i svakodnevno korišćenje obuhvataju:




Vreme: Poslodavci moraju dati vremena karijernom osoblju za sticanje znanja i veština.
Podrška/obuka: Nije dovoljno samo obezbeđivanje resursa (poput online resursa) i
očekivati da će ih karijerno osoblje koristiti. Obuka i podrška moraju takođe biti
dostupni.
Relevantnost: Percepcija relevantnosti je najvažniji element pri sticanju novih veština i
korišćenja novih resursa. Način rada mora biti viđen kao mogućnost za rešavanje
konkretnih problema, inače će isti biti smatran neodgovarajućim.
Tehnološke mogućnosti i sposobnosti karijernog osoblja: Mnogi karijerni radnici
prosto ne znaju da koriste online resurse i nemaju mogućnosti da nauče kako da koriste
iste.
Tabela u nastavku predstavlja glavne podatke o pružanju usluga karijernog vođenja od
strane šest VU sa kojima su obavljeni razgovori za potrebe ovog izveštaja:
34 | S t r a n a
TABELA 5: Podaci o karijernim uslugama visokoškolskih ustanova na Kosovu
UP
AUK
AAB
UNIVERSUM
FAMA
IBCM
Broj studenata koji koriste
usluge
30,00013
600
10,000
4,00014
8,000
350
% zaposlenosti svršenih
studenata
N/A
89,9%
N/A
72,0%
21,0%
N/A
Broj stažiranja tokom
2011/2012
Osoblje
N/A
330
800
254
158
138
3
2
2
1
3
2
Izvor: šest navedenih univerziteta
Aneks 3 predstavlja profile centara za karijerno vođenje viskoškolskih ustanova sa kojima
su obavljeni razgovori za potrebe ovog izveštaja.
13
Ukupan broj studenata koji koriste karijerne usluge od 2007 je 30,000, dok je u periodu 2011/2012 7596 studenata
i 2011/2012 broj bio 8439 studenata
14
Uključujući redovne studente druge godine, koji pohađaju predmet karijerno vođenje
35 | S t r a n a
KLJUČNI IZAZOVI U BUDUĆNOSTI
Kosovo se suočava sa velikim brojem izazovima u polju razvoja karijernog vođenja koji su
identifikovani ovom analizom, a koji moraju biti rešeni na kratkoročnom i srednjeročnom
planu:
1. Da uspešno sprovede ambiciozne političke planove koji su navedeni KSRKS i AP. To ne
može biti postignuto samo nacionalnim resursima pa će za to biti neophodno eksterno
finansiranje, npr. kroz programe pred-pristupne podrške i/ili u obliku donatorske podrške.
2. Uspostavljanje boljih usluga karijernog vođenja u obrazovnom sektoru.
3. Optimizacija mehanizama rukovođenja, saradnje i koordinacije karijernog vođenja.
4. Nastaviti sa prelaskom sistema karijernog vođenja ka novoj paradigmi doživotnog
učenja. To znači povećani pristup doživotnom karijernom vođenju preko niza pružaoca
usluga (uključujući i omladinske centre), posebno za grupe koje su nedovoljno pokrivene
ovim uslugama, sa naglaskom na karijernom menadžmentu u obrazovanju i obuci i na
izmenama obrazovnih metoda sa psihološkog 'testiranja' do 'isprobavanja' radnog sveta.
5. Izgradnja efikasne strukture za koordinaciju raznih kreatora i snabdevača
informacijama.
6. Povećati kvalitet i efektivnosti usluga karijernog vođenja.
7. Obezbediti kvalifikovan kadar, preciznije kadar za karijerno vođenjo.
36 | S t r a n a
REZIME GLAVNIH PREPORUKA
Sedam (7) preporuka, koje su predstavljene u nastavku iz praktičnih razloga, imaju za cilj
rešavanje problema sa kojim se suočava razvoj karijernog vođenja na Kosovu.
PREPORUKA 1
Zakonodavci moraju odgovoriti na sledeća pitanja:

Koji model karijernog savetovanja će najviše odgovarati obrazovnom sektoru na
Kosovu? Model nastavnog plana ili model centra i, u sklopu ovih modela, specijalistički
ili polu-specijalistički pristup ili kombinacija ova dva pristupa?

Ko su najprikladnije osobe za pozicije profesionalaca karijernog savetovanja u školama?

Koje su dužnosti i kriterijumi za izbor najprikladnijeg osoblja?

Koja je očekivana uloga profesionalaca za karijerno vođenje? Da li treba da rade puno ili
pola radnog vremena?

Koja finansijska sredstva su neophodna za sprovođenje strategije?
PREPORUKA 2

Sprovesti studiju o izvodljivosti po raznim opcijama za karijerno vođenje u obrazovnom
sistemu, sa posebnim naglaskom na pronalaženju mogućih nastavnih modela za
karijerno vođenje.
PREPORUKA 3

Ispitati da li bi osnivanje nacionalnog foruma za karijerno vođenje i/ili nacionalne i
lokalne mreže institucija ili inicijativa na nacionalnom i lokalnom nivou doprinelo
povećanju vrednosti zakonodavstva i razvoja sistema karijernog vođenja.
PREPORUKA 4

Promeniti metode pružanja usluga od tradicionalnog psihološkog pristupa (‘testiraj i
reci’) ka pristupu koji je više pedagoški i tržišno usmeren. Umesto ‘testiranja’, omogućiti
37 | S t r a n a
individualno ‘isprobavnje’ radnih i obrazovnih mogućnosti.

Uvesti karijerni menadžment u nastavni plan i program srednjih i visokih škola, i gde je
to moguće, u kursevima obuke za nezaposlene i starija lica.
PREPORUKA 5

Osnivanje nacionalnog, sveobuhvatnog karijernog informativnog centra (štampanog i
online) koji obuhvata pojedinačne aktivnosti predviđene u KSRKS i AP. Sa centralnom
upravom a (npr. od strane budućeg nacionalnog karijernog centra/kancelarije) i
sproveden lokalno od strane postojećih struktura i pristupnih tačaka, nacionalni centar
karijernog informisanja može služiti različitim ciljnim grupama iz perspektive
doživotnog vođenja.
PREPORUKA 6

Standardi kvaliteta u pružanju usluga karijernog vođenja moraju biti uspostavljeni za
šest glavnih aktivnosti karijernog vođenja, konkretnije za karijerne informacije,
karijerno obrazovanje, karijerno savetovanje, savetovanje pri zapošljavanju, karijerno
vođenje i savetovanje zaposlenih.
PREPORUKA 7

Poboljšati kvalitet i efikasnost usluga karijernog vođenja izradom strateškog plana za
izgradnju kapaciteta koji obuhvata organizovanje obuke i pružanje post-diplomskog
predmeta, na fakultetima, za karijerno vođenje i savetovanje.
38 | S t r a n a
ZAKLJUČAK O KARIJERNOM VOĐENJU NA KOSOVU
Javne škole (opšte i stručne škole) imaju manje podsticaja i kapaciteta za pružanje usluga
KVS, zato je MONT započeo sa izradom KSRKS i AP 2014/2016 u nastojanju da
institucionalizuje razvoj karijernog vođenja. Ovaj potez, ukoliko je integrisan sa pružanjem
adekvatnih sredstava za usluge karijernog vođenja, će otvoriti nove mogućnosti za
poboljšani pristup ovim uslugama za učenike niže srednje škole (9. razred) i više srednje
škole (10., 11., 12., (13.) razred). U skladu sa strategijom i akcionim planom, predmet
“Karijerno vođenje“ će biti obavezan, a sa sprovođenjem će se započeti u odabranim
školama tokom akademske 2014/2015 godine, dok će 85% nastavnika završiti neophodnu
obuku tokom 2014. godine.
Nasuprot tome, privatne visokoškolske ustanove su veoma motivisane za pružanje
adekvatnih usluga studentima, uključujući i karijerno vođenje. Oni, međutim, nemaju
kapaciteta za to. Univerzitetski karijerni centri su za studente neka vrsta veze sa privatnim
sektorom, i glavni posrednički mehanizam za zapošljavanje kojeg svaki univerzitet mora da
ima. Obim i nivo usluga na nivou univerziteta je trenutno veoma nizak kako bi bio efikasan
u pružanju usluga velikom broju korisnika. KSRKS naglašava neophodost i važnost
povećanja kapaciteta i dostupnost usluga VU, posebno kod “Centra za karijerni razvoj“
Prištinskog Univerziteta (PU).
39 | S t r a n a
Aneks 1: Lista of sagovornika
Ime
Pozicija
Institucija/Organizacija
Elmedina Nikočević
Karijerni savetnik i
koordinator
Univerzitet u Prištini, Priština
Mrika Aliu
Karijerni savetnik i
koordinator
A.U.K., Priština
Mejreme Millaku
Karijerni savetnik i
koordinator
Univerzitet AAB, Priština
Nita Luzha Rudi
Karijerni savetnik i
koordinator
Koledž UNIVERSUM, Priština
Sami Ahmeti
Karijerni savetnik i
koordinator
Koledž FAMA, Priština
Vlora Berisha
Karijerni savetnik
Javni Univerzitet Haxhi Zeka, Peć
Kushtrim RECI
Karijerni savetnik i
koordinator
Koledž ILIRIA, Priština
Kumrije Kelmendi- Aliu
Karijerni savetnik
IBCM Mitrovica
Muhamet Muhaxheri
Karijerni savetnik
Škola SOO ”Ali Hadri” , Peć
Muzafere Mujku
Karijerni savetnik
Škola SOO “Arberia”, Gnjilane
Hyzri Hyseni
Karijerni savetnik
Škola SOO ”Zenel Hajdini”, Uroševac
Bujar Lahu
Karijerni savetnik
Škola SOO ”Bahri Haxha”, Vučitrn
Saša Niklanovič
Karijerni savetnik
Potpredsednik
Društvo za Karierno Orientacijo
Slovenije
Visar Ademi
FGKR sertifikovani
karijerni savetnik
www.mycareer.com.mk
40 | S t r a n a
Aneks 2 – Profili centara za KV u srednjim stručnim školama
Naziv
Srednja stručna škola ”Ali Hadri”
univerziteta/koledža:
Adresa:
Telefon:
Peć
044 125 476
E-mail:
[email protected]
Direktor centra:
Muhamet Muhaxheri
Datum osnivanja:
2010
Broj učenika koji
koriste usluge
84 učenika 12. i 13. razreda
Naziv
Srednja poljoprivredna škola “Arberia”
univerziteta/koledža:
Adresa:
Gnjilane
Telefon:
044 396 482
E-mail:
[email protected]
Direktor centra:
Datum osnivanja:
Nehat Saliu, Direktor škole, radi i kao osoba odgovorna za stažiranje u KVS
2010
Naziv
Srednja poljoprivredna škola ”Zenel Hajdini”
univerziteta/koledža:
Adresa:
Uročevac
Telefon:
045 539 835
E-mail:
[email protected]
Direktor centra:
NafijeBeqa
Datum osnivanja:
2010
41 | S t r a n a
Naziv
Srednja stručna škola ”BahriHaxha”
univerziteta/koledža:
Adresa:
Vučitrn
Telefon:
044 979 876
E-mail:
[email protected]
Direktor centra:
Datum osnivanja:
Bujar Lahu
2010
OPŠTE INFORMACIJE
Centri za podršku učenicima su istovremeno osnovani u četiri srednje poljoprivredne škole u Gnjilanu,
Uroševcu, Vučitrnu i Peći, sa ciljem pružanja usluga karijernog vođenja učenicima 12. i 13. razreda. Centri
su posvećeni uspostavljanju veza sa tržištem rada, stvaranjem mogućnosti stažiranja i pružanjem
uputstava učenicima o mogućnostima za zapošljavanje uključujući i samozapošljavanje. Ovi centri su fizički
smešteni u školskim objektima.
Sva četiri centra za podršku učenicima imaju isti akcioni plan, dužnosti, odgovornosti i svaki centar
zapošljava po tri savetnika sa tri osnovne funkcije: karijerno vođenje, stažiranje i upravljanje bazom
podataka.

Aktivnosti:
Stažiranje

Informativne sesije za učenike 9. razreda

Dani karijere

Informativne sesije tokom upisnog roka

Posete preduzećima i konsultacije
42 | S t r a n a
Aneks 3 – Profili centara za KV na visokoškolskim ustanovama
Naziv
Univerzitet u Prištini “Hasan Prishtina”
univerziteta/koledža: Centar za razvoj karijere (CRK)
Adresa:
Narodna Univerzitetska Biblioteka, I sprat,
10000 Priština, Kosovo
Telefon:
044 845 404; 038 38 248 926
E-mail:
[email protected]; [email protected]
Direktor centra:
www.uni-pr.edu/qzhk
Elmedina Nikočević, karijerni savetnik
Datum osnivanja:
April 2007
Opšte informacije:
CRK je smešten u Narodnoj univerzitetskoj biblioteci, i poslužuje 30,000
sadašnjih i svršenih studenata. Centar ima verbalni dogovor sa 30 kompanija
od kojih dobija obaveštenja o slobodnim radnim mestima. Ti oglasi se
prosleđuju registrovanim sadašnjim i svršenim studentima putem elektronske
pošte.
Usluge savetovanja i karijernog vođenja:
 Savetovanje (pojedinačno i grupno) maturanata srednjih škola, sadašnjih i
svršenih studenata
 Karijerna orijentacija na osnovu predmeta
 Posredovanje pri zapošljavanju (oglasi za slobodna radna mesta, sajmovi
zapošljavanja)
 Informisanje putem elektronske pošte, vebsajta UP, i društvene mreže
Facebook o slobodnim radnim mestima i mogućnostima stažiranja,
stipendijama, obuci u zemlji i inostranstvu, kursevima stranih jezika,
kursevima za računare, programima, seminarima, studentskim
konferencijama, itd.
 Treninzi: priprema CV-a i motivacionog pisma, priprema za intervju za
posao, pristup tržištu rada, razvoj sposobnosti prezentacije i komunikacije
(svakog meseca sa grupama od po 30 studenata, maksimum 240 studenata
godišnje završi trening)

Planovi za budučnost:
 Organizovanje informativne nedelje za buduće studente
 Povećanje broja novih tema za treninge
 Uspostavljanje informativne baze podataka
 Izrada internet stranice
43 | S t r a n a
Naziv
A.U.K.
univerziteta/koledža: Centar za karijerne i usluge stažiranja (CKUS)
Adresa:
Grmija kampus
Ul. Dr. Shpëtim Robaj b.b.
10000, Priština, Kosovo
Telefon:
038 608 608 lokal 116
E-mail:
[email protected]
http://www.aukonline.org/web/
Direktor centra:
Mrika Aliu, koordinator, karijerne usluge i odnosi sa studentima
Datum osnivanja:
Septembar 2008
CKUS je smešten u objektu Američkog Univerziteta na Kosovu (AUK) koji
poslužuje 600 sadašnjih i svršenih studenata. Njegova uloga je da poveže
poslodavce sa studentima kada su u pitanju mogućnosti kako za zapošljavanje
tako i za stažiranje.
Centar radi na osnovu modela Ročesterskog Tehnološkog Instituta (RIT) iz
SAD. Po ovom modelu svaki student mora 2 puta završiti stažiranje tokom 4
godine studija na AUK. Tokom prve dve godine studija, svaki student mora
završiti prvo stažiranje u trajanju od 3 meseca, nakon kojeg sledi drugo
stažiranje tokom 3. ili 4. godine studija. Skoro 90% apsolvenata biva zaposleno
dok 10% njih nastavlja sa post-diplomskim studijama.
Opšte informacije:
Usluge savetovanja i karijernog vođenja:
 Funkcioniše kao veza između AUK i poslodavaca iz privatnog i javnog
sektora
 Informiše sadašnje i svršene studente o mogućnostima za zapošljavanje i
stažiranje
 Pomaže poslodavcima pri regrutovanju unutar AUK putem poziva za
prijavljivanje i prikupljanje CV-a.
 Pomaže studentima pri stažiranju, istraživanju njihovih karijernih ciljeva,
pisanju biografije i pripremanju za intervju za posao
 Vodi proces registrovanja, odobravanja i procene stažiranja
 Organizuje karijerne događaje i radionice na AUK
 Identifikuje nove mogućnosti za stažiranje
Planovi za budućnost:
 Poboljšanje usluga za stažiranje i posredovanje pri zapošljavanju
44 | S t r a n a
Naziv
Univerzitet AAB
univerziteta/koledža: Kancelarija za karijerno vođenje (CGO)
Adresa:
Industrijska zona, Kosovo Polje
Telefon:
038 601 019
E-mail:
[email protected]
http://www.universitetiaab.com
Direktor centra:
Mejreme Millaku
Datum osnivanja:
2008
KKV je smešten u glavnoj zgradi univerziteta i poslužuje oko 10,000 sadašnjih i
svršenih studenata. Karijerni centar AAB ima verbalne dogovore sa UNHCR (15
studenata), NLB Bankom (70 studenata), IPKO (200 studenata), Kujtesom (20
studenata), Raifeissen Bankom (neograničen broj), Grand Hotelom (10
studenata), RTK i KTV (350 studenata), itd. U proseku, svake godine 800
studenata biva primljeno na stažiranje u navedenim kompanijama.
Opšte informacije:
Usluge savetovanja i karijernog vođenja:
 Savetovanje (pojedinačno i grupno): organizovanje studentske nedelje,
planiranje,
 Karijerna orijentacija ne osnovu predmeta
 Posredovanje pri zapošljavanju (oglasi za slobodna radna mesta, sajmovi
zapošljavanja)
 Sposobnosti pronalaženja posla: dnevne novine, internet portali za
zapošljavanje,
 Stažiranje: Hotel Grand, Dukađini, NLB Banka
 Informisanje: Informacije o sajmovima, program radi i putuj, studijske
posete
 Treninzi: CV, motivaciono pismo, intervju (1-2 treninga mesečno, 40-60
osoba po sesiji)
Planovi za budućnost:
 Pojačati vezu sa kompanijama sa ciljem povećanja mogućnosti za stažiranje
45 | S t r a n a
Naziv
Koledž UNIVERSUM
univerziteta/koledža: Karijerni centar (KC)
Adresa:
Ulpijana – Imzot Nikprelaj
10000 Priština, Kosovo
Telefon:
038 - 555 315 or 045 - 609 106
E-mail:
[email protected]
http://www.universum-ks.org/
Direktor centra:
Nita Luzha Rudi, Direktor karijernog centra
Datum osnivanja:
2012
KC je deo Odeljenja za profesionalni razvoj koji poslužuje oko 3,000 studenata
(računajući studente druge godine, koji pohađaju predmet karijerno vođenje).
Saradnja sa Kent univerzitetom omogućava studentima Universuma da koriste
njihovu online platformu za testiranje.
Opšte informacije:
Usluge savetovanja i karijernog vođenja:
KC nudi usluge savetovanja studentima koji traže posao na tržištu rada. Centar
vodi tri komponente podrške studentima:
 Pomaže studentima pri pripremi njihovog profesionalnog profila i
psihološke obuke
 Pronalazi mogućnosti na tržištu rada i u skladu sa tim upućuje studente
 Program radi i studiraj je instrument koji nudi studenatima plaćen posao
na pola radnog vremena unutar univerziteta
Od ukupno 4,000 sadašnjih studenata, 36% je zaposleno (77% u privatnom
sektoru; 18% u javnom sektoru i ostali u donatorskim organizacijama i NVO),
dok je od 300 svršenih studenata preko 70% zaposleno (64% u privatnom
sektoru i 32% u javnom).
Planovi za budućnost:
 Izrada savetodavnog video materijala za zapošljavanje
 Online platforma za testiranje
 Povezivanje sa internet portalima za zapošljavanje kako bi uključili
karijerno vođenje na tim portalima
46 | S t r a n a
Naziv
Koledž FAMA
univerziteta/koledža: Kancelarija za profesionalnu karijeru (KPK)
Adresa:
Ul. Gustav Majer 7,
10 000 Priština ,Kosovo
Telefon:
045 269-680
E-mail:
[email protected]
http://www.kolegjifama.eu/
Direktor centra:
Sami Ahmeti
Datum osnivanja:
Funkcionisao od 2009-2010, ponovo uspostavljen januara 2013. godine
Svi studenti koledža FAMA dobijaju relevantne informacije o akademskim i
administrativnim procedurama od Kancelarije za profesionalnu karijeru (oko
2,000 studenata se registruje godišnje; ukupno ih je 8,000). Misija ove
kancelarije je da poveća stopu zaposlenosti sadašnjih i svršenih studenata;
kao i da im pomogne pri odabiru odgovarajućeg smera i programa. Oko 21%
svršenih studenata biva zaposleno u privatnom ili javnom sektoru kao
rezultat stažiranja. Tokom akademske 2011/2012 godine, 1548 studenata je
završilo stažiranje.
Opšte informacije:
Usluge savetovanja i karijernog vođenja:
 Trening za sticanje sposobnosti za sve studente uključujući i svršene
studente koledža FAMA (CV, motivaciono pismo). Treninzi se sprovode za
grupe do 50 studenata
 Pojedinačno savetovanje
 Informacije o slobodnim radnim mestima
 Stažiranje
Planovi za budućnost:
 Regrutovanje i stažiranje
 Povećanje broja kompanija uključenih u proces regrutovanja i stažiranja
 Karijerni događaji
 Stvaranje neophodne operativne infrastrukture za usluge karijernog
vođenja
47 | S t r a n a
Naziv
Koledž ILIRIA
univerziteta/koledža: Karijerni centar (KC)
Adresa:
Ulica Gazmend Zajmi br. 75
10000 Priština, Kosovo
Telefon:
+381 38 233 951; +377 44 505 507; +377 44 504 112; +377 44 506 565
E-mail:
[email protected]
[email protected] , www.uiliria.org
Direktor centra:
Kushtrim RECI, Direktor karijernog centra
Datum osnivanja:
2002
KC je deo odeljenja za profesionalni razvoj i poslužuje oko 10,000 studenata
(uključujući redovne studente). KC je uspostavio dobru saradnju sa najmanje
60 privatnih firmi (Memorandum o razumevanju) za potrebe stažiranja
njihovih studenata koje je obavezno. Kao rezultat toga, stopa zaposlenosti
svršenih studenata u javnom i privatnom sektoru je oko 80%. Trend
zapošljavanja svršenih studenata se redovno prati pošto je to neophodno za
potrebe akreditacije koledža. Vidovi komunikacije sa studentima su interni
informativni sistem koledža, Radio Plus i Radio Next, kao i SMS obaveštenja.
Opšte informacije:
Usluge savetovanja i karijernog vođenja:
 Pomaže studentima pri pripremi njihovog profesionalnog profila i
psihološke obuke
 Pronalaze mogućnosti na tržištu rada i u skladu sa tim upućuju studente
 Pomažu studentima pri pripremi CV, motivacionog pisma i intervjua za
posao
 Informišu studente o programima radi i putuj u inostranstvu (Program radi
i putuj pohađa većina studenata Iliria koledža)
Planovi za budućnost:
 Uspostavljanje portala za zapošljavanje
 Trening za osoblje
 Organizovanje zajedničkih aktivnosti sa kompanijama i poslovnim
udruženjima
 Stvaranje mreže za saradnju sa univerzitetima iz inostranstva
48 | S t r a n a
Naziv
Međunarodni poslovni koledž Mitrovica (IBCM)
univerziteta/koledža:
Adresa:
Ul. Pajazit Boletini
40000, Mitrovica, Kosovo
Telefon:
028 534 834
E-mail:
[email protected]
http://www.ibcmitrovica.eu/
Direktor centra:
Kumrije Kelmendi-Aliu
Datum osnivanja:
Mart 2010
Međunarodni poslovni koledž Mitrovica (IBCM) je međunarodno registrovana
neprofitna fondacija, koja deluje u Severnoj i Južnoj Mitrovici. IBCM nudi
dvogodišnje profesionalne programe licencirane od strane EU u skladu sa
Bolonjskom Deklaracijom. Obrazovni program obuhvata; i) marketing i
menadžment; ii) poljoprivredni i menadžment životne sredine; iii) javna
administracija.
Opšte informacije:
Od marta 2010., unutar IBCM koledža sa radom je počela kancelarija za
karijerno vođenje koja je za oko 350 studenata pružila usluge karijernog
vođenja o njihovim mogućim poslodavcima u privatnom i javnom sektoru kao
i obuku za neke od osnovnih sposobnosti poput pripreme CV, motivacionog
pisma, intervjua i povezivanje sa mogućim poslodavcima.
Planovi za budućnost:
 Umrežavanje sa ostalim centrima za karijerno vođenje na Kosovu
 Započeti sa pružanjem usluga za svršene studente
49 | S t r a n a
BIBLIOGRAFIJA
Cedefop (Evropski centar za razvoj stručnog osposobljavanja), Uspostvaljanje i razvoj nacionlnog
doživotnog učenja politički forumi: Uputstvo za zakonodavce i ostale aktere, Cedefop Panorama
Series 153, Kancelarija za zvanična izdanja Evropskih zajednica, Luksemburg, 2008.
Savet Evropske Unije, Rezolucija Saveta o poboljšanju propisa, sistema i prakse u oblasti doživotnog
karijernog vođenja u Evropi, Savet Evropske Unije, Brisel, 2004
Savet Evropske Unije, Rezolucija Saveta o boljoj integraciji doživotnog vođenja sa strategijom
doživotnog učenja, 2095. Sastanak Saveta za obrazovanje, omladinu i kulturu, 21. novembar 2008,
Savet Evropske Unije, Brisel, 2008.
Eurydice, ‘Vođenje u stručnom obrazovanju i u sklopu obaveznog obrazovanja’, Nacionalni izveštaji,
Brisel, 2009.
Vlada Republike Kosovo, “Strateški plan kosovskog obrazovanja 2011-2016”
Vlada Republike Kosovo, “Karijerno vođenje strategija razvoja i Akcioni plan 2014 -2016”, Nacrt
Secibovic, R., ‘Model karijernog vođenja i savetovanja u srednjem stručnom obrazovanju u Srbiji’,
Beogradska otvorena škola, 2005.
Sweet, R., Evropska fondacija za obuku, ‘Karijerno vođenje u regionu zapadnog Balkana’, Radni
dokument, ETF, Torino, 2006.
Zelloth, H., Evropska fondacija za obuku, Karijerno vođenje u susednim državama EU, Kancelarija za
zvanična izdanja Evropskih zajednica, Luksemburg, 2009.
Vlada Republike Srbije, “Strategija Republike Srbije za karijerno vođenje i savetovanje”
Vlada Republike Slovenije, “Sistem karijernog vođenja i savetovanja
http://www.guidance-europe.org/slovenia-system-of-guidance-and-counseling/
Vlada Republike Slovenije, “Strategija Slovenije za doživotno učenje”
OESR (2004), Karijerno vođenje i javna politika: Premostiti prazninu, Pariz.
50 | S t r a n a
u
Sloveniji”
VAŽNE INTERNET ADRESE
http://www.igc.ie – Vebsajt Instituta savetnika za karijerno vođenje Irske. Donosi detalje
o ulozi i etici pružaoca usluga karijernog vođenja kao i listu stručnjaka unutar Irske.
http://www.careersportal.ie – Ovo je sveobuhvatan vebsajt o karijernom vođenju u
Irskoj za studente drugog i trećeg stepena uključujući i starije studente. Ima i odvojenu
sekciju za informacije namenjene roditeljima. Poseduje i detaljnu sekciju radnih profila sa
video zapisima o raznim zanimanjima. CV, intervju i učenje su takođe veoma detaljno
opisani. Pruža i mogućnost određivanja lične karijere.
http://www.tcd.ie/Careers - Savetodavna karijerna služba koledža Triniti, Dablin pruža
čitav niz usluga sadašnjim i svršenim studentima, akademskom osoblju i poslodavcima.
Pored individualnog savetovanja, studenti imaju pristupa sveobuhvatnoj biblioteci i nizu
online materijala, koji su dostupni studentima unutar i van koledža.
http://www.werk.nl – Korišćenje ITK za razvoj pristupa samopusluživanja kod karijernog
vođenja. U Holandiji je ovaj vebsajt uspostavljen na kojem se nalaze dijagnostički
instrumenti (na osnovu interesovanja), podaci o zanimanjima (uključujući trend tržišta
rada i podatke o primanjima), infomacije o obrazovnim mogućnostima i obuci, i pristup
preko interneta bazi slobodnih radnih mesta.
http://www.learningservices.org.uk – Sindikati mogu pregovarati sa poslodavcima o
pružanju usluga karijernog vođenja za sve zaposlene. I sami sindikati mogu pružati usluge
karijernog vođenja. U Danskoj, Norveškoj i Velikoj Britaniji, neki sindikati sprovode
kurseve za svoje članove koji postaju ''obrazovni ambasadori'' ili ''pravni predstavnici'' koji
imaju zadatak da ohrabre ostale članove (posebno one sa nižim nivoom ili bez kvalifikacija)
da nastave za obrazovanjem ili obukom. Ovaj program je u velikoj meri prisutan u Velikoj
Britaniji i ima jaku podršku Vlade i udruženja sindikata.
http://www.etuc.org/en/index.cfm?target=/en/dossiers/colbargain/lll.cfm
Evropska konfederacija sindikata, Evropska konfederacija sindikata industrijalaca i
poslodavaca, Evropski centar javnih preduzeća i preduzeća od privrednog značaja (2002),
Okvir mera za doživotni razvoj kompetencija i kvalifikacija.
51 | S t r a n a
http://www.nice-network.eu/242.html - ''Evropska mreža za inovacije u karijernom
vođenju i savetovanju'' (NICE) ima za cilj da doprinese sprovođenju Evropskog programa
doživotnog učenja. Kroz njihovu saradnju, 40 visokoškolskih ustanova žele da uspostave
zajedničku platformu za osposobljavanje (budućih) profesionalaca za karijerno vođenje i
savetovanje kako bi pomogli svojim klijentima da prevaziđu izazove socijalnih promena i
da doživotno učenje postane realnost.
http://www.iaevg.org/iaevg/index.cfm?lang=2 – Međunarodno udruženje obrazovnog i
stručnog vođenja.
http://www.vet.al/orientation - Portal za obrazovanje i stručno osposobljavanje Albanije
Međunarodne institucije koje organizuju obuku karijernih savetnika:
-
-
Usluge karijernog savetovanja (http://www.career-counselling-services.co.uk/)
Sprint Careers Limited (http://sprintcareers.co.uk/sprint-careers-limited.html)
Business Learning Foundation (http://www.theblf.co/
Irish Institute of NLP (http://www.nlp.ie/)
52 | S t r a n a
KONTAKTIRAJTE NAS
Online verzija je dostupna na sajtu projekta EYE:
www.eye-kosovo.org
Za dodatne informacije kontaktirajte:
Projekat povećanja stope zaposlenosti mladih
(EYE)
Nazim Gafurri 33, PO Box 2, 10000 Priština,
Republika Kosovo
+377(0)44 187 857
+381 (0)38 517 715 lok.118
[email protected]
53 | S t r a n a
54 | S t r a n a
Download

ovde - EYE