Husnija Bibuljica - Značaj računovodstvenih informacija u poslovnom odlučivanju
ZNAČAJ RAČUNOVODSTVENIH INFORMACIJA U POSLOVNOM
ODLUČIVANJU
FakultetBiznisa – Peć –
Husnija Bibuljica
Apstrakt
Računovodstvo je informacioni sistem koji mjeri poslovne događaje,
procesira informacije u izvještaje, te komunicira pomoću informacija sa
nositeljima odlučivanja poslovnog subjekta». Prema tome, zadatak
računovodstveno-informacionog sistema je pružiti kvalitetne informacije
rukovoditeljima za potrebe upravljanja. Informacija mora biti tačna, fer, istinita i
pravovremena. Ako je informacija prezentirana u pravo vrijeme, njena je
vrijednost maksimalna. Treba postići i ravnotežu između pouzdanosti i
pravovremenosti informacija. Neobjavljivanje značajnih stavki može navesti na
pogrešni zaključak. Američki institut ovlaštenih i javnih računovođa (AICPA),
računovodstvo definiše kao " vještinu evidentiranja, klasificiranja i sumiranja u
novcu izraženih poslovnih transkacija, kao i interpretacija rezultata te vještine".
Distribucija računovodstvenih informacija se ne smije bazirati na principu sve
informacije svima", nego se mora bazirati na principu pripremanja i
selekcioniranja računovodstvenih informacija u zavisnosti od korisnika informacija
koji se nalaze na različitim mjestima u organizacionoj strukturi pravnog subjekta.
Za neke korisnike će to biti detaljnije informacije, a za neke sažetije, što zavisi od
objektivnih potreba konkretnih korisnika računovodstvenih informacija.
Ključne
riječi:
Računovodstvene
informacije,
Poslovno
odlučivanje,Informacioni sistemi, Poslovne knjige, Ažuriranje, Računovodstveni
izvještaji.
UVOD
Računovodstvo kao predmet izučavanja zastupljen je u većini država na
ekonomskim fakultetima. Koncept ovog rada ima u vidu osnovnui manje-više
prihvaćenu ideju o savremenom mjestu i ulozi računovodstvenoinformativnogsistema u savremenim korporativnim preduzećima. Razvoj
tehnologije i povećanje brzine protoka informacija u svijetu doveli su do nužne
potrebe za razvojem cijele jedne grane u oblasti savremene ekonomije koja se
bavi problematikom korisnika, pravovremenih, preciznih informacija koje vrlo
često igraju značajnu ulogu u povećanju profita i konkurentnosti na tržištu, a
samim tim i povećanju ugleda i rejtinga cjelokupnog preduzeća. U ovomradu ću se
usredsrediti na potkrepljivanje ovih teza, činjenicama iz savremene literature
konsultirajući literaturu eminentnih stručnjaka iz regiona i širekoji su uzeli
103
značajnog učešća u razradi ove značajne grane u ekonomiji, da bih na taj način
istakao i dokazao važnost i značaj računovodstvenih informacija u poslovnom
odlučivanju. Takođe kroz primjere koje ću navesti se može najpodrobnije odslikati
značaj informacija u poslovnom odlučivanju kao i njihova stvarna vrijednost i
uloga u savremenim tokovima ekonomskih kretanja.
Shodno tome cilj istraživanja u ovom radu je:
1.
Značaj računovodstvenih informacija u poslovnom odlučivanju
2.
Važnost vođenja poslovnih knjiga
3.
Kompjuterska realizacija računovodstvenih iskaza
1.
RAČUNOVODSTVENE INFORMACIJE
Računovodstveno informiisanje predstavlja dio računovodstvene
djelatnosti koja se odnosi na pripremanje i distribuiranje računovodstvenih
informacija. Naime, računovodstvena funkcija nije sama sebi cilj u smislu
autarhičnog organizacionog dijela. Osnovna namjena računovodstvenih
informacija je da one budu korištene u procesu poslovanja pravnog subjekta u
1
smislu stvaranja pretpostavki za efikasno-uspješno odvijanje tog procesa.
Računovodstveni informacioni sistem bi trebao osigurati da se
računovodstveni podaci unose samo jednom po organizacionu jedinicu
(budžetskog korisnika), što ne znači da se mora imati samo jedna baza podataka,
već ostvarivanje odgovarajućih veza između baza podataka, kako bi se postiglo
ažuriranje podataka. Američki institut ovlaštenih javnih računovođa (AICPA) koji
računovodstvo definiše kao: «Vještinu evidentiranja, klasificiranja i sumiranja u
novcu izraženih poslovnih transakcija, kao i interpretacija rezultata te vještine». 2
Razvojem informatičke tehnologije sedamdesetih i osamdesetih godina
sve je češća definicija računovodstva kao dijela informacionog sistema.
Jedna od široko prihvatljivih definicija računovodstva kao sistema je:
«Računovodstvo je informacioni sistem. Računovodstveni sistem je podsistem
upravljačkog informacionog sistema»
Na osnovu predhodnog možemo zaključiti da je neophodno da
računovodstvene informacije zadovoljavaju sledeće zahtjeve:
1. Da su pravovremene
2. Da budu razumljive krajnim korisnicima
3. Da budu smještene na odgovarajućim mjestima u organizacionoj
strukturi korisnika
Na osnovu statistike o pravovremenosti računovodstvenih
informacija,odnosno, ažuriranju može se reći da zakašnjele informacije ne
1
Prof. dr. Janko Klobučar“Računovodstvo“;Ekonomski fakultet Sarajevo. 1999 god.
www. javnisektor. co. ba
2
.
104
predstavljaju više kvalitet inisu efikasne u donošenju poslovnih odluka
preduzeća.
Kada je riječ o nerazumljivim informacijama može se reći da one
predstavljaju bezvrijednu informaciju koja neće služiti njenoj osnovnoj namjeni i
doći će do negativnog učešća u poslovanju preduzeća. Vezano za ovu
problematiku treba razlučiti sljedeće: Računovodstvene informacije se razlikuju od
drugih vrsta informacija prema zadacima i metodama njihovog prikupljanja,
obrade i distribuiranja.
Tako, npr. operativne informacije o dolasku i odlasku radnika sa posla i sl.
, kao i neke eksterne informacije o kretanju cijena na tržištu i sl. bi predstavljale
značajne poslovne informacije, ali to ne bi bile raču Računovodstveno upravljanje
primjenom informacionog sistema omogućava uvid u stanje budžetskih korisnika
u vrijeme kada se poslovni događaj stvarno desio, što omogućava jednodnevnu
računovodstvenu evidenciju.
Dakle, smanjena je potreba za izdavanjem pisanih izvještaja.
Računovodstvo saveza obuhvata skup poslova računovodstvenog informacionog
sistema i poslova finansijske funkcije. Za obavljanje tih poslova organizuje se
sluzba za racunovodstvo i finansije.
USAID – Program reforme računovodstva javnog sektora u cilju
implementacije savremenog informacionog sistema FBiH, donirali su hardversku
opremu i softver za sistem glavne knjige trezora. Organizacionu šemu Federalnog
sistema budžeta prikazujemo slikom3:
3
www. javnisektor. co. ba
.
105
2. RAČUNOVODSTVO KAO INFORMACIONI SISTEM
Računovodstveni informacioni sistem predstavlja dio informacionog
sistema saveza koji obezbedjuje podatke i informacije o finansijskom položaju,
uspešnosti i promjenama u finansijskom polozaju saveza za interne i eksterne
korisnike. Računovodstvo kao informacioni sistem ima tri elementa:Mjerenje ili
kvantificiranje transakcija u novčanom iznosu, te njihovo evidentiranje na kontima
(input). Procesiranje ili obrada podataka u poslovnim knjigama i izrada finansijskih
izvještaja (računovodstveni proces). Objavljivanje finansijskih izvještaja, kojim
računovodstvo komunicira sa vanjskim i unutarnjim korisnicima finansijskih
izvještaja pružajući im informacije potrebne za poslovno odlučivanje (output).
Tokovi informacija u računovodstveno-informacionom sistemu. Kvaliteta
računovodstvenih informacija zavisi od ulaznih informacija i kvalitete procesiranja
ili računovodstvene obrade. 4
Računovodstveni
informacioni
sistem
pruža
relevantne
tačne,pravovremene informacije koje predstavljaju temelj za sastavljanje i
iskazivanje periodičnih i godišnjih izvještaja o izvršenju budžeta i predstavljaju
realan etalon za potrebe kontrole i upravljanja javnim novcem. Različiti su
interesenti, odnosno korisnici računovodstvenih ifnormacija, pa u tom smislu se
javlja potreba za standardizacijom finansijskog izvještavanja temeljem
4
www. javnisektor. co. ba
.
106
međunarodnih računovodstvenih standarda za javni sektor, koji bi bili razumljivi i
upotrebljivi za većinu korisnika. U pravilu korisnici računovodstvenih informacija
su korisnici eksternih finansijskih izvještaja.
Korisnici računovodstvenih informacija su:
Zakonodavci
Svrha – izvršenje budžeta, priprema budžeta.
Karakteristike – periodični i godišnji izvještaji.
Građani
Svrha – mišljenje o uspješnosti vlade, za potrebe izbora ali i ličnih
investicija u državne fondove.
Karakteristike – periodični.
Mediji
Svrha – prate poslovanje vlade.
Karakteristike –manje stručnih i tehničkih izraza, više grafikona i sl.
Nezavisni analitičari
Svrha – univerzitetski, profesionalna udruženja i sl. Sa ciljem uticaja na
državu.
Karakteristike – baze podataka na duži period, mnogo više informacija,
mnogo više numeričkih nego opisnih podataka.
Posebne interesne grupe
Karakteristike -drugi nivoi državne uprave.
Svrha – planiranje svojih aktivnosti.
Karakteristike – najznačajnije informacija.
Ekonomisti
Svrha – analize i prognoze.
Karakteristike – izučavanja.
Preduzeća
Svrha – za potrebe planiranja proizvodnje, zaduživanja, uslova prodaje i sl.
Karakteristike – detaljne informacije.
Zajmodavci
Svrha –provjera sigurnosti ulaganja.
Karakteristike – davanje kredita, i povoljnosti.
107
Inostrani donatori
Svrha – potencijalni donatori prate korišćenje donacije
Međunarodne organizacije
Za ove podatke zainteresovane su i interne kontrole budžetskih korisnika.
3. RAČUNOVODSTVENI INFORMACIONI SISTEM (RIS)
Učinjena razmatranja razvoja, klasifikacija i funkcija računovodstva
otvaraju pitanja aktuelnog stanja i daljeg razvoja računovodstva. U tom smislu,
danas je računovodstvo preduzeća rezultat aktuelnog shvatanja suštine
preduzeća, koje uključuje u sebi sistemski pristup, odnosno shvatanje preduzeća
kao poslovnog sistema iz oblasti ekonomije. 5
Informacioni sistemi mogu biti:
Izvršni (operativni) koji procesiraju podatke
Sistemu praćenja transakcija
Sistemu kontrole procesa
Sistemu automotizacije urednog poslovanja, i
upravljački
Sistemu izvještavanja (izvještaju rukovodstva)
Sistemu podrške odlučivanju (podrška odlukama)
Ekspertni sistem (savjeti eksperata).
Uspješna odluka se može donijeti prije svega, na osnovu informacijakoje
su sasvim adekvatne za konkretne slučajeve odlučivanja. Informacije su «gorivo»
koje omogućuju kod menadžmenta jer su bez relevantnih informacija
menadžeribespomoćni bilo šta da urade. Skup svih, na odgovarajući način
segmentiranih i uređenih informacija preduzeća, shvaćenog kao poslovni sistem,
predstavlja poslovni (ukupni, integralni) informacioni sistem preduzeća. Svakako
osnovni, najvažniji i najpouzdaniji dio poslovnog informaciouog sistema čini
računovodstveni informacioni sistem (RIS) ili podsistem. 6
Sa aspekta knjigovodstvenog porijekla, računovodstvene informacije se
mogu klasifikovati na:
a) Informacije iz finansijskog računovodstva,
b) Informacije iz upravljačkog računovodstva i
c) Informacije iz njima pripadajućih analitičkih knjigovodstava.
Informacijeiz
fjinansijskogračunovodstvasuuglavnomkvantitativnog,brojčanog
karaktera i eksterno usmjerene. Izveštaje iz upravljačkog računovodstva sa
različitim informacionim sadržajima karakteriše interna usmjerenost, ali ne samo
na prošlost već i na buduće poslovne događaje. Informacije iz analitičkih
knjigovodstava, ostalih pomoćnih knjiga i operativnih evidencija sadržane u
5
6
Prof. dr. Slobodan D. Malinić“Finansisko računovodstvo“Beograd 2006 god. .
Prof. dr. Slobodan D. Malinić“Finansisko računovodstvo“Beograd 2006god. .
108
brojnim i različitim računovodstvenim izveštajima, imaju za cilj da podignu ukupnu
informacionu snagu RlS. 7
Pouzdanost – informacija je pouzdana:
1. Kada u njoj nema značajne pogreške
2. Kada je neutralna, tj. kada nije pristrasna, i
3. Kada joj se može vjerovati da vjerodostojno prikazuje ono što
predstavlja ili se sa razlogom može očekivati da to predstavlja.
4. POSLOVNE KNJIGE
Poslovnim knjigama se podrazumeva ukupnost jednoobrazne i drugih
evidencija o stanju i kretanju imovine, kapitala i obaveza, prihoda, rashoda i
rezultata poslovanja pravnog lica - preduzeća. Poslovne knjige imaju karakter
javnih isprava, što znači da služe kao dokazno sredstvo bez provjere, odnosno da
se njima dokazuju činjenice iz računovodstva koje one sadrže8
Metod prikupljanja i procesiranja računovodstvenih podataka u poslovnim
knjigama je evoluirao od prenosnog preko kopirnog metoda do savremene
elektronske obrade podataka u današnjim uslovima. Temeljni cilj
računovodstvene obrade podataka je pružanje relevantnih računovodstvenih
informacija korisnicima kako je već napomenuto. Korisnici informacija su prva i
zadnja karika u računovodstvenom procesu obrade podataka, prvi jer definišu
potrebu za informacijom, a zadnji jer koriste informacije.
Jednoobraznost evidencije obezbeđuje se primjenom kontnog okvira,
odnosno individualnih analitičkih kontnih planova. Poslovne knjige treba da budu
tako organizovane i vođenje da omoguće evidentiranje (knjiženje) svih nastalih
poslovnih promjena, da omoguće kontrolu ispravnosti sprovedenih knjiženja,
čuvanje i korišćenje podataka koji se nalaze u poslovnim knjigama, kao i uvid u
hronologiju samih knjiženja. Dnevnik spada u osnovne i obavezne poslovne knjige
u kojoj se hronološkim redom svakodnevno - iz dana u dan, sprovode knjiženja
poslovnih promjena (događaja) koje su predmet bilansne i vanbilansne evidencije.
Dnevnik se nekada smatrao osnovnom, najvažnijom knjigom, jer su knjiženja u
njemu služila kao osnov za knjiženja u glavnoj knjizi, a istovremeno je imao
funkciju kontrole proknjiženih stavki pomoću automatizma dvojnog knjigovodstva.
Glavna knjiga u sistemu dvojnog knjigovodstva predstavlja poslovnu knjigu
u kojoj se sprovodi sistematsko knjiženje nastalih poslovnih promjena. Izraz
sistematsko knjiženje - evidencija, potiče još iz perioda kada su se sve poslovne
promjene prvo obuhvatale u dnevniku, što je istovremeno značilo i kontiranje
poslovnih promjena, a potom su se one sistematski prenosile na odgovarajuća
konta glavne knjige9
7
Prof. dr. Slobodan D. Malinić“Finansisko računovodstvo“Beograd 2006god.
Prof. dr. Slobodan D. Malinić“Finansisko računovodstvo“Beograd 2006 god.
9
Prof. dr. Slobodan D. Malinić“Finansisko računovodstvo“Beograd 2006 god.
8
109
Pomoćne knjige se javljaju zbog nedovoljne preglednosti i informativnosti
glavne knjige u preduzećima sa većim i razuđenijim obimom poslovnih aktivnosti.
Pomoćne knjige imaju za cilj da određene segmente poslovnih aktivnosti
knjigovodstveno obuhvate raščlanjeno, detaljnije u odnosu na glavnu knjigu.
5.
INFORMACIONI TEHNOLOGIJE U RAČUNOVODSTVU
Informacione tehnologije u računovodstvu su u pojmovnom smislu
novijeg datuma. Koristi se unazad nekoliko godina kao zamjena za termine
računarstvo, informatika i druge, mada se ne mogu sasvim smatrati sinonimima.
Pod informacionim tehnologijama, u najširem smislu riječi, se danas
podrazumijevaju kompjuterski (računarski) sistemi sa svim hardversko-softverskim
i komunikacionim resursima, kao i sve aktivnosti kojima se realizuje projektovanje,
razvoj, stvaranje, upotreba i održavanje softverskih proizvoda i informacionih
sistem. 10
Metoda kompjuterske realizacije računovodstvene procedure u velikoj
mjeri otklanja slabosti klasičnog knjigovodstvenog obuhvatanja i obrade podataka,
jer kao svoje ciljeve ističe
Povećanjebrzineobradeštoomogućavaažurnostknjigovodstva
i
blagovremeno
informisanje
različitih
korisnika
sa
različitim
računovodstvenimiinformacijonimsadržajem.
- Podizanje kvaliteta obrade u pogledu tačnosti, preciznosti,potpunosti i
prezentacije.
- Poboljšanje ukupne iskazne (informacione) moći računovodstva kaoinformacione osnove u realizaciji ciljeva menadžmenta preduzeća,
- Snižavanje troškova obrade i ukupnih troškova računovodstvene
funkcije, naročito svedenih na izabranu jedinicu učinka,
- Podizanje kvaliteta organizacionih rješenja ne samo u okviru računovodstvene već i drugih funkcija,
- Olakšavanje rada zaposlenom osoblju u računovodstvenoj funkciji u
smislu smanjivanja rutinskih, a povećanja kreativnih poslova. 11
ZAKLJUČAK
Kako je računovodstvo kao predmet izučavanja zastupljen u svim
zemljma, a samim timi kod nas, prisutan je na svim ekonomskim fakultetima kao
jedan od bitnih predmetaizučavanja, u ovomradu su ravnopravno zastupljene sve
njegove grane. Glavna grana ovograda su upravo računovodstvene informacije.
Čiji kvalitet i pravovremenost imaju, ako ne presudnu, onda vrlo značajnu ulogu u
poslovnom odlučivanju.
10
. www. javnisektor. co. ba
.
11
Prof. dr. Mladićević M. i Prof. mr. Malinić S. Organizacija računovodstva u uslovima primjene savremenih
elektronskih računara, institut za ekonomska istraživanja Ekonomskog fakulteta u Kragujevcu 1987 god.
110
Sadržajrada temelji se na osnovama teorije –računovodstveno-pravnih
postulata kako u domenu domaće, tako i svjetske teorije i prakse računovodstva.
Ove izvore računovodstvenih događajakoje sam napomenuo, možemo slobodno
reći da su nezamislive bez računovodstvenih informacija koje su i jedan od glavnih
faktora u poslovnom odlučivanju.
Čovjek bezbroj puta nastoji, u određenoj mjeri da smanji ili potpuno
ukloni broj štetnih informacija koje se odnose kako na poslovni subjekat tako i na
njegovu neposrednu okolinu,u toj svojoj težnji u jednom većem dijelu postiže vrlo
dobre rezultate. Tako da informacija kao veoma važna oblast koja je kako
računovodstvene tako i pravne prirode predstavlja izazov za mnoge kako domaće
tako i strane istraživače izračunovodstvene i informacijske struke koji su na taj
način doprinijeliu korišćenje računovodstvenih informacija.
111
LITERATURA
1. Prof. dr. Janko Klobučar “Računovodstvo“;Ekonomski fakultet,
Sarajevo, 1999 godine.
2. Prof. dr. Slobodan D. Malinić “Finansisko računovodstvo“Beograd
2006 godine.
3. Prema studiju IFAC – PCS Element of the Financial Statements of
National Governments «Računovodstvo proračuna i proračunskih
korisnika», Račuvodostvo i financije, Zagreb, 1995. godine.
4. Prof. dr. Mladićević M. iProf. mr. MalinićS. Organizacija
računovodstva u uslovima primjene savremenih elektronskih računara,
institut za ekonomska istraživanjaEkonomskog fakultetau Kragujevcu1997
godine.
5. Knjiga osnovi rada na računaru autorŽeljko Zokićizdavač zavod za
zapošljavanje Cna Gra2005 godine.
Ostali izvori:
1.
www. javnisektor. co. ba
112
Download

ZNAČAJ RAČUNOVODSTVENIH INFORMACIJA U POSLOVNOM