Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Profil zajednice 2013
Grad Novi Pazar
1
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Sadržaj
Lista tabela .................................................................................................................. 4
1 Uvod ..................................................................................................................... 6
2 Osnovne karakteristike ....................................................................................... 7
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
3
Geografski položaj (lokacija)......................................................................................................... 7
Opšti podaci .................................................................................................................................. 7
Klima ........................................................................................................................................... 12
Lokalna samouprava (administracija) ......................................................................................... 13
Istorija, tradicija i kulturno nasleđe.............................................................................................. 14
Prirodni resursi.................................................................................................. 16
3.1
3.2
3.3
4
Zemljište i šume .......................................................................................................................... 16
Minerali ....................................................................................................................................... 17
Mineralne i geotermalne vode i izvorišta .................................................................................... 17
Ljudski resursi ................................................................................................... 18
4.1 Stanovništvo (broj stanovnika i stopa rasta) ............................................................................... 18
4.2 Stanovništvo prema tipu naselja ................................................................................................. 19
4.3 Vitalni događaji............................................................................................................................ 20
4.4 Stanovništvo prema bračnom stanju .......................................................................................... 21
4.5 Starosna struktura stanovništva ................................................................................................. 21
4.6 Polna struktura stanovništva....................................................................................................... 23
4.7 Etnička struktura stanovništva .................................................................................................... 24
4.8 Struktura stanovništva prema veroispovesti ............................................................................... 25
4.9 Struktura stanovništva prema maternjem jeziku......................................................................... 25
4.10 Stanovništvo prema aktivnosti .................................................................................................... 26
4.10.1
Struktura stanovništva prema aktivnosti i polu ................................................................ 26
4.10.2
Struktura aktivnog stanovništva prema vrsti zanimanja i delatnosti ............................... 27
4.11 Obrazovna struktura stanovništva .............................................................................................. 29
4.12 Porodice i domaćinstva ............................................................................................................... 30
4.12.1
Porodice ........................................................................................................................... 30
4.12.2
Domaćinstva .................................................................................................................... 31
4.13 Migracije stanovništva ................................................................................................................ 31
4.13.1
Doseljenici ....................................................................................................................... 31
4.13.2
Dnevne migracije ............................................................................................................. 32
5
Stambeni resursi ............................................................................................... 33
5.1
5.2
5.3
6
Stambena statistika..................................................................................................................... 33
Stambena izgradnja .................................................................................................................... 36
Cene na tržištu ............................................................................................................................ 37
Privreda .............................................................................................................. 38
6.1 Privredna struktura...................................................................................................................... 38
6.2 Industrija i obim proizvodnje ....................................................................................................... 40
6.3 Poljoprivreda ............................................................................................................................... 43
6.4 Šumarstvo ................................................................................................................................... 50
6.5 Struktura izvoza i uvoza prema vrsti proizvoda i usluga............................................................. 51
6.6 Struktura izvoza i uvoza prema destinaciji ................................................................................ 52
Javne finansije ..................................................................................................................................... 54
6.7 Prihodi gradskog budžeta ........................................................................................................... 54
6.8 Rashodi gradskog budžeta ......................................................................................................... 54
Ustanove .............................................................................................................................................. 55
6.9 Javna komunalna preduzeća ...................................................................................................... 55
6.10 Javna preduzeća......................................................................................................................... 55
6.11 Javna preduzeća......................................................................................................................... 56
6.12 Finansijke institucije .................................................................................................................... 56
Investicije ............................................................................................................................................. 57
6.13 Ostvarene investicije ................................................................................................................... 57
6.14 Struktura investicija ..................................................................................................................... 57
6.15 Industrijske zone i industrijski parkovi......................................................................................... 58
6.16 Ostale lokacije za investiranje .................................................................................................... 59
6.17 Olakšice koje nudi lokalna zajednica .......................................................................................... 61
2
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6.17.1
Podsticajne mere grada Novog Pazara ........................................................................... 61
6.17.2
Programi za obuku radne snage ..................................................................................... 62
6.17.3
Finansijska pomoć ........................................................................................................... 62
6.18 Jedinstvena prednost opštine za ulaganja i konkurentska
matrica ....................................... 64
6.19 Proces izdavanja dozvola ........................................................................................................... 65
7
Radna snaga ...................................................................................................... 66
7.1
7.2
7.3
7.4
7.5
7.6
7.7
7.8
7.9
8
Broj i struktura zaposlenih .......................................................................................................... 66
Zaposlenost po delatnostima ...................................................................................................... 67
Prosečne zarade ......................................................................................................................... 68
Zapošljavanje .............................................................................................................................. 69
Nezaposlenost ............................................................................................................................ 70
Stopa nezaposlenosti ................................................................................................................. 71
Nezaposlenost prema stepenu obrazovanja .............................................................................. 71
Nezaposlenost prema dužini čekanja ......................................................................................... 71
Nezaposlenost prema starosnoj strukturi ................................................................................... 72
Javni resursi ...................................................................................................... 73
8.1 Saobraćajna infrastruktura.......................................................................................................... 73
8.1.1 Drumski saobraćaj ............................................................................................................... 73
8.2 Komunalna infrastruktura ............................................................................................................ 73
8.2.1 Vodovod i kanalizacija ......................................................................................................... 73
8.2.2 Sistem daljinskog grejanja ................................................................................................... 75
8.2.3 Elektro infrastruktura ........................................................................................................... 75
8.2.4 Telekomunikacioni sistem ................................................................................................... 75
8.3 Energetika ................................................................................................................................... 76
8.4 Zdravstvena i socijalna zaštita .................................................................................................... 76
8.5 Obrazovni kapaciteti ................................................................................................................... 79
9
Resursi životne sredine .................................................................................... 82
9.1
9.2
9.3
Kvalitet zemljišta ......................................................................................................................... 82
Kvalitet voda ............................................................................................................................... 83
Upravljanje čvrstim komunalnim otpadom .................................................................................. 83
10 Turistički resursi ............................................................................................... 84
10.1 Broj posetilaca ............................................................................................................................ 85
10.2 Smeštajni kapaciteti .................................................................................................................... 85
11 Kvalitet života .................................................................................................... 86
11.1 Javni sadržaji i rekreativni programi ........................................................................................... 86
11.2 Kulturno-istorijska baština ........................................................................................................... 87
11.3 Lokalni centri za okupljanje ......................................................................................................... 88
11.3.1
Biblioteka ......................................................................................................................... 88
11.3.2
Park ................................................................................................................................. 89
11.3.3
Kulturni centar.................................................................................................................. 89
11.3.4
Pozorište .......................................................................................................................... 89
11.3.5
Muzej ............................................................................................................................... 90
11.3.6
Arhiv ................................................................................................................................. 90
11.4 Aktivnosti u kulturi (kulturne manifestacije, proslave, festivali,
parade, svečanosti, koncerti)91
11.5 Zabava i usluge........................................................................................................................... 91
11.5.1
Restorani ......................................................................................................................... 91
11.5.2
Bioskopi ........................................................................................................................... 92
11.5.3
Šoping zone i maloprodajni centri ................................................................................... 92
12 Lokalni razvoj u relaciji sa regionalnim i državnim strateškim dokumentima
..............................................................................................................................92
3
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Lista tabela
Tabela 1. Osnovni podaci o gradu i okrugu (površina i stanovništvo), 2012. ........................................... 6
Tabela 2. Opšti podaci o naseljima i katastarskim opštinama, 2011. ....................................................... 7
Tabela 3. Podaci o naseljima (tip naselja, broj stanovnika i površina), 2011. ........................................... 8
Tabela 4. Spisak naselja i pripadajućih katastarskih opština. ................................................................... 9
Tabela 5. Spisak mesnih zajednica. ........................................................................................................ 11
Tabela 6. Klimatski pokazatelji ................................................................................................................ 12
Tabela 7. Struktura odbornika u skupštini grada, 2013. .......................................................................... 13
Tabela 8. Struktura zemljišnih površina, 2012. ....................................................................................... 16
Tabela 9. Uporedni pregled broja stanovnika, podaci iz popisa. * .......................................................... 18
Tabela 10. Procenjeni broj stanovnika u periodu 2006-2012. ................................................................. 19
Tabela 11. Struktura stanovništva prema tipu naselja, popis 2011. ....................................................... 19
Tabela 12. Vitalni događaji, 2012. ........................................................................................................... 20
Tabela 13. Struktura ženskog stanovništva starog 15 godina i više prema broju živorođene dece, 2011.
................................................................................................................................................................. 20
Tabela 14. Struktura stanovništva starog 15 i više godina prema bračnom stanju i polu, 2011. ............ 21
Tabela 15. Struktura stanovništva prema starosti i polu, 2011. .............................................................. 21
Tabela 16. Struktura stanovništva po osnovnim kontigentima, 2011. ..................................................... 22
Tabela 17. Starosni indikatori stanovništva, 2011. .................................................................................. 23
Tabela 18. Polna struktura stanovništva, 2011. ...................................................................................... 23
Tabela 19. Struktura stanovništva prema etničkoj ili nacionalnoj pripadnosti, 2011. .............................. 24
Tabela 20. Struktura stanovništva prema veroispovesti 2011. ............................................................... 25
Tabela 21. Struktura stanovništva prema maternjem jeziku 2011. ......................................................... 25
Tabela 22. Struktura stanovništva prema aktivnosti i polu, 2011. ........................................................... 26
Tabela 23. Struktura aktivnog stanovništva koje obavlja zanimanje prema starosti, polu i zanimanju
2011. ........................................................................................................................................................ 27
Tabela 24. Struktura aktivnog stanovništva koje obavlja zanimanje prema starosti, polu i zanimanju,
2011. ........................................................................................................................................................ 28
Tabela 25. Struktura stanovništva starog 15 i više godina prema školskoj spremi i pismenosti, 2011. . 29
Tabela 26. Struktura porodica prema broju dece, 2011. ......................................................................... 30
Tabela 27. Struktura porodica prema tipu, 2011. .................................................................................... 30
Tabela 28. Struktura domaćinstava prema broju članova, 2011. ............................................................ 31
Tabela 29. Broj doseljenika po vremenskim periodima........................................................................... 31
Tabela 30. Struktura doseljenika prema području sa kojeg su doseljeni, 1980.i ranije - 2006. i kasnije 32
Tabela 31. Dnevne migracije prema tipu migranata, 2011. .................................................................... 32
Tabela 32. Struktura stambenih jedinica, 2011. ...................................................................................... 33
Tabela 33. Uporedni pregled broja stanova po popisima........................................................................ 33
Tabela 34. Broj i površina stanova, drugih nastanjenih prostorija, kolektivnih stanova i nastanjena lica,
2011. ........................................................................................................................................................ 34
Tabela 35. Struktura stanova prema svojini i osnovu po kojem domaćinstva koriste stan, 2011. .......... 34
Tabela 36. Struktura stanova prema vrsti i opremljenosti, 2011. ............................................................ 35
Tabela 37. Struktura nastanjenih stanova prema broju domaćinstava i lica, 2011. ................................ 35
Tabela 38.Stambene jedinice prema nivou opremljenosti infrastrukturom, 2011. .................................. 35
Tabela 39. Stambena izgradnja, 2012. ................................................................................................... 36
Tabela 40. Vrednost izvedenih građevinskih radova, 2012. ................................................................... 36
Tabela 41. Cene stanova na tržištu, 2013............................................................................................... 37
Tabela 42. Cene stanova novogradnje, I polugodište 2013. ................................................................... 37
Tabela 43. Broj preduzeća po veličini, 2013. .......................................................................................... 38
Tabela 44. Broj raznih tipova organizacije pravnih subjekata I broj zaposlenih u njima, 2013. .............. 39
Tabela 45. Struktura aktivnog stanovništva koje obavlja zanimanje po delatnostima, 2011. ................. 39
Tabela 46. Struktura poljoprivrednih gazdinstava prema veličini, 2012. ................................................. 43
Tabela 47. Raspoloživo zemljište poljoprivrednih gazdinstava, 2012. .................................................... 44
Tabela 48. Struktura članova gazdinstva i stalno zaposlenih na gazdinstvu prema polu i pravnom
statusu gazdinstva, 2012. ........................................................................................................................ 44
Tabela 49. Korišćeno poljoprivredno zemljište gazdinstava po kategorijama, 2012............................... 45
Tabela 50: Oranice i bašte, po kategorijama, 2012. ............................................................................... 45
Tabela 51: Površine pod povrćem, bostanom i jagodama, 2012. ........................................................... 46
Tabela 52. Proizvodnja pojedinih ratarskih kultura, industrijskog, povrtnog i krmnog bilja, 2012. .......... 47
Tabela 53. Površine pod voćnim vrstama, 2012. .................................................................................... 47
4
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 54. Proizvodnja voća i grožđa, 2012. .......................................................................................... 48
Tabela 55. Broj stoke, prema popisu poljoprivrede 2012. ...................................................................... 48
Tabela 56. Prodaja i otkup poljoprivrednih proizvoda, 2012. .................................................................. 49
Tabela 57. Pošumljene površine i posečena drvna masa, 2012.god. ................................................... 50
Tabela 58. Struktura izvoza prema vrsti proizvoda i usluga. ................................................................... 51
Tabela 59. Struktura uvoza prema vrsti proizvoda i usluga. ................................................................... 51
Tabela 60. Struktura uvoza prema destinaciji. ........................................................................................ 52
Tabela 61. Struktura izvoza prema destinaciji......................................................................................... 53
Tabela 62. Struktura prihoda gradskog budžeta, 2012. .......................................................................... 54
Tabela 63. Struktura rashoda gradskog budžeta, 2012. ......................................................................... 54
Tabela 64. Rashodi korisnika budžetskih sredstava, 2012. .................................................................... 55
Tabela 65. Spisak javno-komunalnihpreduzeća. .................................................................................... 55
Tabela 66. Spisak javnih preduzeća. ...................................................................................................... 55
Tabela 67. Spisak javnih ustanova. ......................................................................................................... 56
Tabela 68. Spisak poslovnih banaka, 2013. god. ................................................................................... 56
Tabela 69. Spisak osiguravajućih društava. ............................................................................................ 56
Tabela 70. Infrastrukturna ulaganja, period 2010-2013. ......................................................................... 57
Tabela 71. Struktura ostvarenih investicija prema karakteru izgradnje i tehničkoj strukturi, 2012. ........ 57
Tabela 72. Spisak industrijskih zona i parkova, 2013. ............................................................................ 58
Tabela 73. Spisak privrednih društava,uključujući i preduzetnike smeštenih u industrijskim zonama /
parkovima, 2013.god. .............................................................................................................................. 58
Tabela 74. Ostale raspoložive lokacije za investiciona ulaganja. ........................................................... 60
Tabela 75: Ocena grada Novog Pazara prema glavnim referentnim tačkama za merenje .................. 64
Tabela 76. Proces izdavanja dozvole za građenje, 2012/2013............................................................... 65
Tabela 77. Broj i struktura zaposlenih, 2012. .......................................................................................... 66
Tabela 78. Struktura zaposlenih u preduzećima, ustanovama, zadrugama i organizacijama, po
sektorima delatnosti, 2012....................................................................................................................... 67
Tabela 79. Prosečne zarade po zaposlenom, 2012. ............................................................................... 68
Tabela 80. Uporedni pregled prosečnih zarada po zaposlenom po godinama....................................... 68
Tabela 81. Slobodna radna mesta, januar-avgust,2013.god. ................................................................. 69
Tabela 82. Struktura zapošljavanja, decembar 2013. ............................................................................. 69
Tabela 83. Struktura nezaposlenih i tražilaca zaposlenja prema polu, stanje na 31.08.2013.god ......... 70
Tabela 84. Broj i polna struktura nezaposlenih, pregled po godinama. .................................................. 70
Tabela 85. Stopa nezaposlenosti, 2013. ................................................................................................. 71
Tabela 86. Nezaposleni prema stepenu obrazovanja, 2013.god. ........................................................... 71
Tabela 87. Nezaposleni prema dužini čekanja, 2013.god. ..................................................................... 71
Tabela 88. Nezaposleni prema starosnoj strukturi, 2013.god. ................................................................ 72
Tabela 89. Dužina puteva, 2012. ............................................................................................................ 73
Tabela 90. PTT saobraćaj, 2012. ............................................................................................................ 76
Tabela 91. Iskorišćenje energije, 2013.god............................................................................................. 76
Tabela 92. Bolnički kapaciteti u Opštoj bolnici, 2013.god. ...................................................................... 77
Tabela 93: Bolnički kapaciteti u Novopazarskoj banji, 2013.god ............................................................ 77
Tabela 94. Ulaganja u zdravstvo i socijalni rad, 2012. ............................................................................ 78
Tabela 95. Lekari, stomatolozi i diplomirani farmaceuti u zdravstvenim službama, 2012. ..................... 77
Tabela 96. Korisnici socijalne zaštite, 2011. ........................................................................................... 78
Tabela 97. Kapaciteti obrazovnih institucija, 2012. ................................................................................. 79
Tabela 98. Ulaganja u obrazovanje, 2012............................................................................................... 80
Tabela 99. Broj i struktura obrazovnih ustanova, 2012. .......................................................................... 80
Tabela 100. Ukupan broj učenika, studenata i korisnika obrazovnih ustanova, 2012. ........................... 80
Tabela 101. Prosečan broj učenika, studenata i korisnika smeštaja u obrazovnim ustanovama, 2012. 81
Tabela 102. Broj i struktura turista i ostvarenih turističkih noćenja, 2012. .............................................. 85
Tabela 103. Smeštajni kapaciteti, 2013. ................................................................................................. 85
Tabela 104. Broj bioskopa, bioskopskih sedišta, projekcija i posetilaca, 2012. ...................................... 92
5
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
1 Uvod
Profil zajednice je dokument koji sadrži merljive, jasno i objektivno identifikovane
podatke o geografskim, prirodnim, demografskim, socijalnim i ekonomskim karakteristikama
Grada Novog Pazara.
Svrha izrade ovog dokumenta je postojanje svih informacija značajnih
zna
za jednu
zajednicu i upoznavanje privrednog sektora, kao i potencijalnih
pot
domaćih
ćih i stranih investitora
sa trenutnom situacijom i stanjem u zajednici. Podaci koje sadrži mogu poslužiti kao dobra
osnova za dalje korake unapređenja
unapređ
kvaliteta života u gradu.
Profil zajednice je urađen
urađ
po metodologiji USAID-ovog
ovog Programa za podsticaj
ekonomskog razvoja opština (MEGA). Podaci su prikazani u formi tabela, grafikona i teksta, a
datiraju iz 2011., 2012. ili 2013. godine, u zavisnosti od perioda njihove obrade, preseka i
objavljivanja u javnosti.
Prilikom izrade ovog dokumenta, korišćeni
koriš
su podaci:
• Republičkog
kog zavoda za statistiku;
• Popis stanovništva, stanova i poljoprivrede 2011/2012
• Narodne Banke Srbije, Agencije za privredne registre;
• Skupština grada Novog Pazara;
• Nacionalne službe za zapošljavanje – filijala Novi Pazar;
• Služba za katastar nepokretnosti, Novi Pazar;
• Javnih i javno-komunalnih
komunalnih preduzeća;
preduze
• Republički Hidrometeorolški Zavod Srbije;
• Podaci iz baze Odeljenja
nja za lokalni ekonomski razvoj i
• Podaci iz ostalih relevantnih odeljenja Gradskih uprava Grada Novog Pazara.
Tabela 1. Osnovni podaci o gradu i okrugu (površina i stanovništvo), 2012.
Udeo u ukupnoj
Udeo u ukupnom
površini
(%)
broju
stanovnika (%)
Površina
Broj
2
stanovnika*
(km )
Urbana zona
Ruralna zona
Grad
Okrug
Srbija
32
710
742
3.923
88.502
Grad
Okruga
Srbije
4,33
95,69
100
/
/
0,82
18,10
18,91
100
/
0,04
0,80
0,84
4,43
100
66.527
33.883
100.410
309.258
7.186.862
Grada
Okruga
Srbije
66,26
33,74
100
/
/
21,51
10,96
32,47
100
/
0,93
0,47
1,40
4,30
100
Gustina
naseljenosti
(br.stanov./
2
km )
2.069,3
47,7
135,3
78,8
92,6
*Izvor: Popis stanovništva 2011.
RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013., 1.1.Opšti podaci 2012.
2012
Generalni plan Grada Novog Pazara 2020
Gustina naseljenosti (br.stanovnika/km²)
160
140
120
100
80
60
40
20
0
Grad
6
Okrug
Srbija
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
2 Osnovne karakteristike
2.1 Geografski položaj (lokacija)
Novi Pazar se nalazi u jugozapadnom delu Srbije, između 20. i 21. stepena istočne
geografske dužine i 43. i 44. stepena severne geografske širine.
Smešten je na 280 km južno
od Beograda i veza je sa
Podgoricom i Jadranskim morem.
Lociran je u dolini 5 reka, na
nadmorskoj visini od 496 metara.
Okružen je visovima Golije, Rogozne i Pešterske visoravni, a prema severoistoku otvoren prema
masivu Kopaonika.
Novi Pazar
Subotica
Sombor
Kikinda
Novi Sad
Zrenjanin
Sremska
Mitrovica
Pančevo
Šabac
BEOGRAD
Smederevo
Valjevo
Čačak
Požarevac
Kragujevac
Jagodina
Užice
Kraljevo
Bor
Zaječar
Kruševac
Niš
Kraljevo
Prokuplje
Vrnjačka
Banja
Pirot
Kosovska
Mitrovica
Leskovac
Peć
Priština
Raška
Prizren
Vranje
Gnjilane
Novi
Pazar
Tutin
Izuzetan geografski položaj omogućava ovom
gradu i njegovim žiteljima da, dolinom reke Raške i Ibra,
koriste važne saobraćajnice, koje prolaze kroz Balkan.
To im omogućava da ostvare kulturne i trgovačke komunikacije u svim pravcima: sa Podunavljem; Panonijom i
Srednjom Evropom; sa Vardarskom dolinom, Pomoravljem i Egejskim područjem, Grčkom, Malom Azijom; Limskom dolinom i Jadranskim morem.
2.2 Opšti podaci
Grad Novi Pazar se prostire na površini od 74200 ha, što čini 0,84 % ukupne površine
Republike Srbije. Sastoji se od 99 naselja, od kojih je jedno gradskog tipa. Sva naseljena
mesta odgovaraju katastarskim opštinama. Grad je takođe organizovan u 26 mesne
zajednice, od kojih 6 pripadaju gradskom a 20 seoskom području.
Tabela 2. Opšti podaci o naseljima i katastarskim opštinama, 2011.
Grad
Broj naselja
99
Broj gradskih naselja
1
Broj ostalih naselja
98
Broj katastarskih opština
99
2
Prosečna veličina katastarske opštine (km )
7,49
Okrug
359
9
350
305
12,86
Izvor: Popis stanovništva 2011.Knjiga 2-Starost I pol
7
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 3. Podaci o naseljima (tip naselja, broj stanovnika i površina), 2011.
Tip naselja
Udeo u ukupnom
Redni
Broj
Naseljeno mesto
(gradsko/
broju stanovnika
broj
stanovnika
ostalo)
u gradu (%)
1
Aluloviće
ostalo
314
0,31
2
Bajevica
ostalo
537
0,53
3
Banja
ostalo
566
0,56
4
Bare
ostalo
39
0,04
5
Batnjik
ostalo
79
0,08
6
Bekova
ostalo
79
0,08
7
Bele Vode
ostalo
893
0,89
8
Boturovina
ostalo
198
0,20
9
Brđani
ostalo
137
0,14
10
Brestovo
ostalo
0,00
11
Varevo
ostalo
604
0,60
12
Vever
ostalo
9
0,01
13
Vidovo
ostalo
91
0,09
14
Vitkviće
ostalo
36
0,04
15
Vojkoviće
ostalo
20
0,02
16
Vojniće
ostalo
197
0,20
17
Vranovina
ostalo
284
0,28
18
Vučiniće
ostalo
146
0,15
19
Vučja Lokva
ostalo
7
0,01
20
Golice
ostalo
48
0,05
21
Gornja Tušimlja
ostalo
18
0,02
22
Goševo
ostalo
30
0,03
23
Građanoviće
ostalo
11
0,01
24
Gračane
ostalo
19
0,02
25
Grubetiće
ostalo
148
0,15
26
Deževa
ostalo
288
0,29
27
Dojinoviće
ostalo
49
0,05
28
Dolac
ostalo
66
0,07
29
Doljani
ostalo
127
0,13
30
Dragočevo
ostalo
86
0,09
31
Dramiće
ostalo
50
0,05
32
Žunjeviće
ostalo
363
0,36
33
Zabrđe
ostalo
41
0,04
34
Zlatare
ostalo
9
0,01
35
Ivanča
ostalo
1038
1,03
36
Izbice
ostalo
1596
1,59
37
Jablanica
ostalo
17
0,02
38
Javor
ostalo
9
0,01
39
Janča
ostalo
526
0,52
40
Jova
ostalo
15
0,01
41
Kašalj
ostalo
19
0,02
42
Kovačevo
ostalo
240
0,24
43
Kožlje
ostalo
577
0,57
44
Koprivica
ostalo
86
0,09
45
Kosuriće
ostalo
90
0,09
46
Kruševo
ostalo
425
0,42
47
Kuzmičevo
ostalo
99
0,10
48
Leča
ostalo
327
0,33
49
Lopužnje
ostalo
36
0,04
50
Lukare
ostalo
415
0,41
51
Lukarsko Goševo
ostalo
757
0,75
52
Lukocrevo
ostalo
132
0,13
8
Površina
2
(km )
10,22
5,13
3,47
5,66
4,31
15,31
14,42
3,83
17,00
3,87
2,67
3,66
2,46
8,41
13,89
3,37
10,13
18,72
10,70
6,30
3,50
15,16
3,66
6,73
13,04
2,06
4,63
11,23
5,20
8,41
8,14
17,10
6,02
3,10
2,24
17,57
4,03
7,40
14,55
7,67
8,00
8,00
8,96
4,46
8,09
7,63
8,94
19,21
11,13
11,59
12,23
5,44
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
Miščiće
Mur
Muhovo
Negotinac
NOVI PAZAR
Odojeviće
Okoce
Osaonica
Osoje
Oholje
Pavlje
Paralovo
Pasiji Potok
Pilareta
Pobrđe
Požega
Požežina
Polokce
Pope
Postenje
Prćenova
Pusta Tušimlja
Pustovlah
Radaljica
Rajetiće
Rajkoviće
Rajčinoviće
Rajčinovićka Trnava
Rakovac
Rast
Sebečevo
Sitniče
Skukovo
Slatina
Smilov Laz
Srednja Tušimlja
Stradovo
Sudsko selo
Tenkovo
Trnava
Tunovo
Hotkovo
Cokoviće
Čašić Dolac
Savci
Šaronje
Štitare
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
gradsko
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
ostalo
202
4169
705
10
66527
15
26
146
1686
134
134
1333
13
6
2889
513
144
82
69
3930
177
18
6
99
30
17
659
189
7
50
886
876
17
254
0
14
12
67
75
946
90
282
7
177
330
299
100
0,20
4,15
0,70
0,01
66,26
0,01
0,03
0,15
1,68
0,13
0,13
1,33
0,01
0,01
2,88
0,51
0,14
0,08
0,07
3,91
0,18
0,02
0,01
0,10
0,03
0,02
0,66
0,19
0,01
0,05
0,88
0,87
0,02
0,25
0,00
0,01
0,01
0,07
0,07
0,94
0,09
0,28
0,01
0,18
0,33
0,30
0,10
2,69
7,57
25,38
4,02
15,28
13,44
1,88
11,73
4,28
5,10
7,28
3,32
8,72
1,02
2,60
7,25
3,76
5,69
0,07
3,91
0,18
0,02
0,01
0,10
0,03
0,02
0,66
0,19
0,01
0,05
0,88
0,87
0,02
0,25
0,00
0,01
0,01
0,07
0,07
0,94
0,09
0,28
0,01
0,18
0,33
0,30
0,10
Izvor: Popis stanovništva 2011, Knjiga 2-Starost i pol;
Tabela 4. Spisak naselja i pripadajućih katastarskih opština.
Redni
Naseljeno mesto
broj
1
Aluloviće
Aluloviće
2
Bajevica
Bajevica
3
Banja
Banja
4
Bare
Bare
9
Katastarska opština
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
Batnjik
Bekova
Bele Vode
Botirovina
Brđani
Brestovo
Varevo
Vever
Vidovo
Vitkoviće
Vojkoviće
Vojniće
Vranovina
Vučiniće
Vučja Lokva
Golice
G.Tušimlja
Goševo (Luk.)
Goševo (Štit.)
Građanoviće
Gračane
Grubetiće
Deževa
Dojinoviće
Dolac (Dež.)
Dolac (Čaš.)
Doljani
Dragočevo
Dramiće
Zunjeviće
Zabrđe
Zlatare
Ivanča
Izbice
Jablanica
Javor
Janča
Jova
Kašalj
Kovačevo
Kožlje
Koprivnica
Kosuriće
Kruševo
Kuzmičevo
Leča
Lopužnje
Lukare
Lukocrevo
Miščiće
Mur
Muhovo
Negotinac
NOVI PAZAR
Odojeviće
Okose
10
Batnjik
Bekova
Bele Vode
Botirovina
Brđani
Brestovo
Varevo
Vever
Vidovo
Vitkoviće
Vojkoviće
Vojniće
Vranovina
Vučiniće
Vučja Lokva
Golice
G.Tušimlja
Goševo (Luk.)
Goševo (Štit.)
Građanoviće
Gračane
Grubetiće
Deževa
Dojinoviće
Dolac (Dež.)
Dolac (Čaš.)
Doljani
Dragočevo
Dramiće
Zunjeviće
Zabrđe
Zlatare
Ivanča
Izbice
Jablanica
Javor
Janča
Jova
Kašalj
Kovačevo
Kožlje
Koprivnica
Kosuriće
Kruševo
Kuzmičevo
Leča
Lopužnje
Lukare
Lukocrevo
Miščiće
Mur
Muhovo
Negotinac
NOVI PAZAR
Odojeviće
Okose
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
Osaonica
Osoje
Hotkovo
Oholje
Pavlje
P.Potok
Paralovo
Pilareta
Pobrđe
Požega
Pozezina
Polokci
Pope
Postenje
Prćenova
P.Tušimlja
Pustovlah
Radaljica
Rajetiće
Rajkoviće
Rajčinoviće
Rakovac
Rast
Sebečevo
Sitniče
Skukovo
Slatina
Smilov Laz
S.Tušimlja
Stradovo
Sudsko Selo
Tenjkovo
Trnava (Rajč.)
Trnava
Tunovo
Cokoviće
Šavci
Šaronje
Štitare
Osaonica
Osoje
Hotkovo
Oholje
Pavlje
P.Potok
Paralovo
Pilareta
Pobrđe
Požega
Pozezina
Polokci
Pope
Postenje
Prćenova
P.Tušimlja
Pustovlah
Radaljica
Rajetiće
Rajkoviće
Rajčinoviće
Rakovac
Rast
Sebečevo
Sitniče
Skukovo
Slatina
Smilov Laz
S.Tušimlja
Stradovo
Sudsko Selo
Tenjkovo
Trnava (Rajč.)
Trnava
Tunovo
Cokoviće
Šavci
Šaronje
Štitare
Izvor: Odeljenje za privredu,Grad Novi Pazar.
Strateški plan održivog razvoja,Grad Novi Pazar 2008-2016.god.
Tabela 5. Spisak mesnih zajednica.
Redni
broj
Mesna zajednica
Naselje kojem pripada MZ
Broj
stanovnika
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
I - PARICE
II – Đ.STUPOVI
III - ĆUKOVAC
IV - JOŠANICA
V - MUSALA
VI - LUG
BELE VODE
VRANOVINA
VUČINIĆE
GRAĐANOVIĆE
GRUBETIĆE
Novi Pazar
Novi Pazar
Novi Pazar
Novi Pazar
Novi Pazar
Novi Pazar
Bele Vode
Vranovina
Vučiniće
Građanoviće
Grubetiće
12.634
5.661
8.612
12.807
19.463
7.350
1.571
664
516
64
623
11
Udeo u ukupnom
broju stanovnika
u gradui (%)
12,58
5,64
8,58
12,75
19,38
7,32
1,56
0,66
0,51
0,06
0,62
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
DEŽEVA
KOMINJE
LUKARE
MUR
ODOJEVIĆE
POŽEGA
POPE
POSTENJE
RAJETIĆE
RAJČINOVIĆE
SEBEČEVO
SOPOĆANI
TRNAVA
ŠARONJE
ŠTITARE
Deževa
Kominje
Lukare
Mur
Odojeviće
Požega
Pope
Postenje
Rajetiće
Rajčinoviće
Sebečevo
Sopoćani
Trnava
Šaronje
Štitare
1.649
1.275
1.468
5.506
201
1.747
244
4.510
164
5.501
986
546
4.618
987
1.043
1,64
1,27
1,46
5,48
0,20
1,74
0,24
4,49
0,16
5,48
0,98
0,54
4,60
0,98
1,04
Izvor: Odeljenje za privredu,Grad Novi Pazar
2.3 Klima
Grad Novi Pazar se odlikuje sa tri klimatske oblasti: planinska, dolinska i prelazna.
Planinska klima je zastupljena na najvišim nadmorskim visinama (planinske mase), dok
dolinska klimatska oblast pokriva doline rečnih tokova sa svojim pritokama. Između ove dve
oblasti, nalazi se oblast koju karakteriše prelazna klima koja predstavlja umereno modifikovanu planinsku klimu.
Tabela 6. Klimatski pokazatelji
Grad
TEMPERATURA
Prosečna temperatura vazduha – januar (ºC)
Prosečna temperatura vazduha – jul (ºC)
Prosečna temperatura vazduha – godišnja (ºC)
VLAŽNOST VAZDUHA
Prosečna vlažnost vazduha – godišnja (%)
TRAJANJE SIJANJA SUNCA
Ukupan broj vedrih dana – godišnje
Ukupanbroj oblačnih dana – godišnje
PADAVINE
Ukupna količina padavina – godišnje (mm)
Najmanje padavina- avgust (mm)
Najviše padavina- decembar (mm)
POJAVE
Ukupanbroj dana sa snegom – godišnje
Ukupan broj dana sa snežnim pokrivačem – godišnje
Ukupanbroj dana sa maglom – godišnje
Ukupan broj dana sa kišom – godišnje
-0.7
24.85
11.95
79
94
64
540.4
0.2
87.4
40
85
14
68
Izvor: RHMZ, Meteorološki godišnjak 2012.
12
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
2.4 Lokalna samouprava (administracija)
Grad Novi Pazar je teritorijalna jedinica u kojoj građani ostvaruju lokalnu samoupravu u
skladu sa Ustavom, zakonom i Statutom Grada. Grad ima svojstvo pravnog lica. Organi
Grada su: Skupština, Gradonačelnik, Gradsko veće i Gradske uprave.
Skupština Grada ima 47 odbornika koji se biraju na četiri godine, po postupku i na
zakonom utvrđen način. Gradonačelnik i Gradsko veće su izvršni organi Grada.
Za obavljanje upravnih poslova u okviru prava i dužnosti i određenih stručnih poslova za
potrebe organa Gradske Uprave Novi Pazar, obrazovane su dve uprave:
-
Gradska uprava za izvorne i poverene poslove lokalne samouprave i
Gradska uprava za naplatu javnih prihoda.
Organizacione jedinice koje vrše poslove Gradske uprave su:
1. Odeljenje za opštu upravu,
2. Odeljenje za društvene delatnosti,
3. Odeljenje za finansije,
4. Odeljenje za privredu,
5. Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj,
6. Odeljenje za skupštinske poslove, poslove gradonačelnika i Gradskog veća,
7. Odeljenje za urbanizam i izgradnju,
8. Odeljenje za imovinsko pravne poslove,
9. Odeljenje za komunalne, stambene i poslove saobraćaja ,
10. Odeljenje za zaštitu životne sredine, protivpožarnu zaštitu, bezbednosti i zdravlja na
radu,
11. Odeljenje za inspekcijske poslove,
12. Odeljenje komunalne policije,
13. Odeljenje za zajedničke poslove,
14. Odeljenje za informacione tehnologije,
15. Odeljenje za tehničke i pomoćne poslove, obezbeđenje i vozni park,
16. Odeljenje za informisanje,
17. Odeljenje za vanredne situacije i poslove odbrane,
18. Posebna služba,
19. Služba za inspekciju i reviziju.
U okviru ove Gradske uprave, kao posebna organizaciona jedinica, obrazuje se i:
20.Gradsko javno pravobranilaštvo.
Unutrašnje organizacione jedinice u Upravi za naplatu javnih prihoda su:
• Odsek za utvrđivanje i kontrolu;
• Odsek za naplatu, poresko knjigovodstvo i izveštavanje;
• Odsek za finansije.
Tabela 7. Struktura odbornika u skupštini grada, 2013.
Broj odbornika u
Udeo u ukupnom broju
gradu
odbornika u gradu (%)
UKUPNO
47
100
SDP I SDPS
17
36.17
SNP
4
8.51
BDZ
10
21.28
SDA
14
29.79
SNS
2
4.26
Izvor: Odsek za skupštinske poslove, Grad Novi Pazar
13
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Struktura odbornika u Skupštini Grada
4%
36%
30%
SDP i SDPS
SNP
BDZ
21%
9%
SDA
SNS
2.5 Istorija, tradicija i kulturno nasleđe
nasle
Pored starog grada Rasa, središta stare srpske države Raške i prestonice loze
Nemanjića,
a, u doba Vuka Brankovi
Brankovića nazvan Trgovište, Novi Pazar je nastao
stao još u doba prve
turske najezde kroz ove krajeve. Staro Trgovište se pominje 1451.godine kao trg srpskog
despota da bi isto zauzeli Turci pod vođstvom
vo stvom Muhameda II (1456), ali i despotovinu (1459).
Tada se polako već, pored
red starog Rasa ili Trgovišta, pominje Novi Pazar.
Naime, početkom
etkom VII veka Sloveni su naselili Balkansko poluostrvo. Jedna od najgušće
najguš
naseljenih teritorija bila je dolina reke Raške. Lociran na ravničarskom
ravničarskom prostoru usred
Novopazaraskog polja, Novi
vi Pazar je prvobitno zamišljen kao baza za dalje prodore Turaka
na sever. Između
u 1459. i
1461.godine udareni su temelji
gradu na ušću
u Jošanice i Raške i
dali mu ime Yeni Bazar, odnosno
Novi Pazar (Novo Trgovište).
Njegov osnivač je bio turski
vojskovođa Isa-beg Ishakovi
aković.
Preko njega su prolazili važni
putevi
koji
su
povezivali
Dubrovnik, Bosnu i južno primorje
sa Solunom i Carigradom. Od
samog nastanka, grad je imao
fizionomiju orijentalnog naselja, a
zbog svoje veličine
ine i znač
značaja
nazvan je šeherom, što je bio
epitet koji je nosilo malo gradova
na Balkanu.
Za vreme turskih prodiranja po srpskim zemljama,
zemljama Novi Pazar je imao posebnu važnost.
Preko njega i područje
je stare Raške Turci su prodirali dalje na zapad i severo-zapad,
severo
a kada
su nakon jednog veka ti vojni pohodi završeni padom Bosne 1463., Hercegovine 1482. i Crne
Gore 1499., Novi Pazar, mesto dotadašnje vojne važnosti, je kao i nekada stari Ras,
Ras zadobio
ponovo
o veliku važnost trgovačkog
trgovač
središta na prolazu i raskršću
u važnih drumova najvažnijih
transbalkanskih trgovinskih karavanskih komunikacija starijeg turskog doba.
Novi Pazar je u XVI veku i sve do pred kraj XVII veka bio živa i bogata varoš, najveća
naj
i
najnaprednija od svih varoši na putu između
izme u Dubrovnika i Niša. Bio je glavni trg stočarskih
sto
proizvoda iz celog područja
čja
ja stare Raške, i odatle se izvozilo mnogo vune, kože i voska. U
14
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
početku i sredinom XVI veka je bio čuven i kao veliki trg bosanskog sandžaka i pašaluka, sa
mnogobrojnim hrišćanskim i turskim dućanima i karavanserijama. Varoš je bila utvrđena,
opasana zidovima obima 4,5 milje, a naseljena Turcima, pravoslavnim Srbima, i mnogim
kolonistima Dubrovčanima i Mlečanima.
Po Novom Pazaru, ovaj kraj je
nazvan
Novopazarski
Sandžak,
administrativno-teritorijalna jedinica, koja
je do 1877.godine pripadala bosanskom
pašaluku i od Berlinskog kongresa
(1878.) igra važnu ulogu u političkoj
istoriji Balkana. Novi Pazar je u velikoj
meri stradao u ratnim neprilikama 1737. i
1809.godine. i pored svega, ovaj grad je
imao značajnu političku i ekonomsku
ulogu sve do poslednjih decenija XIX
veka, kada su izgrađeni novi moravskovardarski putevi zbog čega su prestali da
fukcionišu stari drumovi koji su povezivali
Jadran sa Istokom, putevi koji su za Novi
Pazar značili život. Malo je gradova na Balkanu kod kojih je bilo tako izraženo zamiranje kao
što je to bio Novi Pazar.
Novi Pazar ima burnu i bogatu prošlost. Posebnu vrednost ovog multietničkog i
multikulturalnig prostora, gde se susreću zapadna i istočna civilizacija, čine brojni kulturnoistorijski spomenici. Arheološki nalazi govore da je ovo područje bilo naseljeno od kamenog
doba (nalaz Naprelje), preko gvozdenog doba (nalaz Smolućka pećina) iz ranoantičkog doba
(Novopazarski nalaz), te nalazišta ostataka kasnoantičkih i srednjovekovnih utvrđenja Jeleč i
Ras.
Među najvažnije kulturno-istorijske spomenike svakako spadaju (hronološki građeni):
Petrova crkva - sagrađena u X veku; manastir Đurđevi stupovi - zadužbina Stefana Nemanje
iz XII veka; manastrir Sopoćani - čiji je ktitor kralj Uroš I iz XIII veka, Altun-alem džamija iz XVI
veka,kao i Bor džamija.
Gradska tvrđava sa Kulom motriljom iz XV veka je izgrađena po nalogu osnivača grada
Isa-beg Ishakovića, a iz istog perioda je i Hamam (kupatilo) koji je darovao gradu. Altun-alem
džamija iz XVI veka je jedna od najpoznatijih otomanskih duhovnih zdanja građena zajedno
sa verskom školom. Izgradio ju je čuveni Muslihudin Abdulgani. Amir-agin han je iz XVII veka.
Izvor: www.novipazar.rs;
en.wikipedia.org/wiki/Stari_Ras
15
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
3 Prirodni resursi
3.1 Zemljište i šume
Najveći deo teritorije grada Novi Pazar se može svrstati u planinsko-poljoprivredni reon.
Gotovo polovina teritorije grada Novi Pazar, u površini od 36.283 ha, nalazi se pod poljoprivrednim zemljištem.
Ukupna površina pod šumom je
34263,00ha što čini 46,18% ukupne
gradske
površine.
Najzastupljenije
šumske kulture su:
- smrča - računajući i kulture u
predelu Golije – 2.000 ha;
- bor - od Novopazarske banje do
Odojevića – 1.600 ha;
- bukva - u predelu Crnog vrha,
Medenovca, Ilovika, Stolova –
18.000 ha;
- hrast - predeo Kolašinskih strana,
oko Sebečeva, oko Rajčinovića
banje 8.500 ha;
- grab, bagrem i ostali - oko 1.000 ha;
- bagrem - izdanačko - degradirana šuma i manje više je rasprostranjena na celoj teritoriji.
Sastav zemljišta je veoma raznovrstan, pa se sreću škriljci, peščari i konglomerati,
krečnjaci, flišni sedimenti, dijaboz-rožnaci, magmatske stene, serpentini i peridotiti, neogeni i
kvartalni sedimenti.
Tabela 8. Struktura zemljišnih površina, 2012.
Ukupna
površina
Poljoprivredna
površina
Obradive
površine
Obrasla šumska
površina
Okrug
2
(km )
Udeo
okruga u
površini
istog tipa u
Srbiji (%)
Srbija (km )
18,91
3.923
4,43
88.502
48,90
18,96
1.914
3,30
58.057
200
26,89
19,39
1.029
2,99
34.374
343
46,18
19,02
1.801
9,18
19.623
Grad
2
(km )
Udeo u
ukupnoj
površini
grada (%)
Udeogradau
površini
istog tipa u
okrugu (%)
742
100
363
2
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji 2013; 1.1 Opšti podaci 2012; 9.1 Opšti podaci o poljoprivrednim
gazdinstvima-po pis 2012; 10.1 Pošumljene površine I posečena drvna masa 2012
16
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
3.2 Minerali
Grad Novi Pazar nije bogata rudarsko-geološkim sirovinama, iako izvesnih količina mineralnih i energetskih resursa ima. Radi se o identifikovanim rezervama magnezita, hroma, ukrasnog kamena i nekih obojenih metala.
Na području teritorije grada Novi Pazar eksploatacija se vrši na ležištu mermera „Roze“ u
Suvoj ćupriji, audezitske lave na Viniku (arhitektonsko-građevinski ili ukrasni kamen) i Malom kršu na Pazarištu (tehnički kamen).
Ležište mermera „Roze“ Suva ćuprija sadrži rudne rezerve kategorije A+B+C1 od 93.487
m3 bruto sa koeficijentom iskorišćenja stenske mase u blokovima koji znatno varira od zone u
kojoj se nalazi. Ove rezerve u Suvoj ćupriji i mogu se u daleko većoj meri upotrebiti za dobijanje
tehničkog kamena, a manje za blokove arhitektonsko građevinskog kamena.
Pored ovog, u pripremi je otvaranje rudnog tela Suva Ćuprija III sa potencijalnim
rezervama od 40.000 m3 i nepoznatim iskorišćenjem.
Na ležištu audezitske lave na Viniku kod Novog Pazara nalaze se potencijalne rezerve kategorije D u obimu od 174.647 m3 sa iskorišćenjem od skoro 15% u blokovima raznih dimenzija.
U ležištu tehničkog kamena Mali krš „Koloritni Mermer“ se nalaze prognozne rezerve u
obimu od oko 150.000 m3 bruto stenske mase (kategorije potencijalnih rezervi E)
U Ukrasovoj fabrici za preradu mermera i granita se gateriše oko 2.000 m3 blokova
godišnje.
Trenutno se eksploatacija gline vrši na tri lokaliteta i to: Tepe, Deževa i Šestovo. Ukupne
rezerve sirovine gline na detaljno i delimično istraženim parcelama su: nalazište Tepe 2.776.300 t, nalazište Pološko polje - 5.583.437 t, nalazište Ivanča - 1.000.000 t, nalazište Deževa - 600.000 t i nalazište Šestovo - 50.000 t. To ukupno iznosi 10.009.737 t sirove gline. Otkop gline vrši AD „Sloga“ IGM.
AD „Novi Pazar put“ (RJ majdan i baze) eksploatiše krečnjak – tehnički kamen.
Eksploatacija se vrši na lokalitetu kamenoloma Podstran potok Pazarište – opština Novi Pazar.
Poznate rezerve iznose 2.298.547 m3, a period eksploatacije prema projektovanom godišnjem
kapacitetu od 150.000 m3 iznosio bi 15,3 god.
3.3 Mineralne i geotermalne vode i izvorišta
Grad Novi Pazar se može pohvaliti obiljem termalnih i mineralnih izvora, od kojih su
najpoznatiji izvori u Novopazarskoj i Rajčinovića Banji, kao i Slatinski i Deževski kiseljak.
Novopazarska banja po svom hemijskom sastavu spada u red natrijum-hidrokarbonatnih
sulfidnih hipertermi. Temperatura vode je 43oC, pH7 (neutralna), 1,91 gr/l minerala, 1,17gr/l
suvi ostatak. Ova voda sadrži znatne količine sumporvodonika, tragove mangana i amonijaka.
Rajčinovića banja po svom hemijskom sastavu voda spada u red alkalno kiselih sa
karakterom hipertermalne vode.
U Slatinskom kiseljaku geološku građu terena oko izvora čine izgužvani, polomljeni i
izrasedani paleozojski kristalasti škriljci. Karakteristični miris sumpor-vodonika oseća se u
vazduhu i na udaljenosti od 15 metara. Iz bazena pod izvorom ističe slaba, kratka otoka koja se
sliva u Slatinsku reku. Ova lekovita voda spada u red alkalnih kiseljaka. Ističe se jakom
mineralizacijom i relativno visokim učešćem sumporovodonika. Dobro poznat stanovništvu ovog
kraja, Slatinski kiseljak smatra se veoma lekovitom vodom. Prema narodnom iskustvu ova voda
blagotvorno deluje posebno kod oboljenja žuči.
Eksploatacija geotermalnih, mineralnih voda vrši se crpljenjem iz sabirnog bazena u koji
otuču vode što su samoizlivom istekle preko kaptaža od plitkih kopanih bunara.
Izvor: Strateški plan održivog razvoja grada Novog Pazara 2008-2016
17
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
4 Ljudski resursi
4.1 Stanovništvo (broj stanovnika i stopa rasta)
Grad Novi Pazar je jedan od retkih koji se može pohvaliti održavanjem broja stanovnika
na veoma visokom nivou.
Između dva popisa, Novi Pazar beleži demografski rast od 16,76% (po popisu, broj
stanovnika 2002. je bio 85.996 dok 2011. ima 100.410 stanovnika) i hronološki, takav trend se
beleži godinamana nivou grada, što već nije slučaj na nivou okruga i republike.
Sa druge strane, stopa rasta broja stanovnika iz godine u godinu padaju na nivou cele
republike, samo što je u našoj zajednici taj pad manji, jer se još uvek održava natalitet na
visokom nivou u odnosu na ostatak zemlje.
Tabela 9. Uporedni pregled broja stanovnika, podaci iz popisa. *
1948
1953
1961
1971
1981
Broj stanovnika
44.020
50.189
58.777
64.326
74.000
u gradu
Promena broja
stanovnika u
/
6.169
8.588
5.549
9.674
gradu
Stopa rasta
broja stanovnika
u gradu (%)
Broj stanovnika
u okrugu
Stope rasta
broja stanovnika
u okrugu (%)
Broj stanovnika
u Srbiji
Stopa rasta
broja stanovnika
u Srbiji (%)
1991
2002
2011
85.249
96.260
100.410
11.249
11.011
4.150
/
14,01
17,11
9,44
15,04
15,20
12,92
4,31
186.092
206.008
228.991
251.230
282.644
300.274
314.167
309.258
/
10,70
11,16
9,71
12,50
6,24
4,63
-1,56
5.794.837
6.162.321
6.678.247
7.202.915
7.729.246
7.822.795
7.893.125
7.186.862
/
6,34
8,37
7,86
7,31
1,21
0,90
-8,95
* Broj stanovnika po prethodnoj metodologiji (ranijih popisa – pre 1991. godine), sem za 2011.god
Izvor: RZS, Opštine u Srbiji-popis 2002.; Popis stanovništva 2011.
Stopa rasta stanovnika (%)
20
15
10
Grad
5
Okrug
0
Republika
1948
-5
1953
1961
1971
1981
1991
2002
2011
-10
-15
18
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 10.. Procenjeni broj stanovnika u periodu 2006-2012.
2006
2007
2008
2009
Broj stanovnika
u gradu
92.471
93.859
95.239
96.597
Ukupna
promena broja
stanovnika u
gradu
/
1.388
1.380
1.358
Stopa rasta
broja stanovnika
u opštini (%)
/
1,50
1,47
1,43
Broj stanovnika
u okrugu
296.761
297.713
298.444
299.155
Stope rasta
broja stanovnika
u okrugu (%)
/
0,32
0,25
0,24
Broj stanovnika
u Srbiji
7.411.569 7.381.579 7.350.222 7.320.807
Stopa rasta
broja stanovnika
u Srbiji (%)
/
-0,40
-0,42
-0,40
2010
2011
2012
97.851
100.109
101.098
1.254
2.258
989
1,30
2,31
0,99
299.689
308.928
308.717
0,18
3,08
-0,07
7.291.436
7.234.099
7.199.077
-0,40
-0,79
-0,48
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji2013.; 3.11.. Procenjeni broj stanovnika
4.2 Stanovništvo prema tipu naselja
Tabela 11. Struktura stanovništva
vništva prema tipu naselja, popis 2011.
Grad
Okrug
Broj
Učešće (%)
Broj
Učešće (%)
Gradsko stanovništvo
66.527
66,26
164.543
53,21
Ostalo stanovništvo
33.883
33,74
144.715
46,79
Ukupno stanovništvo
100.410
100
309.258
100
Srbija
Broj
Učešće (%)
4.271.872
59,44
2.914.990
40,56
7.186.862
100
Izvor: Popis stanovništva 2011; Knjiga1
Knjiga – Nacionalna pripadnost
Struktura stanovništva u gradu (%)
33,74%
gradsko
ostalo
66,26%
19
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
4.3 Vitalni događaji
12.
Tabela 12. Vitalni događaji, 2012
Grad
1.538
15,2
816
8,1
722
7,1
Živorođeni
Živorođeni na 1000 stanovnika
Umrli
Umrli na 1000 stanovnika
Prirodni priraštaj
Prirodni
rodni priraštaj na 1000 stanovnika
Okrug
3.554
11,5
3.470
11,2
84
0,3
Srbija
67.257
9,3
102.400
14.2
-35.143
-4,9
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013.;; 3.3 Vitalni događaji, 2012.
Vitalni događaji (na 1000 stanovnika), 2012.
20
15
živorođeni
10
5
umrli
0
prirodni priraštaj
Grad
-5
Okrug
Republika
-10
Tabela 13.. Struktura ženskog stanovništva starog 15 godina i više prema broju živorođene
živoro
dece,
2011.
Udeo u ukupnom broju žena starih
Grad
15 i više god. u gradu (%)
Ukupno
33.241
100
Nije rađala
11.728
30,53
1 dete
3.666
9,54
2
9.392
24,45
Rodila
3
8.302
21,61
4
3.265
8,50
5 i više dece
2.058
5,36
Izvor: Popis 2011; Knjiga 6. Fertilitet ženskog stanovništva ; 2. Žensko stanovništvo staro 15 I više godina prema
broju živorođene dece
Struktura ženskog stanovništva prema broju živorođene dece, 2011. (%)
8,5 5,36
Nije rađala
30,53
1 dete
21,61
2 deteta
9,54
24,54
3 deteta
4 deteta
5 i više dece
20
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
4.4 Stanovništvo prema bračnom
bra
stanju
Tabela 14. Struktura stanovništva starog 15 i više godina prema bračnom
bračnom stanju i polu, 2011.
Udeo u ukupnom
Muško
Žensko
Grad
broju stanovnika u
gradu (%)
Ukupno
37.199
38.411
75.610
100
Neoženjeni/neudati
12.365
9.539
21.904
28,97
Oženjeni/udati
22.812
23.192
46.004
60,84
Razvedeni
540
1.248
1.788
2,36
Udovci/udovice
1.205
4.190
5.395
7,14
Nepoznato
277
242
519
0,69
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji 2013,
2013, 3.2. Stanovništvo staro 15 I više godina prema zakonskom
bračnom
nom status I polu, po popisu 2011
Struktura stanovništva prema bračnom stanju (%), 2011.
Neoženje/neudati 28,97%
Oženjeni/udati 60,84%
Razvedeni 2,36%
Udovci/udovice 7,14%
Nepoznato 0,69%
4.5 Starosna struktura stanovništva
Tabela 15. Struktura stanovništva prema starosti i polu, 2011.
Grad
Ukupno
stanovništvo
0-4
5-9
10-14
15-19
20-24
25-29
21
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
100.410
49.984
50.426
8.271
4.272
3.999
8.799
4.513
4.286
7.730
4.000
3.730
7.426
3.867
3.559
7.879
3.937
3.942
7.780
3.884
3.896
Udeo u ukupnom broju
stanovnika u gradu (%)
100
49,78
50,22
8,24
4,25
3,98
8,76
4,49
4,27
7,70
3,98
3,71
7,40
3,85
3,54
7,85
3,92
3,93
7,75
3,87
3,88
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
30-34
35-39
40-44
45-49
50-54
55-59
60-64
65-69
70-74
75-79
80-84
85 i više
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
Ukupno
muško
žensko
7.587
3.738
3.849
6.902
3.338
3.564
6.545
3.244
3.301
6.229
3.008
3.221
6.149
3.035
3.114
5.751
2.820
2.931
4.487
2.241
2.246
3.010
1.373
1.637
2.698
1.273
1.425
1.858
809
1.049
939
438
501
370
194
176
7,56
3,72
3,83
6,87
3,32
3,55
6,52
3,23
3,29
6,20
3,00
3,21
6,12
3,02
3,10
5,73
2,81
2,92
4,47
2,23
2,24
3,00
1,37
1,63
2,69
1,27
1,42
1,85
0,81
1,04
0,94
0,44
0,50
0,37
0,19
0,18
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013; 3.1. Stanovništvo prema starosti i polu, popis 2011
Tabela 16. Struktura stanovništva po osnovnim kontigentima, 2011.
Grad 2002.
Grad 2011.
Broj
Udeo u ukupnom
Broj
Udeo u ukupnom
stanovnika
stanovništvu (%) stanovnika*
stanovništvu (%)
Predškolski uzrast 0-6
9.677
11,25
11.763
11,64
Školski uzrast 7-14
11.542
13,42
13.143
13
Radni kontigent 15-64
56.410
65,60
67.264
66,99
Stanovništvo od 65 godina i više
7.420
8,63
8.875
8,84
Punoletni 18 i više
/
/
71.645
71,35
Žene u fertilnom periodu 15-49
22.974
26,72
25.501
25,22
Ukupno
85.996
100
100.410
100
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji 2013.; 3.12 Osnovni kontigenti i indikatori stanovništva Republike
Srbije 2012; 3.1. Stanovništvo prema starosti I polu po popisu 2011
22
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Osnovni kontigenti stanovništva u gradu 2002-2011
2002
80000
70000
60000
50000
40000
2002
30000
2011
20000
10000
0
Predškolski uzrast
Školski uzrast
Radni kontigent
Stanovništvo od 65
god iviše
Tabela 17.. Starosni indikatori stanovništva,
stanovniš
2011.
Prosečna starost (godine)
Očekivano trajanje života - muškarci(godine)
muškarci
Očekivano trajanje života - žene (godine)
Indeks starenja*
Grad
33,59
72,15
75,85
41,92
Okrug
38,63
72,71
77,09
80,12
Srbija
42,23
72,22
77,29
125,38
* Indeks starenja – predstavlja odnos starog (60 i više godina) prema mladom (0-19)
19) stanovništvu
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji 2013.; 3.12
.12 Osnovni kontigenti i indikatori stanovništva Republike
Srbije 2012; 3.1. Stanovništvo prema starosti I polu po popisu 2011
4.6 Polna struktura stanovništva
stanovniš
Tabela 18.. Polna struktura stanovništva, 2011.
20
Struktura
Broj stanovnika u gradu
stanovništva u
gradu (%)
Muško
49.984
49,78
Žensko
50.426
50,22
Ukupno
100.410
100
Struktura
stanovništva u
okrugu (%)
49,59
50,41
100
Struktura
stanovništva u
Srbiji (%)
48,69
51,31
100
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji 2013.;
.; 3.1. Stanovništvo po starosti I polu po popisu 2011
Struktura stanovništva prema polu, 2011
Muškarci 49,78%
Žene 50,22%
23
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
4.7
Etnička
ka struktura stanovništva
stanovniš
etni
ili nacionalnoj pripadnosti, 2011.
2011
Tabela 19.. Struktura stanovništva prema etničkoj
Grad
Okrug
Srbija
16.234
44
67
202
77.443
55
1
0
246
6
7
4.102
2
566
0
13
0
0
4
4
20
312
216
Udeo u
ukupnom
stanovništvu
(%)
16,17
0,04
0,07
0,20
77,13
0,05
0,00
0,00
0,24
0,01
0,01
4,09
0,00
0,56
0,00
0,01
0,00
0,00
0,00
0,00
0,02
0,31
0,22
70
846
100.410
0,07
0,84
100
Broj
Srbi
Crnogorci
Jugosloveni
Albanci
Bošnjaci
Bugari
Bunjevci
Vlasi
Goranci
Mađari
Makedonci
Muslimani
Nemci
Romi
Rumuni
Rusi
Rusini
Slovaci
Slovenci
Ukrajinci
Hrvati
Ostali
Nisu se izjasnili
Regionalna
pripadnost
Nepoznato
Ukupno
188.208
740
214
267
105.488
61
2
5
334
60
289
5.255
19
2.435
23
67
1
21
43
26
215
453
1.345
Udeo u
ukupnom
stanovništv
u (%)
60,86
0,24
0,07
0,09
34,11
0,02
0,00
0,00
0,11
0,02
0,09
1,70
0,01
0,79
0,01
0,02
0,00
0,01
0,01
0,01
0,07
0,15
0,43
5.988.150
38.527
23.303
5.809
145.278
18.543
16.706
35.330
7.767
253.899
22.755
22.301
4.064
147.604
29.332
3.247
14.246
52.750
4.033
4.903
57.900
17.558
160.346
Udeo u
ukupnom
stanovništv
u (%)
83,32
0,54
0,32
0,08
2,02
0,26
0,23
0,49
0,11
3,53
0,32
0,31
0,06
2,05
0,41
0,05
0,20
0,73
0,06
0,07
0,81
0,24
2,23
115
3.572
309.258
0,04
1,16
100
30.771
81.740
7.186.862
0,43
1,14
100
Broj
Broj
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji2013.;
Srbiji
.; 3.2. Stanovništvo prema nacionalnoj pripadnosti,
pripadnosti popis 2011
Struktura stanovništva prema nacionalnoj pripadnosti (%), 2011
Bošnjaci 77,13%
Srbi 16,17%
Muslimani 4,09%
Romi 0,56%
Goranci 0,24%
Ostale nacionalnosti 1,81%
24
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
4.8 Struktura stanovništva prema veroispovesti
Tabela 20.. Struktura stanovništva prema veroispovesti 2011.
Grad
Okrug
Broj
(%)
Broj
(%)
Islamska
82.710
82,37
112.520
36,38
Judaistička
0
0,00
0
0,00
Katolička
51
0,05
436
0,14
Pravoslavna
16.051
15,99
188.112
60,83
Protestantska
3
0,00
118
0,04
Ostale hrišćanske
4
0,00
11
0,00
Oni koji su se izjasnili
kao hrišćani
296
0,29
1.652
0,53
Istočnjačke
veroispovesti
1
0,00
13
0,00
Ostale veroispovesti
0
0,00
22
0,01
Agnostici
3
0,00
28
0,01
Nije vernik
71
0,07
643
0,21
Nisu se izjasnili
360
0,36
1.782
0,58
Nepoznato
860
0,86
3.921
1,27
Ukupno
100.410
100,00
309.258
100,00
Srbija
Broj
222.828
578
356.957
6.079.396
71.284
3.211
(%)
3,10
0,01
4,97
84,59
0,99
0,04
45.083
0,63
1.237
1.776
4.010
80.053
220.735
99.714
7.186.862
0,02
0,02
0,06
1,11
3,07
1,39
100,00
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji2013; 3.3. Stanovništvo
vništvo prema veroispovesti, popis 2011
Struktura stanovništva prema veroispovesti (%), 2011
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
Islamska
Pravoslavna
Katolička
Grad
Okrug
Republika
4.9 Struktura stanovništva prema maternjem jeziku
Tabela 21.. Struktura stanovništva prema maternjem jeziku 2011.
Grad
Okrug
Broj
(%)
Broj
(%)
Srpski
23.406
23,31
198.625
64,23
Albanski
163
0,16
223
0,07
Bosanski
74.501
74,20
102.496
33,14
Bugarski
1
0,00
24
0,01
Bunjevački
0
0,00
0
0,00
Vlaški
0
0,00
4
0,00
Mađarski
3
0,00
40
0,01
Makedonski
8
0,01
234
0,08
25
Srbija
Broj
(%)
6.330.919
88,09
10.040
0,14
138.871
1,93
13.337
0,19
6.835
0,10
43.095
0,60
243.146
3,38
12.706
0,18
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Nemački
3
0,00
30
0,01
2.190
0,03
Romski
550
0,55
1.963
0,63
100.668
1,40
Rumunski
0
0,00
27
0,01
29.075
0,40
Ruski
8
0,01
74
0,02
3.179
0,04
Rusinski
0
0,00
0
0,00
11.340
0,16
Slovački
0
0,00
14
0,00
49.796
0,69
Slovenački
5
0,00
33
0,01
2.269
0,03
Hrvatski
19
0,02
126
0,04
19.223
0,27
Crnogorski
24
0,02
62
0,02
2.519
0,04
Ostali jezici
609
0,61
953
0,31
39.463
0,55
Nisu se
izjasnili
71
0,07
433
0,14
46.499
0,65
Nepoznato
1.039
1,03
3.897
1,26
81.692
1,14
Ukupno
100.410
100
309.258
100
7.186.862
100
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji 2013; 3.4. Stanovništvo prema maternjem jeziku, popis 2011
4.10 Stanovništvo prema aktivnosti
4.10.1 Struktura stanovništva prema aktivnosti i polu
Grad Novi Pazar prema svom stanovništu i njegovoj ekonomskoj aktivnosti, ima 30,93%
aktivnog stanovništva, gde se svrstavaju oni koji već obavljaju zanimanje i nezaposleni koji su
nekada radili i koji po prvi put traže posao.
Među neaktivnim stanovništvom koji čini 69,07% ukupnog stanovništva, svrstavaju se i
penzioneri, učenici/studenti, domaćice, lica sa prihodima od imovine kao i deca mlađa od 15
godina.
Tabela 22. Struktura stanovništva prema aktivnosti i polu, 2011.
Ukupno stanovništvo
Aktivno
stanovništvo
Neaktivno
stanovništvo
Svega
Obavljaju zanimanje
Svega
Nekada
Nezaposleni
radili
Traže prvi
posao
Svega
Deca mlađa od 15 god
Penzioneri
Lica sa prihodima od
imovine
Učenici/studenti
Lica koja obavljaju samo
kućne poslove u svom
domaćinstvu (domaćice)
Ostalo
Grad
Udeo u ukupnom
stanovništvu
grada (%)
100.410
31.053
19.605
11.448
100
30,93
19,52
11,40
Udeo u ukupnom
aktivnom
stanovništvu
grada (%)
/
100
63,13
36,87
4.216
4,20
13,58
7.232
7,20
69.357
24.800
12.330
69,07
24,70
12,28
/
/
/
408
0,41
/
9.493
9,45
/
14.113
14,06
/
8.213
8,18
/
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013, 3.7 Stanovništvo prema ekonomskoj aktivnosti, popis 2011.
26
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Struktura stanovništva prema aktivnosti (aktivno-neaktivno
(aktivno
stanovništvo) (%), 2011.
Aktivno stanovništvo
Nezaposleni
Deca mlađa
mlađ od 15 god
Penzioneri
Lica sa prihodima od imovine
Učenici/studenti
4.10.2 Struktura aktivnog stanovništva prema vrsti zanimanja i delatnosti
Prema poslednjem popisu
isu iz 2011.godine, data je struktura aktivnog stanovništva prema
zanimanju i prema delatnosti.
Poljoprivrednici,šuma
ri,ribari i srodni
Zanatlije i srodni
Rukovaoci mašinama
i postrojenjima,
monteri i vozači
Jednostavna
zanimanja
Vojna zanimanja
Nepoznato
2821 2160
1317 1048
1504 1112
113
95
31
37
82
58
894
603
359
292
535
311
694
633
291
284
403
349
176
333
77
140
99
193
427
196
270
145
157
51
16
4
14
3
2
1
Uslužna i trgovačka
zanimanja
Inžinjeri,
stručni saradnicii
tehničari
414
341
73
9
7
2
91
68
23
115
99
16
39
32
7
69
61
8
2
2
-
Stručnjaci i umetnici
19605
13160
6445
1244
780
464
5382
3440
1942
5475
3652
1823
1839
1082
757
2296
1804
492
390
298
92
Administrativni
službenici
S
Novi Pazar M
Ž
S
15-24
M
Ž
S
25-34
M
Ž
S
35-44
M
Ž
S
45-54
M
Ž
S
55-64
M
Ž
S
65 i više M
Ž
Σ
Zakonodavci,
funkcioneri,
rukovodioci
Tabela 23.. Struktura aktivnog stanovništva koje
koje obavlja zanimanje prema starosti, polu i
zanimanju 2011.
1105
573
532
111
54
57
308
148
160
298
153
145
142
68
74
110
80
30
-
3834
2404
1430
332
169
163
1226
713
513
1117
728
389
284
139
145
323
250
73
1
1
2019
1668
351
91
79
12
280
233
47
425
349
76
466
395
71
424
356
68
333
256
77
3798
3134
664
255
198
57
1036
857
179
1209
991
218
935
745
190
354
335
19
9
8
1
1559
1501
58
97
92
5
451
437
14
454
439
15
394
375
19
160
155
5
3
3
-
1294
698
596
57
44
13
266
149
117
365
191
174
382
175
207
204
129
75
20
10
10
168
158
10
44
41
3
98
91
7
19
19
7
7
-
433
318
115
40
28
12
129
93
36
146
108
38
87
64
23
29
23
6
2
2
-
Izvor: Popis 2011; Knjiga 14 – Zanimanja; 2.1
.1 Ekonomski aktivno
a
stanovništvo
27
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
15-24
25-34
35-44
45-54
55-64
65 i
više
Tabela 24. Struktura aktivnog stanovništva koje obavlja zanimanje prema starosti, polu i
zanimanju, 2011.
1244
5382
5475
4818
2296
390
99
299
454
498
453
354
4
221
14
885
17
1032
22
824
10
313
5
4
29
46
55
37
1
15
72
111
114
72
-
77
313
376
419
198
6
289
1132
1018
685
244
3
58
326
302
263
110
1
65
186
160
194
69
-
5
81
74
42
20
-
268
11
119
74
46
17
1
6
-
3
1
-
2
-
461
20
185
123
78
50
5
184
9
50
56
48
21
-
1601
157
496
409
399
139
1
1970
82
564
489
486
340
9
1190
27
206
416
432
108
1
211
18
72
44
44
33
-
537
48
224
140
93
31
1
4
-
-
4
-
-
-
35
126
129
76
29
2
Σ
Ukupno
19605
Poljoprivreda,šumarstvo i
2157
ribarstvo
Rudarstvo
67
Prerađivačka industrija
3280
Snabdevanje
el.energijom, gasom,
172
parom i klimatizacija
Snabdevanje vodom,
upravljanje otpadnim
vodama, kontrolisanje
384
procesa ukljanjanja
otpada i slične aktivnosti
Građevinarstvo
1389
Trgovina na veliko i
trgovina na malo;
3371
popravka motornih vozila
i motocikala
Saobraćaj i skladištenje 1060
Usluge smeštaja i
674
ishrane
Informisanje i
222
komunikacije
Finansijske delatnosti i
delatnost osiguranja
Poslovanje nekretninama
Stručne,naučne,inovacio
ne i tehničke delatnosti
Administ. i pomoćne
delatnosti
Drž.uprava i
odbrana;obavezno
socijalno osiguranje
Obrazovanje
Zdravstvena i socijalna
zaštita
Umetnost, zabava i
rekreacija
Ostale uslužne delatnosti
Delatnost eksteritorijalnih
organizacija i tela
Nepoznato
397
Izvor: Popis 2011; Knjiga 15 – Delatnost; 2.1 Ekonomski aktivno stanovništvo
28
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
4.11 Obrazovna struktura stanovništva
stanovniš
Tabela 25. Struktura stanovništva starog
sta
15 i više godina prema školskoj
kolskoj spremi i pismenosti,
pismenosti
2011.
Grad (broj)
Grad (%)
Srbija (%)
ukupno
mušk
muškarci
žene
ukupno
muškarci
žene
ukupno
muškarci
žene
Ukupno
75.610
37.199
38.411
100
100
100
100
100
100
stanovništvo (>15)
Bez školske
2746
635
2.111
3,63
23,12
5,50
2,68
1,03
4,21
spreme
Nepotpuno
osnovno
5.034
1.690
3.344
6,66
4,54
8,71
11,00
8,12
13,68
obrazovanje
Osnovno
25.966
12.051
13.915 34,34
32,40
36,23
20,76
19,97
21,50
obrazovanje
Srednje
33.583
18.320
15.263 44,42
49,25
39,74
48,93
54,29
43,95
obrazovanje
Više obrazovanje
2.346
1.448
898
3,10
3,89
2,34
5,65
5,83
5,49
Visoko obrazovanje
5.005
2.623
2.382
6,62
14,32
6,20
10,59
10,39
10,77
Nepoznato
930
432
498
1,23
1,16
1,30
0,40
0,38
0,41
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji2012.; Knjiga 3- Školska sprema, pismenosti I kompjuterska pismenost;
2. Stanovništvo staro 15 I više godina prema školskoj spremi I polu, po opštinama I gradovima
Struktura stanovništva prema obrazovanju (%), 2011.
48,93
50
44,42
45
40
Bez školske spreme
34,34
Nepotpuno osnovno obrazovanje
35
Osnovno obrazovanje
30
Srednje obrazovanje
20,76
25
Više obrazovanje
20
15
10,59
6,62
10
Visoko obrazovanje
Nepoznato
5
0
Grad
29
Republika
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
4.12 Porodice i domaćinstva
4.12.1 Porodice
Tabela 26. Struktura porodica prema broju dece, 2011.
Udeo u ukupnom
broju porodica u
gradu (%)
100
19,92
79,18
25,11
29,61
18,58
4,79
1,10
/
/
/
Grad
Broj porodica - ukupno
Broj porodica bez dece
Broj porodica sa decom
Broj porodica sa 1 detetom
Broj porodica sa 2 deteta
Broj porodica sa 3 deteta
Broj porodica sa 4 deteta
Broj porodica sa 5 i više dece
Broj dece mlađe od 25 godina
Prosečan broj dece mlađe od 25 godina po porodici
Prosečan broj dece u porodici
26.560
5.290
21.031
6.669
7.864
4.934
1.271
293
37.300
1,40
2,08
Izvor: Popis 2011,Knjiga 17- 2. Porodice sa decom prema tipu porodice, broju I starosti dece, po opštinama, Knjiga
12- 2. Porodice prema tipu I broju članova
Struktura porodica prema broju dece (%), 2011.
90
80
70
60
50
40
79,18
30
20
10
29,61
25,11
19,92
18,58
4,79
0
Bez dece
Sa decom
Sa 1 detetom Sa 2 deteta
Sa 3 deteta
1,1
Sa 4 deteta Sa 5 i više dece
Tabela 27. Struktura porodica prema tipu, 2011.
Grad
Broj porodica - ukupno
Bračni par bez dece
Vanbračni par bez dece
Bračni par sa decom
Vanbračni par sa decom
Majka sa decom
Otac sa decom
26,560
5,290
239
17,092
583
2,718
638
Udeo u ukupnom broju porodica
u gradu (%)
100
19.92
0.90
64.35
2.20
10.23
2.40
Izvor: Popis 2011; Knjiga 12 –Porodice ; 2.Porodice prema tipu i broju članova,po naseljima
30
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
4.12.2 Domaćinstva
instva
Tabela 28. Struktura domaćinstava
ćinstava prema broju članova, 2011.
Broj
Domaćinstva u gradu
Prosečan broj članova
domaćinstva
ukupno
sa 1 članom
2
3
4
5
6 i više
Grad
Okrug
Srbija
24.090
2.057
3.613
3.320
5.160
4.536
5.404
4,17
3,41
2,88
Udeo u ukupnom broju
domaćinstava u gradu
(%)
100
8,54
15,00
13,78
21,42
18,83
22,43
/
/
/
Izvor: Popis 2011; Knjiga 10- domaćinstva
instva prema broju članova;
2.Domaćinstva prema broju članova
lanova po opštinama I gradovima
Prosečan broj članova domaćinstva, 2011.
2,88
4,17
Grad
Okrug
3,41
Republika
4.13 Migracije stanovništva
4.13.1 Doseljenici
Tabela 29. Broj doseljenika po vremenskim periodima.
Broj
Ukupan broj stanovnika
Od rođenja
enja stanuje u istom mestu
Ukupno
100.410
72.744
27.666
8.006
1.893
2.130
1.929
3.079
2.536
2.576
5.517
Udeo u ukupnom
broju doseljenika u
gradu(%)
/
/
100
28,94
6,84
7,70
6,97
11,13
9,17
9,31
19,94
Udeo u ukupnom broju
stanovnika u gradu
(%)
100
72,45
27,55
7,97
1,89
2,12
1,92
3,07
2,53
2,57
5,49
1980 i ranije
1981-1985
1986-1990
Doseljenici
1991-1995
1996-2000
2001-2005
2006 I kasnije
Nepoznato
Izvor: Popis 2011; Knjiga 9. Migracije; 9.2 Stanovništvo prema migratornim obeležjima; 9.3. Doseljeno stanovništvo
prema području
podru ju sa kojeg se doselilo, vremenu doseljenja I polu po opštinama I gradovima
31
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 30. Struktura doseljenika prema području sa kojeg su doseljeni, 1980.i ranije - 2006. i
kasnije
Udeo u ukupnom broju
Grad
doseljenika u gradu (%)
Doseljenici - ukupno
27666
100
Svega
23.485
84,89
Iz drugog naselja iste
Doseljenici iz
opštine
8.730
31,55
Republike
Srbije
Iz druge opštine
7.145
25,83
Iz druge oblasti
7.610
27,51
Svega
4.181
15,11
iz BiH
406
1,47
iz Makedonije
512
1,85
iz Slovenije
36
0,13
Doseljeno iz
drugih zemalja
iz Hrvatske
130
0,47
iz Crne Gore
1.885
6,81
iz ostalih zemalja
1.200
4,34
nepoznato
12
0,04
Izvor: Popis 2011 Knjiga 9. Migracije; 9.3. Doseljeno stanovništvo prema području
području sa kojeg se doselilo, vremenu
doseljenja I polu po opštinama I gradovima
Struktura doseljenjika prema području (%)
Iz Srbije
Iz BiH
Iz Makedonije
Iz Slovenije
Iz Hrvatske
Iz Crne Gore
Iz ostalih zemalja
nepoznato
4.13.2 Dnevne migracije
Tabela 31. Dnevne migracije prema tipu migranata, 2011.
8.879
3.682
Udeo u ukupnom broju
dnevnih migranata (%)
100
41,47
3.336
37,57
211
2,38
110
25
5.197
1,24
0,28
58,53
4.845
54,57
52
0,59
267
33
3,01
0,37
Grad
Dnevni migranti - ukupno
Dnevne migracije
aktivnog
stanovništva koji
obavljaju
zanimanje
Dnevne migracije
učenika i
studenata
Ukupno
U okviru iste
opštine
U istoj oblasti
U drugoj
opštini
U drugoj oblasti
U stranoj državi
Ukupno
U okviru iste
opštine
U istoj oblasti
U drugoj
opštini
U drugoj oblasti
U stranoj državi
Izvor: Popis 2011, Knjiga 11-Dnevni
Dnevni migranti; 2.Dnevni migranti aktivnog stanovništva koje obavlja zanimanje, po
opštinama; 3. Dnevni migranti učenika
čenika i studenata,po gradovima
32
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
5 Stambeni resursi
5.1 Stambena statistika
Grad Novi Pazar ima izraženo rastućii broj stambenih jedinica. Prema popisu iz
2011.godine, evidentan je porast broja stanova za 27,89% što je, obzirom na geografsku
rasprostranjenost
nost i ekonomsku situaciju, dobar rezultat. Svakako, prema porastu broja
stanovnika, takođe se očekuje
kuje srazmeran broj novih stambenih jedinica.
Tabela 32.. Struktura stambenih jedinica,
jedinica 2011.
Broj stambenih
jedinica
Stanovi za stalno
stanovanje
ukupno
2
Površina (m )
Nastanjeni
Privremeno
Nenastanjeni
Napušteni
Za odmor I
rekreaciju
Stanovi koji se
povremeno
U vreme
koriste
sezonskih
radova
U kojima se isključivo
isklju
obavlja
delatnost
Grad
28.688
2.284.565
23.022
3.857
1.378
Udeo u ukupnom broju (%)
100
/
80,25
12,50
4,80
541
1,89
83
0,29
77
0,27
Izvor: Popis stanova 2011; Knjiga 22 – Broj i površina stambenih jedinica
Struktura stambenih jedinica prema nastanjenosti, 2011
Nastanjeni 80,25%
Privremeno nenastanjeni 12,50%
Napušteni 4,80%
Stanovi koji se povremeno koriste
za odmor i rekraciju 1,89%
Stanovi koji se koriste u vreme
sezonskih radova 0,29%
U kojima se isključivo obavlja
delatnost 0,27%
Tabela 33.. Uporedni pregled broja stanova po popisima.
popisima
1971
1981
Broj stanova u gradu
11.187
14.849
broj stanova na 100
stanovnika
17,4
20,1
Grad
porast broja stanova (%)
/
32,73
broj stanova na 100
stanovnika
22,5
25,9
Okrug
porast broja stanova (%)
/
29,30
broj stanova na 100
stanovnika
26,6
30,4
Srbija
porast broja stanova (%)
/
22,83
1991
19.539
2002
22.432
2011
28.688
22,9
31,58
23,3
14,81
28,6
27,89
28,4
16,54
29,8
9,99
38,4
26,85
32,7
8,67
34,8
7,35
45,0
17,78
Izvor: Uporedni prikaz stanova 1971--2002 i Popis stanova 2011
33
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 34. Broj i površina stanova, drugih nastanjenih
ih prostorija, kolektivnih stanova i nastanjena
lica, 2011.
Grad
Okrug
Republika
Ukupan
Prosek po
broj/površina
stanu
Broj stanova
28.688
/
118.890
3.231.931
2
Površina stanova (m )
2.284.565
79,63
8.722.900 230.518.414
Broj lica u stanovima
100.059
3,5
307.149
7.120.978
Broj drugih stambenih jedinica
97
/
454
13.198
2
Površina drugih stambenih jedinica (m )
2.523
26,01
12.476
431.877
Broj lica u drugim nastanjenim prostorijama
310
3,2
1.254
34.735
Broj kolektivnih stanova
4
/
24
702
Izvor: Popis stanova 2011; Knjiga 22 I Knjiga 26 - Stambene jedinice prema broju lica I domaćinstvima
doma
po opštinama
i gradovima
Tabela 35. Struktura stanova prema svojini i osnovu po kojem domaćinstva
domaćinstva koriste stan, 2011
2011.
Učešće
č će u
Grad
ukupnom broju u
Republika
gradu (%)
Ukupno
28.688
100
3.231.931
Privatna svojina 1
90,43
25.942
2.690.028
lica
Privatna svojina 2
2,35
Stanovi prema
674
231.833
ili više lica
svojini
Javna (državna)
112
0,39
25.142
Ostali oblici
220
0,77
26.522
Nepoznato
1.740
6,06
258.406
Ukupno
23.022
100
2.423.208
Vlasništvo
20.897
90,77
2.121.484
Nastanjeni stanovi
Zakup
239
1,04
40.900
prema osnovu po
kojem domaćinstva
Podstanarstvo
1085
4,71
122.530
koriste stan
Srodstvo
795
3,45
136.949
Ostalo
6
0,03
1.345
Izvor: Popis stanova 2011; Knjiga 2525 Stanovi prema svojini
Struktura stanova prema obliku svojine (%), 2011.
Privatna svojina 1 lica
Privatna svojina 2 ili više lica
90,43 %
Javna (državna)
Ostali oblici svojine
Stanovi po osnovu po kojem domaćinstva koriste stan (%), 2011.
Vlasništvo
Zakup
Podstanarstvo
Srodstvo
90,77%
Ostalo
34
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 36. Struktura stanova prema vrsti i opremljenosti, 2011.
Stanovi – ukupno*
garsonjere i 1-sobni
2-sobni
3-sobni
4-sobni
5 i više sobni
Javni vodovod
Seoski/mesni
Vodovodom
vodovod
Hidrofor
Javna
Broj stanova
kanalizacija
opremljenih
Kanalizacijom
Jame i dr.
El.energijom
Centralno/etažno grejanje
Gasovod
Stanovi bez instalacija
*Napomena: broj stanova kada se
kuhinja računa kao soba
Grad
Udeo u ukupnom
broju stanova u
gradu (%)
27.987
507
2.456
6.390
9.859
8.775
19.209
100
1,81
8,78
22,83
35,23
31,35
66,96
6.106
21,28
1.565
5,46
17.537
61,13
9.345
28.202
6.338
276
32,57
98,31
22,09
0,96
Izvor: Popis stanova 2011; Knjiga 24-Instalacije u stanovima
Tabela 37. Struktura nastanjenih stanova prema broju domaćinstava i lica, 2011.
Grad
Udeo u ukupnom broju
stanova u opštini (%)
Nastanjeni stanovi -ukupno
23.022
100
1 domaćinstvo
22.143
96,18
2 domaćinstva
801
3,48
3 i više domaćinstava
78
0,34
1 lice
1.881
8,17
2
3.203
13,91
Stanovi u kojima
stanuje
3
2.978
12,94
4
4.710
20,46
5
4.360
18,94
6
2.775
12,05
7 i više lica
3.115
13,53
Izvor: Popis 2011; Knjiga 26: Stambene jedinice prema broju lica I domaćinstava 1.3. Nastanjeni stanovi prema broju
soba, domaćinstava I lica, po opštinama I gradovima
Tabela 38.Stambene jedinice prema nivou opremljenosti infrastrukturom, 2011.
Grad
Okrug
(%)
(%)
Procenat stambenih jedinica priključenih na elektrodistributivnu mrežu
98.3
98.2
Procenat stambenih jedinica priključenih na vodovodnu mrežu
93.7
92.9
Procenat stambenih jedinica priključenih na kanalizacionu mrežu
61.1
53
Procenat stambenih jedinica priključenih na gas
0
0.9
Procenat stambenih jedinica sa centralnim grejanjem
22.1
26.7
Srbija
(%)
98.3
92.5
51.7
8.7
40.2
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji2012.; Knjiga 24- Instalacije I pomoćne prostorije u stanovima;
1.4.Stanovi prema opremljenosti i osnovu korišćenja, po opštinama i gradovima
35
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
5.2 Stambena izgradnja
Tabela 39. Stambena izgradnja, 2012.
Grad
155
68
68
87
85,87
0,7
Broj stanova – ukupno
Ukupno
U privatnoj svojini
Broj završenih stanova
Broj nezavršenih stanova
2
Prosečna površina završenih stanova (m )
Broj izgrađenih stanova na 1000 stanovnika
Okrug
1.151
598
554
553
49,22
1,9
Srbija
32.569
15.223
11.802
17.346
62,09
2,1
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013; 12.2 Stambena izgradnja
Struktura završenih/nezavršenih stanova, 2011.
700
600
500
400
Završeni stanovi
300
Nezavršeni stanovi
200
100
0
Grad
Okrug
Tabela 40. Vrednost izvedenih građevinskih radova, 2012.
Grad (€)*
Vrednost izvedenih građevinskih radova - ukupno
Stambena izgradnja - ukupno
Stambena izgradnja u privatnoj svojini
Stambena izgradnja u ostalim oblicima svojine
12.832.944
2.316.415
1.541.430
774.985
Udeo u vrednosti svih
građevinskih radova (%)
100
18,05
12,01
6,04
*po srednjem kursu NBS za 31.12.2012. godinu (1€=113,72rsd)
Izvor. RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013, 12.1 Vrednost izvedenih radova
36
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
5.3 Cene na tržištu
Tabela 41. Cene stanova na tržištu, 2013.
Veličina stambene jedinice
Garsonjera
Jednosobni
Dvosobni
Trosobni
Preko tri sobe
Kuće
Lokacija
centar
periferija
centar
periferija
centar
periferija
centar
periferija
centar
periferija
centar
periferija
2
Cena (€/m )
800-1100
550-700
750-1100
500-700
750-1100
500-700
700-1000
500-700
700-950
500-700
700-1000
400-600
Izvor: Agencija za nekretnine-Mujen
Tabela 42. Cene stanova novogradnje, I polugodište 2013.
Grad
2
Prosečna površina stanova (m )
54,00
2
Cena stana (€/m )
721
2
Cena građevinskog zemljišta (€/m )
96
2
Cena građenja (€/m )
461
2
Ostali troškovi (€/m )
163
Beograd
58,00
1.428
359
914
155
Srbija (prosek)
55,00
1.102
246
704
152
Napomena: prema izveštaju,
Izvor: RZS; Građevinarstvo – prosečna cena novogradnje
podaci za grad su dati u Odeljku “Ostali”
*Po srednjem kursu NBS na dan 28.06.2013.
za ostali deo Republike koji nisu objašnjeni po klasifikaciji
37
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6 Privreda
6.1 Privredna struktura
Privredna struktura se kreće
kreć u pravcu
u dominantne uloge industrije (tekstila,
(
kožne obuće,
drvne industrije) i jako opadanje učešća
u
poljoprivrede uz pojačano učešće
č će tercijarnih delatnosti
d
i
usluga i to u privatnom sektoru. Uvođenjem
Uvo
tržišnih principa privređivanja
đivanja i prestruktuiranjem,
razvoj privatnog sektora dobija sve više na značaju
zna aju tako da privatni kapital ulazi polako u sve
privredne delatnosti.
Počev
ev od 1990. godine došlo jje do naglog razvoja privatnog sektora. Osniva se veliki broj
privatnih preduzeća,
a, radnji, agencija i sli
slično. Njihov razvoj je doživeo vrhunac krajem
devedesetih i početkom
etkom 2000.
2000.-tih. Umrežavanje na lokalu, na nivou republike, u regionu
region i šire je
omogućio veliko zapošljavanje
e i izvoz domaćih
ih proizvoda na inostrana tržišta.
Najveće učešće privatnih subjekata je u tercijalnom sektoru. Relativno visoko učešće
sektora trgovine, posledica je niskog nivoa ukupne privredne aktivnosti,
tivnosti, a ne objektivnog rasta i
modernizacije
dernizacije privredne strukture. Privatna preduzeća
preduze
na teritoriji
ritoriji grada Novi Pazar su
prosečne starosti 10-15
15 godina i sa jednostavnom organizacionom
or
nom strukturom - vlasnik je
ujedno i menadžer. Na osnovu analiza potreba fokus grupe najveći
naj ći problemi u poslovanju su
nedostatak stručne
ne radne snage i me
menadžerskog
skog kadra kao i komplikovane administrativne
procedure za izvoz i uvoz robe. Vremenom, privatni subjekti su uviđali
uviđali sve češće promene na
tržištu i njegove zahteve, te su mu se morali prilagođavati.
prilago
Organizaciona strukutra preduzeća
preduze
se morala unaprediti i zapošljavati kvalifikovani kadar u samom rukovodstvu.
U tom pogledu, iskazane
skazane su, na lokalnom i širem nivou, potrebe
rebe u pružanju nefinansijskih
ne
usluga: istraživanje i analiza tržišta, poslovno povezivanje
p
zivanje i marketinška podrška za nove
proizvode. Evidentna je bila potreba za institucionalnom podrškom u cilju formiranja različitih
raz
oblika udruživanja, razmene iskustava i zajedničkih
zajedni kih nastupa na tržištu, imaju
imajući u vidu izvoznu
orijentisanost većine
ne preduzeća.
preduzeć
Određene
ene oblike podrške kao što su: izrada biznis pla
planova
nova i konsultacije opšteg tipa, mala
i srednja preduzeća
a mogu dobiti od lokalne Agencija za ekonomski
ski razvoj Sandžaka (SEDA),
koja pruža kosultantsku podršku na teritorijama Novi Pazar,
Pazar, Sjenica i Tutin.
Grad ima velike potencijale za održivi razvoj - proizvodnju zdrave hrane i razvoj svih
vidova turizma.
Tabela 43. Broj preduzeća
ća po veličini,
veli
2013.
Udeo u ukupnom broju preduzeća
predu
istog sektora (%)
Broj preduzeća
preduzeć
Ukupno
velika
srednja
mala
ukupno
velika
srednja
2
29
1.017
1.048
0,19
2,77
mala
97,04
Udeo u
ukupnom
broju
preduzeća
(%)
100
Izvor: Agencija za privredne registre
Struktura preduzeća po veličini, 2013.
Velika 0,19%
Srednja 2,77%
Mala 97,04%
38
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Novi Pazar odlikuje postojanje 1.048 preduzeća, koja su najvećim
ćim delom malog i srednjeg
karaktera. Najveće
e procentualno u
učešće
e imaju trgovine na veliko i malo 48,47%.
48
U okviru
prerađivačke
ke industrije koja u ukupnom broju preduze
preduzeća učestvuje
estvuje sa 22
22,47%, najviše je
zastupljena tekstilna proizvodnja
dnja sa 10,12%,
10 12%, a zatim proizvodnja i prerada predmeta od kože sa
2,71%. Saobraćaj
aj i veze iznose 10
10,71%, zatim slede građevinarstvo 6,71%
71% i poljoprivreda sa
1,41% učešća
a u ukupnom broju preduzeća
preduze prema delatnostima.
Struktura preduzeća po sektorima delatnosti, 2010.
Poljoprivreda 1.41%
Prerađivačka industrija 22.47%
Građevinarstvo 6.71%
Trgovina na veliko i malo 48.47%
Saobraćaj i veze 10.71%
Ostalo 10.23%
Tabela 44. Broj
roj raznih tipova organizacije pravnih subjekata I broj zaposlenih u njima, 2013.
Grad
Broj zaposlenih
Privredna društva
1.048
6.362
Preduzetničke organizacije
2.798
1.796
Društva sa ograničenom
enom odgovornošću
odgovornoš
5
Udruženje
16
Izvor: Agencija za privredne registre
Tabela 45. Struktura aktivnog stanovništva koje obavlja zanimanje po delatnostima, 2011.
20
Udeo u ukupnom broju
Grad
aktivnog stanovništva (%)
Ukupno
19.605
100
Poljoprivreda, šumarstvo i ribarstvo
2.157
11,00
Rudarstvo
67
0,34
Preradjivačka industrija
3.280
16,73
Snabdevanje električnom
nom energijom, gasom i
parom
172
0,88
Sabdevanje vodom i upravljanje otpadnim
vodama
384
1,96
Gradjevinarstvo
1.389
7,08
Trgovina na veliko i malo i popravka motornih
vozila
3.371
17,19
Saobraćaj i skladištenje
1.060
5,41
Usluge smeštaja i usluge
674
3,44
Informisanje i komunikacije
222
1,13
Finansijske delatnosti i delatnosti osiguranja
268
1,37
Poslovanje nekretninama
6
0,03
Stručne, naučne, inovacione i tehničke
tehnič
delatnosti
461
2,35
Administrativne i pomoćne
ne uslužne delatnosti
184
0,94
Državna uprava i obavezno socijalno osiguranje
1.601
8,17
Obrazovanje
1.970
10,05
Zdravstvena i socijalna zaštita
1.190
6,07
Umetnost, zabava i rekreacija
211
1,08
Ostale uslužne delatnosti
537
2,74
Delatnost eksteritorijalnih organizacija i tela
4
0,02
Nepoznato
397
2,02
Izvor: Popis 2011; Knjiga 15 – Delatnost; 2.1 Ekonomski aktivno stanovništvo
39
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
2,74
1,08
0,02 2,02
6,07
0,34
11
10,05
16,73
8,17
7,08
0,94
5,41
2,35
0,03
1,37
0,88
1,96
17,19
1,13
3,44
Poljoprivrda, šumarstvo,ribarstvo
Rudarstvo
Preradjivačka industrija
Snabdevanje električnom energijom, gasom i parom
Sabdevanje vodom i upravljanje otpadnim vodama
Gradjevinarstvo
Trgovina na veliko i malo i popravka motornih vozila
Saobraćaj i skladištenje
Usluge smeštaja i usluge
Informisanje i komunikacije
Finansijske delatnosti i delatnosti osiguranja
Poslovanje nekretninama
Stručne, naučne, inovacione i tehničke delatnosti
Administrativne i pomoćne uslužne delatnosti
Državna uprava i obavezno socijalno osiguranje
Obrazovanje
Zdravstvena i socijalna zaštita
Umetnost, zabava i rekreacija
Ostale uslužne delatnosti
Delatnost eksteritorijalnih organizacija i tela
Nepoznato
6.2 Industrija i obim proizvodnje
Tekstilna industrija
U Novom Pazaru su instalirani kapaciteti koji mogu da prerade - konfekcioniraju cca
15.000.000 m denim platna (texas platna) na godišnjem nivou. Najčešće
Najčešće se u novopazar
novopazarskoj
proizvodnji koristi platno od 9 do 12 unci. Trenutna proizvodnja broji cca 10.000.000 komada
odevnih predmeta na godišnjem nivou. Najzastupljenije su muške i ženske pantalone, košulje,
jakne, suknje i haljine od džinsa, kao i dečija
de
konfekcija. Vodećii proizvođ
proizvođači
č imaju svoju robnu
marku. Mašinski park je vrlo savremen.
savre
Kvalitet
itet proizvedenih odevnih predmeta u pomenutim
konfekcijama je na evropskom nivou. Veliki izbor modela, zastupljenost svih veličina
veli
i izrada
dovedena do savršenstva, čine
čine finalne proizvode prepoznatljivim, na doma
domaćem tako i na
inostranom tržištu. Dugogodišnje
Dugogodišnje iskustvo garantuje izuzetan kvalitet, konkurentne cene, brzu
isporuku, poštovanje ugovora i rokova.
Radna snaga je obučena
čena
ena i vrlo kvalitetna. Svaka firma ima svoga modnog kreatora koji
prati svetske trendove.
Sedamdeset odsto svoje proizvodnje naši konfekcionari
konfekcionari izvoze. Sem toga, rade i lon
poslove, rade kooperantske poslove sa proizvođačima
proizvo
denim platna.
Novopazarski konfekcionari imaju instalirane dorađivačke
dora
ke kapacitete za cca 20.000.000
komada odevnih predmeta na godišnjem nivou. Postoji više vrsta
vrst dorađivanja
đivanja konfekcije, kao
što su:
▪ kamenovanje;
▪ brušenje i
▪ peskarenje.
40
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Četiri stotine preduzeća i radnji za proizvodnju tekstila Kapacitet proizvodnje od
20.000.000 komada odevnih predmeta godišnje Oko 1500 zaposlenih radnika. Obim
proizvodnje 1.000.000 odevnih predmeta godišnje Prisustvo na tržištima Bosne, Hrvatske, Crne
Gore, kao i zemljama EU i Rusije.
Trgovina
Novi Pazar je grad trgovine kao što mu i samo ime kaže. Izuzetan geografski položaj predodredio je njegovom stanovništvu da se od davnina bavi trgovinom kao osnovnim zanimanjem.
Još u XVII veku Novi Pazar je imao preko 110 radnji i bio trgovačko zanatski centar, u to vreme
veći i od Londona po zapisima poznatog putopisca Evlije Čelebije.
Danas Novi Pazar u ukupnoj strukturi po delatnostima ima 48,47% učešća trgovine od
ukupnog broja registrovanih preduzeća što ukazuje na pojačano učešće tercijalnih delatnosti i
usluga i to u privatnom sektoru.
Dolaskom trgovackih hipermarketa kao i otvaranjem kineskih trgovačkih centara u užem
centru grada dodatno je obogatilo ponudu roba i pooštrilo uslove konkurencije na lokalnom
tržištu grada Novog Pazara.
U narednom periodu očekuje se dolazak i drugih velikih trgovinskih lanaca što ce otvoriti
tržišnu utakmicu i omogućiti kupcima da pod mnogo povoljnijim uslovima dođu do robe.
Drvno-prerađivačka industrija
Industrija za preradu drveta je razvijen sektor u gradu Novom Pazaru. Instalirani su
značajni kapaciteti u industriji tapaciranog kao i pločastog nameštaja. Proizvodnja se zasniva na
bogatoj domaćoj sirovinskoj osnovi.
Fabrike raspolažu dobrim kadrovskim i tehnološkim potencijalom, a zahvaljujući
dizajnerima i konstruktorima razvijen je širok proizvodni program, koji se stalno unapređuje i
dopunjava. Proizvodi se izrađuju od kvalitetnih sirovina i repromaterijala. Izbor vrhunskog,
modernog i udobnog nameštaja je velik: garnitura u koži, garnitura u štofu, troseda, dnevnih
boravaka, spavaćih soba, dečijih soba, ležajeva, komoda, predsoblja, masivnog i pločastog
nameštaja, uz mogućnost izbora boja i dezena.
Prate se svetski trendovi, ali se zadržava prepoznatljivost i originalnost, što garantuje
uspešan razvoj sektora.
Uspešni nastupi na sajmovima nameštaja, brojne nagrade i plasman proizvoda u svim
krajevima Srbije i regiona, najbolji su pokazatelj da je tržište prihvatilo proizvode ovih fabrika.
Svi subjekti imaju zaokružen proces proizvodnje, što podrazumeva da se ceo postupak od ideje
do gotovog proizvoda može sprovesti u pogonima fabrika. Postoji mogućnost zajedničkih
ulaganja u proizvodnju sa inopartnerima i nastupanje na trećem tržištu.
Transport – logistika
Pouzdano,efikasno i fleksibilno poslovanje privatnih prevoznika u robnom i putničkom
saobraćaju doprinosi boljem funkcionisanju privrede kako na lokalu tako i širem regionu.
Grad Novi Pazar ima 3.000 vozila, registrovanih za teretni prevoz i više od 10 putničkih
agencija za prevoz putnika na domaćim i međunarodnim linijama.Savremena oprema,specijalna
vozila i obučen kadar garancija su da se ispune zahtevi klijenata kako u robnom tako i u
putničkom saobraćaju.
Mnoge firme za robni prevoz pored standardne opreme poseduju i opremu za satelitsko
praćenje i mogućnost da se prati vozilo putem GPS-a. Time se u svakom trenutku zna gde se
vozilo nalazi i moguće je pružiti mu logističku podršku.
Putnički saobraćaj obavlja se modernim autobusima čime se omogućava udoban prevoz
putnika do najudaljenijih destinacija.
41
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
U gradu ima 370 registrovanih taksista koji su umreženi radio vezama i imaju svoje
centrale.
Profesionalni vozači sa dugogodišnjim iskustvom doprinose efikasnom poslovanju i
pouzdanom prevozu putnika i roba. U strukturi preduzeća po delatnostima na nivou grada,
saobraćaj i veze imaju 10,71% ucešća u ukupnoj privredi, što transport čini bitnom karikom za
budući rast i razvoj grada.
Industrija obuće
Broj kompanija: Oko 50 Kapacitet proizvodnje: 3.100.000 komada godišnje. Obim
proizvodnje: Oko 120.000 komada obuće godišnje Broj zaposlenih: 1000 stalno angažovanih.
do 2000 radnika povremeno angažovanih radnika Prisustvo na tržištima Bosne i
Hercegovine,Slovenije, Hrvatske, Makedonije, Crne Gore, Ruske Federacije, Češke Republike,
Belorusije i drugih.
Građevinska industrija
Građevinarstvo - oblast privrede koja je zbog uticaja svetske ekonomske krize na ovim
prostorima, jako izložena usponima i padovima. Najveća ekspanzija u stambenoj izgradnji
dogodila se u periodu od 2005. do 2007. što je direktno uticalo na unapređenje rada
građevinskih firmi u Novom Pazaru.
Nedostatak sredstava kod proizvođača građevinskog materijala dovodi do otvaranja
mogućnosti za zajednicka ulaganja (STRATEŠKO PARTNERSTVO) u ovoj oblasti, što bi
dovelo do povećanja iskorišćenosti proizvodnih kapaciteta.
Jedna od firmi na ovim prostorima sa dugogodišnjom tradicijom, koja je uspešno
prebrodila i period tranzicije i rapidno nastavila trend pozitivnog razvoja, svakako je AD”Sloga”.
Ostvareni fizički obim proizvodnje je 140.000 komada jedinica bloka dnevno.
Izgradnja kapitalnih objekata u našem gradu uočljiva je kroz:
▪ Dve osnovne škole ( sa radom završene septembra 2013. )
▪ Izgradnja fudbalskog stadiona po evropskim standardima
▪ Izgradnja gerontološkog centra
▪ Izgradnja sajamsko-sportske hale Pendik
▪ Izgradnja dva nova obdaništa
▪ Izgradnja pešačke zone u centru grada i mnogih stambenih objekata
Sve ovo uslovilo je da se građevinarstvo razvija uzlaznom linijom.
Metaloprerađivačka industrija
U okviru metalo-prerađivačke industrije Novog Pazara, uspešno posluju sledeća preduzeća:
- Fabrika rastavljača “MINEL”; proizvodi rastavljače unutrašnje i spoljašnje montaže, 6Kw
do 72,5Kw od 200 – 4000A, mesečna proizvodnja: 25.000 komada, montaža trafo
stanica – 200 komada godišnje;
- Fabrika reznog alata “FRA Euroalat” Novi Pazar (pribor za alatne mašine i strugarske
noževe do 500 komada dnevno),
- Fabrika hidraulike i pneumatike “Petoletka”, koja proizvodi delove hidrauličnog sistema
za automobilsku industriju i rudarsku opremu. Proizvodi 12.000 kom raznih proivodnih
jedinica, mesečno.
42
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6.3 Poljoprivreda
Grad Novi Pazar i okolinu odlikuju
odlikuj dva osnovna klimatska tipa: umereno-kontinentalna
umereno
klima i visinska planinska klima sa izrazito hladnim zimama.
Po svom geografskom i reljefnom položaju,
položaju ovo područje
je predstavlja vrlo povoljan teren
za intenzivnu stočarsku i voćarsku
ćarsku proi
proizvodnju. Tu se pre svega misli na proizvodnju kravljeg i
ovčijeg mleka, junećeg
eg i jagnjeć
jagnjećeg
eg mesa kao i proizvodnju jabuke, šljive i jagod
jagodičastog voća.
Očuvana
uvana i zdrava životna sredina ov
ovo područje, a naročito
čito Peštersku visoravan čini
idealnom
m za poljoprivredu, a naročito
naro to za proizvodnju zdrave hrane, razvoj rekreativnog i
ruralnog (seoskog) turizma. Nadaleko su čuveni
uveni i poznati pešterski sir, paprika u pavlaci, pršuta,
stelja i sudžuk.
Tabela 46.. Struktura poljoprivrednih gazdinstava
gazdi
prema veličini, 2012.
Udeo u ukupnom broju
gazdinstava (%)
100
/
0,24
23,26
/
23,10
/
33,05
/
14,89
/
4,80
/
0,46
/
0,16
/
0,04
/
/
Grad
Ukupno
PG
ha
5.044
19.951
12
1.173
776
1.165
1.731
1.667
5.462
751
5.192
242
3.137
23
571
8
290
2
121
3,96
Bez zemljišta
PG
ha
PG
> 1 - ≤ 2 ha
ha
PG
>2 - ≤ 5 ha
ha
PG
> 5 - ≤ 10 ha
ha
PG
> 10 - ≤ 20 ha
ha
PG
> 20 - ≤ 30 ha
ha
PG
> 30 - ≤ 50 ha
ha
PG
> 50 - ≤ 100 ha
ha
Procečno KPZ po gazdinstvu
≤ 1 ha
Izvor: Popis poljoprivrede 2012 – Knjiga 1;
Tabela 2.1. Gazdinstva prema veličini korišćenog
ćenog poljoprivrednog zemljišta
Struktura poljoprivrednih gazdinstava prema veličini, 2012.
23
751
1667
43
242
8
1173
1165
2
≤ 1 ha
> 1 - ≤ 2 ha
>2 - ≤ 5 ha
> 5 - ≤ 10 ha
> 10 - ≤ 20 ha
> 20 - ≤ 30 ha
> 30 - ≤ 50 ha
> 50 - ≤ 100 ha
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 47. Raspoloživo zemljište poljoprivrednih gazdinstava, 2012.
5.044
Učešće u
ukupnoj
površini PG (%)
/
48.837
5.032
19.951
933
7.250
3.460
21.027
4.955
609
100
/
40,85
/
14,85
/
43,05
/
1,25
Grad
Poljoprivredna
gazdinstva
Σ-Ukupno
ha
Poljoprivredno
zemljište
Korišćeno
Nekorišćeno
Raspoloživo zemljište
Drugo
zemljište
Šumsko
Ostalo
Σ
ha
Σ
ha
Σ
ha
Σ
ha
Izvor: Popis poljoprivrede 2012 – Knjiga 1; Tabela 2.2. Raspoloživo zemljište poljoprivrednih gazdinstava
Raspoloživo zemljište poljoprivrednih gazdinstava, 2012.
6000
5000
4000
3000
2000
1000
0
Korišćeno zemljište
Nekorišćeno zemljište
Šumsko
Ostalo
Tabela 48. Struktura članova gazdinstva i stalno zaposlenih na gazdinstvu prema polu i pravnom
statusu gazdinstva, 2012.
Udeo u
Udeo u
ukupnom
ukupnom
Grad
broju članova
stanovništvu
gazdinstava
grada (%)
(%)
Stanovništvo - ukupno
100.410
100
/
Ukupno
12.433
12,38
100
Članovi gazdinstva i stalno
Žene
5.304
5,28
42,66
zaposleni na gazdinstvu
Muškarci
7.129
7,10
57,34
Ukupno
12.425
12,37
99,94
Na porodičnom gazdinstvu
Žene
5.304
5,28
42,66
Muškarci
7.121
7,09
57,27
Ukupno
8
0,01
0,06
Na gazdinstvu pravnog
Žene
0
0,00
0,00
lica/preduzetnika
Muškarci
8
0,01
0,06
Izvor: Popis poljoprivrede 2012 – Knjiga 2;
Tabela 7.2. Članovi gazdinstva i stalno zaposleni na gazdinstvu prema polu i pravnom statusu gazdinstva
44
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 49. Korišćeno
eno poljoprivredno zemljište gazdinstava po kategorijama, 2012.
2012
Udeo u ukupnoj
Grad
polj.površini privatnih
gazdinstava
PG
5.032
/
Korišćeno
eno poljoprivredno zemljište
ha
19.951
100
PG
1.881
/
Okućnica
ha
87
0,44
PG
3.950
/
Oranice i bašte
ha
4.997
25,05
PG
4.597
/
Livade I pašnjaci
ha
13.669
68,51
PG
3.282
/
Voćnjaci
ha
1.179
5,91
PG
8
/
Vinogradi
ha
2
0,01
PG
7
/
Rasadnici
ha
6
0,03
PG
6
/
Stalni zasadi
Ostalo
ha
11
0,05
Izvor: Popis poljoprivrede 2012 – Knjiga 1; Tabela 2.3. Korišćeno
Koriš eno poljoprivredno zemljište gazdinstva po kategorijama
Struktura korišćenog poljoprivrednog zemljišta, 2012.
Okućnica 0,44%
Oranice i bašte 25,05%
Livade i pašnjaci 68,51%
Voćnjaci 5,91%
Vinogradi 0,01%
Rasadnici 0,03%
Ostalo 0,05%
Tabela 50: Oranice i bašte, po kategorijama, 2012.
Grad
Oranice i bašte-PG
Kategorije-ha
Ukupno
Žita
Mahunarke
Krompir
Šećerna
ćerna repa
Industrijsko bilje
Povrće,bostan
će,bostan I jagode
Krmno bilje
Ostali usevi
Ugari
3.950
4.997
2.600
128
535
2
1
285
1.391
3
52
Udeo u ukupnoj površini oranica
I bašti (%)
/
100
52,03
2,56
10,71
0,04
0,02
5,70
27,84
0,06
1,04
Izvor: Popis poljoprivrede 2012 – Knjiga 1; Tabela 2.4. Oranice i bašte, po kategorijama
45
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Oranice i bašte, po kategorijama (%),2012.
Žita 52,03%
Mahunarke 2,56%
Krompir 10,71%
Šećerna repa 0,04%
Ind.bilje 0,02%
Povrće, bostan i jagode 5,70%
Krmno bilje 27,84%
Ostali usevi 0,06%
Ugari 1,04%
Tabela 51: Površine pod povrćem, bostanom i jagodama,
jagodama 2012.
Poljoprivredna gazdinstva
povrća, bostana I jagoda
Ukupna površina - ha
Paradajz
Kupus I kelj
Paprika
Crni luk
Beli luk
Karfiol
Šargarepa
Grašak
Ostalo sveže povrće
Jagode
PG
U zaštićenom
prostoru
ha
Grad (ha)
Udeo u ukupnoj površini pod
povrćem,
ćem, bostanom I jagodama
(%)
1.857
/
285
41
89
65
43
9
2
5
1
29
1
214
100
14,39
31,23
22,81
15,09
3,16
0,70
1,75
0,35
10,17
0,35
/
10
Izvor: Popis poljoprivrede 2012 – Knjiga 1; Tabela 2.7. Površine pod povrćem,
povrć
bostanom i jagodama
Zasadi povrća, na otvorenim i u zaštićenim prostorima (%), 2012.
Na otvorenim površinama
96,49%
U zaštićenom prostoru
3,51%
46
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 52. Proizvodnja pojedinih ratarskih kultura, industrijskog, povrtnog i krmnog bilja, 2012.
Udeo u ukuProsečan
Prosečan
Prosečan
Ukupan prinos
pnom prinosu
prinos u gradu
prinos u
prinos u Srbiji
u gradu (t)
Srbije (%)
(kg/ha)
okrugu (kg/ha)
(kg/ha)
Pšenica
3.818
0,20
2.653
6.380
9.022
Kukuruz
2.896
0,08
2.228
6.348
6.432
Pasulj
65
0,25
427
536
808
Krompir
5.849
1,01
7.376
7.676
7.660
Detelina
893
0,24
2.478
2.748
3.163
Lucerka
1.721
0,23
2.509
2.845
4.032
Livade (seno)
14.028
1,64
1.053
1.027
1.333
Pašnjaci (seno)
3.955
1,16
294
551
487
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji 2013.; 9.2. Proizvodnja pšenice I kukuruza;
9.3. Proizvodnja industrijskog I povrtnog bilja 2011.; 9.4. Proizvodnja krmnog bilja 2011.
Proizvodnja pšenice i kukuruza (t)
8000
7000
6000
5000
4000
3000
2000
1000
0
2004
2005
2006
2007
Pšenica
Tabela 53. Površine pod voćnim vrstama, 2012.
Grad
PG
3.282
Σ
1.179
Jabuke
256
Kruške
68
Breskve
2
Kajsije
2
Voćne
vrste,ha
Višnje
14
Šljive
77
Orasi
39
Lešnici
4
Ostalo
23
2008
2009
2010
2011
2012
Kukuruz
Okrug
17.625
7.642
1.207
436
44
76
116
5.073
273
36
248
Udeo u okrugu (%)
18,62
15,43
21,21
15,60
4,54
2,63
12,07
1,52
14,29
11,11
9,27
Izvor: Popis poljoprivrede 2012 – Knjiga 1; Tabela 2.10. Površine pod voćnim vrstama
47
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Površine pod voćnim vrstama (ha), 2012.
4
39
Jabuke
23
Kruške
Breskve
77
Kajsije
256
Višnje
Šljive
14
Orasi
68
22
Lešnici
Ostalo
Tabela 54. Proizvodnja voća
ća i grožđa,
grož
2012.
Jabuka
Šljiva
Broj rodnih
stabala/rodnih
čokota u gradu
Ukupan
prinos u
gradu (t)
Udeo opštine
u ukupnom
prinosu Srbije
(%)
138.225
328.960
835
1.323
0,47
0,34
Prosečan
prinos u
gradu
(kg/stablo ili
kg/čokot)
6
4
Prosečan
Proseč
prinos u
okrugu
(kg/stablo
stablo ili
kg/č
/čokot)
6
5,5
Prosečan
prinos u Srbiji
(kg/stablo ili
kg/čokot)
10,6
9,7
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji 2013.; 9.5. Proizvodja voća
vo I groždja
Proizvodnja
zvodnja jabuka i šljiva (t)
8000
7000
6000
5000
4000
Jabuke
3000
Šljive
2000
1000
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Tabela 55. Broj stoke, prema popisu poljoprivrede 2012.
Grad
Goveda
Svinje
Ovce
Koze
Stoka
na
ispaši
ukupno
krave
ukupno
krmače
ukupno
ovce za priplod
ukupno
Goveda
Ovce
Koze
9.645
6.825
3.304
66
16.091
11.585
1.576
1108
772
467
Udeo u ukupnom
broju u okrugu (%)
17,87
20,46
4,69
0,74
16,25
16,15
22,39
9,18
2,94
23,86
Udeo u ukupnom
broju u Srbiji (%)
1,06
1,53
0,10
0,02
0,93
0,91
0,68
1,28
0,18
0,81
Izvor: Popis poljoprivrede 2012 – Knjiga 2; Tabela 5.2 Broj stoke na ispaši
48
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Stočni fond, po kategorijama, 2012.
18000
16000
14000
12000
Koze
10000
Ovce
8000
Svinje
6000
Goveda
4000
2000
0
Goveda
Svinje
Ovce
Koze
Tabela 56. Prodaja i otkup poljoprivrednih proizvoda, 2012.
Udeo u ukupnom
Grad
prometu u okrugu (%)
Goveda (t)
201
15,71
Mleko (l)
2.790
11,06
Udeo u ukupnom
prometu u Srbiji (%)
0,65
0,39
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013; 13.1 Prodaja i otkup poljoprivrednih proizvoda, 2012.
Poljoprivredna stručna služba (PSS) Novi Pazar je regionalna stručna služba za grad
Novi Pazar i opštinu Tutin u Raškom Upravnom okrugu i za opštinu Sjenica u Užičkom
upravnom okrugu.
Površina ove regije je 2.543km2 sa 293 naseljena mesta gde živi oko 206.000 stanovnika.
Broj registrovanih poljoprivrednih gazdinstava je 9.932 koja raspolažu sa 156.713 ha
poljoprivrednih površina i 86.874 ha šume.
Rad savetodavne službe odvija se po specijalnostima savetodavaca i ona se sastoji od
službi za:
1. služba za stočarstvo – zootehnika,
2. služba za ratarstvo,
3. služba za zaštitu bilja.
Tabelarni prikazi trenutnog stanja u poljoprivredi za RPG ove regije su sledeći:
Stočarstvo – govedarstvo
Novi Pazar
Tutin
Sjenica
Σ
Telad
Junad
Krave
Steone
junice
Bikovi
Ukupno
1.611
1.239
1.109
4.731
7.922
9.182
19.030
507
1.384
2.841
541
779
1.573
11.820
16.476
33.814
4.022
5.369
62.110
Izvor: PSS Novi Pazar
49
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Stočarstvo – ovčarstvo
Jagnjad
7.512
Novi Pazar
12.703
Tutin
14.306
Sjenica
34.521
Σ
Ovce
10.656
17.245
21.053
48.954
Ukupno
18.168
29.948
35.359
95.295
Izvor: PSS Novi Pazar
Pčelarstvo – broj pčelinjih društava
Novi Pazar
4.477
Tutin
6.289
Sjenica
2.276
Ukupno
13.042
Izvor: PSS Novi Pazar
6.4 Šumarstvo
Tabela 57. Pošumljene površine i posečena drvna masa, 2012.god.
Ukupna površina grada (ha)
Obrasla šumska površina (ha)
Pošumljeno u šumi (ha)
Pošumljeno van šume (ha)
Posečena drvna masa –
3
ukupno (m )
Posečana drvna masa –
tehničko drvo (%)
lišćarima
četinarima
lišćarima
četinarima
lišćara
četinara
lišćara
četinara
Grad
Srbija
74.200
34.263
0
2,99
0
29,01
15.283
1.766
13
60
8.850.900
1.962.335
1.378
456
326
661
2.562.588
270.421
32
78
Udeo u Srbiji
(%)
0,84
1,75
0,00
0,66
0,00
4,39
0,60
0,65
40,63
76,92
Izvor: RZS, Opštine I regioni u Republici Srbiji 2013.; 10.1. Pošumljene površine i posečena drvna masa
50
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6.5 Struktura izvoza i uvoza prema vrsti proizvoda i usluga
Tabela 58.. Struktura izvoza prema vrsti proizvoda i usluga.
usluga
2012 ($)
Kupoprodaja
50.017.001
Poslovi nakon oplemenjivanja
2.485.317
Vraćanje robe
8.199
Oplemenjivanje
33.032
Drugi poslovi
53.249
Isporuke pomoćii (individualne ili nevlad.org)
5.615
Druge isporuke vladinih pomoći
18.893
Pošiljke robe finansirane od EU
13.861
Probni uzorci, komisioni poslovi
2.522
UKUPNO
52.637.689
2013 ($)
65.903.522
4.736.550
133.698
38.880
5.196
3.710
70.821.556
Izvor: Regionalna privredna komora
Tabela 59. Struktura uvoza
voza prema vrsti proizvoda i usluga.
2012 ($)
Kupoprodaja
57.212.522
Poslovi nakon oplemenjivanja
482.985
Ulog stranog lica
1.005.045
Isporuke pomoćii (individualne ili nevlad.org)
108
Vraćanje robe
17.482
Drugi poslovi
31.094
Probni uzorci, komisioni poslovi
Ostali oblici spoljnotrgovinskih poslova
30
UKUPNO
58.749.266
2013 ($)
69.801.670
949.804
453.077
182.512
123.194
50.482
61
71.560.800
Izvor: Regionalna privredna komora
Spoljno-trgovinska
trgovinska razmena, 2012 i 2013.
80.000.000
70.000.000
60.000.000
50.000.000
40.000.000
Uvoz
30.000.000
Izvoz
20.000.000
10.000.000
0
2012 ($)
2013 ($)
51
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6.6 Struktura izvoza i uvoza prema destinaciji
Tabela 60. Struktura uvoza prema destinaciji.
Turska
Kina
Nemačka
Italija
Pakistan
Albanija
Grčka
Bosna i Hercegovina
Poljska
Kosovo
Republika Makedonija
Holandija
Indija
Tajland
Švedska
Slovenija
Crna Gora
Francuska
Španija
Danska
Argentina
Ostali
UKUPNO
2012 ($)
30.343.298
8.865.148
4.247.761
1.973.116
3.189.000
410.284
1.553.008
1.420.487
625.144
913.986
693.891
210.670
459.213
378.017
187.837
279.332
164.904
175.374
171.773
78.478
615.012
1.793.533
58.749.266
2013 ($)
36.990.361
10.221.020
6.900.496
3.042.528
2.775.846
2.094.341
1.527.576
1.378.536
1.091.833
1.001.822
519.511
493.981
484.107
381.621
247.880
227.977
163.881
160.318
144.682
133.962
128.431
1.450.090
71.560.800
Izvor: Regionalna privredna komora
Struktura uvoza, prema destinaciji, 2013 ($)
Turska
Kina
Nemačka
Italija
Pakistan
Albanija
Grčka
BiH
Poljska
Kosovo
Rep.Makedonija
Ostali
52
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 61. Struktura izvoza prema destinaciji.
Kosovo
Crna Gora
Bosna i Hercegovina
Grčka
Ruska federacija
Švedska
Slovenija
Hrvatska
Belorusija
Poljska
Nemačka
Austrija
Republika Makedonija
Luksemburg
Italija
Turska
Švajcarska
Bugarska
Danska
Mađarska
Rumunija
Ostali
UKUPNO
2012 ($)
22.064.861
16.627.269
4.075.467
2.234.524
1.655.342
819.325
1.325.172
1.263.350
377.565
213.304
206.952
133.364
323.059
227.902
177.012
162.578
129.732
82.716
67.895
2.251
20.768
447.281
52.637.689
2013 ($)
35.767.478
14.164.031
4.927.848
4.351.564
3.324.604
1.398.136
1.309.954
1.168.737
942.462
785.911
458.507
433.259
401.513
372.292
177.240
136.633
127.371
74.885
66.519
63.965
62.302
306.345
70.821.556
Izvor: Regionalna privredna komora
Struktura izvoza, prema destinaciji, 2013($)
Kosovo
Crna Gora
BiH
Grčka
Ruska federacija
Švedska
Slovenija
Hrvatska
Belorusija
Poljska
Nemačka
Ostali
53
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Javne finansije
6.7 Prihodi gradskog
skog budžeta
budž
Tabela 62. Struktura prihoda gradskog
grad
budžeta, 2012.
Grad (€)*
Ukupni prihodi
Ukupni prihodi po stanovniku
Tekući prihodi
Primanja od prodaje nefinansijske imovine
Primanja od zaduženja i prodaje finansijske imovine
19.079.563
189
17.382.401
795.545
901.618
Struktura
prihoda u
gradu (%)
100
/
91,10
4,17
4,73
Struktura prihoda
(u proseku) u
Srbiji (%)
100
/
92,58
0,79
6,63
*po prosečnom srednjem kursu NBS za 2012. godinu
Izvor: Opštine i regioni u Republici Srbiji,2013. – 5.1. Prihodi i primanja budžeta, 2012.
6.8
Rashodi gradskog
skog budžeta
budž
Tabela 63. Struktura rashoda gradskog
grad
budžeta, 2012.
17.313.524
171
14.701.980
1.937.594
Struktura
rashoda u
gradu (%)
100
/
84,92
11,19
Struktura rashoda
(u proseku) u
Srbiji (%)
100
/
76,67
20,34
673.950
1.766.039
3,89
10,20
2,99
12,78
Grad (€)*
Ukupni rashodi
Ukupni rashodi po stanovniku
Tekući rashodi
Izdaci za nabavku nefinansijske imovine
Izdaci za otplatu kredita i nabavku finansijske
imovine
Ostvareni suficit ili deficit
*po prosečnom
nom srednjem kursu NBS za 2012. godinu
Izvor: Opštine i regioni u Republici Srbiji,2013. – 5.2. Rashodi i izdaci budžeta, 2012.
Odnos prihoda i rashoda gradskog budžeta,2012.
Rashodi
Tekući prihodi/rashodi
Nabavka/prodaja nefin.imovine
Primanja/izdaci od
nabavke/prodaje nefin.imovine
Prihodi
0
54
5000000
10000000
15000000
20000000
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 64.. Rashodi korisnika budžetskih sredstava, 2012.
2012
Ukupni rashodi
Obrazovanje
Zdravstvena i socijalna zaštita
Državna uprava i obavezno socijalno
osiguranje
Umetnost,zabava i rekracija
Druge delatnosti
Grad (€)*
Struktura
rashoda u gradu
(%)
52.091.523
17.567.029
18.560.842
100
33,72
35,63
Struktura
rashoda (u
proseku) u Srbiji
(%)
100
12,26
17,12
8.633.183
1.731.610
5.598.860
16,57
3,32
10,75
58,57
1,40
10,65
*po prosečnom
nom srednjem kursu NBS za 2012. godinu
Izvor: Opštine i regioni u Republici Srbiji,2013. – 6.1. Rashodi korisnika budžetskih sredstava, 2012.
Rashodi korisnika budžetskih sredstava u gradu (%), 2012.
Obrazovanje
Zdravstvena i socijalna zaštita
Državna uprava i obavezno
socijalno osiguranje
Umetnost, zabava i rekreacija
Druge delatnosti
Ustanove
6.9 Javna komunalna preduzeća
preduze
Tabela 65. Spisak javno-komunalnih
komunalnih preduzeća.
Br.
Naziv preduzeća
Delatnost
1
JKP “Vodovod I kanalizacija”
Vodosnabdevanje, otklanjanje kvarova na vodovodnoj mreži
2
JKP “Čistoća”
Odstranjivanje otpada,uređenje
enje i održavanje zelenih površina
3
JKP “Gradska toplana”
Grejanje
Izvor: www.novipazar.org.rs
6.10 Javna preduzeća
ća
Tabela 66.. Spisak javnih preduzeća.
preduzeć
Br.
Naziv preduzeća
preduze
1
JP “Zavod za urbanizam grada Novog Pazara”
2
JP “Direkcija za izgradnju grada Novog Pazara”
3
JPI “Novi Pazar”
Delatnost
Uređivanje grada
Izgradnja
Informisanje
Izvor: www.novipazar.org.rs
55
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6.11 Javna preduzeća
Tabela 67. Spisak javnih ustanova.
Br.
Naziv ustanova
1
Kulturni centar Novi Pazar
2
Narodna biblioteka “DOSITEJ OBRADOVIĆ”
3
Istorijski arhiv “RAS”
4
Muzej “RAS”
5
Predškolska ustanova “MLADOST”
6
Centar za decu i omladinu “DUGA”
7
Sportski centar Novi Pazar
8
Turistička organizacija Novi Pazar
9
Regionalno pozorište Novi Pazar
10 Sportsko-sajamska ustanova “PENDIK”
Izvor: www.novipazar.org.rs
6.12 Finansijke institucije
Tabela 68. Spisak poslovnih banaka, 2013. god.
Br.
Naziv institucije
1
Komercijalna banka
2
Banca Intesa
3
AIK Banka-Niš
4
Alpha Bank Srbija
5
Banka Poštanska štedionica-Beograd
6
Credit Agricole banka Srbija
7
Eurobank EFG Štedionica
8
Erste bank
9
Findomestic banka
10 Piraeus bank
Broj filijala u gradu
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
11
Procredit bank-Beograd
1
12
Raiffeisen bank-Beograd
1
13
Societe Generale bank-Srbija
1
14
Unicredit bank Srbija
1
15
Vojvođanska banka
1
Izvor: Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj-LER
Tabela 69. Spisak osiguravajućih društava.
Br.
Naziv institucije
1
Dunav osiguranje
2
Winner osiguranje
3
Triglav osiguranje
4
Millenijum osiguranje
5
Sava osiguranje
6
Uniqa osiguranje
7
DDOR osiguranje
8
Takovo osiguranje
9
Grave osiguranje
Broj filijala u gradu
1
1
1
1
1
1
1
1
1
Izvor: Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj,Gradska uprava-Novi Pazar
56
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Investicije
Novi Pazar intenzivno radi na poboljšanju uslova života i rada svojim građanima. Ulaganja
u infrastrukturu su velika i shodno mogućnostima kako lokalne samouprave, tako i domaćih i
stranih donatora.
Uglavnom su zastupljene infratsrukturne investicije (izgradnja i asfaltiranje puteva i ulica,
komunalna infrastruktura, izgradnja i rekonstrukcija škola i obdaništa i sl.), dakle, ulaganja u
poboljšanje opšteg kvaliteta života u gradu.
Započeti procesi privatizacije i stečajni postupci su, sa druge strane, su mnogo usporili
dolazak stranih investitora. Svi pregovori su u toku i očekuje se njihovo skorije rešavanje.
6.13 Ostvarene investicije
Tabela 70. Infrastrukturna i ulaganja u projektnu dokumentaciju, period 2010-2013.
Naziv investicije
Donator/finansijer
Vrednost investicije
Godina
investicije
Izgradnja Gerontološkog
centra
Izgradnja dečjeg vrtića u V-oj
MZ
Rekonstrukcija pešačke ulice
u centru grada
Izgradnja drugog dela
Pešačke zone
Rekonstrukcija Gradskog
stadiona
Ministartsvo rada i
socijalne politike
Nacionalni investicioni
plan
113.256.309,00 rsd
2010-2011
47.835.500,00 rsd
2010-2011
USAID-MEGA program
96.000,00 €
2010
Grad Novi Pazar
40.000.000,00 rsd
2011
200.000.000,00 rsd
2011
10.936.500,00 rsd
2011
54.834.334,15 rsd
2011-2012
92.000,00 €
2012
2.000.000,00 €
2012
2.100.000,00 €
2012-2013
Br.
1
2
3
4
5
6
Kotlara u SS Gimnazija
7
Sportska hala „Pendik”
Izrada projektno-tehničke
dokumentacije
8
9
OŠ”Meša Selimović”
10
OŠ”Ćamil Sijarić”
Vlada RS, Grad Novi
Pazar
EU PROGRES, Grad
Novi Pazar
TIKA, Grad Novi Pazar
EU PROGRES
Nacionalni investicioni
plan
TIKA
Izvor: Grad Novi Pazar, Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
6.14 Struktura investicija
Tabela 71. Struktura ostvarenih investicija prema karakteru izgradnje i tehničkoj strukturi, 2012.
Udeo u ukupnim
Grad (€)*
investicijama u gradu (%)
Ukupne investicije
6.134.668
100
Novi kapaciteti
282.887
4,61
Karekter
Rekonstrukcija, dogradnja i proširenje
2.880.209
46,95
izgradnje
Održavanje
2.971.573
48,44
Građevinski radovi
2.406.152
39,22
Domaća oprema
2.667.833
43,49
Tehnička
struktura
Uvozna oprema
1.024.246
16,70
Ostalo
36.436
0,59
*po prosečnom srednjem kursu NBS za 2012. godinu
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013; 7.1 Ostvarene investicije
57
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6.15 Industrijske zone i industrijski parkovi
Tabela 72. Spisak industrijskih zona i parkova, 2013.
Površina
Br.
Vlasništvo
Raspoloživa komunalna
infrastruktura
Naziv lokacije
ukupno
(ha)
privatno (%)
državno (%)
Struja,voda,kanalizacija,
telefon,pristupna
saobraćajnica
Struja,voda,kanalizacija,
telefon,pristupna
saobraćajnica
1
Novi Pazar-Raška
68
60
40
2
Raška-Rogozna-Trnava
(dolina Trnavske reke)
20
20
80
3
Novi Pazar-Rožaje
(dolina Jošanice)
16
10
90
Struja,voda,kanalizacija,
telefon,pristupna
saobraćajnica
4
Novi Pazar-Sjenica-Tutin
56
20
80
Struja,voda,kanalizacija,
telefon,pristupna
saobraćajnica
5
Radna zona 5 (u zonama
stanovanja)
/
100
/
Struja,voda,kanalizacija,
telefon,pristupna
saobraćajnica
6
Deževa, Magareće polje
56
100
7
Vojin Popović holding-u
stečaju
/
/
/
8
Deževa,Lukare,Bele
vode,Vranovina,Šaronje
/
100
/
Struja,voda,kanalizacija,
telefon,daljinsko
grejanje,pristupna
saobraćajnica
Struja,voda,kanalizacija,
telefon,pristupna
saobraćajnica
Struja,voda,kanalizacija,
telefon,pristupna
saobraćajnica
Izvor: Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj-Gradska uprava, Novi Pazar
Tabela 73. Spisak privrednih društava,uključujući i preduzetnike smeštenih u industrijskim
zonama / parkovima, 2013.god.
Br.
Naziv kompanije
Delatnost
Naziv IZ/IP
Broj radnika
1 „Estavela”,doo
Trgovina na veliko
Krivača
8
2 „Setex”,SZUR
Farbanje paučnih materijala
Krivača
2
3 „Nesal”,doo
Proizvodnja tekstila
Krivača
7
4 „Kens”,doo
Proizvodnja tekstila
Krivača
53
5 „Euro alat”
Rezanje alata
Krivača
13
6 „Gile komerc”,doo
Trgovina na veliko i malo
Krivača
20
7 „YU-PD” expres
Poštanska distribucija
Krivača
11
8 “Ilona 97”
Trgovina na veliko i malo
Krivača
4
9 “RU-COM”
Trgovina na veliko i malo
Krivača
4
10 “Si denim”,doo
Trgovina voća
Krivača
3
11 “Maxers”,doo
Proizvodnja tekstila
Krivača
92
12 “Inter has”
Stovarište građ.materijala
Krivača
2
13 “Halilagić”,doo
Fudbalska akademija
Krivača
1
14 “Big boys”,doo
Proizvodnja tekstilne odece
Krivača
5
58
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
15
“Utip”,doo
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
“Conto bene”,doo
“Auto fibat”
“Prograp”
“ABBA MARVEL”& CO
“Selsebil”
“Zami”,STR
“Brocat”
“Team trade”
“Avis”,doo
“Join”,doo
“Hap”,doo
“Ema comerc”
“Lets go”,SKKR
“Zet inovation”
30
World of jeans”
31
32
“Ervin”
“Ema tex”
33
“IC system”
34
“Em tex”
35
36
“HBC”
JKP ”Čistoća”
Trgovina tekstilnim
proizvodima
Proivodnja tekstilne odeće
Trgovina biciklima
Štampanje
Proizvodnja tekstilne odeće
Ugostiteljstvo
Ugostiteljstvo
Proizvodnja tekstilne odeće
Trgovina na veliko
Proizvodnja žičanih jezgara
Proizvodnja tekstilne odeće
Proizvodnja džinsa
Prodaja nameštaja
Proizvodnja džinsa
Uvoz i izvoz
Proizvodnja tekstilnih
predmeta
Prevoz
Proizvodnja odeće
Prodaja školskog pribora i
kancelarijskog materijala
Proizvodnja tekstilnih
predmeta
Trgovina na veliko
Reciklaža
Krivača
40
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
Krivača
74
2
5
12
2
2
16
20
27
38
38
2
18
3
Krivača
10
Krivača
Krivača
20
4
Krivača
3
Krivača
10
Krivača
Krivača
15
3
Izvor: Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj-Gradska uprava, Novi Pazar
6.16 Ostale lokacije za investiranje
Bespovratna finansijska sredstva dodeljuju se domaćim ili međunarodnim kompanijama,
za finansiranje investicionih projekata u proizvodnom sektoru, sektoru usluga koje mogu biti
predmet međunarodne trgovine i za strateške projekte iz oblasti turizma.
Za greenfield i brownfield projekte u proizvodnom sektoru, sektoru usluga koje mogu biti
predmet međunarodne trgovine ili strateške projekte iz oblasti turizma, bespovratna sredstva se
dodeljuju u iznosu od 4.000 do 10.000 evra po svakom radniku zaposlenom na neodređeno
vreme u roku od tri godine od dana zaključenja ugovora o dodeli sredstava.
Za projekte od posebnog značaja - investicija čija vrednost iznosi najmanje 200 miliona
evra i kojom se obezbeđuje otvaranje najmanje 1.000 novih radnih mesta, u periodu od najviše
deset godina od dana zaključenja ugovora o dodeli sredstava, bespovratna sredstva se
dodeljuju u iznosu do 17% ukupne vrednosti investicije.
Za velike investicione projekte - investicija čija vrednost iznosi najmanje 50 miliona evra i
kojom se obezbeđuje otvaranje najmanje 300 novih radnih mesta, u periodu od najviše deset
godina od dana zaključenja ugovora o dodeli sredstava, bespovratna sredstva se dodeljuju u
iznosu do 20% ukupne vrednosti investicije za investicije od 50 do 100 miliona evra, odnosno u
iznosu od 17% ukupne visine investicije za investicije čija je vrednost veća od 100 miliona evra.
Za srednje investicione projekte - investicija čija vrednost iznosi najmanje 30 miliona evra i
kojom se obezbeđuje otvaranje najmanje 150 novih radnih mesta, u periodu od najviše deset
59
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
godina od dana zaključenja ugovora o dodeli sredstava, bespovratna sredstva se dodeljuju u
iznosu do 17% ukupne vrednosti investicije.
Tabela 74. Ostale raspoložive lokacije za investiciona ulaganja.
Površina
Namena
Br.
Naziv lokacije
Vlasništvo
2
površine
(m )
1
Varevo
Privatno
10.000,00
Proizvodna
delatnost
2
Sebečevo
Privatno
10.000,00
Slobodna
parcela
3
Deževa
Privatno
10.000,00
Pašnjaci
4
Batnjik
Privatno
2.400,00
Slobodna
parcela
5
Mur
/
10.000,00
Ostalo
6
Vrbovac 1
Državno
14.537,00
Ostaloneplodno
zemljište
7
Vrbovac 2
Državno
1.585,00
8
Razvitak - ul.Save
Kovačevića
Državno
28.5%
Ostalo 71.5%
20.000,00
Slobodno
zemljište
Ostale informacije
Struja,
voda,
kanalizacija, telefon,
pristupna
saobraćajnica
Struja,
voda,
kanalizacija, telefon,
pristupna
saobraćajnica
Struja,
voda,
kanalizacija, telefon,
pristupna
saobraćajnica
Struja,
voda,
kanalizacija, telefon,
pristupna
saobraćajnica,
daljinsko grejanje
Struja,
voda,
kanalizacija, telefon,
pristupna
saobraćajnica
Struja,
voda,
kanalizacija, telefon,
pristupna
saobraćajnica
Struja,
voda,
kanalizacija, telefon,
pristupna
saobraćajnica
Struja,
voda,
kanalizacija, telefon,
pristupna
saobraćajnica,
daljinsko grejanje
Razvitak - Dugalića brdo
Državno
28.5%
Ostalo 71.5%
9
43.100,00
Slobodno
zemljište
Struja,
voda,
kanalizacija, telefon,
pristupna
saobraćajnica,
daljinsko grejanje
Slobodno
zemljište
Struja,
voda,
kanalizacija, telefon,
pristupna
saobraćajnica,
daljinsko grejanje
Petoletka
10
Državno
20.000,00
Izvor: Odeljenje za LER i Odeljenje za privredu
60
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6.17 Olakšice koje nudi lokalna zajednica
6.17.1
•
Podsticajne mere grada Novog Pazara
Povoljnosti za zakup građevinskog zemljišta u javnoj svojini
Pravo lokalne samouprave da može dati u zakup ili otuđiti građevinsko zemljište
definisano je Uredbom Vlade Republike Srbije o uslovima i načinu pod kojima lokalna
samouprava može da otuđi ili da u zakup građevinsko zemljište po ceni manjoj od tržišne,
odnosno bez naknade (Objavljena u "Sl. glasniku RS", br. 13 od 12. marta 2010, 54/11, 21/12,
121/12).
Član 2.ove Uredbe definiše mogućnost da jedinica lokalne samouprave može otuđiti ili
dati u zakup građevinsko zemljište u javnoj svojini po ceni koja je manja od tržišne cene
ili bez naknade, po prethodno pribavljenoj saglasnosti Vlade u skladu sa Zakonom o planiranju
i izgradnji. Jedan od uslova za dobijanje saglasnosti je i procena da je građevinsko zemljište
namenjeno za izgradnju objekta u funkciji realizacije projekata ekonomskog razvoja.
Uslov je da lice kome se zemljište otuđuje ili daje u zakup nema u vlasništvu, odnosno
zakupu ostvarenom u skladu sa Zakonom, drugo građevinsko zemljište na kome je predviđena
izgradnja objekta koji može biti u funkciji realizacije projekata ekonomskog razvoja, na teritoriji
jedinice lokalne samouprave na kojoj se nalazi građevinsko zemljište koje je predmet otuđenja,
odnosno davanja u zakup.
Projekti ekonomskog razvoja iz člana 2.tačka 1) ove uredbe su definisani Članom 3.
(projekti čijom realizacijom se povećava broj zaposlenih u privredi za najmanje 1% kao i projekti
u kojima se broj zaposlenih u privredi povećava za najmanje 0,5%).
Posebnu pogodnost za grad Novi Pazar definiše Član 3:
Jedinica lokalne samouprave koja na svojoj teritoriji ima više od 100.000 stanovnika može
da otuđi ili da u zakup građevinsko zemljište čija je površina veća od 25 ari, po ceni manjoj od
tržišne ili bez naknade, po prethodno pribavljenoj saglasnosti Vlade u skladu sa Zakonom o
planiranju i izgradnji, pod uslovom da je to građevinsko zemljište namenjeno za izgradnju
objekata:
1) iz proizvodne delatnosti koji su u funkciji realizacije projekata lokalnog ekonomskog razvoja;
2) za obavljanje usluga u oblasti informaciono komunikacionih tehnologija koje mogu biti
predmet međunarodne trgovine.
Sticalac prava svojine, odnosno prava zakupa na građevinskom zemljištu iz stava 1.ovog
člana, dužan je da u roku od tri godine od dana sudske overe ugovora o otuđenju, odnosno
ugovora o zakupu, zaposli na svaka dva ara otuđenog, odnosno zakupljenog građevinskog
zemljišta, najmanje jedno lice na neodređeno vreme.
U slučaju da zakupac, ne ispuni navedenu obavezu jedinica lokalne samouprave ima
pravo da jednostarno raskine ugovor ili zakupcu naplati cenu, odnosno zakupninu građevinskog
zemljišta po tržišnoj ceni građevinskog zemljišta.
Ukoliko se radi o investicijama od šireg značaja za lokalnu zajednicu ili ako investitor
učestvuje svojim sredstvima za izgradnju komunalne infrastrukture moguće je da Skupština
grada donese odluku o dodatnim oslobađanjima.
•
Taksa za isticanje firme tzv. firmarina
Od oktobra 2012. godine ukinuta je obaveza plaćanja firmarine malim pravnim licima i
preduzetnicima sa prihodom manjim od 50 miliona dinara godišnje. Odlukom za 2013.godinu
ova odredba ostaje na snazi.
61
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6.17.2
•
Programi za obuku radne snage
Program subvencija uz podršku Nacionalne službe za zapošljavanje podrazumeva:
a. Javni radovi
b. Program otvaranja novih radnih mesta
c. Program samozapošljavanja
d. Program stručne praksa
6.17.3 Finansijska pomoć
•
-
Agencija za strana ulaganja i promociju izvoza - SIEPA
Program podsticanja direktnih investicija
Agencija za strana ulaganja i promociju izvoza - SIEPA, sprovodi program podsticaja
direktnih investicija prema Uredbi o uslovima i načinu privlačenja direktnih investicija ("Sl.
glasnik RS", br. 20/2012, 123/2012 i 14/2013).
Ovom uredbom propisani su svi uslovi koje investitor treba da ispuni, način dodele
sredstava, pravila bodovanja itd. Član 8 određuje uslove za dodelu sredstava, a u skladu sa
ostalim kriterijumima propisanim ovom uredbom:
1) investicije u proizvodnom sektoru kojima se obezbeđuje otvaranje najmanje 50 novih radnih
mesta u skladu sa ovom uredbom, koja imaju minimalnu vrednost milion evra (za investicije u
lokalnim samoupravama koje su svrstane u prvu, drugu i treću grupu u skladu sa uredbom
kojom se utvrđuju jedinstvene liste razvijenosti regiona i jedinica lokalne samouprave. Grad
Novi Pazar spada u treću grupu razvijenosti).
2) investicije u sektor usluga koje mogu biti predmet međunarodne trgovine čija je minimalna
vrednost 500.000 evra i kojim se obezbeđuje otvaranje najmanje 10 novih radnih mesta u
skladu sa članom 4. stav 2. ove uredbe;
3) investicije u strateške projekte iz oblasti turizma čija je minimalna vrednost pet miliona evra i
kojima se obezbeđuje otvaranje najmanje 50 novih radnih mesta, u skladu sa članom 4. stav 2.
ove uredbe;
4) velike investicione projekte pod uslovom da najmanje 20% od vrednosti investicionog
projekta bude realizovano najkasnije do isteka roka od jedne godine od dana potpisivanja
ugovora iz člana 29. ove uredbe;
5) srednje investicione projekte pod uslovom da najmanje 10% od vrednosti investicionog
projekta bude realizovano najkasnije do isteka roka od jedne godine od dana potpisivanja
ugovora iz člana 29. ove uredbe.
Vrednost investicije podrazumeva i ulaganja u osnovna sredstva. Ovom uredbom bliže je
objašnjeno šta će se smatrati ulaganjem u osnovna sredstva.
•
Fond za razvoj Republike Srbije
Vrste kredita koje odobrava Fond za razvoj Republike Srbije:
-
Kratkoročni krediti za podsticanje konkurentnosti i likvidnosti domaće privrede biće
odobravani privrednim subjektima sa rokom otplate od tri do dvanaest meseci, sa
kamatnom stopom od 3% na godišnjem nivou, uz primenu valutne klauzule, po srednjem
62
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
-
-
•
kursu NBS na dan uplate. Iznos vraćenog kredita ne može biti manji od nominalnog
iznosa dodeljenog kredita.
Kreditiranje preduzetnika - Krediti/garancije za finansiranje preduzetnika odobravaće se
na osnovu zahteva u kojima posebno moraju biti istaknuti ekonomski i tržišni aspekt
programa i finansijski pokazatelji poslovnog plana. Maksimalni iznos kredita/garancija za
preduzetnike iznosi 5.000.000,00 dinara, a minimalni 500.000,00 dinara.
Start-up krediti, krediti za podsticaj starih i umetničkih zanata i ženskog preduzetništva,
finansiraće se iz naplate ranije odobrenih kredita, do ukupnog iznosa 694.500.000,00
dinara
Kreditiranje i starih umetničkih zanata - Krediti se odobravaju u visini od 500.000,00
dinara do 2.000.000,00 dinara, sa kamatnom stopom od 2% na godišnjem nivou, uz
primenu valutne klauzule.
Kreditiranje ženskog preduzetništva - Za podsticaj i razvoj ženskog preduzetništva (gde
su osnivači žene koje i upravljaju svojim biznisom) odobravaće se krediti u visini od
500.000,00 do 5.000.000,00 dinara.
Kreditiranje privrednih društava i preduzetnika u nedovoljno razvijenim jedinicama
lokalne samouprave - Za podsticaj razvoja privrede u nedovoljno razvijenim jedinicama
lokalne samouprave, vlada je donela uredbu na osnovu koje privrednicima iz nedovoljno
razvijenih područja, gde spada i grad Novi Pazar, odobravaju krediti po povoljnijim
kamatnim stopama. Sredstva za ovu namenu u visini od 4.500.000.000,00 dinara su na
raspolaganju privrednicima iz nedovoljno razvijenih lokanih samouprava, koji ispunjavaju
uslove propisane Uredbom.
Agencija za osiguranje i finansiranje izvoza - AOFI
U ponudi usluga Agencije nalaze se direktno kreditiranje, sufinansiranje sa poslovnom
bankom izvoznika i refinansiranje kredita preko poslovne banke izvoznika.
Veliki izvoznici mogu biti kratkoročno finansirani u iznosu od 30.000 do 1.500.000 evra u
dinarskoj protivvrednosti, sa rokom otplate do 6 meseci i kamatnom stopom od 3-5%.
Za izvoznike srednje veličine (izvoz u prethodnoj godini veći od 300.000 evra), predviđeni
su krediti u iznosu od 30.000 do 200.000 evra sa rokom otplate do 12 meseci, uz kamatnu
stopu od EURIBOR+1% do EURIBOR+3%.
Moguće je i sufinansiranje u saradnji sa poslovnom bankom izvoznika gde Agencija
plasira deo sredstava izvozniku, dok drugi deo traženog kredita finansira poslovna banka pod
uslovima koji su dogovoreni sa Agencijom (kamatna stopa i svi troškovi do maksimalno 10%
godišnje).
U slučaju refinansiranja Agencija plasira sredstva poslovnim bankama po važećoj
kamatnoj stopi za konkretne izvoznike, tako da poslovne banke iz tih sredstava naplaćuju
kamatnu stopu na plasmane izvoznicima u iznosu do maksimalno 10% na godišnjem nivou.
Banke zatim mogu da, kroz vezane aranžmane po ovom osnovu (refinansiranje sa
sufinansiranjem), plasiraju izvoznicima i deo sredstava iz sopstvenog potencijala gde su
kamatna stopa i svi troškovi ograničeni na nivo od maksimalno 10% godišnje.
•
Nacionalna agencija za regionalni razvoj
Nacionalna agencija za regionalni razvoj pruža različite vidove neposredne i posredne
podrške privrednim subjektima, pre svega malim i srednjih preduzećima i preduzetnicima, od
praktične podrške za osnivanje preduzeća do finansijskih programa podrške.
Podrške za finansiranje:
• Program podrške razvoju konkurentnosti MSPP
• Program podrške MSPP za jačanje inovativnosti
• Mere podrške za razvoj brzorastućih preduzeća
• Program za razvoj inovativnih klastera
• Program podrške udruženjima preduzetnika
63
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6.18 Jedinstvena prednost opštine za ulaganja i konkurentska
matrica
Tabela 75: Ocena grada Novog Pazara prema glavnim referentnim tačkama za merenje
jedinstvene privlačnosti opština kao lokacija za privlačenje DSI
Kriterijum
Ocena
Komentar
Za rad u privrednim granama koje zahtevaju veće angažovanje
visoko kvalifikovanog kadra (IT i ostale visoko tehnološke grane),
grad Novi Pazar ne možemo oceniti najvećom ocenom. Međutim,
Kvalifikovana
Srednja
ukoliko posmatramo grane industruje koje su prioritetne u razvoju
radna snaga
(tekstilnu, obućarsku i drvnu), grad Novi Pazar raspolaže
kvalifikovanu radnu snagu sa dugogodišnjim iskustvom u radu koje
predstavlja veliku prednost
Troškovi radne snage u Novom Pazaru su znatno niži od proseka u
Troškovi radne
Srbiji. Prosečna bruto zarada u Novom Pazaru u julu 2013.godine
Visoka
snage
iznosila je 45.455 dinara (32.706 dinara neto zarade), dok je na
nivou Srbije iznosila 60.896 dinara (44.182 neto)
Imovinski troškovi
Srednja
Imovinski troškovi su mnogo niži nego u većini gradova u Srbiji.
Novi Pazar ima dobar pristup glavnim urbanim zonama u regionu.
Udaljenost od Niša je 220 km, a od Beograda 280 km,od Podgorice
Pristup domaćem
200 km, Prištine 140 km, Sarajeva 300km. Vezu sa ovim centrima
Srednja
tržištu
Novi Pazar ostvaruje preko magistralnih puteva M 22 i M 8, što
predstavlja veliku prednost u odnosu na gradove u Istočnoj i
Zapadnoj Srbiji.
Pristup
Novi Pazar je udaljen od Podgorice 200 km, Skoplja 220 km,
međunarodnom
Visoka
Sarajeva 280 km, luke Bar 280 km. Nalazi se na raskrsnici
tržištu
međunarodnih puteva i koridora.
Pristup
Od puteva najznačajniji je put M 22 koji spaja Novi Pazar sa
saobraćajnim
Visoka
Beogradom i put M 8 koji je veza Novog Pazara i Podgorice. Novi
koridorima i
pazar je udaljen od Kraljeva 100 km, Beograda 280, Prištine 140
međunarodnom
km,Skoplja 220 km. U svakom od ovih gradova postoji aerodrom, što
aerodromu
stvara dobre uslove za transport robe.
Energetski
Srednja
Cene struje kao i cene benzina su na nivou Republike.
troškovi
Kao najveću prednost možemo izdvojiti lokalne dobavljače sa
pešterske visoravni iz sektora poljoprivredne proizvodnje, jer su
Dostupnost
Visoka
poljoprivredni proizvodi najbitniji resurs za razvoj „Zelene zone“.
dobavljača
Takođe, vrlo uspešno se izdvajaju i mala i srednja preduzeća u
domenu tekstilne, obućarske i drvne industrije.
Kvalitet lokalne
Kvalitet državne uprave u gradu je generalno dobar I građani u
Srednja
uprave
dobroj meri imaju poverenja u nju.
Ekspoziture većih banaka su prisutne u Novom Pazaru, ali je
Bankarske usluge
Niska
bankarski sistem takav da krediti za razvoj privrede generalno nisu
povoljni u poređenju sa razvijenijim evropskim zemljama.
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj je na raspolaganju privredi za
Infrastruktura
Visoka
realizaciju investicija i novih radnih mesta. Podršku privredi pruža u
poslovne podrške
kontinuiranom informisanju o podsticajima Republike i pruža pomoć
i stimulacije
u realizaciji. Takođe, grad sprovodi Javne pozive u partnerstvu sa
NSZ-om o subvencijama privredi.
Privlačnost mesta
Srednja
Raznolika priroda, nasleđe i pejzaž, ali infrastruktura lošijeg kvaliteta
Pristup
U Novom Pazaru postoje dva unuverziteta. Državni Univerzitet u
visokoškolskim
Visoka
Novom Pazaru i Internacionalni Univerzitet.
ustanovama
Javni prevoz
Visoka
Pokrivenost međugradskim linijama je dobra.
Cene smeštaja su konkurentne u poređenju sa Beogradom, ali su
Stanovanje
Srednja
istovremeno i visoke u poređenju sa gradovima slične veličine I
razvijenosti u Srbiji.
Izvor: Plan Direktnih stranih investicija, Grad Novi Pazar
64
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
6.19 Proces izdavanja dozvola
Tabela 76. Proces izdavanja dozvole za građenje, 2012/2013.
RB
Etapni koraci
Potrebna dokumentacija
1
Izdavanje
INFORMACIJE O
LOKACIJI
(član 53. Zakona)
-Kopija plana parcele-original (da nije starija
od 6 meseci);
Institucija
Rokovi za
izdavanje
Katastar
nepokretnosti
8 dana od
podnošenja
urednog
zahteva
Katastar
nepokretnosti
15 dana od
podnošenja
urednog
zahteva
-Dokaz o uplati propisanih taksi;
-Kopija plana parcele-original (da nije starija
od 6 meseci)
-Izvod iz katastra podzemnih instalacija;
2
Izdavanje
LOKACIJSKE
DOZVOLE
(član 54. Zakona)
-Dokaz o pravu svojine, tj.prava zakupa na
građ. zemljištu odnosno dokaz o pravu
svojine ako se izvodi nadziđivanje objekta;
-U zahtevu za izdavanje lokacijske dozvole
naznačiti podatke: o planiranoj dispoziciji,
vrsti
I
nameni
objekta,
tehničke
karakteristike i sl.
-Dokaz o uplati propisanih taksi;
-Dokaz o pravu svojine, tj.prava zakupa na
građ. zemljištu odnosno dokaz o pravu
svojine ako se izvodi nadziđivanje objekta;
3
Izdavanje
GRAĐEVINSKE
DOZVOLE
(član 135 Zakona)
Katastar
nepokretnosti
-Idejni ili glavni projekat (u 3 primerka) sa
izveštajem o tehničkoj kontroli;
Gradska
uprava,
Odeljenje za
urbanizam
Arhitektonski
biro
-Dokaz o uređivanju odnosa u pogledu
plaćanja
naknade
za
uređivanje
građevinskog zemljišta;
JP “Zavod za
urbanizam”
Novi Pazar
-Lokacijska dozvola;
8
dana
ukoliko
je
potpuna
dokumentacij
a i ako nema
spora
-Dokaz o uplati propisanih taksi;
-Kopija plana
-Projektna dokumentacija
4
Izdavanje
UPOTREBNE
DOZVOLE
-Pravosnažno
rešenje
građevinske dozvole
o
-Atest o merenju električnih
niskog napona (uzemljenje)
izdavanju
Katastar
nepokretnosti
Arhitektonski
biro
Gradska
uprava,
Odeljenje za
urbanizam
7 dana od
dana prijema
nalaza
komisije za
tehnički
prijem
instalacija
-Dokaz o uplati propisanih taksi
Izvor: Gradska uprava Novi Pazar, Odeljenje za urbanizam
65
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
7 Radna snaga
7.1 Broj i struktura zaposlenih
z
Tabela 77. Broj
roj i struktura zaposlenih, 2012.
20
15.359
6.481
8.878
Struktura
zaposlenih u
gradu (%)
100
42,20
57,80
Struktura
zaposlenih u
okrugu (%)
100
43,40
56,60
Struktura
zaposlenih u
Srbiji (%)
100
46,10
53,90
10.232
66,62
69,01
77,65
5.127
152
33,38
/
30,99
176
22,32
240
101
/
121
186
Grad
Zaposleni - ukupno
Žene
Muškarci
U preduzećima, ustanovama,
zadrugama i organizacijama
Privatni preduzetnici, samostalni
delatnici i zaposleni kod njih
Broj zaposlenih na 1000 stanovnika
Broj zaposlenih u preduzećima,
ustanovama, zadrugama i
organizacijama na 1000 stanovnika
Izvor: RZS, Opštine
ne i regioni u Republici Srbiji 2013, 4.1.Zaposleni
Struktura zaposlenih (%), 2011.
80
70
U
preduzećima, ustanovama,
zadrugama i organizacijama
60
50
40
Privatni
preduzetnici, samostalni
delatnici zaposlenih kod
njih
30
20
10
0
Grad
Okrug
Republika
Polna struktura zaposlenih u gradu(%), 2011.
Muškarci 57,80%
Žene 42,20 %
66
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
7.2 Zaposlenost po delatnostima
Tabela 78. Struktura zaposlenih u preduzećima,
preduze ima, ustanovama, zadrugama i organizacijama, po
sektorima delatnosti, 2012.
Struktura
Struktura
Struktura
Grad
zaposlenih u
zaposlenih u zaposlenih u
gradu (%)
okrugu (%)
Srbiji (%)
Zaposleni - ukupno
10.232
100
100
100
Žene
4.568
44,64
43,17
46,69
Muškarci
5.664
55,36
56,83
53,31
Poljoprivreda, lov, šumarstvo i vodoprivreda
37
0,36
2,36
2,46
Ribarstvo
207
2,02
2,32
1,66
Vađenje ruda i kamena
1.829
17,88
18,79
21,57
Prerađivačka industrija
182
1,78
2,32
2,10
Proizv. i snabdev. energijom, gasom i vodom
464
4,53
4,17
2,45
Građevinarstvo
633
6,19
6,98
5,31
Trgovina na veliko i malo i opravka motornih
vozila
1.562
15,27
10,75
13,72
Usluge smeštaja i ishrane
130
1,27
2,71
1,51
Saobraćaj, skladištenje
408
3,99
7,29
6,31
Informisanje i komunikacije
198
1,94
1,90
2,98
Finansijske delatnosti i delatnosti osiguranja
124
1,21
0,93
2,93
Poslovanje sa nekretninama
2
0,02
0,16
0,23
Stručne,naučne,inovacione
ne,inovacione i tehnič
tehničke
delatnosti
137
1,34
1,87
4,04
Administrativne i pomoćne
ne uslužne delatnosti
86
0,84
0,55
2,22
Državna uprava i obavezno socijalno
osiguranje
843
8,24
6,14
5,42
Obrazovanje
1.786
17,46
14,60
10,36
Zdravstvena i socijalna zaštita
1.463
14,30
14,54
12,00
Umetnost,zabava i rekreacija
101
0,99
1,11
1,67
Ostale uslužne delatnosti
41
0,40
0,51
1,07
Izvor: RZS, Opštine
Opšti i regioni u Republici Srbiji 2013, 4.2.Zaposleni, po delatnostima
Struktura zaposlenih prema delatnosti (%), 2011.
0,4
Poljoprivreda, lov, šumarstvo ivodoprivreda
Ribarstvo
0,36
0,99
Vađenje
đenje ruda i kamena
2,02
14,3
1,78
Prerađivačka
đ čka industrija
Proizv. isnabdev. energijom, gasomi vodom
17,88
Građevinarstvo
đevinarstvo
4,53
17,46
Trgovina naveliko imaloiopravka motornih vozila
Uslugesmeštaja iishrane
6,19
Saobraćaj, skladištenje
Informisanje ikomunikacije
Finansijske delatnosti idelatnosti osiguranja
8,24
15,27
3,99
Poslovanje sanekretninama
Stručne,naučne,inovacione i tehničke delatnosti
Administrativne ipomoćne uslužne delatnosti
Državna uprava iobavezno socijalno osiguranje
0,84
1,34
0,02
1,94
1,21
1,27
Obrazovanje
Zdravstvena isocijalna zaštita
Umetnost,zabava irekreacija
Ostale uslužne delatnosti
67
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
7.3 Prosečne
ne zarade
Tabela 79. Prosečne zarade po zaposlenom, 2012.
20
Prosečna
na bruto zarada (sa porezom i doprinosima)
Prosečna neto zarada (bez poreza i doprinosa)
Grad (€)*
402
291
Okrug (€)
(
419
303
Srbija (€)
508
366
* po srednjem kursu NBS za 2012.god (1€=113,13rsd)
(1
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013., 4.5 Prosečne
Prose
zarade
Prosečne zarade po zaposlenom (€),
( 2012.
1000
900
800
700
600
500
Prosečne neto zarade
400
Prosečne bruto zarade
300
200
100
0
Grad
Okrug
Republika
Tabela 80.. Uporedni pregled prosečnih
prose
zarada po zaposlenom
m po godinama.
2008
2009
2010
2011
(€)*
(€)*
(€)*
(€)*
Prosečna bruto zarada u gradu
431
352
344
401
Prosečna bruto zarada u okrugu
459
382
367
418
Prosečna bruto zarada u Srbiji
561
470
461
517
Prosečna neto zarada u gradu
309
254
248
291
Prosečna neto zarada u okrugu
329
275
264
302
Prosečna neto zarada u Srbiji
402
338
331
372
2012
(€)*
402
419
508
291
303
366
2013
(€)*
423
441
537
306
320
388
*po prosečnom srednjem kursu NBS za godine (1€=81,44rsd;; 93,95; 103,04; 101,95; 113,13; 113,14)
Izvor: RZS, Zarade – pretraga po oblastima
Uporedni pregled neto zarada, po godinama (€)
(
450
400
350
300
250
Prosečne neto zarade u gradu
200
Prosečne zarade u okrugu
150
Prosečne zarade u republici
100
50
0
2008
68
2009
2010
2011
2012
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
7.4 Zapošljavanje
Tabela 81.. Slobodna radna mesta, januar-avgust,2013.god.
Slobodna radna mesta ukupno
broj
Na neodređeno
vreme
%
broj
Na određeno
vreme
%
broj
Rad van radnog
odnosa
%
Grad
Okrug
Srbija
Udeo u
okrugu (%)
Udeo u Srbiji
(%)
438
220
50,23
188
42,92
30
6,85
1.280
600
46,88
601
46,95
79
6,17
33.943
7.754
22,84
22.460
66,17
3.729
10,99
34,22
36,67
/
31,28
/
37,97
/
1,29
2,84
/
0,84
/
0,80
/
Izvor: Nacionalna služba za zapošljavanje,januar-avgust,2013.god.
zapošljavanje,januar
Tabela 82.. Struktura zapošljavanja, decembar 2013.
2013
Grad
Zapošljavanje - ukupno
421
broj
222
Zapošljavanje žene
%
52,73
broj
199
Zapošljavanje muškarci
%
47,27
broj
218
Na neodređeno
vreme
%
51,78
broj
203
Na određeno
vreme
%
48,22
Udeo u okrugu (%)
21,24
23,32
/
19,32
/
38,86
/
14,29
/
Udeo u Srbiji (%)
0,41
0,46
/
0,36
/
0,92
/
0,25
/
Izvor: NSZ, Statistički
Statistič bilten-decembar 2013.
Struktura zapošljavanja, decembar 2013.
Muškarci
Žene
69
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
7.5 Nezaposlenost
Tabela 83.. Struktura nezaposlenih i tražilaca zaposlenja prema polu, stanje na 31.08.2013.god
3
Udeo u
Udeo u
Grad
Okrug
Srbija
okrugu
Srbiji (%)
(%)
Nezaposleni - ukupno
18.891
47.306
760.737
39,93
2,48
broj
9.170
24.342
391.086
37,67
2,34
Nezaposleni - žene
%
48,54
51,46
51,41
/
/
broj
9.721
22.964
369.651
42,33
2,63
Nezaposleni - muškarci
%
51,46
48,54
48,59
/
/
Tražioci zaposlenja - ukupno
24.086
57.547
882.689
41,85
2,73
broj
13.189
31.567
470.362
41,78
2,80
Tražioci zaposlenja žene
%
54,76
54,85
53,29
/
/
broj
10.897
25.980
412.327
41,94
2,64
Tražioci zaposlenja muškarci
%
45,24
45,15
46,71
/
/
svega
78,43
82,20
86,18
/
/
Učešće nezaposlenih u
broju tražilaca
žene
69,53
77,11
83,15
/
/
zaposlenja (%)
muškarci
89,21
88,39
89,65
/
/
Izvor:Nacionalna služba za zapošljavanje Novi Pazar
Struktura nezaposlenih i tražilaca zaposlenja, prema polu, 2013.
Tražioci zaposlenja
Žene
Muškarci
Nezaposleni
0
2000
4000
6000
8000
10000 12000 14000
Tabela 84. Broj i polna struktura nezaposlenih, pregled po godinama.
200
2008
2009
2010
2011
Nezaposleni - ukupno
20557
20970
20475
21503
Nezaposleni - žene
11876
11937
11541
11835
Nezaposleni - muškarci
8681
9033
8934
9668
2012
20501
10305
10196
2013
18891
9170
9721
Izvor: Nacionalna služba za zapošljavanje-Novi
zapošljavanje
Pazar
Uporedni pregled nezaposlenih, po godinama
25000
20000
15000
Nezaposleni-ukupno
10000
Nezaposleni-žene
Nezaposleni-muškarci
5000
0
2008
70
2009
2010
2011
2012
2013
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
7.6 Stopa nezaposlenosti
Tabela 85.. Stopa nezaposlenosti, 2013.
Stopa nezaposlenosti - ukupno
Stopa nezaposlenosti - žene
Stopa nezaposlenosti - muškarci
Grad
55,27
57,71
53,15
Okrug
47,07
50,69
43,77
Srbija
30,73
33,04
28,60
Izvor: NSZ; podaci za nezaposlene-2013.; RZS – podaci za zaposlene, 2013.
7.7 Nezaposlenost prema stepenu obrazovanja
Tabela 86. Nezaposleni prema stepenu obrazovanja, 2013.god.
20
Udeo u ukupnom broju
nezaposlenih (%)
100
45,01
4,09
44,58
1,63
4,70
4,64
0,05
0,01
Grad
UKUPNO
Četiri razreda osnovne škole
Osnovno obrazovanje
Srednje obrazovanje
Viša škola
Fakultetsko obrazovanje
1.Specijalista
2.Magistar
Doktorat
18.891
8502
772
8422
307
887
877
10
1
Izvor: Nacionalna služba za zapošljavanje-Novi
zapošljavanje
Pazar
Struktura nezaposlenih prema stepenu obrazovanja (%), 2013.
Četiri razreda osnovne škole
Osnovno obrazovanje
Srednje obrazovanje
Viša škola
Fakultet
Fakultet-specijalista
Fakultet
Fakultet-magistar
Doktorat
7.8 Nezaposlenost prema dužini čekanja
Tabela 87.. Nezaposleni prema dužini čekanja, 2013.god.
Grad
UKUPNO
Prvo zaposlenje
Do 1 godine
1 - 2 godine
2 - 3 godine
3 - 5 godina
5 - 8 godina
8 - 10 godina
Preko 10 godina
18891
11936
3782
2762
2257
2657
2386
1031
4016
Udeo u ukupnom broju
nezaposlenih (%)
100
63,18
20,02
14,62
11,95
14,06
12,63
5,46
21,26
Izvor: Nacionalna služba za zapošljavanje-Novi
zapošljavanje
Pazar
71
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Struktura nezaposlenih prema dužini čekanja, 2013.
Preko 10 godina
8-10 godina
5-8 godina
3-5 godina
2-3 godine
1-2 godine
Do 1 godine
Prvo zaposlenje
0
2000
4000
6000
8000
10000
12000
7.9 Nezaposlenost prema starosnoj strukturi
Tabela 88.. Nezaposleni prema starosnoj strukturi, 2013.god.
20
Broj godina
Udeo u ukupnom broju
nezaposlenih (%)
100
2,33
12,86
14,42
13,41
14,27
40,08
2,63
Grad
UKUPNO
Do 19 godina
20 - 24
25 - 29
30 - 34
35 - 39
40 - 59
60 - 64
18891
440
2429
2725
2533
2695
7572
497
Izvor:Nacionalna služba za zapošljavanje-Novi
zapošljavanje
Pazar
Nezaposleni prema starosnoj strukturi (%), 2013.
60-64
40-59
35-39
30-34
25-29
20-24
Do 19 godina
0
72
5
10
15
20
25
30
35
40
45
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
8 Javni resursi
8.1 Saobraćajna infrastruktura
8.1.1
Drumski saobraćaj
Od ukupne novopazarske putne mreže u dužini od 765 km, najveći deo predstavljaju
državni putevi III reda, odnosno lokalni putevi (76,08%). Savremeni kolovoz čini 27,7% ukupne
dužine puteva.
Veoma su značajna dva magistralna puta M22 i M8 koji se pružaju u pravcu sever-jug i
istok-zapad, kao i regionalni putevi koji su samo oko 50% dužine zadovoljavajućeg kvaliteta.
Državni putevi I reda (magistralni putevi) zauzimaju 8,10%, dok državni putevi II reda
(regionalni putevi) čine 15,82% ukupne mreže puteva.
Železnička putna mreža ne postoji u Novom Pazaru.
Grad Novi Pazar poseduje i nekategorisane puteve u dužini od 735 km, koji su uglavnom
lošijeg kvaliteta, a ponekad i neprohodni u zavisnosti od vremenskih prilika.
Tabela 89. Dužina puteva, 2012.
Grad (km)
Dužina puteva - ukupno
Savremeni kolovoz
ukupno
Državni putevi
I reda-km
savremeni kolovoz
ukupno
Državni putevi
II reda-km
savremeni kolovoz
ukupno
Državni putevi
III reda-km
savremeni kolovoz
765
212
62
62
121
73
582
77
Udeo u dužini
puteva iste
kategorije u okrugu
(%)
24,72
15,39
22,27
22,27
22,41
18,84
25,56
10,84
Okrug (km)
3.096
1.378
276
276
542
390
2.278
713
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji,2013.god.-15.1 Dužina puteva
8.2 Komunalna infrastruktura
8.2.1
Vodovod i kanalizacija
JKP”Vodovod i kanalizacija” snabdeva vodom gradski centar i delove 11 prigradskh
naselja sa ukupno 70.457 stanovnika, što znači da centralni vodovodni sitem obezbeđuje vodu
za 76% stanovnika grada Novog Pazara. Voda se zahvata iz izvorišta reke Raške koja se dalje
prerađuje i distribuira potrošačima. Dovodne cevi sirove vode su u dužini od 15.850 m, dok
ukupna distributivna mreža iznosi 163.223 m. Postojeći distributivni sistem čine:
- Jedinstvena mreža I visinske zone
- 12 malih nezavisnih delova II visinske zone i
- 4 manje teritorije III visinske zone.
Vodovodna mreža je u jako lošem stanju, zastarela je, zbog čega se javljaju gubici u
vodovodnom sistemu.
Čitanja vodomera se vrše jednom mesečno za privredu i institucije, dok se u
domaćinstvima čita jednom u tri meseca. Prema podacima iz 2011.godine postoji 13.181
vodomera, od kojih je 6.048 paušalnih potrošača (ovo se uglavnom odnosi na potrošače u
stambenim zgradama). Veliki su problem nenaplaćena dugovanja. (Nacrt Strategije razvoja
vodosnabdevanja grada Novog Pazara).
73
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Što se tiče komunalne infrastrukture, kanalizacija u Novom Pazaru je projektom planirana
da bude separacionog tipa, međutim zbog neizgrađenog postrojenja za preradu otpadnh voda
ona se ispušta u reku Rašku.
- Ukupna dužina kanalizacione mreže je 125 km ( primarna –ulična 80 km a sekundarna
45km)
- Dužina glavnog kolektora iznosi 20 km.
- Broj kanalizacionih priključaka 16.250.
- Broj domaćinstava koji poseduju kanalizacionu mrežu iznosi 15.671.
- Broj stanovnika koji koriste kanalizacionu mrežu (gradsku) je 70.519.
Inače, fekalna kanalizacija pokriva oko 80% gradske teritorije dok kišna kanalizacija
pokriva oko 70% gradske teritorije, u dužini oko 65 km.
Grad nema postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda, ali su u toku pripreme za
izgradnju istog. Na pojedinim mestima javljaju se uska grla, posebno na glavnim
kolektorima,gde je potrebno njihovo proširenje i rekonstrukcija.
Program upravljanja otpadom uključuje sledeće komponente:
1. Proizvodnju otpada (sektor domaćinstava i poslovni sektor)
2. Privremeno odlaganje/skladištenje otpada u kontejnere i primarnu separaciju otpada
(papir, karton, PET, plastična folija)
3. Prikupljanje i prevoz vozilima za otpad – komunalni otpad se odlaže na gradsku
deponiju, dok se prikupljeni SRM nosi na dalju separaciju
4. Odlaganje otpada, prodaja obrađenih sekundarnih sirovina
Pokrivenost uslugama prikupljanja otpada – 70% stanovništva grada je direktno
obuhvaćeno uslugama prikupljanja otpada JKP, a 15% indirektno (domaćinstva koja nemaju
kontakt sa JKP ali odlažu otpad u kontejnere JKP). Ostalih 15% stanovništva grada odlaže
otpad na nekontrolisani način, mahom na divljim deponijama u ruralnim oblastima, u vodene
tokove itd. Na teritoriji obuhvaćenoj uslugama JKP se prikupi 95% generisanog otpada.
Kontrolisano prikupljanje otpada se vrši u gradu Novom Pazaru i 16 naselja na celoj
teritoriji grada. Celo podrčje obuhvaćeno uslugom prikupljanja otpada se deli na zone
prikupljanja. Program prikupljanja komunalnog otpada je zamišljen da bi definisao dinamiku,
mašineriju i kadrove potrebne za vršenje usluga u svakoj od zona prikupljanja. U centru grada
otpad se prikuplja svakodnevno.
Kontejneri za čvrsti otpad – otvoreni kontejneri od 5m3 i zatvoreni kontejneri od 1,1 m3
se koriste za prikupljanje otpada u gradskim stambenim oblastima, iz ustanova, organizacija i
preduzeća. Individualno opsluživanim klijentima (npr. domaćinstva) pruža se usluga „od vrata
do vrata“ korišćenjem kanti za smeće (80, 100, 120, 140 i 240 litara) koje su mahom
nestandardnih veličina.
Ostali otpaci poput otpada koji se prikuplja u uličnim kantama za smeće, otpada sa
zelenih površina i smeća prikupljenog pri pranju ulica se privremeno odlažu u najbliže
kontejnere, a kasnije prevoze i odlažu na gradskoj deponiji. Otpad životinjskog porekla i lešine
se prikupljaju u kontejnere od 5m3 i odlažu se na gradsku deponiju u posebnim keramičkim
kutijama.
Sledeći tipovi kontejnera se koriste za prikupljanje komunalnog otpada i sekundarnih
sirovina u Novom Pazaru:
Kontejner za prikupljanje otpada
Broj
1.100 l za komunalni otpad
589
5m3 za komunalni otpad
46
1.100 l za PET, plastičnu foliju
28
1.100 l za PAPIR/KARTON
89
2m3 za PAPIR/KARTON
11
Ukupno
763
JKP „Čistoća“ poseduje dva kontejnera od 5 m3 sa presom za sabijanje otpada.
74
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Prikupljanje sekundarnih sirovina - JKP „Čistoća“ trenutno prikuplja papir, karton,
plastičnu foliju i PET. Ovi tipovi otpada se prikupljaju zajedno u vidu mešanog otpada. Jedan
kamion i trotočkaš-transporter se koriste za prevoz prikupljenih SS (uglavnom 350 kg SS po
turi) do skladišta JKP gde se vrši dalje sortiranje i baliranje. JKP radi sa dve mašine za baliranje
- jedna za baliranje otpada koje prikupi JKP (papir, karton, PET i plastična folija) i druga koja se
koristi za obradu PET otpada koje prikupe Romi – sakupljači sekundarnih sirovina – koji rade na
gradskoj deponiji. Baliranim SS se upravlja pomoću mini električnog viljuškara, i odlažu se u
skladište JKP. Prevoz baliranog otpada obavljaju reciklažnne firme koje imaju ugovor sa JKP.
Dva vozača, četiri utovarivača otpada, dva radnika za sortiranje i baliranje, dva administrativna
radnika (rukovodilac i pomoćnik) su zaposlena na pružanju usluga upravljanja otpadom SS.
Kontejneri za SS su postavljeni u blizini osam osnovnih škola, dve srednje štole, državnog
univerziteta, velikih firmi i maloprodajnih lanaca, gradskih pijaca, javnih ustanova (policije, Doma
zdravlja, lokalne samouprave, gradskog centra, sportske hale itd), stanova i na pojedinim
gradskim ulicama. SS se prikupljaju pet dana nedeljno.
(Izvor: Analiza sektora otpada I izrada reciklažnog modela u jugozapadnoj Srbiji – Studija izvodljivosti maj 2013)
8.2.2
Sistem daljinskog grejanja
„JKP Gradska toplana” Novi Pazar je preduzeće koje za osnovnu delatnost ima
proizvodnju i distribuciju toplotne energije. Preduzeće je osnovano pod ovim imenom
1999.godine.
Preduzeće svoj rad bazira na funkcionisanju 3 (tri) kotlarnice, i to: „Centralna kotlarnica”
na mazut ( 2x7 MW) i dve kotlarnice lokalnog tipa „Lug” (2 x1,6 MW) i „Bor” (2x1,1 MW) kojima
je osnovni energent ugalj. Instalirani kapaciteti u 3 (tri) kotlarnice iznose 19,4 MW.
Trenutno se greje oko 1.250 stanovnika, oko 400 korisnika iz poslovne kategorije, dve
srednje i jedna osnovna škola, kao i jedna zdravstvena ustanova – Dečiji dispanzer.
Ukupna grejna površina iznosi oko 121.000 m2 od čega 68% čini stambeni prostor, 32 %
poslovni prostor.
Izvor: JKP „Gradska toplana”
8.2.3
Elektro infrastruktura
Elektrodistribucija Novi Pazar posluje pod okriljem PD”Elektrosrbija” Kraljevo. Ovo
preduzeće snabdeva 41.121 potrošača. Godišnja nabavka je 379.465 MWh, vršna snaga 82.6
MW.
Na teritoriji koju pokrivaju, postoje:
- 1 TS 110/x kV ;
- 4 TS 35/x kV;
- 524 TS 10(20)/0,4 kV.
Dužina vodova iznosi 691,2 km, dužina NN mreže 1.679 km, a površina je 1.438,8 km².
www.elektrosrbija.rs
8.2.4
Telekomunikacioni sistem
Na području grada stvoreni su uslovi za realizaciju telefonskih priključaka preko klasične
mreže koja je 100% digitalizovana ili u ruralnom području putem bežičnih tehnologija
(WLL,CDMA ili CLL).
Može se ostvariti stalna, brza i kvalitetna veza ka internetu uz istovremeno slobodnu telefonsku liniju. U zavisnosti od potreba, može se opredeliti za brzine i do 100Mb/s uz WI-Fi
modema za korišćenje.
75
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Digitalna televizija je televizija nove generacije koja se realizuje preko telefonske linije i
ADSL uređaja. To je interaktivna televizija, sa odličnim paketima TV programa, uslugom Video
na zahtev i brojnim dodatnim uslugama.
Mobilna mreža omogućava do 10 puta veću brzinu Mobilnog Interneta (preko 10 Mb/s za
download i preko 3 Mb/s za upload) čime je obezbeđeno nesmetano korišćenje svih naprednih
funkcionalnosti koje nude moderni mobilni uređaji. Maksimalni teoretski korisnički protok
interneta koji podržava mreža je do 42Mb/s u download-u i 5.7Mb/s u upload-u.
Tabela 90. PTT saobraćaj, 2012.
Broj pošta
Broj telefonskih pretplatnika
pismonosne pošiljke
PTT promet
(otpremljeno)
paketi
Grad
10
24.742
673
2
Udeo u okrugu (%)
19,23
24,83
5,28
22,22
Izvor:RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji,2013.god.-15.2 Poštanske aktivnosti i telekomunikacije
8.3 Energetika
Tabela 91. Iskorišćenje energije, 2013.god.
Električna energija (MWh)
- broj domaćinstava
- broj pravnih lica
Cena za domaćinstva (široka potrošnja)
3
Voda (1.000 m )
Stopa iskorišćenosti
Cena
Daljinsko grejanje (Gcal)
- domaćinstva
- pravna lica
Stopa iskorišćenosti
Cena
Grad
151,32
160000
79543,12
1,253-15,036 para
/
400 m3
37,8 din. sa pdv-om.
/
1250 (korisnici)
300
5,3 %
110,16 din. sa pdv-om (stambeni deo)
12 meseci,period plaćanja
330,48 din.sa pdv-om (poslovni deo)
6 meseci,period plaćanja
Izvor:Lokalna javno-komunalna preduzeća ( JP “Toplana”,JKP “Vodovod i kanalizacija”,JP”Elektroras”-N.Pazar)
8.4 Zdravstvena i socijalna zaštita
Zdravstvena zaštita
Zdravstvenu zaštitu stanovništva Novog Pazara u 2013.godini obezbeđivalo je 211 lekara,
što je za 5,5% više nego predhodne godine. Od 1463 radnika zaposlenih u zdravstvenim i
socijalnim ustanovama, 211 su lekari. Podaci ukazuju da 479 stanovnika dolazi na jednog
lekara. Opterećenost istih je velika, kao i potreba za angažovanjem dodatnog kadra.
Mrežu zdravstvenih ustanova čine: Zdravstveni centar Novi Pazar i Dom zdravlja Novi
Pazar.
Dom zdravlja Novi Pazar kao samostalna zdravstvena ustanova, nastala je izdvajanjem iz
Zdravstvenog centra Novi Pazar, počela sa radom 01.10.2012.godine. Osnivanjem Doma
zdravlja stvorena je ustanova primarne zdravstvene zaštite koja obezbeđuje kvalitetne usluge
korisnicima uz poštovanje njihovih prava. To je efikasna, racionalna i savremena zdravstvena
ustanova sa akcentom na preventivne usluge dostupne i pravovremene za korisnike koji su u
76
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
centru pažnje. Dom zdravlja Novi Pazar trenutno raspolaže sa 11 zdravstvenih ambulanti i 4
zdravstvene stanice.
U Novom Pazaru se nalazi i Specijalna bolnica „Novopazarska banja“ za lečenje progresivnih mišićnih i neuromišićnih bolesti. Nosilac zdravstvene zaštite u Novopazarskoj Banji je
Zavod za distrofiju, a ova ustanova raspolaže sa najsavremenijom opremom i spada u vodeće
rehabilitacione centre u Srbiji. Ova ustanova obuhvata kompleks bolničko fizikalne medicine.
Bogata je hipotermalnim (temperatura do 15OC), i hipertermalnim vodama, sa temperaturom
vode na izvorištu i do 52OC. Sa kadrovske strane, angažovani su lekari opšte medicine, kao i
specijalisti za neurologiju, internu medicinu, fizijatriju.
Tabela 92. Bolnički kapaciteti u Opštoj bolnici, 2013.god.
Pedijatrija
Opšta hirurgija
Urologija
Ortopedija
Dečja hirurgija
Otorinolaringologija i maksilof.hirurgija
79
20
45
30
52
15
15
14
15
Udeo u ukupnom
broju kreveta (%)
18,80
4,76
10,71
7,14
12,38
3,57
3,57
3,33
3,57
Ginekologija I akušerstvo
Neurologija
Odeljenje za produženo lečenje I negu
Oftalmologija
Psihijatrija
70
20
19
8
18
16,6
4,76
4,52
1,90
4,28
UKUPNO
420
100
Broj kreveta
Interna medicina
Infektivne bolesti
PneumoftizIZiologija
Izvor: Opšta bolnica-Novi Pazar
Tabela 93: Bolnički kapaciteti u Novopazarskoj banji, 2013.god
Udeo u ukupnom broju
Broj kreveta
kreveta (%)
Akutni
/
/
Hronični
Psihijatrijski
Socijalni
UKUPNO
180
/
31
211
85,31
/
14,69
100
Izvor: Novopazarska banja
Tabela 94. Lekari, stomatolozi i diplomirani farmaceuti u zdravstvenim službama, 2012.
Udeo u ukupnom broju
Dom zdravlja
Grad
lekara (%)
Lekari – ukupno
211
100
Lekari opšte medicine
29
13,74
Lekari na specijalizaciji
28
13,27
Lekari specijalisti
154
72,99
Stomatolozi
35
/
Farmaceuti
11
/
Broj stanovnika na jednog lekara u gradu
479
/
Broj stanovnika na jednog lekara u okrugu
422
/
Broj stanovnika na jednog lekara u Srbiji
343
/
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji, 2013.god.- 18.1.Lekari,stomatolozi, farmaceuti
77
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 95.. Ulaganja u zdravstvo i socijalni rad, 2012.
20
Grad (€)*
Rashodi (ulaganja) u zdravstvo i socijalni rad
18.560.842
*po prosečnom
nom srednjem kursu NBS za 2012.godinu (1€=113,13rsd)
(1
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013.
6.1. Rashodi korisnika budžetskih sredstava, 2012
Socijalna zaštita
Centar za socijalni rad je nosilac socijalne zaštite u gradu, pod čijim okriljem ima 10.517
lica, zaključno sa 2011.godinom
.godinom i 731 novoevidentiranih
novoevidentiran u 2012.godini.
Podaci pokazuju da je značajno
značajno porastao broj lica sa potrebama za socijalnom pomoći
pomo u
odnosu na ranije periode posmatranja,
posmatranja što ukazuje na
a potrebu za razvojem svih socijalnih institucija i
organizacija, kao i čitavog
itavog sektora socijalne zaštite.
Centar za socijalni rad po potrebi angažuje lekare iz Zdravstvenog centra Novi Pazar, kao
i ostale
tale kadrove ukoliko se za njima ukaže potreba. Od kadrova, Centar za socijalni rad upošljaupoš
va pravnike, pedagoge, andragoge,
ndragoge, socijalne radnike (čine
(
najveći
ći broj zaposlenih), psihologe
psi
i
sociologa.
U Novom Pazaru postoje socijalnohumanitarne
soci
– invalidske (nevladine)
(nevladine organizacije:
Savez gluvih sa 1100 lica oštećenog
oštećenog sluha i govora, Savez slepih sa 185 članova i Savez
civilnih invalida rata
ta sa 126 članova,
č
Društvo paraplegičara
ara sa 45 članova,
č
Društvo za
cerebralnu paralizu sa 94 članova, Društvo za pomoć
pomo mentalno nedovoljno razvijenih lica sa
900 registrovanih mentalno ometenih osoba.
Finansiranje postojećih
ćih Saveza
Sav
se vrši iz sredstava gradskog
skog budžeta. Takođe
Tako postoji i
Centar
tar za decu „Duga“, Savetovalište za decu, omladinu i porodicu.
porodicu
Ulaganja u zdravstvo i socijalni rad, na godišnjem nivou, u 2012.godini su iznosila
18.560.842,00 €.
Tabela 96. Korisnici socijalne
e zaštite,
zaštite 2011.
Grad
Ukupno
Deca
Mladi
Odrasli
Ostareli
10.517
4.220
1.208
4.150
939
Udeo u ukupnom broju
korisnika (%)
100
40,13
11,49
39,46
8,93
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji, 2013.god.- 19.1.Korisnici socijalne zaštite
Korisnici socijalne zaštite (%), 2011.
8,93 %
40,13%
Deca
Mladi
39,46%
Odrasli
11,49%
78
Ostareli
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
8.5 Obrazovni kapaciteti
U okviru javno-socijalne infrastrukture Novog Pazara, veoma važnu ulogu zauzima obrazovanje. U gradu postoje ustanove koje se bave predškolskim, osnovnim, srednjim i visokim obrazovanjem.
Predškolska ustanova “Mladost” obuhvata tri objekta (radne jedinice “Mladost”, “Naše
Dete” i “Dečija radost”). Objekti se nalaze u gradu i u njima se obavljaju delatnosti sa decom
jaslenog uzrasta (od 12 meseci do 36 meseci) i sa decom vrtićkog uzrasta (od 3 do 7 godina).
Ove usluge trenutno koristi 2.218 dece, ukupno. Kapaciteti su povećani otvaranjem novog
objekta u naselju Hadžet, pa tako usluge vrtića će moći da koristi preko 2.500 dece. U seoskom
području je očigledan nedostatak, kao i adekvatan geografski razmeštaj institucija koje se bave
predškolskim obrazovanjem. Ipak, u osnovnim školama na seoskom području organizovana je
pripremna nastava za predškolski uzrast.
U Novom Pazaru postoje 41 redovne osnovne škole za obrazovanje i vaspitanje učenika
od prvog do osmog razreda, kao i jedna osnovna muzička škola. Ukupan broj učenika na
početku školske 2011./2012.godine je 12.155 raspoređenih u 457 odeljenja. Takođe, grad je u
protekle 2 godine završio sa izgradnjom i opremanjem dve nove škole, koje se nalaze u prilično
naseljeim mestima, u perifernim delovima grada. Time se značajno radi na smanjenju broja
dece u gradskim školama, njihovom rasterećenju i obezbeđenju kvalitetne nastave deci.
Strukturu srednjih škola čine Gimnazija, Ekonomsko-trgovinska škola, Ugostiteljskoturistička škola, Medicinska, Tehnička i Škola za dizajn tekstila i kože. Veliki je izbor obrazovnih
profila u njima, što znači i veliku potrebu za prijemom novog kadra iako trenutno posluje 378
nastavnog i 88 nenastavnog osoblja. Ukupan broj srednjoškolaca u školskoj 2011/2012.godini
je 4895, raspoređenih u 181 odeljenje. Pored navedenog, u gradu radi i Gazi Isa-begova
medresa koju pohađa oko 280 učenika, a u procesu učestvuje 77 nastavnog osoblja.
U Novom Pazaru postoje dva univerziteta: državni i privatni.
Državni univerzitet je osnovan odlukom Vlade Republike Srbije 26. oktobra 2006.godine
kao sedmi državni Univerzitet u Srbiji, sa ciljem da doprinese ravnomernijem regionalnom
razvoju, većoj produktivnosti mladih naučnika i stručnjaka, pravovremenom i adekvatnom izboru
potrebnih profesija i uspostavljanju naučno-zasnovanih prioriteta razvoja regije. Jedini je
integrisani i prvi zvanično akreditovani Univerzitet u Srbiji. Originalni departmanski model
organizacije nastavnog procesa i dinamični studijski programi, usklađeni sa zahtevima
Bolonjske deklaracije, pružaju mogućnost stvaranja uvek novih i savremenih profila visokoobrazovanih stručnjaka značajnih za razoj regije, ali i profila konkurentnih na tržištu znanja,
kako u zemlji tako i u inostranstvu.
Internacionalni Univerzitet u Novom Pazaru je osnovan 2002.godine kao zadužbina sa
ciljem da obrazovanje i težnja za sticanjem znanja budu najbolji i najprepoznatljiviji brendovi
ovog podneblja. Ova institucija je među prvima u zemlji koncipirala sistem studija po modelu
zapadnoevropskih zemalja. Ovakve intencije su potvrđene ostvarivanjem saradnje sa brojnim
univerzitetima u zemlji i inostranstvu, uz mogućnost realizacije programa razmene studenata.
Pored navedenih, u gradu postoje još i Fakultet za trgovinu i bankarstvo, Fakultet za
islamske studije osnovan kao obrazovna institucija u okviru verske zajednice, a čiji je osnivač
Sabor islamskih zajednica u Srbiji.
Tabela 97. Kapaciteti obrazovnih institucija, 2012.
Broj ustanova
Predškolske ustanove
23
Osnovne škole
41
Srednje škole
7
Osnovne(specijalne) škole
3
Srednje(specijalne) škole
1
Fakulteti
2
Broj učenika/studenata
2.218
12.155
4.895
48
6
4.230
Izvor: RZS,Opštine i regioni u Republici Srbiji,2013.god-.16.Obrazovanje
79
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Tabela 98.. Ulaganja u obrazovanje, 2012.
Grad (€)*
17.567.029
Rashodi (ulaganja) u obrazovanje
ovanje - ukupno
Okrug (€)
(
48.672.121
Srbija (€)
1.432.505.056
*po prosečnom srednjem kursu NBS za 2012.
20
Godinu (1€=113,13rsd)
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013.-6.1.
2013. 6.1. Rashodi korisnika budžetskih sredstava, 2012
Tabela 99.. Broj i struktura obrazovnih
obraz
ustanova, 2012.
Grad
ukupno
41
Osnovne škole
odeljenja
457
ukupno
7
Srednje škole
odeljenja
181
ukupno
4
Specijalne škole
svega
54
Više škole
Fakulteti
2
Ustanove za decu predškolskog uzrasta
23
Studentski centri
Učenički domovi
UKUPNO – sve ustanove
Okrug
181
1258
22
517
9
156
3
127
2
77
Srbija
3473
25156
497
11116
285
7764
58
130
2411
9
61
342
6854
Izvor: RZS,Opštine i regioni u Republici Srbiji,2013.god-.16.Obrazovanje
Srbiji,2013.god
Struktura obrazovnih ustanova (%), 2012.
29,87
Osnovne škole
Srednje škole
53,25
Specijalne škole
Fakulteti
2,6
9,09
Ustanove za predškolski uzrast
5,19
Tabela 100. Ukupan broj učenika,
čenika, studenata i korisnika obrazovnih ustanova, 2012.
201
Grad
Okrug
Srbija
ukupno
12.155
31.150
570.981
Osnovne škole - učenici
završili školu
1.512
3.947
74.704
ukupno
4.895
13.534
278.809
Srednje škole - učenici
završili školu
1.323
3.612
75.022
ukupno
54
156
7.745
Specijalne škole - učenici
završili školu
8
26
1.315
ukupno
4.230
4.595
184.339
Fakulteti - studenti
na budžetu
1.330
1.566
85.362
završili školu
489
570
36.772
Predškolske ustanove
deca korisnici
2.218
7.031
188.340
UKUPNO-svi učenici
21.334
49.435
1.089.196
Izvor: RZS,Opštine i regioni u Republici Srbiji,2013.god-.16.Obrazovanje
Srbiji,2013.god
80
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Odnos ukupnog broja učenika/studenata i onih koji završavaju na godišnjem
nivou (grad) 2012.
14000
12000
10000
Deca korisnici
8000
Ukupno učenika
6000
Završili školu
4000
Na budžetu
2000
0
Predškolske
ustanove
Osnovne
škole
Srednje
škole
Specijalne
škole
Fakulteti
Tabela 101. Prosečan broj učenika,
čenika, studenata i korisnika smeštaja u obrazovnim
obrazovnim ustanovama,
2012.
Grad
Okrug
Srbija
Broj učenika po osnovnoj školi
296,5
172,1
164,4
Broj učenika
enika po odeljenju osnovne škole
26,6
24,8
22,7
Broj učenika po srednjoj školi
699,3
615,2
561,0
Broj učenika
enika po odeljenju srednje škole
27,0
26,2
25,1
Broj učenika po specijalnoj školi
13,5
17,3
27,2
Broj učenika
enika po odeljenju specijalne škole
1,0
1,0
1,0
Broj studenata po višoj školi
19,6
Broj diplomiranih studenata po višoj školi
4,5
Broj studenata po fakultetu
2.115,0
1.531,7
1.418,0
Broj diplomiranih studenata po fakultetu
244,5
190,0
282,9
Broj dece korisnika po predškolskoj ustanovi
96,4
55,4
78,1
Broj korisnika smeštaja po studentskom domu
1.895,6
Broj korisnika smeštaja po domu za učenike
u
179,1
Izvor: RZS,Opštine i regioni u Republici Srbiji,2013.god-.16.Obrazovanje
Srbiji,2013.god
81
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
9 Resursi životne sredine
9.1 Kvalitet zemljišta
Ispitivanje kvaliteta zemljišta na području grada Novog Pazara na kraju 2013.godine,
izvršio je Institut za javno zdravlje Kragujevac. Prema izveštaju koji je urađen u skladu sa
Uredbom o program sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta, indikatorima za ocenu rizika o
degradaciji zemljišta i metodologiji za izradu remidacionog programa, rezultati sa 7 lokacija su
sledeći:
1. Vodozahvat na Pazarištu – uzorkovana zemlja u fizičko- hemijskom pogledu NE
ODGOVARA prema Uredbi o program sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta zbog
povećane koncentracije kadmijuma (0,8mg/kg. granična vrednost a ispitana vrednost
1,829), nikla (35mg/kg granična vrednost a ispitana vrednost 57,341mg/kg) i žive
(0,3mg/kg. granična vrednost a ispitana vrednost 0,775mg/kg).
2. Dečije obdanište „Mladost“ - uzorkovana zemlja u fizičko – hemijskom pogledu NE
ODGOVARA prema Uredbi o programu sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta zbog
povećane koncentracije kadmijuma (0,8mg/kg. granična vrednost a ispitana vrednost
1,484mg/kg), nikla (35mg/kg granična vrednost a ispitana vrednost 38,144mg/kg) i žive
(0,3mg/kg. granična vrednost a ispitana vrednost 0,490mg/kg).
3. Rekreacioni centar - uzorkovana zemlja u fizičko - hemijskom pogledu NE ODGOVARA
prema Uredbi o program sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta zbog povećane
koncentracije kadmijuma (0,8mg/kg. graničnavrednost a ispitana vrednost 1,25mg/kg), i
žive (0,3mg/kg. granična vrednost a ispitanavrednost 2,140mg/kg).
4. Park - uzorkovana zemlja u fizičko- hemijskom pogledu NE ODGOVARA premaUredbi
o program sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta zbog povećane koncentracije
kadmijuma (0,8mg/kg. granična vrednost a ispitana 1,735mg/kg), nikla (35mg/kg
granična vrednost a ispitana vrednost 38,458 mg/kg) i žive (0,3mg/kg. granična vrednost
a ispitana vrednost 0,996mg/kg).
5. Dečje obdanište „Dečja radost“ – uzorkovana zemlja u fizičko- hemijskom pogledu NE
ODGOVARA premaUredbi o program sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta zbog
povećane koncentracije kadmijuma (0,8mg/kg. granična vrednost a ispitanavrednost
1,143) i žive (0,3mg/kg. graničnavrednost a ispitanavrednost 1,706mg/kg)..
6. Dečje obdanište „Naše dete“ - uzorkovana zemlja u fizičko- hemijskom pogledu NE
ODGOVARA prema Uredbi o program sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta zbog
povećane koncentracije kadmijuma (0,8mg/kg. granična vrednost a ispitana vrednost
0,960mg/kg) i žive (0,3mg/kg. granična vrednost a ispitana vrednost 0,633mg/kg).
7. Medicina rada – uzorkovana zemlja u fizičko- hemijskom pogledu NE ODGOVARA
prema Uredbi o program sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta zbog povećane
koncentracije kadmijuma (0,8mg/kg. granična vrednost a ispitana vrednost 1,550mg/kg)
i žive (0,3mg/kg. granična vrednost a ispitana vrednost 1,774mg/kg).
8. Neophodno je da se dalje prate posmatrani parametri jer ove lokacije predstavljaju zonu
vodosnabdevanja, zonu gde borave deca, zonu za odmor I rekreaciju I industrijsku zonu.
Izvor: Odeljenje za zaštitu životne sredine; www.novipazar.rs;
82
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
9.2 Kvalitet voda
Ispitivanje i analizu kvaliteta površinskih voda uzetih iz rečnih tokova na teritoriji grada
Novog Pazara sproveo je Institut za javno zdravlje, Čačak. Isto je izvršeno po Uredbi o
graničnim vrednostima emisije zagađujućih materija i rokovima za njihovo dostizanje.
U izveštaju za 2013.godinu se navode rezultati tog ispitivanja I rezultati su sledeći:
1. Površinska voda reke Raške kod hotela „Vrbak“ na osnovu ispitivanih parametara reke
Raške kod hotela „Vrbak“,ekološki status je umeren i reka na ovom punktu pripada III klasi.
2. Površinska voda reke Jošanice kod Kruševačkog mosta na osnovu ispitivanih
parametara, ekološki status je umeren i reka na ovom punktu odgovara III klasi.
3. Reka Jošanica kod Stadiona „Šutenovac” na osnovu ispitivanih parametara, ekološki
status je slab i reka na ovom punktu odgovara IV klasi.
4. Reka Trnavica kod džamije „Stambol” na osnovu ispitivanih parametara, ekološki status
je loš i reka na ovom punktu istupa i iz V klase.
5. Reka Jošanica pre uliva u reku Rašku na osnovu ispitivanih parametara, ekološki
status je loš i reka na ovom punktu odgovara V klasi.
6. Reka Raška kod Batnjika na osnovu ispitivanih parametara, ekološki status je umeren,
tj.reka na ovom delu pripada III klasi.
7. Reka Deževska u selu Kovačevu kod mosta na osnovu ispitivanih parametara, ekološki
status je dobar i reka na ovom delu pripada II klasi.
8. Reka Deževska kod Petrove crkve na osnovu ispitivanih parametara, ekološki status je
dobar i reka na ovom delu pripada II klasi.
9. Reka Raška kod vodozahvata na Pazarištu na osnovu ispitivanih parametara, ekološki
status je dobar i reka na ovom punktu pripada II klasi.
10.Reka Ljudska kod „Ilidže“ na osnovu ispitivanih parametara, ekološki status je dobar i
reka na ovom delu pripada II klasi.
Izvor: Odeljenje za zaštitu životne sredine; www.novipazar.rs;
9.3 Upravljanje čvrstim komunalnim otpadom
JKP“Gradska Čistoća“ organizovano zbrinjava otpad u gradu Novom Pazaru. Pokrivenost
domaćinstava i privrede sa uslugom iznošenja smeća je oko 70 %.
Sve vrste otpada koje se odvoze na deponiju – komunalni, klanični i patološki otpad se
zbrinjavaju u skladu sa važećim propisima i zakonom. Treba napomenuti da je u ferbruaru
2008. godine započeta i primarna selekcija otpada, pa ovo preduzeće posebno sakuplja papir,
karton, PET i najlon, koji se presuje i dalje distribuira reciklažnim centrima.
Zbrinjavanje otpada se vrši specijalnim vozilima – autosmećarima, koji imaju isključivo tu
namenu. Režimi iznošenja smeća zadovoljavaju dinamiku predviđenu Odlukom o komunalnom
uređenju grada Novog Pazara.
Zbog nepokrivenosti cele teritorije grada Novog Pazara uslugom iznošenja smeća, česte
su pojave deponovanja otpada u rečnim koritima i na divljim deponijama. I taj otpad se
povremeno sakuplja i odvozi na deponiju.
Godišnje se na deponiji „Golo Brdo“ iz Novog Pazara deponuje oko 65000 m3 (30000t)
otpada. Deponovani otpad se povremeno prepokriva internim materijalom – zemljom.
Samo telo deponije je oko 4Ha, a cela deponija je površine oko 30Ha. Prepokrivanje
otpada zemljom treba intenzivirati kako bi se izbegli akcidenti. Uopšte bi bilo potrebno sanirati
celu deponiju, produžiti joj vek eksploatacije za 5-6 godina i izmesti deponiju na drugu lokaciju.
Treba napomenuti da se iz primarne selekcije godišnje distribuira reciklažnim centrima oko
400 t papira i kartona kao i oko 50 t najlona i PET ambalaže.
Na deponiji „Golo Brdo“ se odlaže i otpad iz opštine Tutin. Godišnje se iz Tutina na
deponiji lageruje 12000 m3 (5500 t) otpada.
Izvor: JKP ”Gradska čistoća” Novi Pazar
83
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
10 Turistički resursi
Početkom juna 2006.godine odlukom Skupštine opštine Novi Pazar o osnivanju Opštinske
turističke organizacije “Novi Pazar”, počela je sa radom ova organizacija. Krajem 2007.godine
stvoreni su adekvatni uslovi za početak ozbiljnijeg rada Turističke organizacije “Novi Pazar”.
Grad poseduje izvanredne turističke potencijale u skoro svim oblastima turizma, a
posebno u oblasti kulturno-istorijskog nasleđa. Interesovanje turista za obilazak grada je sve
veće, ali se radi I na stvaranju boljih uslova za njihov prijem i razni programi obilaženja u cilju
boljeg i efikasnijeg korišćenja turističkog potencijala.
Golija
Golija je planina u jugozapadnoj Srbiji, zapadno od Raške, čiji je najviši vrh Jankov
Kamen (1.833 m). Nalazi se 40 km jugozapadno od Ivanjice i 32 km severno od Novog Pazara.
Golija pripada unutrašnjoj zoni Dinarskog planinskog sastava. Pruža se u smeru zapadistok u dužini oko 32 km. U zapadnom delu izvijena je prema jugu, a u istočnom prema severu.
Dva dominantna vrha su najviši vrh Jankov kamen (1833 m) i Crni vrh (1795 m). Na Goliji se
nalaze mnogobrojne reke koje su raščlanile njene strane: Studenica, Brvenica, Moravica itd.
Turističke vrednosti geomorfoloških osobenosti planine Golije ogledaju se u prostranim
proplancima iznad 1200 m i vrhovima preko 1400 m. Golija poseduje dobru osnovu za
formiranje skijaških staza i za rekreaciju u vidu blagih šetnji i planinarenja u gotovo netaknutoj
prirodi. Turizam se na Goliji razvija velikom brzinom; u poslednjih 10 godina Golija je dobila
savremene i uređene ski-staze, žičare i prateće ski-sadržaje. Turisti Goliju posećuju i leti.
Na Odvraćenici postoji hotel „Golija“ kapaciteta od 110 ležajeva, koji nije kategorisan. U
okviru turističkog centra na Goliji postoji šest skijaških staza, od kojih su 5 dužine 450 – 1200 m.
U planu je izgradnja dve staze sa visinskom razlikom od 200 m dužine 1.500 m.
OD GOS Ravić hotel takođe nije kategorisan. Ima kapacitet od 10 soba: 6 trokrevetnih, 3 dvokrevetne i 1 petokrevetne sobe.
Vlada Republike Srbije je, jula 2001. godine, donela Uredbu kojom se područje planine
Golija stavlja pod zaštitu kao „Park prirode Golija“ i svrstava u 1. kategoriju zaštite kao prirodno
dobro izuzetnog značaja. Precizno su definisane granice parka koje obuhvataju područja
opština Ivanjica, Kraljevo, Raška, Novi Pazar i Sjenica - ukupne površine 75.183 ha, a unutar
njih područja sa prvim, drugim ili trećim stupnjem zaštite. Jedna od stvari koja se obezbeđuje na
području Parka prirode Golija je i uređenje i infrastrukturno opremanje prostora za potrebe
turizma i rekreacije. O Parku prirode Golija stara se Javno preduzeće "Srbijašume".
Banje
U oblasti banjskog turizma, izdvajaju se geotermalni izvori u Novopazarskoj i Rajčinovića
banji. Ova dva mesta su pogodne za lečenje i rehabilitaciju, kao i rekreativne aktivnosti. Iako
navedene lokacije nisu proglašene banjskim područjima, postoji veliko interesovanje za njih, posebno u cilju lečenja, rekreacije i rehabilitacije. Tome doprinose izvori tople vode i zadovoljavajuće izdašnosti. U Novopazarskoj banji nalazi se i Zavod za distrofiju.
Novopazarska banja ima kapacitet od 200 kreveta, a Rajčinovića banja 100 kreveta.
Novopazarska i Rajčinovića Banja sa lekovitim dejstvom termomineralnh voda i
specijalističkim lečnjem, usklađene su sa ponudom ostalih banja na području Raškog okruga i
turističkih regija Golija i Kopaonik, kao i na umrežavanju funkcija banja u celokupnu ponudu
grada i okruga. Turistička ponuda banja sadrži i zdravstveno-rekreativni program, oslonjen na
raspoloživim medicinskim kadrom i zdravstvenom opremom. Moguća ulaganja u razvoj
banjskog turizma u opremanje i uređenje banjskog područja komunalnom, rekreativnom i
zelenom infrastrukturom.
84
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
Reka Raška
Od vodenih tokova najveći značaj ima reka Raška sa površinom
sliva od 1193km². Ukupna dužina vodotoka inosi 879,500km. Na
svakom kvadratnom kilometru sliva ima 737m vodenih tokova. U
Rašku se ulivaju reke: Jošanica, Ljudska, Deževska, Trnavica,
Slatinska, Izbička, Kukavička. U proseku se na sliv Raške izluči
godišnje oko 750 mm vode, sa planine Rogozne i Golije je uticaj
padavna preko 100mm zbog snežnog pokrivača koji se zadržava do
aprila. Najniži vodostaj je u julu i septembru, a najviši u novembru i
martu. Najviša širina reke je u donjem toku i iznosi 10m, a najviša
dubina 1,50m. Ukupna dužina reke iznosi 36km. Vrelo Raške je na
granici škriljca i krečnjaka. Njegova izdašnost iznosi 23/sek. Glavnina
vode je kaptirana za hidrocentralu Ras dovodnim tunelom od 4,5 km
dužine. U neposrednoj blizini izvora Raške je manastir Sopoćani.
Izvor: Turistička organizacija Novi Pazar, www.tonp.rs
10.1 Broj posetilaca
Tabela 102. Broj i struktura turista i ostvarenih turističkih noćenja, 2012.
Grad
Okrug
ukupno
13.026
252.025
Broj turista
domaći
9.444
216.506
strani
3.582
35.519
ukupno
75.586
1.043.838
Broj noćenja
domaći
69.801
933.883
strani
5.785
109.955
ukupno
5,80
4,14
Prosečan broj
domaći
7,40
4,30
noćenja
strani
1,60
3,10
Srbija
2.079.643
1.269.676
809.967
6.484.702
4.688.485
1.796.217
3,12
3,70
2,20
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013; 14.1 Turizam
10.2 Smeštajni kapaciteti
Tabela 103. Smeštajni kapaciteti, 2013.
Broj smeštajnih
Destinacija
objekata
Novi Pazar
9
Golija
2
Novopazarska banja
1
Rajčinoviće banja
1
UKUPNO
13
Broj kreveta
540
139
250
100
1029
Izvor: Turistička organizacija Novi Pazar
85
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
11 Kvalitet života
11.1 Javni sadržaji i rekreativni programi
Novi Pazar je sportski centar u usponu koji se iz dana u dan razvija velikom brzinom. Na
teritoriji grada, Sportski Savez Novi Pazar deluje i realizuje svoju sportsku aktivnost preko 42
organizacije, među kojima se u oko njih 13 realizuje sportska aktivnost žena. Pod
pokroviteljstvom ovog saveza se nalaze fudbalski klubovi, odbojkaški, košarkaški, rukometni
klub, karate klubovi, skijaški i planinarski klubovi, bokserski, biciklistički klub, klubovi borilačkih
veština, atletski i gimnastički klub, teniski i stonoteniski klubovi, plivački, šahovski i razne vrste
udruženja. Sportisti Novog Pazara sve više donose medalja sa raznih takmičenja, kako
državnih tako i međunarodnih.
U gradu postoje odlični uslovi za sve sportove i rekreaciju, kao i za sticanje i održavanje
kondicije i očuvanja zdravlja.
Novi Pazar ima fantastičan sportsko rekreativni centar koji je izuzetno prostran i nalazi
se u strogom centru grada što ga čini posebnim ne samo u zemlji već u šire. Na rekreacionom
centru se nalaze skoro svi sportski tereni, teren za mali fudbal, rukomet, košarku, odbojku,
bazen, teniski tereni, rekreativna staza duzine 904 m., adekvatno opremljeni prostor za
najmlađe sa pratećim sadržajima i niz drugih pratećih sadržaja.
Na Rekreacionom centru je u toku 2011-2013 godine izgrađena i stavljena na korišćenje
Sportsko-sajamska ustanova “Pendik”, koja je prilično doprinela i unapredila sportski život u
gradu. Hala ima teren, koji se po potrebi koristi i u svrhe sajma tekstila. Poseduje svlačionice,
poslovne prostorije, restoran. Ovom zgradom su se upotpunili kapaciteti koje je o tada pružala
Hala sportova, još jedan sportsko-rekreativni objekat zatvorenog tipa, kapaciteta je 2000
mesta. U njoj mnogi sportovi bivaju zastupljeni: košarka, mali fudal, odbojka, borilačke
veštine, fitness itd. Hala sportova poseduje malu (pomoćnu) salu, media centar, bife restoran,
salu za borilačke sportove i teretanu. Danas, brojna sportska dešavanja su bolje organizovana
i odgovaraju očekivanjima kako učesnika tako i publike.
Pored navedenih, u Novom Pazaru postoje i sledeći objekti sportske infrastrukture:
- Gradski stadion “Novu Pazar”
- Fudbalski stadion “Šutenovac”
- Fudbalski stadion “Novopazarska banja”
- Ski centar “Golija”.
Među najznačajnije sportske manifestacije se svrstavaju sledeće:
Sandžacke igre su najmasovnija sportska manifestacija u našoj zemlji. Nastale su
kao rezultat društvenih zbivanja i početkom pedesetih godina one su okupile
sandžačke sportiste i pokazale kako se širi zajedništvo, međusobno uvažavanje,
razumevanje i tolerancija. Sandžačke igre zbog svoje popularnosti kao multietnička i
multinacionalna manifestacija teritorijalno se šire pa se iz godine u godinu svrstavaju u
red najmasovnijih igara na ovim prostorima.
- Ramazanska ulična trka je tradicionalnog tipa i održava se po muslimanskom
kaledaru u mesecu ramazanu. Atletski klub Novi Pazar kao najuspešniji sportski
kolektiv u našem gradu igra značajnu ulogu u ovoj važnoj manifestaciji. Učešće svake
godine uzimaju najeminentniji atletičari kako u našoj zemlji tako i u inostranstvu. Ove
godine manifestacija će biti tradicionalno održana pod pokroviteljstvom Grada Novi
Pazar, Turističke Organizacije Novi Pazar i Atletskog kluba Novi Pazar.
- Memorijal ”Safet Mavrić Ćako” se održava u organizaciji Sportskog saveza
Sandžaka u Ribariću između 10 i 13. avgusta. Memorijal je posvećen jednoj od
legendi novopazarskog sporta Safetu Mavriću Caku. Svake godine na jednom mestu
nađu se sportisti iz dvadesetak gradova širom naše zemlje. Manifestacija obuhvata
više sportova: biciklizam, ribolov, plivanje i skokove u vodi.
-
86
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
-
Ramazanski turnir u malom fudbalu je najmasovnije takmičenje ovog tipa u našoj
zemlji. Svake godine veliki broj učesnika svih uzrasta od petlića do veterana uzima
učešće na ovoj manifestaciji. Turnir traje tokom celog meseca. Veliki broj učesnika iz
svih krajeva naše zemlje i značajan broj onih iz inostranstva uzimaju učešće na ovoj
manifestaciji.
11.2 Kulturno-istorijska baština
Bogata kulturno-istorijska prošlost novopazarskog kraja ostavila je trajno svedočanstvo
u vidu brojnih interesantnih lokacija i institucija sa dugom tradicijom postojanja i delovanja. Od
spomenika kulture koji su pod zaštitom Republike Srbije, izdvajaju se sledeći lokaliteti koji
imaju najveći kulturno-turistički potencijal (hronološki-prema periodu izgradnje):
-
PETROVA CRKVA u Rasu je bila prva episkopija, prva arhiepiskopija Srba koja
odoleva zubu vremena, ratovima i vekovnim promenama na prostoru oko nje. Sedište
episkopije u X veku, a tokom čitavog srednjeg veka sačuvala je izuzetno značajan položaj. Tokom vremena, crkva je više puta prepravljana.
-
ĐURĐEVI STUPOVI u Rasu. Manastir Svetog Đorđa osnovao je veliki župan Stefan
Nemanja, na uzvišenju iznad prestonice Rasa. Crkva je, prema natpisu izgrađena
1170/71. god. Živopis je očuvan fragmentarno, dok je jedan deo fresaka prenesen u
Narodni muzej u Beogradu. Od svih Nemanjinih zadužbina, jedino su se u ovoj crkvi
sačuvale freske.
-
MANASTIR SOPOĆANI u blizini Rasa.
Zadužbina kralja Uroša I. Živopis crkve
Svete Trojice u Sopoćanima predstavlja
jedan od najimpresivnijih fresko-ansambala
u vizantijskom slikarstvu. Sopoćanske
freske su nastale u drugoj polovini XIII
veka. Obnovljen je 1926. godine I nalazi se
na spisku svetske baštine zbog lepote
originalnih fresaka i arhitekture. Spomenik
je, u okviru celine Stari Ras sa
Sopoćanima, upisan u Listu svetske kulturne i prirodne baštine 1979. godine.
-
NOVOPAZARSKA TVRĐAVA. Nastala je u šestoj deceniji XV veka, neposredno po
osnivanju Novog Pazara. Podigao ju je poznati skopski krajišnik Isa-beg Ishaković kao
malo gradsko utvrđenje. Sagrađena je kao lako palisadno utvrđenje od drveta sa
rovovima okolo, da bi posle Austro-turskog rata dobila današnji izgled.
-
HAMAM ISA-BEGA ISHAKOVIĆA u Novom Pazaru. Sagrađen je između šezdesetih i
sedamdesetih godina XV veka kao zadužbina Isa –
bega Ishakovića, osnivača Novog Pazara. Nalazi se u
najstarijem delu grada, u neposrednoj blizini turske
tvrđave, na desnoj obali Raške. Građevina spada u
grupu dvojnih hamama, odvojena na dva potpuno
podeljena i gotovo simetrična dela-muški i ženski.
-
ALTUN-ALEM DŽAMIJA u Novom Pazaru. Džamija sa
zlatnim alemom-kamenom, spada u najčuvenije
87
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
novopazarske džamije. Čuveni graditelj Abdul Gani, poznat još i kao Mujezin hodža al
Medini, sagradio je ovu džamiju u prvoj polovini XVI veka.
-
Srednjovekovni GRAD JELEČ 12 km južno od Novog Pazara. Prvi put se pominje 1282.
god. U literaturi je poznat kao župski grad sagrađen na nepristupačnom terenu. Manjih
je razmera i danas je potpuno u ruševinama.
-
AMIR-AGIN HAN u Novom Pazaru. Nalazi se u centru grada, potiče iz XVII i XVIII
veka. Sastavni deo hana je i niz zanatskih radnji koje čine tradicionalni okvir
ambijentalne vrednosti, a ujedno su i poslednji ostaci nekadašnje ''Tesne čaršije'',
nepovratno uništene posle Drugog svetskog rata.
-
CRKVA SVETOG DIMITRIJA u Janačkom polju. Crkva je građena polovinom XVII
veka. Prilikom zidanja korišćeni su nadgrobni spomenici sa srednjovekovne nekropole
usred koje je objekat podignut. Živopis crkve koji je delimično očuvan, potiče iz XVII
veka.
-
CRKVA SVETOG NIKOLE u Štitarima. Pripada grupi seoskih grobljanskih crkava,
nastalih u vreme turske vlasti, u okolini manastira Sopoćani. Crkva je nastala sredinom
XVII veka. Od živopisa je očuvan samo deo fresaka u oltarskom prostoru, koje potiču
iz XVII veka.
-
STARI HAMAM u Novopazarskoj banji.
Sasvim je verovatno da je hamam izgrađen
ubrzo po naseljavanju Turaka. Unutrašnje
prostorije, njihova veličina i raspored, kao i
spoljni izgled hamama odgovara klasičnoj
koncepciji turskih kupatila.
-
ČELEBIJA (ARAP) DŽAMIJA u Novom
Pazaru. Prvi put se pominje u popisu iz
1528 god., što govori da ova građevina
spada u red najstarijih. Džamiju je podigao
Hasan Čelebija, po jednom predanju on je
bio BEG, a po drugom predanju turski oficir
arapskog porekla pa otud i naziv ARAP
DŽAMIJA.
Prema nekim saznanjima
džamija je obnovljena 1689. godine.
11.3 Lokalni centri za okupljanje
11.3.1 Biblioteka
Narodna biblioteka "Dositej Obradović" - Biblioteka je osnovana 1921.godine.
Nekoliko puta je menjala svoju lokaciju, ali je 1996.godine preseljena u zgradu nekadašnjeg
bioskopa “Crvena zvezda” u gradskom parku. Najstarija je kulturna institucija u gradu, nosilac
i organizator određenih kulturnih zbivanja ovog kraja. Danas ima 70.000 knjiga, obezbedjen je
prostor za starije i mladje članove biblioteke, čitaonice sa pratećom informatičkom opremom
koja im omogućava lakšu i bolju edukaciju. Takođe, biblioteka ima i 9 isturenih odeljenja na
seoskom području.
88
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
11.3.2 Park
Gradski park se nalazi u strogom centru grada i počiva na temeljima starog. U njemu se
nalaze kula Motrilja i ostaci starih utvrdjenja, Bedema, što daje posebnu draž njegovim
šetačima. Uređenim zelenim površinama, pešačkim stazama i igralištem za decu, park
predstavlja prijatno mesto za odmor.
11.3.3 Kulturni centar
Pod nazivom Dom kulture "Oslobođenje" Novi Pazar, ova ustanova posluje od 1983.
godine pa sve do februara 2010, kada je na sednici Skupštine Grada Novog Pazara donešena
odluka o preimenovanju naziva Dom kulture „Oslobođenje“ u Kulturni centar Novi Pazar.
Kulturni centar permanentno sarađuje sa svim društveno-javnim ustanovama u regionu,
nevladinim organizacijama, verskim institucijama. U cilju zadovoljavanja i ostvarivanja potreba
kulture građana ovoga prostora, kroz svoje aktivnosti - organizacijom kulturnih programa i
manifestacija u svim oblastima kulturnog delovanja - neguje, razvija i afirmiše kulturu kako
tradicionalnu, tako i savremenu.
Ova ustanova je poznata po kulturnim manifestacijama: Festival omladinskih horova
Srbije, likovnim kolonijama „Sopoćanska viđenja“ i „Sandžak inspiracija umetnika“, uz stalno
organizovanje raznovrsnih programa kulturnog i umetničkog karaktera, pozorišnih i filmskih
predstava, koncerata, izložbi, promocija, smotri amaterskog stvaralaštva (dramskog,
folklornog, muzičkog, likovnog, književnog i drugog). Kroz Festival stvaralaštva mladih, na
kojem učestvuju učenici svih osnovnih i srednjih škola sa teritorije Grada Novog Pazara,
takmičenjem u besedništvu za srednjoškolce i studente i Književnom nagradom „Aladin
Lukač“, Kulturni centar je pronašao način da se „približi“ mladim ljudima u ovom gradu, da ih
inspiriše da stvaraju i neguju kulturne vrednosti.
Od osnivanja, ova ustanova je nosilac skoro svih kulturnih aktivnosti u Novom Pazaru i
šire. Još tada, po postojećoj infrastrukturi, bila je jedna od najmoernijih I najprestižnijih
ustanova u region. Programski, ona je taj epitet i danas zadržala. Međutim, kako postojeći
prostori namenjeni kulturnim programima nisu više bili adekvatni za njihovu kvalitetnu
realizaciju, nedostatak savremeno opremljenih prostora se, poslednjih godina, nametnuo kao
jedan od problema. Zato je izgradnja novih, kao i rekonstrukcija već postojećih objekata, i
njihovo opremanje savremenom tehnikom, bio jedan od prioritetnih ciljeva. Otvaranjem
Galerije 2008. godine, kao i rekonstrukcijom Bašte Kulturnog centra dokazano je da se
rešavanju ovog problema ozbiljno pristupilo. Također, Dom omladine je atraktivan prostor koji
služi svojoj svrsi. Pred ova tri prostora namijena za realizaciju kulturnih dešavanja, danas se u
okviru Kulturnog centra nalazi i Koncertna dvorana.
www.kcnovipazar.com
11.3.4 Pozorište
Regionalno pozorište Novi Pazar je jedno od najmlađih, ali svakako najsiromašnije
profesionalno pozorište u Srbiji. Osnovano je marta 2003.godine i od tada igra ulogu jedne od
najvažnijih kulturnih institucija u regionu. Čini ga veoma mlad tim ljudi sa prosekom od 28
godina. Tim se sastoji od 14 ljudi od kojih su 7 glumci.
U predhodnim godinama, Regionalno pozorište je uspešno gostovalo u svim
republikama bivše SFRJ. Mnogobrojna priznanja i otvoreni pozivi za učešće na festivalima
deo su imidža koje je Regionalno pozorište izgradilo na osnovu mukotrpnog, poštenog i
profesionalnog rada i odnosu prema umetnosti.
www.novipazar.rs
89
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
11.3.5 Muzej
Muzej „RAS” je počeo raditi 1953.godine. U svom šest decenija dugom postojanju i
radu, svrstao se u red najznačajnijih institucija u unutrašnjosti Srbije. U svom radu, razlikuju
se dva perioda: dvadesetogodišnji rad koji karakteriše prikupljanje znatnog broja veoma
vrednih predmeta, posebno etnoloških i period nakon izrade stalne postavke, koja je nastala
kao rezultat obezbeženja prostora i zapošljavanja stručnog kadra. Kroz oba perioda, Muzej je
razvijao sve oblike muzeološkog rada i tokom vremena od skromne zbirke prerastao u muzej
kompleksnog tipa koj obuhvata sve oblasti ljudskog delovanja, od istorije, preko arheologije,
numizmatike, etnologije, primenjene umetnosti do savremenog likovnog stvaralaštva. Zbirke
su obrađivane savremenim sistemom izrade dokumentacije proučavane i putem stručnih i
naučnih radova publikovane.
Prvi arheološki radovi su izvedeni dalke 1952.godine na lokalitetu Naprelje, 2 km istočno
od Novog Pazara. To su bila sondažna istraživanja na kojima su otkriveni ostaci naselja
vinčanske kulturne grupe. Kasnije je usledio niz sistematskih istraživanja u gradu i okolini.
Arheološko odeljenje uglavnom čine eksponati iz srednjeg veka nađeni na Rasu i
drugim lokalitetima, mada ima i eksponata iz praistorije i rimskog perioda. Osobenost
arheološkog odeljenja čine zbirka novca iz doba Nemanjića koja je jedinstvena u zemlji.
Predjeni put od preko pedeset godina svedoči da muzej „RAS” predstavlja vitalnu ustanovu
koja je, svojim radom, rezultatima i entuzijazmom, dala puni doprinos u vrednovanju kulturne
baštine područja na kom obavlja svoju delatnost.
www.muzejras.org
11.3.6
Arhiv
Istorijski arhiv „RAS” u Novom Pazaru je institucija kulture koja se bavi poslovima
zaštite arhivske građe i registraturskog materijala na teritoriji opština Novi Pazar, Sjenice i
Tutina. Osnovan 1975. godine kao Odeljenje Istorijskog arhiva u Kraljevu. Postao je
samostalan 1980. Poseduje 329 fondova i zbirki – oko 1000 dužnih metara arhivske građe.
Bavi se čuvanjem i pronalaženjem arhivske građe nastalu u Novom Pazaru, Sjenici i Tutinu i
izdavačkom delatnošću.
Prvo organizovanje čuvanje arhivske građe na ovom području započeto je posle Drugog
svetskog rata. Ministarstvo prosvete Narodne Republike Srbije, 15. aprila 1948.godine donelo
je odluku da se u okružnim centrima na području Srbije obrazuje 16 arhivskih sedišta kao
privremenih oblika rada, među kojima je i arhivsko sedište u Novom Pazaru.
Najstarija arhivska građa čuva se u okviru Orijentalne zbirke, čija su najznačajnija
dokumenta nastala radom sudskih organa i organa vlasti u osmanlijskom periodu i radom
pojedinaca. Najznačajnija dokumenta iz ove zbirke su Novopazarski sidžili-sudski protokoli iz
1766-1768. godine. Pored ove dokumentacije u ovoj zbirci nalaze se i izuzetno vredni spisi
koji se odnose na pravno-imovinsku dokumentaciju, kao i knjiga verske sadržine ali i knjige iz
oblasti književnosti i umetnosti. Zbirka je pisana na osmanskom, arapskom i persijskom
jeziku, mada ima i dokumenata koja su pisana na srpskom jeziku.
Sudeći prema stepenu sačuvanosti pojedinih fondova i zbirki, može se zaključiti da je u
proteklom periodu najviše pažnje čuvanju arhivske građe posvećeno u organima lokalne
samouprave, sudovima i prosvetnim ustanovama čiji se rad odvijao posle Drugog svetskog
rata.
Arhiv poseduje stručnu biblioteku sa 3000 knjiga iz oblasti istorije, arhivistike i
beletristike. Urađeni su autorski i tematski katalozi i inventar za sve knjige. Osim toga
biblioteka raspolaže i većim brojem časopisa i novina. Bibliotečki materijal koriste radnici
Arhiva, istraživači, publicisti, studenti i đaci. Formiranje bibliotečkog fonda teklo je uporedo sa
90
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
radom i razvojem Arhiva i u skladu sa njegovim materijalnim mogućnostima. Broj knjiga u
biblioteci se uvećava iz godine u godinu putem kupovine, međuarhivske razmene i poklona.
www.novipazar.rs
11.4 Aktivnosti u kulturi (kulturne manifestacije, proslave, festivali,
parade, svečanosti, koncerti)
Među najvažnijim kulturnim manifestacijama u gradu se svrstavaju sledeće:
- Festival omladinskih horova Srbije (FOHS) je tradicionalna kulturna manifestacija, koja
se održava u Novom Pazaru svake godine početkom maja. Umetničko izvođenje dela
svetske i jugoslovenske muzičke baštine i predstavljanje horskih ansambala i njihovih
dirigenata.
- Muzički festival “Stari grad” je osnovan 2004.godine od strane Mass entertainment group.
Takmičarski festival zabavne muzike, koji ima ambicije da bude jedan od vodećih u Srbiji i
regionu.
- „Sopoćanska viđenja” je tradicionalna manifestacija delom internacionalnog značaja koja
našem kraju daje značajnu kulturnu dimenziju, posebno onu likovnu. U okviru "Sopoćanskih
viđenja" postoje: Likovna kolonija koja se održava od 1-15 jula svake godine i škola starih
slikarskih tehnika koja ima za cilj da obuči slikare u kopiranju srednjovekovnog freskoslikarstva. Simpozijum književnih, likovnih i drugih kritičara održava se svake godine krajem
juna na temu "Tradicija i savremenost”.
- Likovna kolonija „Sandžak inspiracija umetnika“ – izložbe slika i afirmacija likovnog stvaralaštva u Sandžaku.
- Škola starih slikarskih tehnika u Novom Pazaru - afirmiše i revitalizuje srednjovekovno
zidno slikarstvo, pre svega kroz fresko slikarstvo manastira Sopoćani, ali i drugih manastirskih
kompleksa u okruženju.
- Likovni salon mladih okuplja mlade umetnike Sandžaka.
- Sandžački književni susreti sa bošnjačkim nacionalnim većem održavaju se širom Sandžaka - manifestacija koja okuplja književnike iz Sandžaka
- Festival sandžačke sevdelinke sa bošnjačkim nacionalnim većem, organizuje se širom
Sandžaka -okuplja izvođače sevdalinki iz Bosne i Hercegovine, Makedonije i Crne Gore
- Smotra bošnjačkih narodnih igara sa bošnjačkim nacionalnim većem - afirmacija bošnjačkih narodnih igara
- Dečiiji festival „Raspevano proleće“ - afirmacija muzike za najmlađe uzraste.
Iako postoje brojne kulturne manifestacije, postojeća ponuda ne zadovoljava potrebe lokalnog življa. Kulturno-umetnički život je uglavnom neorganizovan, bez dovoljno inicijative i
prostora za njegovo odvijanje.
www.novipazar.rs
11.5 Zabava i usluge
11.5.1 Restorani
Novi Pazar je na daleko poznat po svojoj kuhinji. U restoranima se nudi široka lepeza
jela, ali sa akcentom na domaću tradicionalnu hranu. Raznovrsna je, nastala mešavinom
kulinarskih specijaliteta raznih naroda. Jela se uglavnom pripremaju od testa i mesa, te
razlikujemo pite, mantije, ćevape, birijan itd., kao i poslastice u vidu baklava i sukanih dudova.
91
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
11.5.2 Bioskopi
Tabela 104. Broj bioskopa, bioskopskih sedišta, projekcija i posetilaca, 2012.
Grad
Okrug
Broj bioskopa
1
6
Broj sedišta u bioskopskim salama
600
1.999
Svega
5
1.309
Projekcije
Domaći filmovi
5
202
Svega
147
34.370
Posetioci
Projekcije
domaćih filmova
147
7.442
Iskorišćenost bioskopskih sala (%)
4,9
5,7
Prosečna cena ulaznica
80,0
216,0
Broj posetilaca na 1000 stanovnika
0
12
Srbija
121
49.552
93.879
11.442
2.402.819
437.352
0,7
286,0
35
Izvor: RZS, Opštine i regioni u Republici Srbiji 2013; 17.1 Bioskopi
11.5.3 Šoping zone i maloprodajni centri
Ponuda šoping lokacija je raznolika. Veliki broj prodajnih objekata se nalazi u užem
centru grada u ulicama Rifata Burdževića, 28. Novembra i ulici Stevana Nemanje, zatim u
Zanatskom centru pri gradskoj pijaci. Najveće stecište lokalnih proizvodjača džins odeće je na
magistralnom putu Novi Pazar - Raška gde se nalazi gro prodajnih objekata.
12 Lokalni razvoj u relaciji sa regionalnim i državnim
strateškim dokumentima
Skupština opštine Novi Pazar je 28.decembra 2008.godine usvojila Strateški plan
održivog razvoja Opštine Novi Pazar za period 2008.-2012. koja je u skladu sa Nacinalnom
strategijom Održivog razvoja Republike Srbije. Istom dokumentu je produženo važenje
Skupštinskom odlukom grada Novog Pazara 09.marta 2012.godine do 2016.godine. Takođe,
Skupštinskom odlukom grada Novog Pazara od 09.marta 2012.godine je usvojen Akcioni plan
održivog razvoja grada Novog Pazara 2012.-2016.godine.
Strateška dokumenta grada su usklađena sa nacionalnim krovnim strategijama,
podrazumevajući razvoj infrastrukture, ravnomerni regionalni razvoj, ruralni razvoj,
unapredjenje uslova za privlačenje investicija.
92
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013
S poštovanjem,
Načelnik Odeljenja za LER
Almir Kecap
----------------------------------------
93
Odeljenje za lokalni ekonomski razvoj
Download

Profil zajednice Grada Novog Pazara 2013.god