BOSNA I HERCEGOVINA
Vijeće ministara
ODGOVORI NA LISTU PITANJA EU – POGLAVLJE 27
OKOLIŠ
Sarajevo, oktobar 2012. godine
SADRŽAJ
I. OPŠTA POLITIKA U OBLASTI OKOLIŠA ..................................................................................... 3
II. SEKTORSKE POLITIKE .............................................................................................................. 130
A. Horizontalno zakonodavstvo ...................................................................................................... 130
B. Kvalitet vazduha ......................................................................................................................... 160
C. Upravljanje otpadom ................................................................................................................. 177
D. Kvalitet vode .............................................................................................................................. 194
E. Zaštita prirode ............................................................................................................................. 231
F. Kontrola industrijskog zagađenja i upravljanje rizikom ............................................................. 263
G. Hemikalije .................................................................................................................................. 272
H. Klimatske promjene.................................................................................................................... 288
I. Buka ............................................................................................................................................. 304
J. Civilna zaštita .............................................................................................................................. 306
2
I. OPŠTA POLITIKA U OBLASTI OKOLIŠA
1. Postoje li u vašoj zemlji ustavne odredbe o zaštiti životne sredine i/ili održivom
razvoju?
Na nivou BiH postoji ustavna odredba koja je korištena za definiranje postojećih aktivnosti u
oblasti životne sredne, a to je član IV 4.a., a dio odgovora na ovo pitanje dato je i odgovoru na
pitanje 104 (Civilna zaštita). Na nivou entiteta i BD BiH ova oblast ustavno je uređena na
način kako je navedeno u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Ustav Republike Srpske1 definiše da Republika Srpska uređuje i obezbjeđuje zaštitu životne
sredine (Amandman XXXII, tačka 13), odnosno sistem zaštite i unapređivanja životne sredine
(Amandman 32 stav 1. tačka 13. na član 68), štiti i podstiče racionalno korišćenje prirodnih
bogastava u cilju zaštite i poboljšanja kvaliteta života i zaštite i obnove sredine (član 64), a
čovjek ima pravo na zdravu životnu sredinu i svako je, u skladu sa zakonom, dužan da u
okviru svojih mogućnosti štiti i unapređuje životnu sredinu (član 35). Ustavom je definisano
da se zakonom uređuje zaštita, korišćenje i upravljanje dobrima od opšteg interesa, kao i
plaćanje naknade za korišćenje dobara od opšteg interesa i gradskog građevinskog zemljišta.
Federacija BiH
Prema Ustavu Federacije Bosne i Hercegovine (Federacija BiH), glava III, član 2. alineja c.,
politika zaštite čovjekove okoline je u zajedničkoj nadležnosti između Federacije Bosne i
Hercegovine i kantona. Federacija BiH ima 10 kantona. U Ustavu Federacije BiH ne postoji
eksplicitna odredba koja definiše nadležnost za održivi razvoj, već se kao relevantno u glavi
III, član 1.alineje d. i i., kao isključiva nadležnost FBiH navodi utvrđivanje ekonomske i
energetske politike.
Brčko distrikt BiH
Članom 8. Statuta Brčko distrikta BiH2 definisana je nadležnost Brčko distrikta BiH za oblast
zaštite životne sredine.
2. Postoji li neki okvirni zakon o zaštiti životne sredine, koji služi kao osnova za druge
propise koji se odnose na životnu sredinu?
Ne postoji okvirni zakon o zaštiti okoline na nivou BiH, ali postoji Zakon o ministarstvima i
drugim tijelima BiH3, kojim se:
 članom 8. daju nadležnosti Ministarstvu vanjskih poslova BiH za provođenje utvrđene
politike BiH, rad na razvoju međunaradnih odnosa u skladu sa stavovima i
smjernicama Predsjedništva BiH i predlaganju stavova o pitanjima od interesa za
spoljno političke aktivnosti i međunarodni položaj BiH;
 članom 9. daju nadležnosti Ministarstvu vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH za
definisanje politika, osnovnih principa, koordinaciju djelatnosti i usklađivanje planova
entitetskih tijela, vlasti i institucija na međunarodnom planu u područjima
poljoprivrede, energetike, zaštite životne sredine, razvoja i korišćenja prirodnih
resursa, turizma. U sastavu ovog ministarstva je Kancelarija za veterinarstvo za BiH
kao upravna organizacija, Uprava za zaštitu zdravlja bilja BiH
„Službeni glasnik RS“, broj 21/92 – prečišćeni tekst, 28/94, 8/96, 13/96, 15/96,16/96, 21/96, 21/02, 26/02, 30/02, 31/02, 69/02, 31/03,
98/03, 115/05, 117/05)
2
„Službeni glasnik BD BiH“, broj:17/08 i 39/09
3
„Službeni glasnik BiH“, br. 5/03, 42/03, 26/04, 42/04, 45/06, 88/07, 35/09, 59/09 i 103/09
1
3
Republika Srpska
Zakon o zaštiti životne sredine Republike Srpske4 je osnovni zakon u ovoj oblasti u RS i
osnova je za donošenje drugih propisa koji se odnose na zaštitu životne sredine. Zakon je prvi
put donesen 2002.godine (imao je 4 izmjene i dopune), a u junu 2012.godine donesen je novi.
Ovim zakonom uređuje se zaštita životne sredine radi njenog očuvanja, smanjivanja rizika za
život i zdravlje ljudi, te osiguravanja i poboljšavanja kvaliteta života, zaštita svih elemenata
životne sredine, informisanje i pristup informacijama u oblasti zaštite životne sredine,
planiranje i zaštita životne sredine, strateška procjena uticaja i procjena uticaja na životnu
sredinu, postupak izdavanja ekoloških dozvola i sprečavanja nesreća velikih razmjera, sistem
eko-označavanja i upravljanje zaštitom životne sredine, finansiranje aktivnosti u vezi sa
životnom sredinom, odgovornost za štetu nanesenu životnoj sredini, kao i prava i obaveze
pravnih i fizičkih lica koja obavljaju djelatnosti utvrđene ovim zakonom.
Zakonom o zaštiti životne sredine kao opštim zakonom za oblast zaštite životne sredine u RS,
kao i drugim sistemskim zakonima, npr. Zakonom o republičkoj upravi RS, stvoren je pravni
osnov za donošenje posebnih zakona i podzakonskih akata, kojim se takođe uređuju segmenti
zaštite okoline i prirodnih resursa i pitanja od značaja za zaštitu životne sredine i sistem
upravljanja životnom sredinom, kao što su:
1. Zakon o zaštiti prirode5 koji uređuje obnovu, zaštitu, čuvanje i održivi razvoj pejzaža,
prirodnih područja, biljaka, životinja i njihovih staništa, zemljišta, minerala i fosila i drugih
komponenti prirode, koje čine dio životne sredine;
2. Zakon o zaštiti vazduha6 koji uređuje zaštitu vazduha od zagađivanja radi zaštite zdravlja
ljudi, klime i životne sredine od štetnog uticaja zagađenog vazduha (zaštita vazduha od
zagađivanja prouzrokovanog radioaktivnim materijama, industrijskim nesrećama i
elementarnim nepogodama, uređuje se posebnim zakonom);
3. Zakon o upravljanju otpadom7 koji uređuje kategorije otpada, upravljanje otpadom radi
podsticanja i obezbjeđivanje sprečavanja nastajanja otpada, prerada otpada za ponovnu
upotrebu i reciklažu i sl.;
4. Zakon o Fondu za zaštitu životne sredine8 čiji je zadatak
finansijskih sredstava za zaštitu životne sredine na području RS;
prikupljanje i distribucija
5. Zakon o komunalnim djelatnostima9 koji su uređene komunalne djelatnosti od posebnog
javnog interesa, organizacija obavljanja komunalnih djelatnosti i način njihovog finansiranja
u RS;
6. Zakon o nacionalnim parkovima10 kojim su uređena pitanja od značaja za zaštitu, razvoj,
unapređenje, upravljanje, finansiranje i održivo korišćenje nacionalnih parkova na teritoriji
Republike Srpske;
7. Zakon o vodama11 kojim su uređena pitanja integralnog upravljanja vodama unutar
teritorije Republike Srpske;
8. Zakon o poljoprivrednom zemljištu12 koji uređuje planiranje, zaštita, uređenje i korišćenje
poljoprivrednog zemljišta i druga pitanja od značaja za zaštitu, uređenje i korišćenje
poljoprivrednog zemljišta kao dobra od opšteg interesa;
„Službeni glasnik RS“, broj 71/12
„Službeni glasnik RS“, broj. 50/02, 34/08
„Službeni glasnik RS“, broj. 124/11
7
„Službeni glasnik RS“, broj. 53/02, 65/ 08
8
„Službeni glasnik RS“, broj. 51/02, 53/07
9
„Službeni glasnik RS“, broj. 124/11
10
„Službeni glasnik RS“, broj. 75/10
11
„Službeni glasnik RS“, broj. 50/06
4
5
6
4
9. Zakon o sredstvima za zaštitu bilja13 kojim je uređena oblast zaštite bilja i obavljanje
poslova od javnog interesa u oblasti sredstava za zaštitu bilja;
10. Zakon o mineralnim đubrivima14 kojim se uređuju oblast mineralnih đubriva i njihovog
razvrstavanja, zahtjeva za kvalitet, ispitivanje, fitosanitarna kontrola i sl., ali i u kontekstu
zastite životne sredine;
11. Zakon o šumama15 uređuje politike u oblasti upravljanja i gazdovanja šumama i šumskim
zemljišem u RS i druga pitanja od značaja za šumu i šumsko zemljište.
12. Zakon o reproduktivnom materijalu šumskog drveća16 koji definiše politike polaznog i
reproduktivnog materijala šumskog drveća u kontekstu vrednovanja i priznavanja polaznog
materijala, proizvodnje, kontrole, prometa i upotrebe;
13. Zakon o ribarstvu17 koji uređuje oblast gajenjai zaštite riba, ribilov, promet i korišcenje
ribe, riblje ikre, rakova i drugih životinja u ribolovnim vodama u RS i sl.;
14. Zakon o lovstvu18 uređuje upravljanje lovnim resursima, gazdovanje lovištem, vlasništvo
na divljači, sistematska kategorizacija divljači i njena zaštita, lovišta i sl;
15. Zakon o duvanu19 koji uređuju uslove i način proizvodnje i obrade duvana i obrađenog
duvana, razvrstavanje i obeležavanje duvanskih proizvoda u RS i sl.;
16. Zakon o hemikalijama20 kojim se uređuju klasifikacija, pakovanje i obilježavanje opasnih
hemikalija, razmjena podataka o hemikalijama, ograničenja i zabrane supstanci koje izazivaju
zabrinutost, uslovi za uvoz i izvoz hemikalija i sl.;
17. Zakon o biocidima21 koji uređuju uslove stavljanja na tržište i korišćenja biocida, a koji se
odnose na procjenu rizika i efikasnosti biocida radi donošenja dozvole za stavljanje biocida na
tržšte, istraživanje i razvoj, uslovi za uvoz i bezbjedno korišćenje i sl.;
18. Zakon o uređenju prostora i građenju22 koji uređuju osnove organizacije, planiranja i
uređenja prostora, lokacijske uslove, odobravanje građenja i sl.;
19. Zakon o energetici23 koji uređuje osnovi energetske politike RS i obezbijeđenje
preduslova za sigurno i kvalitetno snabdijevanje kupaca energijom po načelima
konkurentskog energetskog tržišta i održivog razvoja, uz efikasno korišćenje energije i zaštitu
životne sredine;
20. Zakon o rudarstvu Republike Srpske24 koji uređuju uslove i način eksploatacije rudnog
bogatstva u zemlji i na njenoj površini, riječnom i jezerskom dnu ili ispod njega i druga
pitanja koja se odnose na korišćenje mineralnih sirovina na teritoriji RS a uzimajući u obzir
zaštitu životne sredine i održivi razvoj;
21. Zakona o geološkim istraživanjima Republike Srpske25 koji uređuju predmet i cilj
geoloških istraživanja, uslove i način njihovog programiranja, projektovanja i izvođenja i
„Službeni glasnik RS“, broj. 93/06, 86/07, 14/10, 5/12
„Službeni glasnik RS“, broj. 52/10
14
„Službeni glasnik RS“, broj. 24/12
15
„Službeni glasnik RS“, broj 66/03, 75/08 i 30/10
16
„Službeni glasnik RS“, broj 60/09
17
„Službeni glasnik RS“, broj 4/02
18
„Službeni glasnik RS“, broj 60/09
19
„Službeni glasnik RS“, broj 72/12
20
„Službeni glasnik RS“, broj 25/09
21
„Službeni glasnik RS“, broj 37/09
22
„Službeni glasnik RS“, broj. 55/10
23
„Službeni glasnik RS“, broj 49/09
24
„Službeni glasnik RS“, broj 59/12
25
„Službeni glasnik RS“, br. 51/04 i 75/10
12
13
5
utvrđivanja geoloških karakteristika tla za izgradnju građevinskih objekata, planiranja
prostora, zaštite i unapređivanja životne sredine, na principima trajno uravnoteženog razvoja;
22. Zakon o nafti i derivatima nafte26 i Zakon o cjevovodnom transprotu gasovitih i tečnih
ugljovodonika i distribuciji gasovitih ugljovodonika27 koji uređuju djelatnosti u oblasti nafte i
derivata nafte i transporta i distribucije gasovitih i tečnih ugljovodonika, uslove za sigurno
snabdijevanje i transport, građenje, korišćenje i održavanje energetske objekte u skladu sa
propisima u oblasti zaštite životne sredine;
23. Zakon o gasu28 uređuju djelatnosti u oblasti prirodnog gasa, uslove za sigurno
snabdijevanje, građenje, korišćenje i održavanje energetske objekte u skladu i sa propisima u
oblasti zaštite životne sredine;
24. Zakon o turizmu29 takođe tretira oblast zaštite životne sredine u kontekstu utvrđivanja
politika turizma u RS, održivog razvoja turizma, sprovođenja jedinstvenih standarda za
pružanje usluga u turizmu, uz obezbjeđenje efikasnog korišćenja turističkih prostora i
vrijednosti.
Federacija BiH
U FBiH kao krovni zakon za zaštitu okoliša (lex generalis) donesen je Zakon o zaštiti okoliša
FBiH30, prema kojem su doneseni sljedeći posebni (lex specialis) zakoni:





Zakon o zaštiti prirode31
Zakon o zaštiti zraka32
Zakon o upravljanju otpadom33
Zakon o Fondu za zaštitu okoliša FBiH34
Zakon o zaštiti od buke (očekuje se objavljivanje u Službenim novinama FBiH)
Pitanje zaštite voda je obuhvaćeno Zakonom o vodama35, koji je u nadležnosti Federalnog
ministarstva poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva, a Federalno ministarstvo okoliša i
turizma ima odgovarajuće povezane nadležnosti prema ovom Zakonu. Slični zakoni postoje i
u kantonima kojih u FBiH ima deset (10).
Brčko distrikt BiH
Za područje BD BiH na snazi su:
Zakon o zaštiti životne sredine Brčko distrikta BiH36 je osnovni zakon u ovoj oblasti u i
osnova je za donošenje drugih propisa koji se odnose na zaštitu životne sredine. Zakon je prvi
put donesen 2004.godine (imao je 3 izmjene i dopune).
Ovim Zakonom uređuje se zaštita životne sredine radi njenog očuvanja, smanjivanja rizika za
život i zdravlje ljudi, te osiguravanja i poboljšavanja kvaliteta života, zaštita svih elemenata
životne sredine, informisanje i pristup informacijama u oblasti zaštite životne sredine,
planiranje i zaštita životne sredine, strateška procjena uticaja i procjena uticaja na životnu
sredinu, postupak izdavanja ekoloških dozvola i sprečavanja nesreća velikih razmjera, sistem
„Službeni glasnik RS“, broj 36/09
„Službeni glasnik RS“, broj 52/12
28
„Službeni glasnik RS“, broj 86/07
29
„Službeni glasnik RS“, broj 70/11
30
„Službene novine BiH“ br. 33/ 03 i 38/09
31
„ Službene novine FBiH“ br. 33/03
32
„Službene novine FBiH“ br. 33/03 i 04/10
33
„Službene novine FBiH“ br. 33/03 i 72/09
34
„Službene novine FBiH“ br. 33/03
35
„Službeni list BiH“ br. 70/06
36
„Službeni glasnik BD BiH“, broj: 24/04, 19/07,¸1/05 i 9/09
26
27
6
eko-označavanja i upravljanje zaštitom životne sredine, finansiranje aktivnosti u vezi sa
životnom sredinom, odgovornost za štetu nanesenu životnoj sredini, kao i prava i obaveze
pravnih i fizičkih lica koja obavljaju djelatnosti utvrđene ovim zakonom.
U Brčko distriktu BiH doneseni i na snazi su zakoni:









Zakon o zaštiti vazduha Brčko distrikta BiH37
Zakon o zaštiti prirode Brčko distrikta BiH38
Zakon o upravljanju otpadom Brčko distrikta BiH39
Zakon o zaštiti voda Brčko distrikta BiH40
Zakon o prostornom uređenju i građenju Brčko distrikta BiH41
Zakon o komunalnim djelatnostima Brčko distrikta BiH42
Zakon o šumama Brčko distrikta BiH43
Zakon o turističkoj djelatnosti Brčko distrikta BiH44
Zakon o poljoprivrednom zemljištu Brčko distrikta BiH45
3. Koji su glavni principi koji su osnova propisa u oblasti životne sredine (npr. načelo
“zagađivač plaća”, princip predostrožnosti, itd.)
Glavni principi koji su osnova propisa u oblasti okoliša definisani su u entitetskim zakonima o
zaštiti okoliša i u zakonima BD BiH, kako slijedi:
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
Načelo održivog razvoja
Načelo predostrožnosti i prevencije
Načelo zamjene
Načelo integracije
Načelo saradnje i podjele odgovornosti
Učešće javnosti i pristup informacijama
Načelo „zagađivač plaća“
Opis načela za sve nivoe vlasti:
Načelo održivog razvoja
Održivi razvoj je razvoj koji zadovoljava potrebe sadašnje generacije bez ugrožavanja potreba
budućih generacija za život u okviru kapaciteta životne sredine, što podrazumjeva da je
održivi razvoj usklađeni sistem tehničko-tehnoloških, ekonomskih i društvenih aktivnosti u
ukupnom razvoju u kojem se na principima ekonomičnosti i razumnosti koriste prirodne i
stvorene vrijednosti sa ciljem da se sačuva i unapredi kvalitet životne sredine za sadašnje i
buduće generacije. Održivi razvoj ostvaruje se donošenjem i sprovođenjem odluka kojima se
obezbeđuje usklađenost interesa zaštite životne sredine i interesa ekonomskog razvoja,
dugoročni je koncept i obuhvata i integriše životnu sredinu, ekonomski i društveni/socijalni
razvoj.
„Službeni glasnik BD BiH“, broj: 25/04, 19/07, 1/05 i 9/09
„Službeni glasnik BD BiH“ ,broj: 24/04, 19/07,1/05 i 9/09
39
„Službeni glasnik BD BiH“ ,broj: 25/04, 19/07, 1/05 i 9/09
40
„Službeni glasnik BD BiH“ ,broj: 25/04, 19/07
41
„Službeni glasnik BD BiH“ ,broj: 29/08
42
„Službeni glasnik BD BiH“ ,broj: 30/04, 24/07
43
„Službeni glasnik BD BiH“ ,broj: 14/10
44
„Službeni glasnik BD BiH“ ,broj: 3/06, 19/07
45
„Službeni glasnik BD BiH“, broj: 32/04, 20/06, 19/07 i 10/07
37
38
7
Načelo predostrožnosti i prevencije
Načelo predostrožnosti ostvaruje se procjenom uticaja na životnu sredinu i korišćenjem
najboljih rasploživih i dostupnih tehnologija, tehnika i opreme, promoviše prevenciju
zagađenja životne sredine, promoviše izbjegavanje aktivnosti koje predstavljaju opasnost po
životnu sredinu ili zdravlje ljudi i svaka aktivnost mora biti planirana i sprovedena na način
da: prouzrokuje najmanju moguću promjenu u životnoj sredini; predstavlja najmanji rizik po
životnu sredinu i zdravlje ljudi; smanji opterećenje prostora i potrošnju sirovina i energije u
izgradnji, proizvodnji, distribuciji i upotrebi; uključi mogućnost reciklaže; sprječi ili ograniči
uticaj na životnu sredinu na samom izvoru zagađivanja.
Načelo zamjene
Svaku djelatnost koja bi mogla da ima štetne posljedice po životnu sredinu potrebno je
zamijeniti drugom djelatnošću koja predstavlja znatno manji rizik i opasnost po životnu
sredinu, a zamjena djelatnosti obavlja se i ukoliko su troškovi takve djelatnosti veći od
vrijednosti koje treba zaštititi. Ovo načelo se primjenjuje pri korištenju proizvoda, dijelova
postrojenja, opreme i primjene proizvodnih procesa, uz obavezno ograničavanje zagađivanja
životne sredine na izvoru.
Načelo integracije
Sprečavanje ili svođenje na najmanju moguću mjeru rizika od štete po životnu sredinu u
cijelosti je osnova ovoga načela koji obuhvata:
a)
uzimanje u obzir cijelog životnog ciklusa supstanci i proizvoda,
b)
predviđanje posljedica u svim elementima životne sredine kao rezultata djelovanja
supstanci i djelatnosti (novih i postojećih),
c)
svođenje nastanka otpada i štetnog djelovanja otpada na najmanju moguću mjeru,
d)
primjenjivanje opštih metoda za procjenjivanje i poređenje problema u životnoj sredini
e)
primjenu mjera u odnosu na posljedice, poput kvalitativnih ciljeva zaštite životne
sredine i mjera usmjerenih ka izvorima kada su u pitanju emisije.
Načelo saradnje i podele odgovornosti
Cilj održivog razvoja može se postići samo kroz usaglašeno zajedničko djelovanje relevantnih
učesnika koji su dužni da kroz zajednički rad sa organima vlasti, fizičkim i pravnim licima i
drugim institucijama, ostvaruju saradnju u cilju zaštite životne sredine na osnovu podjele
odgovornosti. Sprovođenje interesa vezanih za zaštitu životnu sredinu podstiče se
međuentiteskom saradnjom, bilateralnom ili multilateralnim međunarodnim sporazumima o
zađtiti životne sredine i drugim sporazumima o saradnji, kao i pružanjem informacija i
podrške u vezi sa zaštitom životne sredine, a posebno u odnosima sa susjednim zemljama.
Učešće javnosti i pristup informacijama o okolini
U ostvarivanju prava na zdravu životnu sredinu svako ima pravo da bude obavješten o stanju
životne sredine i da učestvuje u postupku donošenja odluka čije bi sprovodjenje moglo da
utiče na životnu sredinu, a podaci o stanju životne sredine su javni.
Načelo „zagađivač plaća“
Zagadjivač plaća naknadu za zagadjivanje životne sredine kada svojim aktivnostima
prouzrokuje ili može prouzrokovati opterećenje životne sredine, odnosno ako proizvodi,
koristi ili stavlja u promet sirovinu, poluproizvod ili proizvod koji sadrži štetne materije po
životnu sredinu. Zagadjivač, u skladu sa propisima, snosi ukupne troškove nastale
ugrožavanjem životne sredine koji uključuju troškove rizika po životnu sredinu i troškove
uklanjanja štete nanete životnoj sredini.
8
Republika Srpska
U Republici Srpskoj Zakonom o zaštiti životne sredine RS definisani su glavni principi i
prethodno navedena načela zaštite životne sredine, Zakonom o vodama RS definisana su
načela upravljanja vodama, Zakonom o hemikalijama RS definisano je načelo
„predostrožnosti“, koji se odnosi na činjenicu da proizvođači, uvoznici ili krajnji korisnici
hemikalija moraju da obezbijede da proizvode, stavljaju na tržište ili koriste supstance koje
nemaju štetno dejstvo na ljudsko zdravlje ili životnu sredinu, a Zakonom o turizmu RS
utvrđeno je načelo „održivog turizma“ kojim se smаtrа svаki vid turizmа koji doprinosi zаštiti
životne sredine, socijаlnom i ekonomskom integritetu i unаpređivаnju prirodnih, stvorenih i
kulturnih vrijednosti nа trаjnom osnovu.
4. Postoji li u vašoj zemlji dugoročna strategija koja uređuje zaštitu životne sredine i/ili
postizanje održivog razvoja? Ukoliko postoji da li se ta strategija sprovodi? Koji su
odgovarajući institucionalni aranžmani (npr. Vijeće za održivi razvoj)?
U BiH ne postoji dokument naziva Strategija koja uređuje zaštitu okoline na nivou države ili
održivog razvoja. Ipak, postoji nekoliko dokumenata kojima se pokušava urediti zaštita
okoline i održivog razvoja. Aktivnosti na postizanju ciljeva održivog razvoja u BiH
predstavljaju stalan zadatak koji prožima sve segmente društva, posebno kroz procese euroatlantskih integracija. Shodno resursima, postojećem institucionalnom uređenju BiH, te
ukazanim prilikama i potrebama institucije organa vlasti, kompanije, organizacije te svi drugi
subjekti društva učestvuju u procesu održivog razvoja, svako na svoj način, bilo da je to kroz
donošenje zakona i podzakonskih akata, izradu strategija ili kroz implementaciju preuzetih
domaćih i međunarodnih obaveza, sa različitim uspjehom. BiH je posvećena provedbi
Milenijskih razvojnih ciljeva. Izvještaj o društvenom razvoju/Milenijski razvojni ciljevi BiH
(NHDR/MDG) izrađeno je 2003. godine za razdoblje 2003 – 2015. Dokument sadrži niz
prijedloga politika s ciljem ostvarivanja pomaka prema punom dostizanju relevantnih
Milenijskih razvojnih ciljeva na lokalnoj razini i 18 ciljeva specifičnih za BiH. Definirano je
48 pokazatelja za preciznije praćenje napretka, a periodično se izrađuju i izvještaji o napretku.
Izvještaj o napretku u realizaciji Milenijskih razvojnih ciljeva u BiH za 2010. godinu usvojen
je od strane Vijeća ministara BiH, 29.11.2010. godine.
U BiH je urađeno još nekoliko dokumenata koji su se tiču održivog razvoja:
 Procjena održivog razvoja u BiH pripremljena za samit u Johanesburgu 2002,
 Dokument pod nazivom BiH u procesu Rio+20, 2012. godine
 Srednjoročna strategija borbe protiv siromaštva (PRSP 2004-2007), koja tretira
sljedeće prioritetne okolišne oblasti, i to: Vodeni resursi (otpadne vode), održivi razvoj
i ruralna područja, upravljanje okolinom (kroz informacioni sistem, integralno
planiranje i edukaciju), zaštita biološkog i pejsažnog diverziteta, upravljanje otpadom,
održivi ekonomski razvoj, javno zdravlje i deminiranje).
Kada je riječ o mehanizmima i političkim instrumentima za implementaciju održivog razvoja,
potrebno je konstatirati da je zaključkom Vijeća ministara BiH sa 66 sjednice od 16.05.2002.
godine osnovan je Upravni komitet za održivi razvoj (UKOOR) koji je održao nekoliko
sjednica, a nakon toga se krenulo sa osnivanjem Savjetodavnih tijela za zaštitu okoline i
održivi razvoj na entitetskom nivou. Ministarstvo je nadležno i za obavljanje poslova i
zadataka iz nadležnosti BiH koji se odnose na definisanje politike, osnovnih principa,
koordiniranje djelatnosti i usklađivanje planova entitetskih tijela vlasti i institucija na
međunarodnom planu u područjima: poljoprivrede; energetike; zaštita okoline, razvoja i
korištenja prirodnih resursa.
9
Na nivou BiH, Direkcija za ekonomsko planiranje (DEP BiH) zadužena je za sve aktivnosti
vezane za planiranje, izradu i implementaciju strateških dokumenata, te su u tom smislu
napravili dokument Strategija razvoja BiH u kojoj se četvrto poglavlje odnosi na održivi
razvoj. Zadaci definisani strateškim dokumentima se provede na način da se predlažu za
implementaciju kroz akcione planove i programe, kako na državnom tako i na entitetskom
nivou, u skladu sa postojećim stanjem i mogućnostima u državi. Poseban mehanzam
koordinacije kojim se to postiže jeste participacija na sastancima međuentitetskog tijela za
okoliš. Na entitetskom nivou su urađeni određeni strateški dokumenti koji uređuju zaštitu
okoline i održivi razvoj, što se navodi u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Republika Srpska nema usvojenu Strategiju zaštite životne sredine, ali u RS postoje drugi
strateški okviri u ovoj oblasti koje čine sledeći dokumenti:
1. Strategija zaštite prirode iz 2011.godine koja utvrđuje akcije, planove, metode i čitav
niz mjera kojima će se jačati svijest o potrebi zaštite prirode RS, sa konkretnim
mjerama za unapređenje stanja u oblasti zaštite prirode, predstavlja početni i izuzetno
važan korak u sprovođenju strateških ciljeva, a osnovi cilj je promovisanje integralnog
pristupa u očuvanju, unapređenju i korišćenju prostora RS, u skladu sa raspoloživim
prirodnim kapacitetima, prilagođavanje konceptu održivog razvoja i pridruživanje i
pristupanje BiH Evropskoj uniji.
2. Strategija zaštite vazduha iz 2011.godine predstavlja stratešku osnovu za utvrđivanje
politika i napretka u upravljanju kvalitetom vazduha u RS i utvrđivanja regionalne
politike, uspješnog provođenjs prestruktuiranja sektora zaštite životne sredine,
dugoročno osiguranje razvoja privrede i energetike uz koordinirano praćenje i
upravljanje kvalitetom vazduha, optimalno korišćenje domaćih izvora energije i
upravljanje energijom na ekološki prihvatljiv način, postizanje svjetskog standarda
kvalitete vazduha i sl. Ovaj dokument ujedno je i osnova za izradu izještaja i
efikasnije ispunjavanje drugih obaveza u vezi sa Okvirnom konvencijom Ujedinjenih
nacija o promjeni klime, Kjoto protokolom i post-Kjoto aktivnostima.
3. Strategija razvoja poljoprivrede u RS do 2015 godine iz 2006.godine predstavlja
dokument koji utvrđuje ciljeve i projekciju dugoročnog razvoja poljoprivrede u RS,
optimalno korišćenje agrarnih resursa (zemljišta, voda, šuma, genetskih potencijala i
dr.), povećanje produktivnosti i konkurentnosti uz porast tehničko-tehnološkog nivoa,
zaštitu životne sredine i održivi razvoj.
4. Strategija hemijske bezbjednsoti Republike Srpske od 2012. do 2016. godine 46 iz
2012.godine je dokument koji sadrži ciljeve i mjere zaštite životne sredine sa aspekta
osiguranja sveobuhvatne bezbjednosti upravljanja hemikalijama u RS.
5. Strategija razvoja energetike Republike Srpske do 2030. godine iz 2012.godine
utvrđuje politike razvoja energetike RS usmjerene na korišćenje domaćih resursa,
uključivanje obnovljivih izvora, mjera energetske efikasnosti, primjenu savremenih
energetskih tehnologija, uz istovremeno očuvanje životne sredine i smanjenje štetnih
uticaja energetskog sektora i osiguranje održivog razvoja energetskog sektora u
uslovima ograničene emisije gasova sa efektom staklene bašte.
6. Sektorske strategije razvoja industrije Republike Srpske za period 2009 -2013.godina
iz 2009.godine (obuhvata sektore metalne i elektro industrije, drvne industrije i
industrije tekstila, kože i obuće) takođe definiše osnovne ciljeve i pravce razvoja
46
„Službeni glasnik RS“ broj 49/12
10
industrije na putu ka modernom društvu i razvijenoj ekonomiji uz obaveznu zaštitu
životne sredine i održivi razvoj.
7. Strаtegijom rаzvojа turizmа Republike Srpske zа period 2011-2020. godine iz
2011.godine47, dаti su okviri, nаčini, mjere i rokovi zа postupаnje nаdležnih orgаnа u
oblаsti rаzvojne politike turizmа i ugostiteljstvа u RS, a jedаn od strаteških ciljevа je
obezbjeđenje održivog rаzvoja turizmа, tj. podsticаnje tаkvog rаzvojа kroz аdekvаtаn
odnos premа životnoj sredini i unаpređenje turističkog proizvodа bаzirаnog nа
održivom rаzvojuo.
8. „Ekonomska politika za 2012. godinu“48 je dokument koji u velikoj mjeri prati
principe zaštite životne sredine i na osnovu kojega se realizuju projekati iz oblasti
ekologije, koji doprinose zaštiti životne sredine, unapređenju energetske efikasnosti,
održivom razvoju i uključivanju u evropske integracije, vodeći računa da u kreiranju i
sprovođenju politika zaštite životne sredine budu uključeni, pored nadležnog
Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS i Fonda za zaštitu
životne sredine RS i lokalne zajednice, privredni subjekti i nevladin sektor koji se
bavo zaštitom životne sredine.
Institucionalni aranžmani
Zakonom o zaštiti životne sredine je definisano i uspostavljeno Savjetodavno vijeće za zaštitu
životne sredine Republike Srpske49 ( član 41) kao i Međuentitetsko tijelo za životnu sredinu.
Odlukom Vlade RS50 2006.godine osnovano je Međuentitetsko tijelo za zaštitu životne sredine
u cilju saradnje i kordinacije sa FBiH i BD BiH u okvirima zajedničkih ciljeva i interesa
zaštite životne sredine. Međuentitetsko tijelo ima četiri člana iz Republike Srpske, četiri člana
iz FBiH i dva člana iz BD BiH i sastaje se najmanje šest puta godišnje i donosi odluke
koncenzusom. O održavanju sjednica Međuentitetskog tijela, a u cilju kordinacije i saradnje,
redovno se obaviještava Ministarstvo spoljne trgovine i ekonomskih odnosa BiH.
Međuentitetsko tijelo pruža stručnu pomoć nadležnim entitetskim ministarstvima, prilikom
planiranja projekata u područjima koja presecaju međuentitetske linije razgraničenja
međuentitetsko dužno je da osigura da su interesi oba entiteta i BD BiH uzeti u obzir.
Institucionalni okvir i nadležnosti u oblasti zaštite životne sredine u RS definisani su
Zakonom o zaštiti životne sredine RS i čine ga:










Narodna skupština Republike Srpske
Vlada Republike Srpske
Savjetodavno vijeće za zaštitu životne sredine Republike Srpske
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede
Republički hidrometeorološki zavod
Agencija za vode oblasnog riječnog sliva Save
Agencija za vode oblasnog riječnog sliva Trebišnjice
Organi lokalne samouprave
Gradska odjeljenja za zaštitu životne sredine.
,,Službeni glаsnik RS“, broj 68/11
„Službeni glasnik RS“, broj 3/12
49
„Službeni glasnik RS“, broj 71/12
50
„Službeni glasnik RS“, broj 116/06
47
48
11
Ministarstva u Vladi RS koja provođenjem nadležnih oblasti dijelom imaju nadležnost i u
ovoj oblasti su: Ministartsvo zdravlja i socijalne zaštite, Ministarstvo industrije, energetike i
rudarstva, Ministarstvo saobraćaja i veza, Ministarstvo trgovine i turizma, Republički zavod
za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasleđa.
Narodna skupština Republike Srpske u oblasti zaštite životne sredine nadležna je da sprovodi
interese zaštite životne sredine donošenjem zakona; usvaja strategiju zaštite životne sredine i
druge planove neophodne za očuvanje interesa zaštite životne sredine, i procjenjuje njihovo
izvršavanje svake dvije godine na osnovu izvještaja Vlade RS o stanju životne sredine;
utvrđuje nadležnost vlade i organa lokalne samouprave u oblasti zaštite životne sredine i
odobrava sredstva za ostvarivanje ciljeva vezanih za životnu sredinu i kontroliše korišćenje
tih sredstava.
Vlada Republike Srpske u oblasti zaštite životne sredine nadležna je za izvršavanje zakona,
drugih propisa, sprovodi politiku RS u oblasti zaštite životne sredine, te usmjerava i usklađuje
rad ministarstava nadležnih za zaštitu životne sredine; donosi podzakonske i druge akte za
izvršavanje zakona iz oblasti zaštite životne sredine i stara se za unapređenje sistema organa
državne uprave za zaštitu životne sredine; predlaže Narodnoj skupštini RS prijedlog strategije
zaštite životne sredine i podnosi joj izvještaj o stanju životne sredine; pri izradi drugih
planova i programa i uspostavljanju razvojnih ciljeva, dužna je da primjeni/ugradi standarde
koji se odnose na zaštitu životne sredine, te da promoviše poboljšanje stanja životne sredine;
ostvarivanje prava i izvršavanje obaveza proizašlih iz međunarodnih sporazuma iz oblasti
zaštite životne, kao i za implementaciju odluka nadležnog međuentitetskog tijela;
promovisanje proizvodnje na ekološki prihvatljiv način, te unapređuje primjenu tehnologija i
postrojenja koji su prihvatljivi za životnu sredinu. U slučaju vanrednih događaja koji mogu
izazvati naročito štetne posljedice po životnu sredinu,Vlada RS je nadležna, ukoliko ova
nadležnost nije prenesena na organe lokalne samouprave, da ukloni posljedice štete nastale po
životnu sredinu i nadoknadi troškove prouzrokovane nastankom štete.
Savjetodavno vijeće za zaštitu životne sredine Republike Srpske osnovano je u cilju
ostvarivanja šire društvene, naučne i stručne osnova za zaštitu životne sredine (u daljem
tekstu: Vijeće), pružanja savjeta Vladi RS i ministru nadležnom za pitanja zaštite životne
sredine. Vijeće se sastoji od 15 članova imenovanih iz udruženja za zaštitu životne sredine,
organizacija i ustanova koji zastupaju stručne i ekonomske interese, naučnih krugova
imenovanih od strane predsjednika Akademije nauka RS koji su srazmjerno zastupljeni.
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS nadležno je za definisanje i
sprovođenje politika zaštite životne sredine u RS , sprovodi propise iz ove oblasti i vrši
upravni nadzor nad radom organa jedinica lokalne samouprave nadležnih za zaštitu životne
sredine, analizira i ocjenjuje stanje životne sredine, korišćenja i razvoja životne sredine,
učestvuje u izradi programa i planova koji se odnose na korišćenje prirodnih resursa,
uspostavlja i rukovodi sistemom informisanja o životnoj sredini, izdavanje ekoloških
saglasnosti ekoloških dozvola, sprovodi monitoring i nadzor nad organa uprave na lokalnom
nivou i sl. U skladu sa Strategijom zaštite vazuha u RS ministarstvo je i koordinator
realizacije svih predloženih aktivnosti ove strategije, a Republički hidrometeorološki zavod je
zadužen da prati implementaciju predviđenih aktivnosti. Savjetnik za pitanja zaštite životne
sredine se bira unutar ministarstva, nosilac je aktivnosti zaštite životne sredine, te koordinira
radom savjetnika za pitanja zaštite životne sredine u ostalim ministarstvima u procesu
ujedinjenja interesa zaštite životne sredine.
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS nadležno je za definisanje i
sprovođenje politika razvoja i unapređenja poljoprivrede, ruralnog razvoja, zemljišne politike,
12
zaštite bilja, sjemena i sadnog materiala, sprečavanja unošenja i širenja karantinskih i
ekonomskih štetnih organizama, funkcionisanje protivgradne zaštite, veterinarstva, lijekova i
bioloških sredstava za upotrebu u veterinarstvu, proizvoda, sirovina i otpadaka životinjskog
porijekla, hranu za životinje, bezbjednost hrane, registraciju i rad objekata za proizvodnju
namirnica životinjskog porijekla, proizvodnju i promet lijekova i bioloških sredstava za
upotrebu u veterinarstvu, šumarstva, lova i ribolova, zaštite uređenja i korišćenja
poljoprivrednog i šumskog zemljišta, prehrambene industrije, duvana, integralnog upravljanja
vodama, utvrđivanje i praćenje sprovođenja mjera za sprečavanje derogacija površinskih i
podzemnih voda, definisanje uslove vodosnabdijevanja u RS i sl. U okviru ministartsva
djeluje Republički hidrometeorološki zavod, Agencija za vode oblasnog riječnog sliva Save i
Agencija za vode oblasnog riječnog sliva Trebišnjice.
Organi lokalne samouprave u oblasti zaštite životne sredine nadležni su sprovođenje
utvrđenih politika i strategija na republičkom i lokalnom nivou, donošenje jednog dijela
propisa i izdavanje dozvola. Između ostalog, nadležni su za izdavanje ekološke dozvole na
način propisan odredbama zakona kao i odredbama drugih propisa koji se odnose na zaštitu
životne sredine, učestvuju u postupcima izdavanja dozvola za djelatnosti koje imaju direktan
uticaj na životnu sredinu i izvršavaju poslove i zadatake iz svoje nadležnosti propisane
zakonima i podzakonskim aktima donesenim na osnovu njih u oblasti zaštite životne sredine,
učestvuju u monitoringu vazduha i sl.
Federacija BiH
U skladu sa Zakonom o zaštiti okoliša FBiH51, donesena je Federalna strategija zaštite
okoliša, sa akcionim planom za period 2008-2018 godina (Federalna strategija) koja se sastoji
od:
 Federalne strategije zaštite prirode
 Federalne strategije zaštite zraka
 Federalne startegije upravljanja otpadom
 Federalne strategije upravljanja vodama
Federalna strategija zaštite okoliša primarno je bazairana na načelu održivog razvoja i
smjernicama pravnih stečevina Evropske Unije u cilju stabilizacije i pridruživanja BiH
Evropskoj uniji.
Kod izrade ovog strateškog dokumenta osiguran je visok stepen koordinacije i saradnje sa
drugim relevantnim sektorima u FBiH putem inter-sektorskog vijeća, gdje su bili zastupljeni
predstavnici sljedećih sektora: prostorno planiranje, poljoprivreda, vodoprivreda, šumarstvo;
energetika, industrija, rudarstvo, promet i dr. Ostvarena je i vertikalna koordinacija i saradnja
sa deset kantona u FBiH, kao i koordinacija sa entitetom Republika Srpska, Brčko distriktom
BiH i Ministarstvom vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH, putem Međuentitetskog
tijela za okoliš.
Federalna strategija se sprovodi otežano zbog nedostatka finansijskih sredstava,
institucionalnih i ljudskih resursa. Glavne instuitucije koje su odgovorne za sprovođenje
Federalne strategije su :
 Federalno ministarstvo okoliša i turizma
 Federalno ministarstvo vodoprivrede, poljoprivrede i šumarstva
51
„Službene novine BiH“ br. 33/ 03 i 38/09
13











Federalno ministarstvo prostornog uređenja
Federalno ministarstvo zdravlja
Federalno ministarstvo energije, rudarstva i industrije
Federalno ministarstvo prometa i komunikacija
Fond za zaštitu okoliša Federacije BiH
Federalni hidrometeorološki zavod
Federalni zavod za agropedologiju
Agencija za vodno područje rijeke Save
Agencija za vodno područje Jadranskog mora
kantonalna ministarstva nadležna za okoliš i vode u 10 kantona Federacije BiH
Međuentitetsko tijelo za okoliš koje koordinira odgovarajuće aktivnosti na
međuentitetskom nivou, kao i sa Ministarstvom vanjske trgovine i ekonomskih odnosa
BiH i BD BiH
Vlada FBiH je svojom Odlukom osnovala i Fondaciju za održivi razvoj (Fondacija OdRaz)
čiji je osnovni cilj objedinjavanje implementacije različitih projekata i programa obnove,
tranzicije i razvoje koji su od općeg ili zajedničkog interesa. Iz oblasti voda u toku 2011.
godine je, na osnovu odredbi člana 24. Zakona o vodama, donesena Strategija upravljanja
vodama FBiH za period do 2022. godine. Obzirom da je Strategija upravljanja vodama
usvojena u decembru 2011. godine još uvijek se ne može govoriti o njenom intezivnom
sprovođenju. Provode se aktivnosti na izradi planova upravljanja vodama, ocjene usklađenosti
domaćih propisa sa EU legislativom i usklađivanja pojedinačnih propisa i implementacija
institucionalnih projekata i projekata vodne infrastrukture. Još uvijek nisu utvrđeni
intitucionalni aranžmani za provođenje ove strategije, a očekuje se da isti budu definirani kroz
tekući IPA projekat „Jačanje BH okolišnih institucija i priprema za pretpristupne fondove“.
Brčko distrikt BiH
U Brčko distriktu BiH usvojena je Strategija razvoja Brčko distrikta za period 2008-2017
koja predstavlja dokument sa obrađenih pet strateških ciljeva:
1. Strateški cilj ekonomskog razvoja: poljoprivreda, saobraćaj, prehrambena industrija,
znanje, inovativnosti i infrastrukturne pogodnosti
2. Strateški cilj socijalnog razvoja: porast solidarnosti, unapređenja fizičkog i mentalnog
zdravlja stanovništva
3. Strateški cilj ekološkog razvoja: zaštita i unapređenje životne sredine
4. Strateški cilj prostornog razvoja: raznolikost urbane strukture grada Brčko uz
podsticanje razvoja okoline
5. Strateški cilj institucionalnog razvoja: decentralizacija, policentričnost, integrisanje
5. Postoji li konkretan akcioni program za životnu sredinu sa kratkoročnim i
srednjeročnim ciljevima, navodeći raspoloživost budžetskih i drugih resursa za njihovo
postizanje kao i dinamiku? Da li je povezan sa acquis-em EU u oblasti životne sredine i
kako se vrši monitoring njegovog sprovođenja?
Akcioni plan za zaštitu životne sredine i podsticanje održivog razvoja u BiH je Nacionalni
akcioni plan zaštite životne sredine za BiH – NEAP, usvojen 2003. godine. Osnovni cilj
Nacionalnog akcionog plana zaštite životne sredine za BiH je uspostavljanje cjelovitog
sistema zaštite životne sredine u BiH na principima održivog razvoja. Ovaj akcioni plan je
definisao osam prioritetnih područja za upravljanje životnom sredinom sa prijedlogom mjera
za poboljšanje stanja životne sredine. NEAP cjelovito kreira i struktuira procese za zaštitu
14
životne sredine i daje smjernice za početak nove prakse u ukupnom razvoju BiH. Kratkoročni
prioriteti, definisani ovim dokumentom su: izrada Zakona o zaštiti okoline na nivou BiH i
formiranje Agencije za okoliš na nivou BiH. Pored toga su definisane i prioritetne oblasti, i
to: vodeni resursi (otpadne vode), održivi razvoj i ruralna područja, upravljanje okolinom
(kroz informacioni sistem, integralno planiranje i edukaciju), zaštita biološkog i pejzažnog
diverziteta, upravljanje otpadom, održivi ekonomski razvoj, javno zdravlje i deminiranje).
Zakon o okolišu na državnom nivou i formiranje Agencije za okoliš na državnom nivou su
takođe kratkoročni prioriteti Evropskog partnerstva. Godine 2008 vlada RS je donijela
zaključak kojim traži da se formiraju entitetske Agencije za zaštitu okoline. Srednjoročni
prioriteti EP su: nastavak provedbe zakonodavstva sa procjeniom uticaja na okoliš,
ratificiraranje i početak provedbe relevantnih međunarodnih konvencija (uključujući
Aarhusku i Espoo konvenciju), te osigurati da zahtjevi iz oblasti okoliša budu uključeni u
definiranje i provedbu drugih sektorskih politika. Za implementaciju bilo kojih aktivnosti u
oblasti zaštite okoline na nivou BiH ne postoje budžetska sredstva, te se pojedine aktivnosti
finansiraju kroz fondove međunarodnih institucija (Evropska unija, GEF, bilateralno i na
drugi način). Entiteti i BD BiH imaju svoje budžete koji im pomažu da ispune definirane
akcione planove u oblasti okoliša, što se prikazuje u slijedećem tekstu:
Republika Srpska
Uspostavljanje cjelovitog sistema zaštite životne sredine u BiH, na principima održivog
razvoja, je osnovni cilj Nacionalnog akcionog plana zaštite životne sredine za BiH (NEAP).
Obzirom na multisektoralnost problema zaštite, NEAP definiše da je neophodno osigurati
snažnu horizontalnu saradnju i to ne samo na entitetskom nivou nego i unutar entiteta. Za
ostvarenje toga cilja neophodno je uspostaviti novu institucionalnu organizaciju (tijelo ili
direkcija za provedbu NEAP-a, ili slično), na nivou entiteta, a u potrebnoj fazi i na nivou BiH.
To u isto vrijeme znači i kadrovsko osposobljavanje, obezbjeđenje kvalitetnih finansijskih
sredstava (fondovi za zaštitu životne sredine na nivou entiteta i lokalnih organa vlasti),
uključivanje javnosti uz podizanje svijesti stanovništva, počevši od pojedinca kao
«proizvođača» zagađenja životne sredine do najvažnijeg korisnika zdrave i čiste životne
sredine. Uz sve ovo neophodno je provesti zakonske i druge međunarodne ugovorne obaveze
za približavanje i pristup BiH Europskoj uniji.
Kratkoročni i srednjeročni ciljevi i mjere iz oblasti zaštite životne sredine po sektorima u RS,
sa nosiocima aktivnostima i potrebnim sredstvima za njihovu realizaciju sadržani su u
usvojenim strategijama i pratećim usvojenim akcionim planovima, kao što su:





Strategija zaštite prirode Republike Srpske
Strategija zaštite vazduha Republike Srpske
Strategija razvoja poljoprivrede Republike Srpske
Strategija energetike Republike Srpske do 2030. godine
Sektorske strategije razvoja industrije Republike Srpske za period 2009-2013. godina
Strategija zaštite prirode RS utvrđuje strateške ciljeve, ali i akcije, planove, metode i čitav niz
mjera kojima će se jačati svijest o potrebi zaštite prirode RS, sa konkretnim mjerama za
unapređenje stanja u oblasti zaštite prirode i promovisanja integralnog pristupa u očuvanju,
unapređenju i korišćenju prostora RS. U okviru strateških ciljeva definisani su operativni ciljevi,
mjere i konkretne aktivnosti. Monitoring primjene utvrđenih ciljeva i programa vrši
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju i ostale nadležne institucije u
zavisnosti od oblasti na koje se mjere odnose, a Vlada RS Narodnoj skupštini RS podnosi
izvještaj o sprovođenju politike utvrđene strategijom, najmanje jednom u dvije godine. Osim
15
ove strategije obavezni planski dokumenti iz ove oblasti su lokalni (gradski i opštinski)
programi zaštite prirode i prateći obavezni izvještaji o izvršavanju planova i programa koji se
podnose Vladi RS/nadležnom ministartsvu. S obzirom da je Strategija zaštite prirode
definisana za period od 2011. do 2017. godine, potrebna finansijska sredstva iz Budžeta RS,
za realizaciju strateških ciljeva, pravovremeno se planira u skladu sa trogodišnjim ciklusom
planiranja budžetskih sredstava, a kontinuirano se identifikuju i drugi finansijski mehanizmi
(donacije, projekti i sl.), koji će, u skladu sa zakonskom regulativom, omogućiti realizaciju
ciljeva strategije. Za realizaciju nekih strateških ciljeva dio potrebnih sredstava se koristi u
skladu sa Zakon o nacionalnim parkovima (koji uređuje pitanja od značaja za zaštitu, razvoj,
unapređenje, upravljanje, finansiranje i održivo korišćenje nacionalnih parkova na teritoriji
RS), tj. iz budžeta RS, lokalnih zajednica i vlastitih prihoda. Dio finansijskih sredstava se
koristi iz naknada koje se prikupljaju za korišćenje prirodnih resursa, u skladu sa Pravilnikom
o utvrđivanju kriterijuma za određivanje visine koncesione naknade, u kojem su utvrđeni
kriterijumi za: određivanje koncesione naknade i utvrđivanje visine koncesione naknade.
Strategiija zaštite vazduha RS sa Akcionim planom upravljanja kvalitetom vazduha u RS
predstavlja osnovni akt kojim se u okviru RS u BiH utvrđuje politika i planira napredak u
upravljanju kvalitetom vazduha. Monitoring primjene utvrđenih ciljeva i programa vrši
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju i ostale nadležne institucije u
zavisnosti od oblasti na koje se mjere odnose. Okvirna strategija RS za vazduh i prateći
Akcioni plan utvrđuju mjere za zaštitu vazduha po sektorima privrede, konkretne aktivnosti,
odgovorni nosioci aktivnosti i vremenski okviri za implementaciju strateških ciljeva koji su
svrstani u dva perioda: kratkoročni ciljevi za period od 2008. do 2012. godine i srednjoročni
ciljevi za period od 2013. do 2020. godine. Srednjoročni period (2013-2020) će zavisiti od
uspješnosti ostvarivanja ciljeva strategije u kratkoročnom periodu i strategijom su definisana
obilježja sa nekim novim karakteristikama.
Strategija razvoja poljoprivrede RS takođe utvrđuje ciljeve, mjere i aktivnosti dugoročnog
razvoja poljoprivrede u RS, optimalno korišćenje agrarnih resursa (zemljišta, voda, šuma,
genetskih potencijala i dr.), povećanje produktivnosti i konkurentnosti uz porast tehničkotehnološkog nivoa, zaštitu životne sredine i održivi razvoj. Monitoring primjene utvrđenih
ciljeva i programa vrši Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS i ostale
nadležne institucije u zavisnosti od oblasti na koje se mjere odnose.
Na osnovu Strategije energetike Republike Srpske do 2030. godine izrađen je i usvojen i
Akcioni plan za realizaciju strategije, kojim je definisan skup mjera i aktivnosti, zatim
institucije ili subjekti koji su odgovorni za sprovođenje tih mjera i aktivnosti te rokovi u
kojima se trebaju provesti navedene mjere/aktivnosti, a sve u cilju implementacije Strategije.
Za oblast zaštite životne sredine navedenom Strategijom i pratecim Akcionim planom
definisane su sljedeće mjere i rokovi realizacije: usklađivanje regulative iz oblasti zaštite
životne sredine (rok 2010.- 2015.), unapređivanje sistema prikupljanja podataka o emisijama
u okolinu iz stacionarnih energetskih izvora (rok 2010.-2013.), osnivanje Agencije za zaštitu
životne sredine (rok 2010.-2013), priprema regulative o implementaciji CDM-a (rok 2011.2013.) i priprema regulative o trgovanju emisijama gasova sa efektom staklene bašte i
uspostavljanje registra (rok 2010.-2015. ili do ulaska u EU).
Usvojenim Akcionim planom za implementaciju “Sektorske strategije razvoja industrije
Republike Srpske za period 2009-2013. godina“definisane su aktivnosti za realizaciju
strateškog cilja „Zaštita životne sredine“, a koje odnose na sljedeće podciljeve: uspostavljanje
sistema održivog razvoja industrije i uvođenje najbolje raspoloživih tehnika (BAT); podrška
16
uvođenju najbolje raspoloživih tehnika (BAT) i upravljanje otpadom, navedeni su konkretni
nosioci pojedinih aktivnosti, sa rokovima i potrebnim sredstvima za realizaciju istih.
Akcioni planovi za implementaciju strateških dokumenata u RS povezani su sa relevantnim
acquis-em EU, jer su u toku izrade usaglašavani su acquis-em i strateškim dokumentima EU,
što je obaveza u skladu sa Odlukom o postupku usklađivanja zakonodavstva RS sa pravnom
tekovinom EU i pravnim aktima Savjeta Evrope i Metodologijom usklađivanja zakonodavstva
RS sa pravnom tekovinom EU“52 i Poslovnika o radu Vlade RS i Narodne skupštine RS. O
realizaciji akcionih planova u navedenim rokovima izvještava se Vlada RS i Narodna
skupština RS (ako je tako definisanono strategijom), a za monitoring i praćenje sprovođenja
navedenih Akcionih planova, ako i izvještavanje zadužena su nadležna ministartsva, odnosno
Vlada RS .
Federacija BiH
Akcioni plan Federalne strategije zaštite okoliša koja je urađena za period od deset godina
(2008 – 2018) ima svoje kratkoročne, srednjeročne u dugoročne projekte i aktivnosti, sa
obračunom potrebnih finansijskih sredstava i planiranim izvorom finansiranja (Budžeti FBiH
i kantona; Fond za zaštitu okoliša; EU fondovi; drugi bilateralni izvori; GEF; krediti Svjetske
banke i dr.). Jedna od glavnih osovina svih aktivnosti Akcionog plana Federalne strategije su
„ pravne stečevine EU- acquis communautaire“ .
Glavne instuitucije koje su odgovorne za monitoring sprovođenja acquis communitaire za
okoliš na nivou FBiH su :
 Federalno ministarstvo okolliša i turizma;
 Federalno ministarstvo vodoprivrede, poljoprivrede i šumarstva;
 Federalno ministarstvo zdravlja
Za oblast voda donesena Strategija upravljanja vodama FBiH (SUV) sadrži Plan realizacije
mjera za dostizanje kratkoročnih i srednjoročnih ciljeva upravljanja vodama, kao i procjenu
potrebnih sredstava za njihovu realizaciju gdje su navedeni raspoloživi izvori iz kojih se ta
sredstva trebaju osigurati uključujući budžte općina, kantona i FBiH te sredstva
međunarodnih finansijskih institucija. Navedeni plan sadrži aktivnosti za postizanje ciljeva
koji proizilaze iz zahtjeva EU povezanih sa acquis-em EU za oblast voda. Trenutno se
monitoring vrši kroz realizaciju projekta RENA kojim se vrši ocjena usklađenosti domaćih
propisa sa propisima EU (ocjena izvršena za 9 EU direktiva iz oblasti voda), te kroz izradu
izvještaja o napretku u saradnji sa EC.
U Izvedbenom dijelu Šumarskog programa FBiH biti će postavljeni i razrađeni ciljevi i
određeni načini realizacije, uključujući finansiranje, za njihovo ostvarivanje u određenom
roku (akcioni plan) sa planom monitoringa i evaluacije (završetak Šumarskog programa FBiH
očekuje se sredinom 2013. godine).
Hercegovačko – neretvanska županija
U Hercegovačko – neretvanskoj županiji postoji Kantonalni ekološki akcioni plan – KEAP.
Brčko distrikt BiH
Brčko distrikt BiH nema urađenu Strategiju zaštite životne sredine.
52
„Službeni glasnik RS“, broj 46/11
17
6. Na koji način obezbjeđujete usklađenost propisa i politika vaše zemlje koji se odnose
na životnu sredinu sa propisima EU? Koje su glavne poteškoće sa kojima se suočavate?
Na osnovu člana 18. Zakona o ministarstvima i drugim organima uprave BiH, Direkcija za
evropske integracije obavlja koordinaciju svih aktivnosti u procesu evropskih integracija BiH
u Evropsku uniju. U domenu usklađivanja zakonodavstva nadležna je za koordiniranje
poslova na usklađivanju pravnog sistema BiH sa propisima Evropske unije, obavljanje
provjere usklađenosti, nacrta/prijedloga propisa koje Vijeću ministara dostavljaju ministarstva
i upravne organizacije i učestvuje u aktivnostima izrade propisa koji se usklađuju sa
propisima Evropske unije. Odlukom o Direkciji za evropske integracije, Direkcija je stalno,
samostalno stručno tijelo Vijeća ministara BiH koje obavlja poslove koji se odnose na
usklađivanje aktivnosti organa vlasti u BiH, nadzor nad provođenjem odluka koje donose
nadležne institucije u BiH, a koje se odnose na odgovarajuće aktivnosti potrebne za evropske
integracije.
Ministarstva, drugi organi uprave, službe i institucije dužne su prije dostavljanja na
razmatranje Vijeću ministara BiH propisa i drugih pravnih akata pribaviti mišljenje Direkcije
za evropske integracije, te u skladu sa članom 6. ove Odluke, Direkcija je obavezna dati
mišljenje o usklađenosti nacrta/prijedloga propisa sa propisima Evropske unije u roku od 10
dana. Cjelokupni proces planiranja i koordinacije usklađivanja pravnog sistema BiH sa
pravnim propisima EU je u nadležnosti Sektora za usklađivanje pravnog sistema, u sastavu
Direkcije za evropske integracije BiH. Odlukom o instrumentima za usklađivanje
zakonodavstva BiH sa pravnom tečevinom Evropske unije , utvrđena je obaveza predlagača
da uz nacrt/prijedlog propisa kojim se usklađuje zakonodavstvo BiH sa propisima EU, dostavi
Direkciji za evropske integracije i instrumente za usklađivanje na provjeru i potvrdu
usklađenosti. Sektor za usklađivanje pravnog sistema BiH, putem Odsjeka za poljoprivredu i
ribarstvo analizira usklađenost nacrta/prijedloga propisa iz oblasti okoliša sa propisima EU, te
izrađuje mišljenja o usklađenosti nacrta/prijedloga pravnih propisa. Sektor održava operativne
kontakte sa državnim i entitetskim institucijama u oblasti usklađivanja pravnih propisa koji se
odnose na okoliš, učestvuje u radnim grupama vezano za okolišno zakonodavstvo, kao i pruža
ekspertnu pomoć navedenim institucijama u korištenju TAIEX modaliteta pomoći u oblasti
okoliša. Vijeće ministara BiH imenovalo je radnu grupu za implementaciju okolinskog
acquis-a svojim Rješenjem objavljenim u Sl. glasniku BiH53. Usklađivanje propisa EU u BiH
vrši se u skladu sa „Odlukom o instrumentima za usklađivanje zakonodavstva BiH sa
pravnom tečevinom EU“, usvojenom od strane Vijeća ministara BiH u 2011. godini.
Monitoring praćenja usklađenosti propisa i politika u BiH sa propisima i politikom EU
implementira se već šestu godinu putem projekata koje je pokrenuo Generalni Direktorat za
životnu sredinu Evropske komisije i RENA projektom, koji se odnosi na praćenje, procjenu i
dokumentovanje napretka ostvarenog u aproksimaciji zakonodavstva u oblasti okoliša.
Kompletnu koordinaciju ove aktivnosti provodi Ministarstvo spoljne trgovine i ekonomskih
odnosa BiH. U toku je šesta godina njegove realizacije u BiH, pri čemu su istim obuhvaćena
procjena i praćenje transponovanja i sprovođenja 60 direktiva, propisa i regulativa koje
pokrivaju ukupno deset sektora evropskog zakonodavstva iz oblasti zaštite životne sredine, i
to: horizontalno zakonodavstvo, kvalitet vazduha, upravljanje otpadom, kvalitet voda, zaštitu
prirode, kontrolu industrijskog zagađivanja i hemikalije, buku i klimatske promjene. Takođe,
druge institucije u BiH ovo pitanje uređuju svojim zakonima. Najveći problemi sa kojima se
suočavamo su nedostatak ljudskih resursa, adekvatnih znanja, nepostojanja odgovarajućih
stručnih institucija, nedostatak finansijskih sredstava i drugog. Ipak, najvažnija aktivnost
usklađivanja propisa i politika odvija se na nivoima entiteta i Brčko distrikta BiH, što se
prikazuje u slijedećem tekstu.
53
„Službeni glasnik BiH“ , broj 21/08
18
Republika Srpska
Odlukama Vlade RS i donesenim propisima u vezi s tim, svi organi uprave u RS prilikom
pripreme zakonskih i podzakonskih propisa i strateških dokumenta obavezni su identifikovati
relevantni acquis i iste usklađivati sa njim. Praćenje usklađenosti politika RS koji se odnose
na životnu sredinu sa propisima EU vrši Ministarstvo za ekonomske odnose i regionalnu
saradnju RS, koje koordinira planove izrade propisa kojima se vrši usklađivanje
zakonodavstva RS sa pravnom tekovinom Evropske unije i pravnim aktima Savjeta evrope i
ovjerava Izjavu o usaglašenosti propisa sa acquis-em i prateći uporedni prikaz u skladu
Odluke o postupku usklađivanja zakonodavstva RS sa pravnom tekovinom Evropske Unije i
pravnim aktima Savjeta evrope. Vlada RS i Narodna skupština RS ne razmatraju nacrte i
prijedloge zakona i propisa ako isti nemaju priloženu i ovjerenu Izjavu o usaglašenosti i
Uporedni prikaz usaglašenosti propisa sa acquis-em EU. Prije skupštinskog razmatranja svi
nacrti i prijedlozi zakona i strategija se u tom smislu razmatraju na Odboru za EU Narodne
skupštine RS. Svake godine Vlada RS na osnovu Programa rada ministarstava i upravnih
organa Vlade RS za nastupajuću godinu, usvaja Akcioni plan preuzimanja pravne tečevine
EU institucija Republike Srpske.
Prilikom usklađivanja RS propisa i politika u oblasti zaštite životne sredine sa propisima EU,
evidentne su poteškoće u kontekstu još uvijek nedovoljnih administrativnih kapaciteta kako
upogledu izrade, tako i implementacije propisa, kao i nepostojanje prevoda acquis-a novijeg
datuma.
U cilju unapređenja postojećih kapaciteta za transponovanje i primjenu acquis-em EU
posebno je prepoznata potreba unapređenja sistema za kontinuirano praćenje efikasnosti
sprovođenja propisa, koji bi u sa dejstvu sa Izvještajem o monitoringu napretka u sektoru
zaštite životne sredine, poslužio kao osnova za uskladjivanje procesa integracija sa nalazima
evaluacije. Kao naročito značajno neophodno je poboljšati poznavanje relevantnih propisa EU
i način njihovog prenošenja u nacionalno zakonodavstvo, integrisan pristup jačanju sistema
upravljanja životnom sredinom, kao i jačanje tehničkih kapaciteta relevantnih izvršnih službi i
nadležnih institucija.
Federacija BiH
U osnovi svih aktivnosti je Federalna strategija zaštite okoliša, iz koje se izvode godišnji i
trogodišnji planovi ministarstva, a pitanje usklađivanja propisa i politika sa politikom i
propisima EU je jedan od glavnih prioriteta. Sve aktivnosti su bazirane na tzv.dobrovoljnom
polučlanstvu („self imposed quasy- membership“). Za propise koji se rade prema urađenim
godišnjim planovima, radi se posebna tabela usklađenosti tog propisa sa odgovarajućim
direktivama ili regulativama EU, koju pregledava i odobrava specijalizirani Ured Vlade
Federacije za zakonodavstvo i usklađenost sa propisima EU.
Glavne poteškoće sa kojiima se suočavamo su nedostatak ljudskih resursa i problemi
nepostojanja odgovarajućih stručnih institucija kao što su Agencija za zaštitu okoliša, Zavod
za zaštitu prirode i dr. Postojeće institucije koje su relevantne za problematiku okoliša
funkcioniraju odvojeno i neefikasno, te je u tom smislu potrebno napraviti odgovarajuću
reformu i racionalizaciju gdje bi se postojeći kapaciteti funkcionalno povezali uz istovremenu
uspostavu institucija koje nedostaju.
Strategijom upravljanja vodama FBiH (SUV), shodno odrebi člana 24. stav 1. Zakona o
vodama, utvrđena je politika upravljanja vodama, koja je bazirana na principima politike voda
EU utvrđenoj Okvirnoj direktivi o vodama (Direktiva 2000/60/EC Evropskog parlamenta i
Vijeća od 23. oktobra 2000. godine). Provedenom ocjenom usklađenosti utvrđeno je da je
Zakona o vodama usklađen sa tom Direktivom 93%. SUV-om je planirana dinamika i način
usklađivanja domaćih propisa sa propisima EU koji se odnose na upravljanje vodama.
Usklađivanje propisa sa propisima EU je prioritet u SUV. U redovnim procedurama izrade i
19
donošenja propisa radi se uporedni pregled (tabela) usklađenosti tog propisa sa
odgovarajućim direktivama ili regulativama EU sa izjavom o usklađenosti, koju pregledava i
odobrava Ured Vlade Federacije za zakonodavstvo i usklađenost sa propisima EU. Glavne
poteškoće sa kojiima se suočavamo su nedostatak ljudskih resursa i nepostojanje utvrđene
politike za usklađivanje domaćih propisa u oblasti voda na nivou BiH. Učešćem u
intersektorskim konsultacijama (komparacija i usaglašavanje s postojećim EU propisima koji
se preuzimaju) obezbjeđuje se usklađenost propisa i politika koji se odnose na životnu sredinu
sa propisima EU.
7. Koliko je uloženo u životnu sredinu i ekološku infrastrukturu (tj. u cilju usklađivanja
sa acquis-em koji se odnosi na životnu sredinu) u posljednje tri godine? Kakvi su planovi
ulaganja za ubuduće?
Realizirana i planirana sredstva iz oblasti zaštite okoliša/životne sredine i komunalne
infrastrukture navedena su u tabelama na osnovu inputa slijedećih institucija: Ministarstva
vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH, Ministarstva za ekonomske odnose i regionalnu
saradnju RS i okolinskih ministarstava u FBiH i BD BiH. Investicije u projekte iz oblasti
zaštite životne sredine podrazumijevaju ulaganja u različite oblasti i segmente očuvanja
životne sredine od strane države, entiteta, BD BiH i lokalne samouprave. Pri tome se putem
mehanizama međunarodne saradnje ostvaruje izuzetno značajan izvor ulaganja u oblasti
zaštite životne sredine, kao i kroz programe regionalne saradnje u oblasti životne sredine u
kojima učestvuje BiH.
Projekti u okviru ekološke infrastrukture odnose se na aktivnosti u oblastima:
 upravljanje čvrstim otpadom
 upravljanje otpadnim vodama
 vodosnabdijevanje
Aktivnosti u oblasti zaštite okoliša odnose se na:
 vode
 kontrolu buke
 kvalitet vazduha
 hemikalije
 klimatske promjene
 i ostale aktivnosti značajne za okoliš
Lista odobrenih IPA projekata za BiH u periodu od 2007. do 2011. godine i status
implementacije:
EU IPA 2007
EU IPA 2007
EU IPA 2007
EU IPA 2008
EU IPA 2008
EU
IPA
2008/SIDA
EU IPA – 2008
Podrška politici voda u BiH
Podrška implementaciji IPPC Direktive
u BiH
Izgradnja odvodnih kolektora za
naselje Živinice
Jačanje institucija za zaštitu životne
sredine/okoliša BiH i priprema za
predpristupne fondove
Izrada studija za izbor lokacija i studija
izvodljivosti za buduće sanitarne
deponije
Pomoć u implementaciji Direktive o
divljim pticama i Direktive o staništima
Rekonstrukcija WWTP Čitluk i
1. 000.000, EUR
1,500.000, EUR
završen
završen
1,500.000, EUR
završen
2,000.000, EUR
u fazi implementacije
1,000.000, EUR
u fazi implementacije
1,600. 000, EUR
očekuje se početak realizacije
1,000.000, EUR
početak realizacije
20
EU IPA – 2009
EU IPA-2009
EU IPA – 2009
EU IPA – 2010
EU IPA – 2010
EU IPA – 2010
EU IPA – 2010
EU IPA – 2010
EU IPA – 2010
EU IPA – 2010
EU IPA – 2010
EU IPA – 2011
EU IPA – 2011
EU IPA – 2011
EU IPA – 2011
EU IPA – 2011
EU IPA – 2011
EU IPA – 2011
IPA – 2011
IPA – 2011
kanalski kolektor
Snabdijevanje vodom i izgradnja
kanalizacije u Banja Luci
Izgradnja sistema za snabdijevanje
vodom i izgradnja kanalizacije u
Bijeljini
Rehabilitacija i izgradnja sistema
snabdijevanja vodom i sanitacija u
FbiH
Rehabilitacija i izgradnja sistema
snabdijevanja vodom i sanitacija u RS
Druga faza snabdijevanja vodom
„Dubrave“
Izgradnja kanalizacije u Ljubuškom
Izgradnja uređaja za tretman otpadnih
voda Sarajevo
Izgradnja uređaja za tretman otpadnih
voda Živinice
Proširenje
regionalne
sanitarne
deponije „ Ramići“, Banja Luka
Izgradnja postrojenja za reciklažu
„Uborak“ Mostar
Snabdijevanje vodom i izgradnja
kanalizacije u Banja Luci
Regulacija korita rijeke Bosne u
Sarajevskom polju
Izgradnja uređaja za tretman otpadnih
voda Sarajevo
Rehabilitacija i izgradnja sistema
snabdijevanja vodom i sanitacija u RS
Jačanje kapaciteta u vodenom sektoru
Rehabilitacija deponije u Neumu
Proširenje
regionalne
sanitarne
deponije u Sarajevu
Zatvaranje divlje deponije u Bosanskoj
Krupi
Zatvaranje divlje deponije u Srebreniku
Projekat rehabilitacije divljih deponija
u RS
1,000.000, EUR
u realizaciji
3,500.000, EUR
u realizaciji
12,000.000, EUR
u realizaciji
8,000.000, EUR
u realizaciji
4,500. 000, EUR
očekuje se početak realizacije
2,000.000, EUR
10,500.000, EUR
očekuje se početak realizacije
očekuje se početak realizacije
1,500.000, EUR
očekuje se početak realizacije
3.000.000, EUR
početak realizacije
2,500.000, EUR
očekuje se početak realizacije
1,5000.000, EUR
u realizaciji
3,400.000, EUR
očekuje se početak realizacije
2,500.000, EUR
očekuje se početak realizacije
2,000.000, EUR
očekuje se početak realizacije
2,000.000, EUR
1,2000.000, EUR
1,500.000, EUR
očekuje se početak realizacije
očekuje se početak realizacije
očekuje se početak realizacije
1,000.000, EUR
očekuje se početak realizacije
1,000.000, EUR
1,000.000, EUR
očekuje se početak realizacije
očekuje se početak realizacije
EU je putem nacionalnog programa IPA (2007 – 2011), dodijelila BiH finansijsku pomoć u
visini od 91.6 mil EUR. za realizaciju institucionalnih i infrastrukturnih projekata. Kompletnu
koordinaciju svih aktivnosti na pripremi, implementaciji i monitoringu projekata vodi
Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH.
Nacionalni projekti u BiH finansirani od strane GEF i MLF:
Održivo upravljanje šumama i napuštenim
6,133.333 USD + kontribucija
područjima
Projekat usvojen od strane
GEF-a;očekuje se početak
implementacije u 2013 g.
Implementacija Štokholmske konvencije o
258,020, USD
POP-s
Montrealski protokol
očekuje se početak
implementacije
1,016 900, USD
implementira se
MLF – UNIDO
21
GEF UNEP – NCSA
Završen
200, 000, USD
Second solid waste management project –
40,000,000 USD
implementira se
21.273.000
implementira se
11,000.000, EUR
implementira se
3,400.000, USD (grant
implementira se
Regional sanitary landfills
Upravljanje Neretvom i Trebišnjicom
Zaštita kvalitete voda, GEF, SIDA, IPA
Zaštita šuma i šumskih područja
sredstva)
Zapošljavanje
i
sigurno
snabdijevanje
2,588,950,USD
implementira se
2,520, 000, USD
Implementira se
5,499,862.99 USD
Implementira se
energijom korištenjem biomase u regiji
Srebrenica UNDP
GEF-UNDP Konzervacija kraških tresetišta
MDG-F-Standardizacija
upravljanja
okolišem
Projekti finansirani u BiH od strane drugih donatora:
SIDA – Opštinski program upravljanja otpadom
Holandska Vlada – Jačanje okolinskih kapaciteta u BiH putem
10 mil EUR
Implementira se
2,200,000, EUR
Završen
135.000, EUR
završen
Vlada Holandije- Udružene snage za zelenu agendu na Balkanu
290.000, EUR
završen
Vlada Holandije – Implementacija programa saradnje u cilju
430,000, EUR
implementira se
remidijacije prioritetnih crnih tačaka u BiH
Vlada Holandije - Obrazovna inicijativa za jačanje svijesti i o
okolišu i razvoju
osnivanja mreže univerziteta u zemljama Zapadnog Balkan
Vlada Finske - Obrazovanje za održivi razvoj u osnovnim
implementira se
školama za Zapadni Balkan
Republika Srpska
Ulaganju u oblast zaštite životne sredine i poboljšanja ekološke infrastrukture značajnijih
privrednih subjekata su sledeća :
a) Projektom za izgradnju sistema odsumporavanja dimnih gasova u TE Ugljevik planirano
je ulaganje sredstava u iznosu od 133,912 miliona evra. Projekat bi trebalo da bude
realizovan do 2014. godine.
b) Ukupna ulaganja „RiTE Gacko“ a.d. u zaštitu životne sredine i ekološku infrastrukturu u
poslednje tri godine su:
 2009 godini ....................... 412.704,00 KM
 2010 godini ....................... 370.845,16 KM
 2011 godini ....................... 5.420.861,72 KM
22
a) U „Rafineriji nafte Brod“ a.d. Brod u skladu sa ekološkom dozvolom, koja je dobijena u
decembru 2011. godine, kontinuirano se provode mjere u cilju zaštite životne sredine kao
što su: mjerenje kvaliteta vazduha, mjerenje dimnih gasova u tehnološkim pećima,
korištenje rezervara sa plivajućim krovom za skladištenje naftnih derivata, korištenje
sistema za prikupljanje i rekuperaciju gasova za rezervare sa nepokretnim krovom,
mjerenje kvalitreta zemlje u rafineriji, korištenje zaštitnih ograda radi sprečavanja
mogućeg dospijevanja naftnih derivata u vodu prilikom punjenja tankera na pristaništu,
uvođenje sistema hermetičkog punjenja naftnih derivata itd.
b) U periodu od 2008 do 2010 godine za obnovu, rekonstrukciju i modernizaciju
Rafineriji nafte Brod“ a.d. Brod uloženo je oko 286 mln.KM, od čega je za rješavanje
ekoloških problema potrošeno oko 112 mln.KM. Rezultat ulaganja je dobijanje goriva
koja odgovaraju zahtjevima savremenih ekoloških standarda.
c) U Akcionarskom društvu za proizvodnju, preradu i promet derivata nafte „Rafineriji ulja
Modriča“ a.d. Modriča u posljednje četiri godine izdvojena su značajna finansijska
sredstva u cilju smanjenja emisije u životnu sredinu i racionalizaciju potrošnje energije za
potrebe proizvodnog procesa.Vršen je remont procesnih i energetskih postrijenja prema
tačno utvrđenom planu i dinamici. Finansirani su projekti kojim treba da se ostvari:
smanjenje isticanja radnog medijuma i zagađenje životne sredine, poboljšanje energetske
efikasnosti (smanjenjena potrošnja energenata i smanjenjen gubitak energije), kvalitetniji
proces sagorijevanja, smanjenje emisije polutanata u atmosferu, potpunije sagorijevanje
goriva (mazut) u ložištu kotla i zaštita životne sredine, smanjenjena potrošnja energijepovećanje energetske efikasnosti proizvodnog procesa, upravljanje otpadnim materijalom
bezbijednim po čovjekovu životnu i radnu sredinu itd.
Ukupna ulaganja u navedenom periodu su:
 2009 godini ....................... 2.743.878,00 KM
 2010 godini ....................... 1.517.702,08 KM
 2011 godini ....................... 2.427.140,17KM
 2012. godini ....................... 2.785.517,62 KM
Investirana sredstva u postojeća postrojenja, projektovanje i izgradnju postrojenja u skladu sa
najbolje raspoloživim tehnologijama, pored podizanja kvaliteta tehnološkog procesa,
doprinijela su i doprinijeće smanjenju emisije u životnu sredinu (vazduh, zemljište,
površinske i podzemne vode) i racionalnom korišćenju, smanjenju potrošnje energije.
Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku RS od ukupnih invеsticiја u nоvа stаlnа
srеdstvа u tabeli је prikаzаn diо kојi sе оdnоsi nа invеsticiје zа zаštitu živоtnе srеdinе. Оvdје
spаdајu: urеđајi, filtеri, mјеrni sistеmi, kојi služе zа nеutrаlizаciјu, prеčišćаvаnjе i kоntrоlu
gаsоvа, vаzduhа i vоdе; urеđајi zа prеčišćаvаnjе, uklаnjаnjе i rеciklаžu čvrstih оtpаdаkа;
urеđајi zа zаštitu оd bukе, vibrаciја, izgrаdnju dеpоniја, rеkultivirаnjе zеmlјištа,
pоšumlјаvаnjе gоlеti, оbјеkti zа zаštitu оd еrоziје i pоplаvа i sl.
ОSТVАRЕNЕ INVЕSТICIЈЕ U NОVА SТАLNА SRЕDSТVА PRЕМА NАМЈЕNI INVЕSТICIЈА 1)
2009
1 412 393
2010
1 270 724
20112)
1 203 670
Vriјеdnоst оstvаrеnih invеsticiја, u hilјаdаmа KМ
Оd ukupnih invеsticiја, invеsticiје zа zаštitu živоtnе srеdinе, u
7950
6 168
12 266
hilјаdаmа KМ
1)
NAPOMENA: Pоdаci prikаzаni u tаbеli prikuplјајu sе nа bаzi „Gоdišnjеg izvјеštаја о invеsticiјаmа pоslоvnih
subјеkаtа“, budući dа zаsеbnо istrаživаnjе о invеsticiјаmа u zаštitu živоtnе srеdinе јоš uviјеk niје pоkrеnutо.
2)
Prеthоdni pоdаci
23
U okviru Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS trenutno se
implementiraju:
1) Projekat: “ Drugi projekat za upravljanje čvrstim otpadom“
Iznos projekta : USD 19.575.000
Iz sredstava projekta do 31.07.2012. potrošeno je
Preostalo novčanih sredstava za ulaganje :
Projekat se implementira do 28.02.2014. godine.
USD 2.192.805
USD 17.382.195
2) Projekat: FMPAP (Šumska i planinska zaštićena područja)
Odobreno: 1.700.000 USD grant sredstava Svjetske banke i 1.255.000 USD sufinansiranje
Vlade Republike Srpske.
Od početka realizacije projekta do 31.07.2012. godine potrošeno je 395.752 USD grant
sredstava Svjetske banke i 1.255.000 USD sredstava sufinansiranja Vlade RS. Preostalo grant
sredstava: 1.304.248 USD, Vlada RS: uloženo sve.
U skladu sa „Ekonomskom politikom RS za 2012. godinu54“, Vlada RS je nastavila sa
realizacijom svih započetih projekata koji su u toku u oblasti ekologije, a koji će doprinijeti
zaštiti životne sredine, unapređenju energetske efikasnosti, održivom razvoju i uključivanju u
evropske integracije, vodeći računa da u kreiranju i sporvođenju politika zaštite životne
sredine budu uključeni, pored Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju i
Fond za zaštitu životne sredine, lokalne zajednice, privredni subjekti inevladin sektor koji se
bave zaštitom životne sredine.
Vezano za politiku javnih rashoda, Ekonomskom politikom za 2012. godinu planirani su
tekući grantovi za Nacionalne parkove „Sutjeska“ i „Kozara“ u iznosu od 1,4 miliona KM.
Vezano za aktivnosti u toku 2011. godine, sektor ekologije aktivno se uključio u proces
evropskih integracija, kandidujući prioritetne projekte iz oblasti zaštite životne sredine prema
Evropskoj komisiji za dobijanje sredstava iz IPA programa u saradnji sa Fondom za zaštitu
životne sredine:
 Primjena projekta „Šumska i planinska zaštićena područja“ koji ima za cilj jačanje
institucionalnih i tehničkih kapaciteta za upravljanje nacionalnim parkovima
„Sutjeska“ i „Kozara“ i šumskim rezervatima „Lom“ – u sastavu šumskog gazdinstva
„Oštrelj–Drinić“ i „Janj“ – u sastavu šumskog gazdinstva „Gorica–Šipovo“, i
uspostavljanje mreže zaštićenih područja nastavljena je i aktivnosti se odvijaju
predviđenom dinamikom. Vlada Republike Srpske donijela je Odluku o prihvatanju
grant sredstava Globalnog fonda za zaštitu životne sredine – GEF u iznosu od 1,7
miliona USD i oko 1,25 miliona USD sredstava koja je sufinansirala Vlada Republike
Srpske;
 nastavljene su aktivnosti u implementaciji drugog projekta „Upravljanje čvrstim
otpadom“ u okviru kojeg je u toku izgradnja regionalnih deponija komunalnog otpada
za regije Banja Luka, Zvornik i Prijedor. Sredstva za finansiranje su obezbijeđena iz
kredita Svjetske banke u iznosu od 18 miliona USD, na osnovu čega se vrši
sufinansiranje Vlade Republike Srpske u iznosu od 1,575 miliona USD;
54
„Službeni glasnik RS“, broj 3/12
24
 počela je primjena projekta „Opštinski program za upravljanje čvrstim otpadom u
BiH“, koji ima za cilj da olakša razvoj funkcionalnog sistema upravljanja čvrstim
otpadom u Republici Srpskoj radi smanjenja ekoloških i zdravstvenih problema.
Implementacija se odvija na opštinskom nivou i opštinama se pomaže u poboljšanju
ljudskih i tehničkih kapaciteta. U prvoj fazi projekat je orijentisan na opštine koje su
obuhvaćene sistemom zbrinjavanja otpada na regionalnoj deponiji regije Bijeljina, a u
drugoj fazi će biti pružena podrška i opštinama koje gravitiraju drugim regionalnim
deponijama. Ukupna vrijednost projekta za BiH je 10.000.000 evra, od čega 45% za
RS i 55% za FBiH. Doprinos Vlade RS ogleda se u obezbjeđenju resursa za pripremu i
sprovođenje planova za kampanju jačanja javne svijesti;
 u okviru projekta „Studije izvodljivosti za izbor regionalnih sanitarnih deponija u
BiH“, započete su aktivnosti na izradi Studija za izbor lokacija i Studija ekonomske
opravdanosti za regije Foča i Gacko. Projekat se finansira sredstvima EU iz IPA
program 2008;
 vođena je aktivnost na sprovođenju regionalnog programa „Obrazovanje za održivi
razvoj u osnovnim školama za Zapadni Balkan“, koji je sproveo Regionalni centar za
zaštitu životne sredine, a finansiralo je Ministarstva inostranih poslova Finske;
 vođene su aktivnosti na sprovođenju projekta „Projekat zapošljavanja i sigurnog
snabdijevanja energijom korištenjem biomase u regiji Srebrenica“ u okviru kojeg će, u
cilju smanjenja emisije štetnih gasova, u osnovnim školama u opštinama Bratunac,
Milići i Srebrenica biti instalirani kotlovi na biomasu. Projekat se finansira i realizuje
od strane UNDP-a;
 u toku je realizacija IPA projekta 2007 – „Implementacija integrisanog sprječavanja i
kontrola zagađenja – IPCC direktiva“. Opšti cilj projekta je jačanje upravnog
kapaciteta institucija uključenih u aktivnosti zaštite životne sredine i osiguranje
implementacije EU zakonodavstva, a u cilju podrške integrisanom pristupu za održivi
razvoj,
 Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju imenovano je od strane
Vlade RS da sprovodi Okvirnu konvenciju Ujedinjenih nacija o klimatskim
promjenama u ime BiH, nastavilo je aktivnosti na uspostavljanju Ovlaštenog tijela
(Designated National Authority – DNA) u RS i BiH, a u cilju stvaranja
institucionalnog i zakonskog okvira za realizaciju projekata Mehanizma čistog razvoja
(Clean Development Mechanism – CDM);
 Vlada RS donijela je Odluku o utvrđivanju kriterijuma za stručnu ocjenu projekata
mehanizma čistog razvoja Kjoto protokola Okvirne konvencije Ujedinjenih nacija o
promjeni klime i Rješenje o imenovanju Tima za poslove Sekretarijata iz RS u
ovlaštenom tijelu BiH;
 Zakonom o administrativnim taksama propisane su i utvrđene administrativne takse za
spise i radnje u postupku izdavanja rješenja za upravljanje opasnim i neopasnim
otpadom, dozvola za uvoz, izvoz i transport otpada, dozvola za uvoz supstanci koje se
koriste za punjenje rashladnih uređaja i rješenja za ekološke dozvole;
 Pošto je u 2011. godini provedena procedura za izbor grafičkog prikaza „EKO
oznake“ pod sloganom „eko-proizvod“, u 2012. godini biće nastavljene aktivnosti za
dodjelu EKO oznake za proizvode koji su u skladu sa osnovnim ekološkim uslovima i
kriterijumima radi podsticanja izrade, proizvodnje i upotrebe proizvoda sa smanjenim
negativnim uticajima na životnu sredinu;
Federacija BiH
Putem budžeta FBiH, Fonda za zaštitu okoliša FBiH i drugih izvora finansiranja (EU IPA;
GEF; bilateralni aranžmani, krediti Svjetske banke i dr.) na nivou FBiH, kao i putem različitih
25
izvora finansiranja na nivou 10 kantona u FBiH u protekle tri godine u okolišnu infrastrukturu
je uloženo oko cca 76 miliona KM.
U posljednje tri godine su značajno unaprijeđeni okolišni propisi iz oblasti okoliša, kako kroz
izmjene i dopuna postojećih zakona (Zakon o upravljanju otpadom i Zakon o zaštiti zraka),
tako i izradom novih zakona (novi Zakon o zaštiti okoliša i Zakon o zaštiti prirode; Zakon o
zaštiti od buke) uz izradu odgovarajućih provedbenih propisa, a sve u cilju veće transpozicije
u BiH okolišno zakonodavstvo važnijih EU direktiva i regulativa, kao i odredbi važnijih
okolišnih međunarodnih konvencija i protokola, koje je BiH ratificirala. Vrše se odgovarajuće
pripreme za izradu Državne strategije aproksimacije sa akcionim planom za poglavlje 27.
Okoliš, u okviru aktivnosti na realizaciji IPA 2008 projekta „Jačanje BiH institucija nadležnih
za okoliš i priprema za pretpristupne fondove“.
U oblasti voda i vodne infra strukture u posljedne tri godine (2009, 2010. i 2011. godine) u
cilju usklađivanja sa acquis-em koji se odnosi na okoliš su izvršena ulaganja u podršku
politici voda, podršku implementaciji IPPC direktive, pripremu Strategije upravljanja
vodama, pripremu planova upravljanja vodama, pripremu podzakonskih propisa, monitoring
kvaliteta i kvantiteta voda, informacioni sistem voda, aktivnosti vezane za ispunjavanje
obveza BiH po osnovu međunarodnih konvencija, sporazuma i bilateralnih ugovora, te vodnu
ifrastrukturu. U navedenom perodu ukupno je uloženo 26.220.000 EUR. U nastavku se daje
tabelarni pregled ulaganja po izvorima finansiranja, vrste ulaganja i planovi ulaganja za do
2014. godine.
Financijer
Naziv projekta
Utrošena
sredstva (EUR)
2009-2011
Planirano (EUR)
2012-2014
Agencija za vodno
područje rijeke Save
Monitoring kvaliteta i kvantiteta voda,
informacioni sistem voda, upravljanje
vodama, priprema planova upravljanja,
izrada pod-zakonskih akata i ispunjavanje
međunarodnih obaveza BiH
4.000.000
3.500.000
Agencija za vodno
područje rijeke Save
Infrastruktura za zaštitu od voda
11.500.00
11.700.000
Agencija za vodno
područja Jadranskog
mora
Monitoring kvaliteta i kvantiteta voda,
informacioni sistem voda, upravljanje
vodama, priprema planova upravljanja,
izrada pod-zakonskih akata i ispunjavanje
međunarodnih obaveza BiH
1.300.000
3.400.000
Agencija za vodno
područja Jadranskog
mora
Infrastruktura za zaštitu od voda
1.700.000
2.600.000
Budžet FBiH
Kapitalni
grant
za
vodoprivreduinfrastruktura za zaštitu od voda
780.000
8.700.000
GEF, SIDA, IPA
2010 i Budžet FbiH
GEF, Budžet FBiH,
Općine i Industrija
GEF projekt „Zaštita kvaliteta voda u BiH“
5.000.000
11.000.000
440.000
4.500.000
EU-IPA 2007
EU-IPA
2008
/
Općina Čitluk
EIB, IPF-MW, IPA
2009/2010, Općine
EBRD, IPA 2010,
IPA 2011, Kanton
Sarajevo
GEF projekt: „Upravljanje rijekama
Neretvom i Trebišnjicom“
Izgradnja odvodnih kolektora za naselje
Živinice
Rekonstrukcija WWTP Čitluk i kanalski
kolektor do Međugorja
EIB project:
„Water & Sanitation FBiH“
Sanacija i rekonstrukcija kanalizacije i
WWTP Butila- Sarajevo
1.500.000
2.000.000
40.000.000
40.000.000
26
IPA 2010
IPA 2010, EBRD,
Općina Čapljina
IPA 2011
WB-IDA kredit, GEF
grant
kfw, Općina, Fond za
okoliš
EBRD,
SIDA,
Općina
UKUPNO:
Izgradnja kanalizacije Ljubuški
Izgradnja II faze vodovodnog sistema
Dubravska visoravan
Regulacija r. Bosne u Sarajevskom polju
GEF projekt „Inicijativa za poplave i suše u
slivu r. Drine“
Izgradnja kanalizacije i WWTP za naselje
Bihać (60.000 PE)
Izgradnja kolektora kanalizacije i WWTP za
naselje Cazin
EUR
2.000.000
6.000.000
3.400.000
6.000.000
12.000.000
6.000.000
26.220.000
162.800.000
Zapadnohercegovačka županija
U Zapadnohercegovačkoj županiji je tek u 2012.godini otvoren poseban račun za prikupljanje
namjenskih sredstava za zaštitu okoliša.
Zeničko-dobojski kanton
Sredstva koja se prikupljaju na nivou Ministarstva za prostorno uređenje, promet i
komunikacije i zaštitu okoline Zeničko-dobojskog kantona su sredstva koja potiču uglavnom
od sredstava prikupljenih pri registraciji motornih vozila.
Donošenjem Uredbe o posebnim naknadama za okoliš koje se plaćaju pri registaciji motornih
vozila55, sredstva pri registraciji motornih vozila je počeo da prikuplja Fond za zaštitu okoliša
FBiH, a od avgusta 2011.godine 70% prikupljenih sredstava se počelo vraćati kantonima.
Zeničko-dobojski kanton po tom osnovu na godišnjem nivou prikupi oko 1.100.000,00 KM,
od čega 80% transferiše općinama kantona sa čijeg područja su sredstva prikupljena. Općine
taj novac troše uglavnom za komunalnu infrastrukturu, o čemu na kraju godine dostavljaju
izvještaj.
Sredstva u iznosu od 20% (dakle oko 660.000,00 KM) su utrošena za nabavku mobilne
stanice za mjerenje kvaliteta zraka, za projekte nevladinih organizacija i za podizanje svijesti
svih slojeva stanovništva o značaju i važnosti zaštite okoliša.
Planovi za ulaganja u budućnosti vezani su u najvećoj mjeri za sanaciju i zatvaranje
postojećih nesanitarnih deponija po općinama i zbrinjavanje otpada tipa animalnog,
farmaceutskog, elektroničkog itd.
Tuzlanski kanton
U 2011. godini stupio je na snagu provedbeni propis kojim se reguliše naplata sredstava koje
se plaćaju pri registraciji motornih vozila, čime se sredstva koja se prikupe od naplate pri
registraciji vozila uplaćuju na račun Fonda za zaštitu okoliša FBiH.
Članom 25. Zakona o Fondu za zaštitu okoliša Federacije BiH56 definisano je da će sredstva
prikupljena u Fond biti raspoređena između Federacije i kantona u odnosu 30% spram 70%
(Federacija 30% - kantoni 70%).
Takođe krajem 2011. godine stupio je na snagu i provedbeni propis kojim se propisuju vrste
naknada zagađivačima zraka prema vrsti, količini i porijeklu emisije zagađujućih materija,
obveznici plaćanja naknada, kriteriji za obračun naknade i korektivni podsticajni koeficijenti.
S obzirom da je prikupljanje sredstava po ovom provedbenom propisu direktno povezano sa
uspostavljanjem Registra zagađivača i zagađivanjima u FBiH, koji još nije uspostavljen, to se
očekuje u narednom periodu i značajniji priliv sredstava.
55
56
„Službene novine F BiH“ broj: 14/11 i 26/11
“Službene novine FBiH”, broj: 33/03
27
Sredstva za zaštitu okoliša se planiraju i dalje ulagati za realizaciju projekata iz oblasti zaštite
okoliša i unapređenje stanja u oblasti zaštite okoliša, u segmentima zaštite zraka, tla i voda sa
posebnim akcentom na podršku korištenju obnovljivih izvora energije, te očuvanje i dalji
razvoj zaštićenog područja planine Konjuh.
Herceg-bosanska županija
Ministarstvo graditeljstva, obnove, prostornog uređenja i zaštite okoliša Herceg-bosanska
županije, u smislu ulaganja sredstava u životnu sredinu, izdvaja financijska sredstva za
projekte zaštite okoliša i projekte iz oblasti infrastrukture. U zadnje tri godine u svrhu potpore
navedenim projektima izdvojeno je 400.000,00 KM. U tijeku je i izrada Prostornog plana
Herceg-bosanska županije, za što je u proračunu Herceg-bosanska županija planirano
80.000,00 KM.
Hercegovačko-neretvanska županija
Uloženo cca. 300.000,00 KM u održavanje PP Hutovo blato u zadnje 3 godine, dok se
namjerava uložiti i više u narednom razdoblju.
Bosansko-podrinjski kanton
Podaci o uloženim sredstvima u životnu sredinu i ekološku infrastrukturu u posljednje tri
godine nisu dostupni, jer se ulaganje vrši sa više nivoa vlasti. Privredni subjekti ulažu u
monitoring zraka, vode tla, odnosno u okolinsku dokumentaciju. Nije bilo ulaganja u oblast
zbrinjavanja komunalnog otpada. Buduća ulaganja, shodno raspoloživim finansijskim
sredstvima, biće najvećim dijelom usmjerena na zbrinjavanje komunalnog otpada.
Županija posavska
Prema Izvršenjima proračuna u posljednje tri godine Ministarstvo prometa, veza turizma i
zaštite okoliša Županije Posavske izdvojilo je grant za zaštitu okoliša 20.000,00 KM ali Vlada
županije posavske je u 2012. godini izradila projekte, te planira uređenja površinu oko javnih
objekata te uz prometnice na prostoru Županije u iznosu od oko 900.000,00 KM. Osim toga u
posljednje tri godine Vlada Županije Posavske je, preko resornih ministarstava, konstantno
ulagala u uređenje okoliša, te je za te svrhe izdvojeno oko 300.000,00 KM.
Brčko distrikt BiH
U pripremi je donošenje novog Zakona o zaštiti životne sredine BD BiH a u skladu sa
prijedlogom nedavno završenog projekta iz IPA 2007 „Podrška implementaciji IPPC direktive
u BiH“ gdje su predloženi novi zakon o zaštiti životne sredine BD BiH kao i pripadajući
podzakonski akti.
Ulaganja u oblast zaštite životne sredine i poboljšanje ekološke infrastrukture privrednog
subjekta „Bimal“ d.d. Brčko- fabrika jestivog ulja u 2010. godini:
 ulaganje u poboljšanje proizvodnog procesa: 66.000 KM
 ulaganje u ekološku infrastrukturu: 176.000 KM
8. Pružite detaljan opis (uz kadrovsku popunjenost) tijela uprave (ministarstava,
agencija, itd.) koja su nadležna za donošenje, primjenu i sprovođenje propisa i politike u
oblasti životne sredine, kako na državnom tako i na nižim (npr. regionalnim) nivoima?
Kako su podijeljene odgovornosti za dostizanje ciljeva u različitim sektorima (voda,
otpad, zaštita prirode, šume, itd.) i kako je obezbijeđena koordinacija aktivnosti?
Navedite ukratko sve planove koji imaju za cilj razvijanje i jačanje administrativnih
kapaciteta. Molimo navedite budžetska sredstva dodijeljena administrativnim tijelima,
uključujući i agencije.
28
Ministarstvu vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH (MVTEO BiH) su dodijeljene
određene nadležnosti nad zaštitom okoliša na osnovu Zakona o ministarstvima i drugim
tijelima uprave BiH57, kao što je navedeno u članu 9: „Ministarstvo je nadležno i za
obavljanje poslova i zadataka iz nadležnosti BiH koji se odnose na definiranje politike,
osnovnih principa, koordiniranje djelatnosti i usklađivanje planova entitetskih tijela vlasti i
institucija na međunarodnom planu u područjima poljoprivrede, energetike, zaštita okoliša,
razvoja i korištenja prirodnih resursa“. Jedan od osam sektora u sklopu Ministarstva je Sektor
za prirodne resurse, energetiku i zaštitu okoliša, kojim rukovodi pomoćnik ministra i ima u
svom kabinetu jednog referenta. Sektor se sastoji od šest odsjeka: Odsjek za vodne resurse (4
državna službenika i 1 referent), Odsjek za turizam (5 državnih službenika), Odsjek za
primarnu energiju i politiku (3 državna službenika i 1 referent), Odsjek za sekundarnu
energiju i projekte (3 državna službenika), Odsjek za implementaciju (projekata 6 državnih
službenika i 1 referent) i Odsjek za zaštitu okoliša (8 državnih službenika i 1 referent) koji je
kompletiran u skladu sa postojećim Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji ministarstva.
Ukupan broj zaposlenih u Sektoru za energetiku prirodne resurse i zaštitu okoline je 34. Inače
u Odsjeku za zaštitu okoline obavljaju se poslovi osnovne djelatnosti i to: normativno-pravni,
studijsko-analitički, stručno-operativni i informaciono-dokumentacioni poslovi koji se odnose
na: predlaganje politike, osnovnih principa, koordiniranje djelatnosti i usklađivanje planova
entitetskih tijela vlasti i institucija na međunarodnom planu u području zaštite okoline, a
posebno poslovi, pripreme, predlaganja i koordinacije provođenja razvojne politike,
međunarodne saradnje i programa BiH, zakona, podzakonskih i drugih propisa na nivou BiH,
analitičkog praćenja i izrade stručnih analiza, informacija i mišljenja u oblasti: okolinske
problematike i međunarodne saradnje u provođenju rezolucija i zaključaka svjetske
konferencije o okolini i razvitku (Rio, 1992.), Svjetskog summita o održivom razvitku
(Johannesburg, 2002.), Agende 21, kao i izrade i provođenja vlastitih – bh. programa i
strateških dokumenata i međunarodnih studija iz ove oblasti; međunarodnu suradnju BiH u
oblasti unapređenja i zaštite okoline; koordinacija međunarodnih aktivnosti BiH i vlastitih
programa u oblasti programa tehnološke budućnosti i regionalne saradnje; koordinaciju izrade
strateških dokumenata BiH u oblasti uređenja i razvitka okolinske politike; pripremu za
pristupanje BiH značajnim novim međunarodnim sporazumima (konvencijama i protokolima)
za zaštitu okoline i praćenje procesa njihovog usvajanja i provođenja u BiH; koordinaciju
provođenja međunarodnih sporazuma i ugovora iz oblasti zaštite okoline i djelovanja
entitetskih tijela nadležnih za okolinu u provođenju ovih akata u BiH; koordinaciju
međunarodnih programa i projekata zaštite globalne okoline u BiH; koordinaciju saradnje, u
ime BiH, s organizacijskim tijelima i forumima ovih programa i njihovih finansijskih
fondova; pripremu i koordinaciju izrade zakonske legislative i regulative iz oblasti zaštite
okoline i prirodnih resursa na nivou BiH; saradnju s međunarodnim multilateralnim i
bilateralnim organizacijama u provođenju međunarodnih sporazuma (konvencija i protokola)
u oblasti zaštite okoline; saradnju sa strukturama Evropske unije (Evropska komisija i
Agencija za okolinu) u oblasti razvitka okolinske politike BiH i usklađivanja bh. zakonske
legislative i propisa te standarda u oblasti zaštite okoline sa standardima i propisima Evropske
unije te njihovog provođenja u praksi.
Uprava Bosne i Hercegovine za zaštitu zdravlja bilja je upravna organizacija u sastavu
ministarstva vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH odgovorna za zdravlje bilja,
proizvodnju i promet sjemena i sadnog materijala, zaštitu novih sorti, promet i upotrebu
fitofarmaceutskih sredstva (FFS) i mineralna gnojiva. Uprava je Odlukom Vijeća ministara
BiH58 imenovana za koordinaciju provedbe Roterdamske konvencije u BiH. U skladu sa
57
58
„Službeni glasnik BiH“ , broj 5/03
„Službeni glasnik BiH“, broj 15/10
29
Odlukom Uprava je odgovorna za: podnošenje Tajništvu odgovora o budućem uvozu
kemikalija na koje se primjenjuje postupak prethodnog pristanka (»PIC postupak«) u skladu
sa člankom 10. Konvencije, prijenos Obaviještenja o izvozu u skladu sa člankom 12.
Konvencije, podnošenje Tajništvu Roterdamske konvencije obavještenja o poduzetim
konačnim regulatornim mjerama u skladu sa članom 5. Konvencije, podnošenje Tajništvu
prijedloga za uključivanje u Aneks III Konvencije jako opasnih formualcija pesticida u skladu
sa člankom 6. Konvencije. Uprava je u svom radu dužna osigurati diseminaciju informacija
koje se tiču odredbi Konvencije prema nadležnim organima kao i prema drugim
zainteresiranim stranama kao što su uvoznici, izvoznici i nadležne inspekcijske službe i
carinska služba. Uprava je odgovorna za provođenje Zakona o fitofarmaceutskim sredstvima
BiH59 kojim se uređuje registracija, promet i nadzor stavljanja u promet aktivnih tvari i FFS.
Uprava ukupno ima 20 zaposlenih a Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji
Uprave BiH za zaštitu zdravlja bilja predviđeno je ukupno 40 zaposlenih. Budžet Uprave za
2012 godinu iznosi 1.216.000,00 KM.
Odlukom Vijeća ministara 18. decembra 2000. godine utemeljen je Ured za veterinarstvo
Bosne i Hercegovine (UZV BiH). Ovaj državni organ pod direktnom je nadležnošću
Ministarstva vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH. Provedbu zakonom propisanih
nadležnosti Ured za veterinarstvo obavlja harmonizirano i u skladu s operativnim
aktivnostima entitetskih veterinarskih službi.
Agencija za sigurnost hrane Bosne i Hercegovine je samostalna upravna organizacija
osnovana Odlukom Vijeća ministara BiH60, autoritet za sigurnost i kvalitet hrane, primjenu
međunarodnih konvencija i međunarodnih sporazuma iz područja sigurnosti hrane i hrane za
životinje obavezujućih za BiH. Na osnovu Zakona o hrani61 Agencija je nadležna za analizu
rizika (procjenu, upravljanje i obavještavanje o riziku), iniciranje, pripremu, izradu i
predlaganje propisa o hrani, kao i drugih zadataka iz njenog djelokruga rada. Agencija,
shodno odredbama Zakona, obavlja sljedeće djelatnosti:
1)
Pruža naučne savjete, te naučnu i tehničku pomoć zakonodavstvu i politici Bosne i
Hercegovine u svim područjima koja imaju direktan ili indirektan utjecaj na sigurnost hrane i
hrane za životinje. Agencija daje nezavisne podatke o svim pitanjima u okviru tih područja i
prenosi podatke o rizicima.
2)
Predstavlja kontakt tačku za aktivnosti u komisiji Codex Alimentarius, RASFF
sistemu i WHO/FAO INFOSAN mreži.
3)
Doprinosi visokom nivou zaštite života i zdravlja ljudi, te u tom smislu, vodi računa o
zdravlju i dobrobiti životinja, zdravlju bilja i okoline, na području Bosne i Hercegovine.
4)
Prikuplja i analizira podatke kako bi se omogućilo karakteriziranje i praćenje rizika
koji imaju direktan ili indirektan utjecaj na sigurnost hrane i hrane za životinje.
5)
Zadaci Agencije obuhvataju i pružanje:
a)
Naučnih savjeta, naučne i tehničke pomoći vezano uz ljudsku ishranu u vezi sa
zakonodavstvom Bosne i Hercegovine, kao i pomoći u komunikaciji vezano za pitanja ishrane
u okviru programa zdravstvene zaštite u Bosni i Hercegovini;
b)
Naučnih mišljenja o drugim pitanjima vezanim uz zdravlje i dobrobit životinja i
zdravlje bilja;
c)
Naučnih mišljenja o proizvodima, uključujući hranu i hranu za životinje, vezano uz
genetski modificirane organizme.
„Službeni glasnik BiH” broj 49/04
„Službeni glasnik BiH“, broj 22/05
61
„Službeni glasnik BiH“, broj 50/04
59
60
30
6)
Agencija je dužna pružati naučna mišljenja koja će služiti kao naučna osnova za izradu
i usvajanje mjera Vijeća ministara, koje su u okviru djelatnosti Agencije.
7)
Agencija je dužna obavljati svoje zadatke u uslovima koji će joj omogućiti da bude
referentna tačka zahvaljujući svojoj nezavisnosti, naučnom i tehničkom kvalitetu mišljenja
koja daje i informacija koje prosljeđuje, transparentnosti svojih procedura i metoda rada i
pažnji koju posvećuje provođenju povjerenih joj zadataka.
8)
Agencija je dužna djelovati u uskoj saradnji sa nadležnim organima, koji su obavezni,
unutar svojih nadležnosti, osigurati ispunjenje zadataka Agencije.
9)
Agencija i nadležni organi sarađuju u unapređivanju efektivne povezanosti između
funkcija procjene rizika, upravljanja rizikom i objave rizika.
Pored navedenog, Zakonom su definisani zadaci Agencije, i to:
a)
Pruža nadležnim organima najbolja naučna mišljenja u svim predmetima utvrđenim
zakonodavstvom i o svim bitnim pitanjima u okviru svojih djelatnosti;
b)
Unapređuje i koordinira razvoj jedinstvenih metodologija ocjenjivanja rizika u
područjima u okviru svoje djelatnosti;
c)
Inicira, priprema i organizira izradu provedbenih propisa iz Zakona;
d)
Pruža naučnu i tehničku podršku nadležnim organima u područjima u okviru svoje
djelatnosti i kad se to od nje zatraži, u tumačenju i razmatranju mišljenja ocjene rizika;
e)
Stavlja na raspolaganje naučne studije u okviru svojih djelatnosti;
f)
Traži, prikuplja, uspoređuje, analizira i sumira naučne i tehničke podatke u područjima
u okviru svoje djelatnosti;
g)
Preduzima mjere kojima se utvrđuju i karakteriziraju rizici koji se pojavljuju u
područjima u okviru svoje djelatnosti;
h)
Uspostavlja sistem i mreže organizacija koje djeluju u okviru njene djelatnosti i
odgovara za njihovo djelovanje;
i)
Pruža naučnu i tehničku pomoć u postupcima upravljanja kriznim stanjima koje
provode nadležni organi vezano uz sigurnost hrane i hrane za životinje;
j)
Osigurava da javna tijela i zainteresovane strane hitno dobiju pouzdane, objektivne i
opsežne podatke u okviru djelatnosti Agencije;
k)
Izražava samostalno vlastite zaključke i usmjerenja u pitanjima u okviru svoje
nadležnosti.
Agencija takođe obavlja i druge poslove utvrđene Zakonom i drugim propisima. Sastoji se od
četiri Sektora: Sektor analize rizika (sa osam Odsjeka: Odsjek za sigurnost hrane, Odsjek za
sigurnost proizvodnje, Odsjek za patogene mikroorganizme, Odsjek za saradnju sa Codex
Alimentarius komisijom, Odsjek za hemijske supstance, Odsjek za vodu i piće, Odsjek za
razvoj i saradnju sa laboratorijama; Odsjek za deklarisanje-etiketiranje), Sektor upravljanja
krizom i hitnim slučajevima (u sastavu je Odsjek za saradnju sa međunarodnim projektnim
organizacijama), Sektor službene kontrole, sljedivosti, upravljanja rizikom i obavještavanja o
riziku i Sektor zajedničkih službi. Ukupan broj zaposlenih: 38 (31 državni službenik, 7
zaposlenika). Struktura kadra: doktori veterine, doktori medicine, inženjeri poljoprivrede i
tehnologije, biolozi, ekonomisti i pravnici, od čega tri doktora nauka iz oblasti veterinarstva,
medicine i poljoprivrede (u naučno-nastavnom zvanju zvanju docenta) i osam magistara
nauka. Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta Agencije
predviđeno je ukupno 49 zaposlenih. Agencija je ostvarila dobru saradnju na domaćem
(nadležne institucije, laboratorije za kontrolu hrane, nadležni inspekcijski organi i dr.) i
međunarodnom nivou (European Food Safety Agency; World Health Organization; Food
Agriculture Organization; Codex Alimentarius; DG SANCO) koja se odvija kroz izradu
propisa, prikupljanje i analizu podataka u cilju karakteriziranja i praćenja rizika, koordinira i
unapređuje razvoj jedinstvenih metodologija ocjena rizika, procjenu rizika, pruža naučnu i
31
tehničku pomoć u postupcima upravljanja kriznim stanjima koje provode nadležni organi
vezano za sigurnost hrane.
Budžetska sredstva Agencije za 2012 godinu iznose 1.707.000,00 KM.
Republika Srpska
Poslovi iz oblasti zaštite životne sredine shodno Zakonu o republičkoj upravi62 spadaju u
djelokrug rada više organa uprave Republike Srpske:
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS
U nadležnosti Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS, a vezano za
oblast životne sredine nalaze se poslovi koje se obavljaju u okviru: Resora za urbanizam i
prostorno planiranje, Resora za građevinarstvo, Resora za zaštitu životne sredine i Resora za
koordinacuju projekata i razvoj.
a) Resor za urbanizam i prostorno planiranje obavlja poslove u oblasti urbanizma i
prostornog planiranja i druge stručne poslove koji se odnose na integralno
planiranje i uređenje prostora, primjena Prostornog plana RS, upravni nadzor,
revizija i davanje saglasnosti na prostorne planove jedinica lokalne samouprave i
posebnih područja, na urbanističke i regulacione planove, reviziju prostornoplanske dokumentacije, razvojne programe i investiciono-tehničku dokumentaciju
od posebnog interesa za RS urbanističko planiranje, uspostavljanje jedinstvene
centralne baze podataka o prostoru RS i sl. U okviru resora sistematizovano je 10
radnih mjesta sa 10 izvršioca, trenutno je zaposleno 8 službenika.
b) Resor za građevinarstvo obavljaju poslova ispitivanja i stručnog osposobljavanja,
građenje i poslovi u vezi sa uređenjem građevinskog zemljišta, proizvodnjom
građevinskog materijala, razvojem i uslugama u oblasti građevinarstva,
stambenom izgradnjom i njenim finansiranjem, stambenim odnosima, sticanjem
svojine nad stambenim zgradama i stanovima u zajedničkoj svojini, poslovi vezani
za održavanje i upravljanje zgradama i zajedničkim dijelovima zgrada i drugi
poslovi iz stambeno-komunalne djelatnosti, uspostavljanje i vođenje jedinstvene
centralne baze podataka o izdatim ovlaštenjima za oblast građenja i sl.. U okviru
resora sistematizovano je 10 radnih mjesta sa 10 izvršioca, trenutno je zaposleno
8 službenika.
c) Resor za zaštitu životne sredine koji obavlja poslove integralne zaštite i
unapređenja zaštite životne sredine, istraživanje, planiranje i upravljanje kroz
mjere zaštite životne sredine, zaštita prirodnih resursa, te prirodnog i kulturnog
nasljeđa, učešće u izradi i realizaciji programskih akata na domaćem i
međunarodnom nivou iz oblasti zaštite životne sredine, ostvarivanje i koordinacija
stručne saradnje i razmjena iskustava sameđunarodnim idomaćim organima i
organizacijama i nevladinim organizacijama u oblasti zaštite životne sredine,
učešće u realizaciji projekata finansiranih od strane međunarodnih finansijskih
organizacija u oblasti zaštite životne sredine, i zrada zakonskih i podzakonskih
akata iz oblasti zaštite životne sredine i sl.. U okviru resora sistematizovano je 12
radnih mjesta sa 12 izvršioca, trenutno je zaposleno 10 službenika.
d) Resor za koordinacuju projekata i razvoj ostvaruje učešće u procesima evropskih
integracija kroz projekte i programe finansiranja u oblasti prostornog planiranja,
građevinarstva i ekologije, studijsko-analitički poslovi iz oblasti koordinacije
62
"Službeni glasnik RS", broj: 118/08, 11/09, 74/10 i 24/12
32
projekata i razvoja, poslovi nabavki u toku realizacije projekata, finansijski
poslovi, tehnički poslovi nadzora i kontrole u toku realizacije projekata i sl.. U
okviru resora sistematizovano je 7 izvršioca, od toga je 6 zaposlenih.
Ukupan broj zaposlenih iznosi 32.
Organizaciona shema Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS:
1.KABINET
MINISTRA
INTERNI
REVIZOR
MINISTAR
1.1.Šef kabineta
1
1.2.Savjetnik
ministra
1
1
1.3. Službenik za
odnose
sa
javnošću
1.4.Viši str.sar.za
koordin. evropskih
integracija
1.5.SekretarKoordinator
ministra
1.6. Vozač
1
1
1
1
4. RESOR ZA ZAŠTITU
ŽIVOTNE SREDINE
2. RESOR ZA URBANIZAM
I
PROSTORNO
PLANIRANJE
3. RESOR ZA
GRAĐEVINARSTVO
2.1. Pomoćnik ministra
1
3.1.Pomoćnik ministra
1
4.1. Pomoćnik ministra
2.2.Stručni savjetnik za
urb. i prostorno planiranje
2.3.Viši str.sar. za urban. i
prostorno planiranje
1
3.2.Stručni savjetnik za
građevinarstvo
3.3.Viši str.sar. za
normativno-prav. poslove
1
2.4.Viši
str.sar.
za
upravno- nadzorne poslove
1
3.4.Viši str.sar. za upravnonadzorne
posl.
u
st.kom.dje
1
2
1
1
5.RESOR ZA kOORDINACIJU
PROJEKATA I RAZVOJ
6.SEKRETARIJAT
MINISTARSTVA
1
5.1. Pomoćnik ministra
1
4.2.Stručni savjetnik za
zaštitu životne sredine
4.3.Viši str. sar. za
zaštitu prirode
1
5.2.Stručni savjetnik
1
1
5.3.Viši. saradnik. za fin.
praćenje projekata
1
4.4. Viši str. sar. za klim.
promjene i ozon
1
5.4. Viši.str.sar. za
tehničke poslove
1
6.1.Sekretar
ministarstva
6.2.Viši str. sar. za
pravnei kadrov. posl.
6.3. Viši str. sar. za
rad kom. za stručne
ispite
6.4.Saradnik
za
adminis.tehničke
poslove
1
1
1
2
2.5. Viši str.sara. za
upravno- pravne poslove
1
3.5.Viši str. saradnik za
poslove građenja
1
4.5. Viši str.sar. za normat.
prav. posl. vođ. upr.post.
1
5.5.Viši saradnik za
poslove nabavki
1
2.6.Viši str.sar. za uspp.
jedinstv. inf. sistema o
prostoru
2.7.Viši str. saradnik za
GIS sistem
1
1
1
4.6. Viši str. sar. za ekolo.
dozvole i zaštitu voda
1
2
1
4.7.Viši str. sar. za ekol.
dozvole i zašt. zemljiš.
1
5.6. Viši saradn. za
finans.
poslove u projektima
5.7.Viši sar za pripremu i
koordinaciju
projojekata
2.8. Viši str.sar. za registar
zagađivača u GIS sistemu
1
3.6.Viši str.sar. za upravnopravne
posl.u
obl.građenja
3.7.Viši str.sar. za upravnonadzor.
posl.
u
ob.građenja
3.8.Viši
str.sar.
za
upotrebne.
Dozvole obj. i građ.
zemljišt.
3.9.Službenik za analitit.
inform.posl.
u
obl.
građenja
1
4.8. Viši str. sar. za
zaštitu vazduha
1
1
4.9. Viši str. sar. za uprav.
komunalnim otpadom
1
6.1.5.Saradnik za
administrat. poslove
1
4.10. Viši str.sar. za uprav.
opasnim
i
neopa.
otpadom
4.11.Viši str.sar. za zašt.
podr. i prirodne resurse
1
6.1.6.Operater
2
1
4.12. Viši str. sar. za
zašt. životne sredine
1
6.1.7.Saradnik
pomoć.tehničke
poslove
6.1.8.Vozač
1
1
6.1.1.ODJELJENJE
ZA EKON. FINANS.
I OPŠTE POSL.
6.1.2.Načelnik odjelj.
za ekon. Fin.i opšte
posl
6.1.3.Viši saradnik.
za fin. poslove i javne
nab.
6.1.4. Viši str sar. za
norm. pravne i opšte
posl.
za
1
1
1
1
2
Budžet ministarstva za prostorno uređenje, gradjevinarstvo i ekologiju RS, ne uzimajući u
obzir budžet fonda, za 2012. godinu iznosi 3.936.000 KM.
Fond za zaštitu životne sredine i energetsku efikasnost RS obavlja poslove u vezi sa
prikupljanjem sredstava, kao i finansiranjem pripreme, sprovođenja i razvoja programa,
projekata i sličnih aktivnosti u oblasti očuvanja, održivog korišćenja, zaštite i unapređivanja
životne sredine, te u oblasti energetske efikasnosti i korišćenja obnovljivih izvora energije, a
naročito, stručne i druge poslove u vezi sa pribavljanjem, upravljanjem i korišćenjem
sredstava Fonda, iniciranje, finansiranje, posredovanje i kontrolu realizacije projekata iz
33
djelokruga rada Fonda, posredovanje u vezi sa finansiranjem zaštite životne sredine,
energetske efikasnosti i obnovljivih izvora energije iz sredstava međunarodnih organizacija,
finansijskih institucija i tijela, kao i stranih pravnih i fizičkih lica, kontinuirano praćenje
programa, projekata i ostalih aktivnosti kroz mjerljive efekte zaštite životne sredine, količinu
ušteđene energije i novca, i smanjenje emisije zagađivača, vođenje odvojenih baza podataka o
programima, projektima i sličnim aktivnostima iz područja zaštite životne sredine, energetske
efikasnosti i obnovljivih izvora energije, te o potrebnim i raspoloživim finansijskim
sredstvima za njihovo ostvarivanje i sl. Fond obezbjeđuje finansijsku podršku za ostvarivanje
ciljeva i načela zaštite životne sredine i unapređenja energetske efikasnosti, definisanih u
republičkim strateškim dokumentima i lokalnim ekološkim akcionim planovima jedinica
lokalne samouprave, radi podizanja kvaliteta sistemskog i cjelovitog očuvanja životne
sredine, očuvanja prirodnih zajednica i racionalnog korišćenja prirodnih dobara i energije, kao
osnovnih uslova održivog razvoja, te ostvarivanja prava čovjeka na zdravu životnu sredinu.
Sredstva Fonda koriste se za finansiranje zaštite životne sredine, energetske efikasnosti i
obnovljivih izvora energije, u skladu sa zakonom, statutom, programom rada Fonda, kao i
strateškim dokumentima RS.
Budžet Fonda iznosi 1 794.000,00 KM za 2012. godinu.
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS
U nadležnosti Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS, poslovi se obavljaju
u okviru: Resora za poljoprivredu i ruralni razvoj, Resora za veterinarstvo, Resora šumarstva
i lovstva Resor za vodoprivredu.
a)
Resor za poljoprivredu i ruralni razvoj obavlja aktivnosti iz oblasti zemljišne politike,
zaštite uređenja i korišćenja poljoprivrednog zemljišta, agroekologije, zaštite i unapređenja
zdravlja bilja od štetnih organizama, sprečavanja unošenja i širenja karantinski i ekonomski
štetnih organizama, izdavanje rješenja i saglasnosti iz oblasti zaštite zdravlja bilja, registracije
sredstava za zaštitu i ishranu bilja, izdavanje dozvola za uvoz, proizvodnju i promet sredstava
za zaštitu bilja, kontrolu proizvodnje bilja, sjemena i sadnog materijala, izdavanje dozvola za
uvoz, proizvodnju i promet bilja, sjemena i sadnog materijala, sortne liste, sredstava za
ishranu bilja kao i druge poslove određene zakonom. U okviru ovog resora nalazi se:
odjeljenje za biljnu proizvodnju i fitosanitanu oblast (4 zaposlena izvršioca od 6
sistematizovanih), odjeljenje za agrarne resurse (4 zaposlena izvršioca od 6 sistematizovanih)
i odjeljenje za ruralni razvoj (1 zaposlen izvršilac od 1 sistematizovan).
b)
Resor za veterinarstvo obavlja poslove koji se odnose na: organizovanje zdravstvene
zaštite životinja i obavljanje veterinarske djelatnosti, otklanjanje, sprečavanje pojave,
suzbijanje i iskorjenjivanje zaraznih bolesti životinja, sprečavanje bolesti koje su zajedničke
za ljude i životinje, reprodukcija životinja, primjena zaoohigijenskih i tehnoloških mjera u
uzgoju životinja i stočarskoj proizvodnji i zaštiti čovjekove okoline u oblasti uzgoja i prometa
životinja, proizvodnje i prometa proizvoda, sirovina i otpadaka životinjskog projekla i stočne
hrane. Broj zaposlenih je: 2 izvršioca u veterinarskoj epidemiologiji i 3 zaposlena u okviru
veterinarske legislative. U okviru ovog resora nalazi se i odjeljenje za unos podataka
obilježenih životinja kao unutrašnja organizaciona jedinica u kojem se nalazi 9 zaposlenih.
c)
Resor šumarstva i lovstva obavlja poslove koji se odnose na utvrđivanje i sprovođenje
razvojne politiku u oblasti šumarstva i lovstva, upravljanje i gazdovanje šumskim i lovnim
resursima, unaprjeđenje i korišćenje šuma i divljači, sprovođenje mjera zaštite šuma i divljači,
izradu strateških dokumenata, planova i programa za upravljanje i gazdovanje šumama i
lovištima. U reosoru je sistematizovano 8 radnih mjesta, a zaposleno je 6 izvršilaca.
34
d)
Resor za vodoprivredu obavlja poslove uspostavljanja i vođenja Informacionog
sistema voda (GIS), vođenje registara, pripremu strategija, programa, kao i praćenje i
koordinaciju rada drugih organizacija uprave iz oblasti voda. U resoru je zaposleno 3
službenika od 7 sistematizovanih.
Ukupan broj zaposlenih iznosi u ministartsvu je 70 izvršilaca.
U okviru ministarstva kao upravne organizacije posluju: Agencija za vode oblasnog riječnog
sliva Save, Agencija za vode oblasnog riječnog sliva Trebišnjice, Republički
hidrometeorološki zavod Republike Srpske i Agencija za šume RS
Agencija za vode oblasnog riječnog sliva Save i Agencija za vode oblasnog riječnog sliva
Trebišnjice nadležne su za realizaciju zadataka iz obalsti sektora voda, organizuju
prikupljanje, upravljanje i raspodjelu podataka o vodnim resursima; organizuju praćenje
stanja i korišćenje voda – monitoring, hidrološko stanje, kvalitativno stanje, ekološko stanje,
se stanje podzemnih voda; priprema planove upravljanja riječnim slivovima za svoj oblasni
riječni sliv; pripremaju planove, elaborate i projekte za sprečavanje i smanjenje štetnih uticaja
na vode; preduzimaju hitne mjere na sprečavanju ili smanjenju uticaja štetnih pojava na vode;
izdavanje vodopravnih akata i sl. U Agenciji za vode oblasnog riječnog sliva Save ima 35
sistematizovanih radnih mjesta, a broj izvršilaca jeste 38. U Agenciji oblasnog riječnog sliva
Trebišnjice je sistematizovano 19 radnih mjesta, od kojih je popunjeno 5.
Republički hidrometeorološki zavod RS obavlja poslove koordinacija aktivnosti iz oblasti
zaštite životne sredine sa Ministartvom za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologij u RS
vrši se putem resornog Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede i Savjetodavnog
vijeća za zaštitu životne sredine RS čiji je član direktor Zavoda. Pravilnikom o unutrašnjoj
organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta u Republičkom hidrometeorološkom zavodu
osnovna djelatnost je podijeljena u tri sektora: Sektor za meteorologiju, Sektor za hidrologiju i
ekologiju, Sektor za seizmologiju. Ukupan broj sistematizovanih radnih mjesta u Zavodu je
78 od čega je zaposleno 63 izvršioca. Unutar Sektora za hidrologiju i ekologiju, obrazovana je
niža organizaciona jedinica Odjeljenje za ekologiju-životnu sredinu koje ima 5
sistematizovanih radnih mjesta, od kojih je trenutno popunjeno sa 4 izvršioca.
Agencija za šume RS koja obavlja poslove koji se odnose na izradu šumskoprivrednih
osnova, dugoročnog programa gazdovanja područjem krša, programa korišćenja ostalih
šumskih proizvoda, praćenje sprovođenja planskih dokumenata, vođenje njihovog registra,
obezbjeđenje sprovođenja inventure šuma na velikim površinama, vođenje evidencija i
katastra šuma, praćenje zdravstvenog stanja šuma, stručnu koordinaciju poslova koji su u vezi
sa privatnim šumama i mjere podrške vlasnicima šuma u privatnoj svojini, vršenje opštih
regionalnih šumsko-razvojnih i lovnih planiranja, implementacija standarda i transfera znanja
u šumasrstvu, promociju interesnih grupa u procesu planiranja i održivog gazdovanja
šumskim resursima svih oblika svojine i sl. U Agenciji za šume su sistematizovana 33 radna
mjesta, od kojih je popunjeno 13.
35
Organizaciona šema Agencije za šume RS
Direktor
Sektor za ekonomske, pravne i opšte poslove
-Pomoćnik direktora-
Sektor za upravljanje i gazdovanje šumama
-Pomoćnik direktora -
Odjeljenje za planiranje, monitoring i
gazdovanje šumama
-Načelnik odjeljenja
Viši stručni saradnik za
šumskoprivredne osnove i
druge dugoročne planove
VSS za šumsku infrastrukturu i
korišćenje šumskih resursa
VSS za uzgoj šuma i lovstvo
VSS za teenski monitoring
šuma
Referent za katastar i
administrativno – tehničke
poslove
Odjeljenje za razvoj i informatikuNačelnik odjeljenja-
Izvještajno
prognozna
služba IPS
-Rukovodilac-
Područna jedinica
Mrkonjić Grad
VSS za terenski
monitoring šuma
VSS IPS –a
za područje
Mrkonjić Grada
Područna jedinica
Vlasenica
VSS za terenski
monitoring šuma
VSS IPS –a
za područje
Vlasenice
VSS IPS –a
za područje
Foče
Područna jedinica
Foča
VSS za terenski
monitoring šuma
VSS za odnose sa
vlasnicima šuma.
razvoj,
preduzetništvo i
propagandni rad
VSS za
implementaciju
razvojnih projekata
i razvojni rad
Odjeljenje za finansijsko –
računovodstvene poslove
-Načelnik odjeljenja-
Referent za budžet i
likvidaturu
Referent javne nabavke
Glavni knjigovođa
Knigovođa i konter
Službenik za
informacione
tehnologije
Referent za
informatiku i
administrativno tehničke poslove
Blagajnik
Odjeljenje za pravne,
kadrovske i opšte poslove
-Načelnik odjeljenja -
VSS za normativno
pravne poslove
Referent za prijem i
otpremu pošte (arhivar)
Tehnički sekretar
Direktora
Kurir - Domar
Vozač
36
Budžet ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS, ne uzimajući u obzir
budžete agencija i zavoda, za 2012. godinu iznosi 9.051.000 KM.
Budžet Agencije za vode oblasnog riječnog sliva Save za 2012.godinu iznosi 7.500.000 KM,
a budžet Agencije za vode oblasnog riječnog sliva Trebišnjice 740.000 KM.
Budžet Republički hidrometeorološki zavoda za 2012.godinu iznosi 1.298.550 KM.
Organizaciona šema Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS data je u
nastavku:
37
Ministar 1
Jedinica za
internu reviziju
Savjetnik Ministra
1
1. Rukovodilac jedinice 1
2. Int.revizor za procese
i sisteme Minista.
1
3.Int.revizor za procese i
sisteme upravnih org. u
sastavu Ministarstva
1
RESOR
ZA POLJOPRIVREDU
I RURALNI RAZVOJ
Pomoćnik ministra
1
RESOR ZA
PREHRAM.IND.STOČ.
HRANE 1 IND. PIĆA
Pomoćnik ministra 1
RESOR ZA
VETERINARSTVO
1. Viši str. sar. za
mlinsko.pek.industr.
1
2. Viši str. sar. za
ind.prer.voća i povrća 1
3. Viši str. sar. za
za ind. alk. i bez. pića
sokova, napitaka i flaširane
vode
1
4. Viši str. sar. za
ind.šećera i
konditorskih proizv.
1
5. Viši str. sar. za
duvansku ind. i proizv.
organske hrane
1
1. Viši str. sar. za
veterinarsku
epidemiologiju
2
2. Viši str. sar. za
veterinarsku
legislativu
2
Pomoćnik ministra
1
Odjeljenje za unos
podataka obilježenih
životinja
1. Načelnik odjeljenja 1
2. Operater
6
Odjeljenje za poljoprivr. Odjeljenje za stočarsku
politiku i medunarodnu proizvodnju
saradnju
1. Nacelnik odjeljenja 1
1. Nacelnik odjeljenja 2. Viši str. sar. za
1
planiranje i razvoj
2. Viši str. sar. za EU
stočarske proizvodnje 4
integracije
1
3. Viši str. sar. za
prać.i ocj. u poljopriv. 1
4. Viši str. sar. za
analizu i planiranje
1
5. Viši str. sar. za
fin.procedure i akredit. 1
6. Viši saradnik za inf.
sisteme i komunikaciju 1
Odjeljenje za biljnu
proizvodnju i
fitosanitarnu oblast
1. Nacelnik odjeljenja 1
2. Viši str. sar. za
zaštitu zdravlja i
ishranu biljaka
2
3. Viši str. sar. za
voćarstvo, vinogradarstvo
i rasadničarstvo
1
4. Viši str. sar. za
ratarstvo, povrtlarstvo
i sjemenarstvo
2
RESOR ZA
ŠUMARSTVO I
LOVSTVO
Pomoćnik ministra
SEKRETARIJAT
MINISTARSTVA
RESOR ZA
VODOPRIVREDU
1
Pomoćnik ministra
1. Viši str. sar. za
uređivanje i iskorištav.
šuma
1
2. Viši str. sar. za
privatne šume
1
3. Viši str. sar. za
inventuru šuma
1
4.Viši str. sar. za
ekonomiku u šumarst. 1
5. Viši str. sar. za
uzgoj i zaštitu šume 1
6. Viši str. sar. za
prirodna naslijeđa
1
7.Viši str. sar. za
lovstvo
1
1. Str. savjetnik
za upravljanje i razvoj
u oblasti voda
1
Odjeljenje za
ruralni razvoj
1. Nacelnik odjeljenja 1
2. Viši str. sar. za
konkurentnost i
održivi razvoj
1
3. Viši str. sar. za
agroekonomiju i
agrarni turizam
1
4. Viši str. sar. za
infrastrukturu i
diverzifikaciju
1
5.Viši str. sar. za
savjetodavstvo i
zadrugarstvo
1
1
Odjeljenje za upravljanje
razvoj i planiranje u
oblasti voda
1. Načelnik odjeljenja 1
2. Viši str. sar. za
upotr. i korištenje voda 1
3. Viši str. sar. za
zaštitu voda
1
4. Viši str. sar. za
uređenje vodotoka i
zaštitu voda i suše
1
5. Viši saradnik za
informacione sisteme 1
Odjeljenje za
agrarne resurse
1. Nacelnik odjeljenja 1
2. Viši str. sar. za
upravljanje poljoprivrednim
zemljištem
2
3. Viši str. sar. za
zaštitu poljoprivrednog
zemljišta
1
4. Viši str. sar. za
zemljišno-informacioni
sistem
1
5. Viši str. sar. za
registre u poljoprivredi 1
Sekretar Ministarstva 1
Odjeljenje za pravne,
kadrovske i opšte
poslove
Odjeljenje za
financijsko-računovods
poslove
1. Načelnik odjeljenja 1
2. Viši str. sar. za
normativno-pravne posl.
u oblasti polj.i rur. razv. 2
3. Viši str. sar. za
normativno-pravne posl.
u oblasti šumarstva
i lovstva
1
4. Viši str. sar. za
normativno-pravne posl.
u oblasti vodoprivrede 1
5. Viši str. sar. za
kadrovske i personalne
poslove
1
6. Viši str. sar. za
pravne poslove
1
7. Službenik za
odnose sa javnošću 1
8. Viši saradnik za
informatičke poslove 1
9. Saradnik za
admin.-tehničke poslove 2
10. Sekretar-koordinator
ministra
1
11. Operater
2
12. Vozač
3
13. Kurir
1
14. Saradnik za teh.
posl. i arhivu
1
1. Načelnik odjeljenja 1
2. Viši saradnik za
računovodstvene posl. 1
3. Saradnik za praćenje
kreditnih sredstava
1
4. Saradnik za
knjig. poslove i fin.ope. 2
5. Saradnik za
blagajničke poslove
1
38
Ministarstvo industrije, energetike i rudarstva RS
Poslovi iz nadležnosti ministarstva obavljaju se u okviru: Resora za elektroenergetiku, Resora
za energente, Resora za industriju, Resora za razvoj malih i srednjih preduzeća i
preduzetništva, Resora za rudarstvo i geologiju i Resora za pravne poslove i EU integracije.
a) Resor za elektroenergetiku i Resor za energente obavljaju poslove koji se odnose na
strateški razvoj i unapređenje oblasti elektroenergetike i energenata, strateško
planiranje i usklađivanje razvoja elektroenergetskih sektora, stvaranje regulatornih i
podsticajnih uslova za proizvodnju i nabavku energenata, proizvodnju i korišćenje
energenata iz obnovljivih izvora energije, racionalnu upotrebu energije i energenata i
energetsku efikasnost i sl.
b) Resor za industriju i Resor za razvoj malih i srednjih preduzeća i preduzetništva
obavljaju poslove koji se odnose na strateško upravljanje industrijskim razvojem i
malih i srednjih preduzeća i preduzetništva; kreiranja i sprovođenja mjera i programa
unapređenja konkurentnosti i održivog industrijskog razvoja i poslovanja malih i
srednjih preduzeća i preduzetništva i sl.
U sastavu ministarstva, kao upravne organizacije posluju Republički zavod za geološka
istraživanja i Republički zavod za standardizaciju i metrologiju.
Republički zavod za geološka istraživanja obavlja poslove koji se odnose na geološka
istraživanja, izradu geoloških karata različitih profila i namjena, izrada srednjoročnih i
dugoročnih prognoza geoloških istraživanja i projekata i studija ekonomske opravdanosti za
davanje koncesija na geološka istraživanja i uspostavljanje geološkog informacionog sistema
u RS. U okviru zavoda nalaze se sledeće organizacione jedinice: Odsjek za geološka
istraživanja, Odsjek za geološki informacioni sistem i Centralni geološki arhiv RS.
U ministarstvu je ukupno zaposleno 66 službenika.
U Republičkom zavodu za geološka istraživanja zaposleno je 11 izvršilaca, a u Republičkom
zavodu za standardizaciju i metrologiju 8 izvršilaca.
Budžet ministarstva, ne uzimajući u obzir budžete zavoda, za 2012. godinu iznosi
23.228.000,00 KM.
Budžet Republičkog zavoda za geološka istraživanja RS za 2012. godinu iznosi 664.000,00
KM.
Budžet Republičkog zavoda za standardizaciju i metrologiju za 2012. godinu iznosi 379.000
KM.
39
Organizaciona šema Ministarstva industrije, energetike i rudarstva RS
MINISTARSTVO
INDUSTRIJE,
ENERGETIKE I
RUDARSTVA RS
Republički zavod za
standardizaciju i
metrologiju
Republički zavod za
geološka istraživanja
SEKRETARIJAT
Funkcija
objedinjavanja
RESOR
za elektroenergetiku
RESOR
za
energente
RESOR
idustrije
RESOR
za
rudarstvo i
geologiju
RESOR
za razvoj MSP i
preduzetništva
RESOR
za pravne
poslove i
EU
integracije.
Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS
Poslovi iz nadležnosti ovog ministarstva obavljaju se o okviru: Resora za zdravstvenu zaštitu,
Resora za farmaciju Resora za planiranje i finansiranje, Resora za javno zdravstvo,
međunarodne odnose i evropske integracije i Resora za socijalnu, porodičnu i dječiju zaštitu.
1) Resor za zdravstvenu zaštitu obavlja poslove provođenja zdravstvenih politika, strategija,
programa i projekata, u cilju uspješnog ostvarivanja i provođenja zdravstvene zaštite u RS i
unapređenja zdravlja stanovništva, organizuje stručni nadzor nad radom zdravstvenih
ustanova, unapređuje sistem kvaliteta zdravstvene zaštite, prati zdravstvene tehnologije i
tehnologije upravljanja medicinskim otpadom. Unutrašnje organizacione jedinice su: Odsjek
za primarnu zdravstvenu zaštitu, Odsjek za bolničku zdravstvenu zaštitu i Odsjek za
normativno-pravne poslove.
2) Resor za farmaciju, obavlja poslove iz oblasti farmacije i hemikalija, korištenja lijekova i
medicinskih sredstava u zdravstvenoj zaštiti na svim nivoima, koordinira aktivnosti u vezi
korištenja hemikalija u RS, provođenja međunarodnih sporazuma o saradnji i koordinaciji u
oblasti farmacije i hemikalija, vođenje registra subjekata iz oblasti farmacije i hemikalija,
korištenja lijekova, ostvaruje saradnju sa zdravstvenim ustanovama, organima i institucijama
RS, FBiH, BiH i drugih zemalja. Unutrašnje organizacione jedinice su: Odsjek za hemikalije i
Odsjek za farmaciju, a sistematizovano je 8 izvršilaca. U Odsjeku za hemikalije zaposlena su
2 viša stručna saradnika za hemikalije, od ukupno 3 sistematizovana radna mjesta.
3) Resor za planiranje i finansiranje obavlja poslove u vezi finansiranja zdravstvene zaštite za
Republiku Srpsku, utvrđivanja prioriteta finansiranja zdravstvene zaštite, ukupnih finansijskih
sredstava za sve nivoe zdravstvene zaštite i sl.; Resor za javno zdravstvo, međunarodne
odnose i evropske integracije prati savremena dostignuća u razvoju javnog zdravstva u
40
zemljama EU, zemljama u okruženju i drugim zemljama u svijetu u cilju razvoja javnog
zdravstva RS i u skladu sa preporukama Svjetske zdravstvene organizacije i sl., a Resor za
socijalnu, porodičnu i dječiju zaštitu obavlja poslove iz oblasti socijalne, porodično-pravne i
dječije zaštite, poslove stručnog nadzora nad radom ustanova socijalne zaštite, pružanje
stručne pomoći u izradi politika, strategija, programa i projekata koji se odnose na
unapređenje socijalne, porodične i dječije zaštite i sl.
U ministarstvu je zaposleno ukupno 47 izvršilaca.
Budžet ministarstva za 2012.godinu iznosi 28,935,000 KM.
41
Organizaciona šema Ministarstva zdravlja i socijalne zaštite RS
Interni revizor
Ministar
Kabinet ministra
Sekretarijat
Resor za planiranje i
finansiranje
Resor za javno
zdravstvo,
međunarodne
odnose i evropske
integracije
Resor za
zdravstvenu zaštitu
Resor za farmaciju
Resor za socijalnu,
porodičnu i dječiju
zaštitu
Odjeljenje za opšte i
kadrovske poslove
Odsjek za finansijskoplanske poslove
Odjeljenje za javno
zdravstvo
Odsjek za primarnu,
zdravstvenu zaštitu
Odsjek za hemikalije
Odjeljenje za socijalnu
zaštitu
Odsjek za
međunarodnu
saradnju i evropske
integracije
Odsjek za bolničku
zdravstvenu zaštitu
Odsjek za farmaciju
Odjeljenje za
porodičnu i dječiju
zaštitu
Odsjek za normativnopravne poslove
42
Institut za javno zdravstvo RS je javna zdravstvena ustanova za oblast javnog zdravstva koja
obavlja poslove praćenja, procjene i analize zdravstvenog stanja stanovništva u RS, bakteriološke,
virusološke, parazitološke, serološke, hemijske i toksikološke preglede i ispitivanja u vezi sa
proizvodnjom i prometom životnih namirnica, vode, vazduha, predmeta opšte upotrebe, kao i
kontrolu izvora jonizujućih i nejonizujućih zračenja, radionuklida u vazduhu, zemljištu, vodi i
namirnicama. U Institutu se nalaze sljedeće službe: Služba za epidemiologiju, Služba za
mikrobiologiju, Služba za higijenu, Služba za sanitarnu hemiju, Služba za socijalnu medicinu,
organizaciju i ekonomiku zdravstva, Centar za zaštitu od zračenja i Centar za zdravstveni
menadžment.
Institut za javno zdravstvo RS ima svoje područne ispostave tj. regionalne centre u Doboju,
Zvorniku, Istočnom Sarajevu, Foči i Trebinju.
Republička uprava za inspekcijske poslove RS (u daljem tekstu: Inspektorat)
Inspektorat je samostalna republička uprava koja obavlja inspekcijske poslova na teritoriji RS i
osnovan je Zakonom o inspekcijama u Republici Srpskoj63, počeo je sa radom 01.06.2006. godine.
Inspektorat obavlja poslove putem inspektora organizovanih u sledećim sektorima, tj. inspekcijama:
a) Inspekcija za hranu,
b) Tržišna inspekcija,
v) Poljoprivredna inspekcija,
g) Šumarska inspekcija,
d) Veterinarska inspekcija,
đ) Vodna inspekcija,
e) Tehnička inspekcija,
ž) Saobraćajna inspekcija,
z) Urbanističko-građevinska i ekološka inspekcija,
i) Inspekcija rada,
j) Zdravstvena inspekcija,
k) Prosvjetna inspekcija i
l) Inspekcija za zaštitu od požara.
Inspektorat ima 6 područnih jedinica koje pokrivaju cijelu teritoriju RS: Područna jedinica Banja
Luka, Područna jedinica Prijedor, Područna jedinica Doboj, Područna jedinica Bijeljina, Područna
jedinica Istočno Sarajevo i Područna jedinica Trebinje.
Inspekcijama rukovode glavni inspektori sa položajem pomoćnika direktora Inspektorata, a
područnim odjeljenjem rukovodi Načelnik odjeljenja.
Inspektorat obavlja poslove inspekcijskog nadzora primjene propisa kojim se uređuje zaštita
životne sredine, ali i druge povezane oblasti (segmenti životne sredine): ispravnost vode za piće i
održavanja izvorišta, sredstava za zaštitu bilja, đubriva i oplemenjivača zemljišta, zaštite
poljoprivrednog zemljišta i zaštite zdravlja bilja, šuma i šumarstva, lovstva (zaštita zaštićenih vrsta
divljači), zaštite prirode i nacionalnih parkova u segmentu šumarstva i lovstva, zaštite i dobrobiti
životinja, veterinarskih lijekova i dodataka, klaoničkog otpada, zaštite voda, zaštite prirode u
segmentu voda, lijekova i medicinskih sredstava, hemikalija, biocida, vode za sanitarno-rekreativne
potrebe i ljekovitih voda, skladištenje eksplozivnih materija, promet i postrojenja za punjenje i
uskladištavanje zapaljivih tečnosti i gasova i korištenje zapaljivih tečnosti i gasova.
U Inspekcijama, pored zvanja inspektora kako su nazivi inspekcije, postoje i zvanja inspektora
relevantna za oblast životne sredine:
- fitosanitarni inspektori i poljoprivredni inspektori u Poljoprivrednoj inspekciji,
63
"Službeni glasnik RS", broj: 113/05
43
- šumarski inspektori u Šumarskoj inspekciji,
- veterinarski inspektori u Veterinarskoj inspekciji,
- vodni inspektori u Vodnoj inspekciji,
- ekološki inspektori u Urbanističko-građevinskoj i ekološkoj inspekciji,
- inspektori za hemikalije i biocide u Zdravstvenoj inspekciji,
Organizaciona šema i dijagram rukovođenja Inspektorata su prikazani u sledećoj tabeli:
44
INSPEKTORAT REPUBLIKE
SRPSKE
(Direktor i zamjenik direktora)
ODJELjENjE ZA PRAĆENjE I KOORDINACIJU
UNUTRAŠNjIH POSLOVA INSPEKTORATA
(Načelnik)
JEDINICA ZA INTERNU REVIZIJU
(Rukovodilac jedinice)
SEKTOR INSPEKCIJE ZA
HRANU
(P. direktora – Gl. inspektor)
SEKTOR TRŽIŠNE
INSPEKCIJE
(P. direktora – Gl. inspektor)
SEKTOR
POLjOPRIVREDNE
INSPEKCIJE
(P. direktora – Gl. inspektor)
SEKTOR ŠUMARSKE
INSPEKCIJE
(P. direktora – Gl. inspektor)
ODSJEK ZA UNUTRAŠNjU KONROLU
(Rukovodilac odsjeka)
SEKTOR ZA PRAVNE, FINANSIJSKE I
INFORMATIČKE POSLOVE
(Pomoćnik direktora)
SEKTOR VETERINARSKE
INSPEKCIJE
(P. direktora – Gl. inspektor)
SEKTOR VODNE
INSPEKCIJE
(P. direktora – Gl. inspektor)
SEKTOR TEHNIČKE
INSPEKCIJE
(P. direktora – Gl. inspektor)
ODJELjENjE ZA PRAVNE I OPŠTE POSLOVE
(Načelnik)
SEKTOR SAOBRAĆAJNE
INSPEKCIJE
(P. direktora – Gl. inspektor)
ODJELjENjE ZA FINANSIJE,
RAČUNOVODSTVO, NABAVKE I
PREKRŠAJNU EVIDENCIJU
(Načelnik)
ODJELjENjE ZA INFORMATIKU
I PROJEKTE
(Načelnik)
SEKTOR URBANISTIČKO –
GRAĐEVINSKE I
EKOLOŠKE INSPEKCIJE
(P. direktora – Gl. inspektor)
SEKTOR INSPEKCIJE
RADA
(P. direktora – Gl. inspektor)
SEKTOR ZDRAVSTVENE
INSPEKCIJE
(P. direktora – Gl. inspektor)
PODRUČNA ODJELjENjA
BANjA LUKA, PRIJEDOR, DOBOJ, BIJELjINA,
ISTOČNO SARAJEVO, TREBINjE
(Načelnik)
SEKTOR PROSVETNE
INSPEKCIJE
(P. direktora – Gl. inspektor)
SEKTOR INSPEKCIJE ZA
ZAŠTITU OD POŽARA
(P. direktora – Gl. inspektor)
45
Inspekcijski sistem RS čine inspekcije Inspektorata i inspekcije u Jedinicama lokalne samouprave.
Jedinice lokalne samouprave obavljaju povjerene poslove inspekcijskog nadzora po principu
funkcionalne povezanosti sa inspekcijama Inspektorata i u okviru administrativne službe imaju
posebnu organizacionu jedinicu za obavljanje inspekcijskih poslova, a kao povjerene poslove, na
teritoriji svoje jedinice lokalne samouprave inspekciju vrše inspektori u zvanjima: inspektor za
hranu, tržišni inspektor, turistički inspektor, poljoprivredni inspektor, veterinarski inspektor, vodni
inspektor, inspektor za drumski saobraćaj, urbanističko-građevinski inspektor, ekološki inspektor,
inspektor za sanitarnu zaštitu i inspektor rada.
Nadzor nad radom, zakonitošću akata i nadzor u pogledu efikasnosti inspekcijskih organa se može
predstaviti sledećom šemom:
Vlada RS
Resorno ministarstvo
RS
Ministarstvo uprave i
lokalne samouprave
Inspektorat RS
Inspektori
Inspektorata RS
Upravna
inspekcija
Jedinica lokalne samouprave – Odjeljenje za
inspekcijske poslove
Inspektor jedinice lokalne
samouprave
Upravni nadzor nad radom
Upravni nadzor nad zakonitošću akata
Inspekcijski nadzor efikasnosti u odlučivanju
Planiranje inspekcijskih kontrola obavezno uključuje usaglašavanje planova različitih inspekcija i
provođenje zajedničkih kontrola od strane više inspekcija.
Koordinacija aktivnosti sa inspekcijama u jedinicama lokalne samouprave je obezbjeđena kroz
vršenje nadzora nad radom inspektora u jedinicama lokalne samouprave. Inspektori u jedinicama
lokalne samuprave dužni su je da Inspektoratu podnose redovne mjesečne izvještaje o vršenju
inspekcijskih poslova, na način koji odredi Inspektorat. Koordinacija aktivnosti između Inspektorata
i resornih ministarstava se odvija kroz dostavljanje redovnih izvještaja (direktno ministarstvima ili
putem Vlade RS) i razmjenu usmenih i pismenih informacija između Inspektorata i resornih
ministarstava (najmanje 1 mjesečno). Koordinacija aktivnosti sa drugim organima na nivou BiH
46
(uprave, agencije i sl.) obezbjeđena je kroz niz potpisanih protokola o saradnji i razmjeni
informacija.
Inspektorat ima ukupno 318 zaposlenih, a od čega je 265 inspektora.
Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta u Inspektoratu 64 planirano je
da Inspektorat ima ukupno 370 zaposlenih, a od čega 252 inspektora, a za 2012.godinu Vlada RS je
odobrila Inspektoratu prijem 9 novih inspektora.
Vodni inspektori
Ekološki inspektori
Inspektori
hemikalije
Inspekcija za zaštitu
od požara
Veterinarski
inspektori
za
Šumarski inspektori
INSPEKTORAT
REPUBLIKE
SRPSKE
Poljoprivredni
fitosanitarni
inspektori
i
Ukupan broj inspektora zaduženih za sve oblasti koji se tiču životne sredine po područnim
jedinicama Inspektorata dat je sledećoj tabeli:
4
0
3
7
2
3
1
6
1
2
2
4
1
1
2
1
1
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
-
1
1
1
1
-
2
1
1
2
1
1
1
20
17
9
7
4
4
9
Odjeljenje Banja Luka
Odjeljenje Prijedor
Odjeljenje Doboj
Odjeljenje Bijeljina
Odjeljenje I. Sarajevo
Odjeljenje Trebinje
Uprava Inspektorata Glavni inspektori
UKUPNO
INSPEKTORI
Ukupan broj opštinskih/gradskih inspektora zaduženih za oblasti koji se tiču životne sredine po
oblastima nadzora i po teritorijalnom ustrojstvu RS u 62 opštine i grada u RS iznosi:
BROJ OPŠTINSKIH / GRADSKIH INSPEKTORA
Broj područnih jedinica/
Poljoprivredna Veterinarska
gradova i opština
62
38
45
Urban.građe
vinska
Vodna
Zdravstv
ena
Dodatna
ovlašćenja zdr.
inspektori
UKUPNO
inspektora
84
7
22
28
224
Inspektorat svake godine donosi Kadrovski plan kojim se kratkoročno za period od jedne godine
uređuje kadrovska problematika Inspektorata.
Obuka kadrova je značajna aktivnost za Inspektorat i krajem 2010. godine Inspektorat je stavio u
funkciju (u sklopu novog poslovnog prostora područnog odjeljenja Inspektorata Banja Luka)
moderno opremljen trening centar. Inspektorat u budžetu nema sredstva namjenjena isključivo
edukacijama kadrova. Zbog nedostatka sredstava nakon 2010. godine Inspektorat nije pravio nove
planove edukacija. Edukacije se vrše po potrebi i kada se za to ukaže prilika, odnosno, prevashodno
kada se za to obezbjede finansijska sredstva. Inspektori Inspektorata u svom radu koriste
Inspekcijski informacioni sistem Republike Srpske - IMS65.
Budžet Inspektorata za 2012. godinu iznosi 10.403.000 KM.
64
65
"Službeni glasnik RS", broj: 24/12
Inspection Management System
47
Planovi za razvijanje i jačanje kadrovskih kapaciteta
Nadležne institucije RS generalno imaju potrebu popunjavanja radnih mjesta i jačanje stručne
sposobnosti kadrova, u skladu sa važećom sistematizacijom, ali to je uslovljeno sa raspoloživim
budžetskim sredstvima. Stručno usavršavanje postojećih kadrova trenutno i uglavnom se vrši
realizacijom projekata i seminara u okviru projekata finansiranih od strane EU (IPA, TAIEX) kao i
drugih bilateralnih donora.
Federacija BiH
Na nivou FBiH sljedeće institucije su nadležne za donošenje, primjenu i provođenje propisa i
politika u oblasti životne sredine:
Federalno ministarstvo okoliša i turizma
U Federalnom ministarstvu okoliša i turizma, od ukupno 48 za sektor okoliša i okolišnih dozvola
sistematiziranih radnih mjesta popunjeno je samo 16 tj. 33%.
Godišnji budžet za zaposlene u ova dva sektora, kao i za odgovarajuće transfere za projekte u 2011.
iznosio je 3,7 miliona KM.
Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva
U Federalnom ministarstvu, poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva od ukupno 98 zaposlenih, 12
radi na poslovima vodoprivrede (upravljanje vodama). Budžet za 2011. godinu koji se odnosi samo
na plaće uposlenih za sektor vodoprivrede iznosi oko 0,6 miliona KM.
Federalni hidrometeorološki zavod (ukupan broj zaposlenih 96, od čega na okolišnim pitanjima
rade 3 uposlenika; budžet za 2011. godinu 2,6 mil. KM)
Federalni zavod za agropedologiju (ukupan broj zaposlenih 31, od čega na okolišnim pitanjima
rade 2 uposlenika; budžet za 2011. godinu 1,6 mil. KM)
Agencija za vodno područje rijeke Save (broj zaposlenih 63; budžet za 2011. godinu 13 mil. KM)
Agencija za vodno područje Jadranskog mora (broj zaposlenih 30; budžet za 2011. godinu 4 mil.
KM)
Fond za zaštitu okoliša Federacije BiH (broj zaposlenih 15; budžet za 2011. godinu 10 mil. KM)
Javno preduzeće Nacionalni park „Una“ (broj zaposlenih 15; budžet za 2011.godinu 0,75 mil.
KM)
Federalna uprava za inspekcijske poslove (u inspektoratima urbanističko ekološke i
vodoprivredne inspekcije ima ukupno 15 inspektora za čiji je angažman budžet za 2011.godinu bio
0,8 miliona KM).
Na nivou kantona sljedeće institucije su nadležne za donošenje, primjenu i provođenje propisa i
politika u oblasti životne sredine:
Unsko – sanski kanton
Ministarstvo prostornog uređenja, obnove, razvitka i zaštite okoline
(6 uposlenih, budžetska sredstva koja su izdvojena za 2011.godinu su: 0,2 mil.KM)
Posavski kanton
Ministarstvo prometa, veza, turizma i zaštite okoliša
(2 uposlena)
Tuzlanski kanton
Ministarstvo prostornog uređenja i zaštite okolice
(9 uposlenih, budžetska sredstva koja su izdvojena za 2011. godinu su: 3, 8 miliona KM)
48
Zeničko – dobojski kanton
Ministarstvo za prostorno uređenje, promet, komunikacije i zaštitu okoline
(7 uposlenih, budžetska sredstva koja su izdvojena u 2011. godini su: 1,0 milion KM )
Bosansko – podrinjski kanton
Ministarstvo za urbanizam, prostorno uređenje i zaštitu okoline
(2 uposlena, budžetska sredstva koja su izdvojena za 2011. godinu su: 0,1 milion KM)
Srednje – bosanski kanton
Ministarstvo prostornog uređenja, obnove i povratka
(5 uposlenih, budžetska sredstva koja su izdvojena za 2011.godinu su: 420.000KM)
Hercegovačko – naretvanski kanton
Ministarstvo trgovine, turizma i zaštite okoline, JP“Park prirode Hutovo blato“ i JP „Park prirode
Blidinje“
(44 uposlena, budžetska sredstva koja su izdvojena za 2011.godinu su: 0,5 mil.KM)
Zapadno – hercegovački kanton
Ministarstvo prostornog uređenja, graditeljstva i zaštite okoliša
(3 uposlena, budžetska sredstva koja su izdvojena za 2011.godinu su: 0,2 mil. KM)
Kanton Sarajevo
Ministarstvo prostornog uređenja i zaštite okoliša i JU“ Zaštićena prirodna područja“
(27 uposlenih, budžetska sredstva koja su izdvojena za 2011 godinu su: 13,5 miliona KM )
Hercegbosanska županija
Ministarstvo graditeljstva, obnove, prostornog uređenja i zaštite okoliša
(2 uposlena, budžetska sredstva koja su izdvojena za 2011.godine su: 0,1 mil.KM)
U oblasti voda u FBiH tijela uprave za donošenje, primjenu i sprovođenje propisa i politike su:
Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva
U Sektoru za vodoprivredu, koji je nadležan za oblast voda, zaposleno je 12 lica od
sistematizacijom predviđenih 19, što čini popunjenost od 63%. Od navedenih 12 uposlenika 11 su
državni službenici sa VSS i jedan namještenik sa SSS. U Sektoru egzistiraju tri odsjeka i to: Odsjek
za upravljanje vodama, Odsjek za razvoj i međunarodne obaveze i Odsjek za upravljanje projektima
(PMU). Godišnji budžet za troškove rada Sektora iznosi 0.6 miliona KM;
Agencija za vodno područje rijeke Save Sarajevo
U Agenciji je zaposleno 70 zaposlenika, od čega 51 zaposlenik je sa VSS, 2 VŠS, 14 SSS, 1 KV i
2 NK zaposlenika i 5 pripravnika zaposlenih na određeno vrijeme. U okviru Agencije onovani su
područni uredi: rijeke Bosne u Zenici, rijeke Vrbas u Jajcu, rijeke Une u Bihaću, dok planirani ured
rijeke Drine u Goraždu nije uspostavljen. U okviru Agencije formirana je laboratorija za vode koja
je stručno, kadrovski i opremom osposobljena za monitoring i analize voda za potrebe sektora voda.
Godišnji budžet Agencije iznosi 13.700.000,00 KM, koji čine prihodi 40% sredstava od vodnih
naknada po Zakonu o vodama prikupljenih na pripadajućem vodnom području. Preostalih 60% tih
prihoda raspoređuju se kantonalnim budžetima u iznosu od 45% i Federalnom fondu za zaštitu
okoliša 15%;
Agencija za vodno područje Jadranskog mora Mostar
U Agenciji je zaposleno 22 uposlenika, od čega 16 sa VSS, dva VŠS i četiri SSS. U okviru
Agencije onovani su područni uredi: rijeke Cetine i Krke u Livnui i gornjeg toka rijeke Neretve u
Konjicu. Prema trenutno važećem Pravilniku o unutarnjoj organizaciji Agencije i sistematizaciji
radnih mjesta, predviđeno je 44 uposlenih. Godišnji budžet Agencije iznosi 3 300 000,00 KM, koji
49
čine prihodi 40% sredstava od vodnih naknada po Zakonu o vodama prikupljenih na pripadajućem
vodnom području. Preostalih 60% tih prihoda raspoređuju se kantonalnim budžetima u iznosu od
45% i Federalnom fondu za zaštitu okoliša 15%;
10 kantonalnih ministarstava nadležnih za vode, čiji rad se finansira iz kantonalnih budžeta. U 10
kantonalnih ministarstava ukupno je zaposleno 30 uposlenika na poslovima voda od planiranih 57,
što čini popunjenost u iznosu od 53%;
Općinski organi uprave nadležni za vode, za koje se ne raspolaže sa brojem uposlenika i nihovom
kadrovskom strukturom;
Federalna uprava za inspecijske poslove – Inspektorat vodoprivredene inspekcije
Osam kantonalnih uprava za inspekcijske poslove i dva kantonalna ministarstva u kojim su
smješteni i inspektorati.
U oblasti voda u FBiH odgovornisti za postizanje ciljeva u različitim sektorima su uređene
Zakonom o vodama i drugim zakonima. Pri tome se posebno ističe uloga i zadaci Savjetodavnih
vijeća vodnih područja i učešće javnosti (vidi odgovor na pitanje br. 38. u poglavlju D). Razvijanje i
jačanje administrativnih kapaciteta predviđeno je Strategijom upravljanja vodama FBiH.
Šumarski sektor postoji unutar Ministarstva poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva, kroz
organizacionu strukturu prikazanu na slijedeći način:
Šema organizacije šumarstva FBiH
Federalni nivo
FEDERALNO MINISTARSTVO
POLJOPRIVREDE, VODOPRIVREDE I
ŠUMARSTVA
Sektor šumarstva
Federalna uprava za šumarstvo
Kantonalni nivo, Kantoni 1 do 10
KANTONALNO
MINISTARSTVO NADLEŽNO
ZA POSLOVE
ŠUMARSTVA
Sektor šumarstva
Kantonalna uprava za šumarstvo
KANTONALNO MINISTARSTVO
NADLEŽNO ZA POSLOVE
ŠUMARSTVA
Sektor šumarstva
Kantonalna uprava za šumarstvo
Federalni nivo
Na Federalnom nivou u Sektoru za šumarstvo vrše se slijedeći poslovi:
1) pripremanje zakona i drugih propisa iz oblasti šumarstva i lovstva;
2) pripremanje akata, analiza i informacija vezanih za oblast šumarstva i lovstva;
3) praćenje stanja u okviru nadležnosti i iniciranje rješavanja pojedinih pitanja sa
odgovornošću za stanje u okviru nadležnosti;
4) davanje stručnih mišljenja, tumačenja i uputa iz djelokruga rada Sektora;
5) učestvovanje u izradi prijedloga budžeta Ministarstva iz nadležnosti Sektora;
50
6) provođenje međunarodne saradnje, praćenje provedbe ugovora, konvencija i projekata;
7) praćenje rada i djelovanja kantonalnih ministarstava nadležnih za poslove šumarstva i
lovstva;
8) praćenje poslovanja šumsko-privrednih društava;
9) praćenje i evidentiranje promjene šumskih površina;
10) praćenje razvoja i unaprjeđenja lovne privrede;
11) proglašavanje šuma sa posebnom namjenom;
12) pripremanje stručne podloge i rješenja za izradu razvojnog programa šumarstva;
13) pružanje stručne pomoći nadležnim organima uprave, kantonalnim upravama za šumarstvo
kao i šumsko-privrednim društvima;
14) pripremanje potrebnih izvještaja Vladi Federacije kao i drugim nadležnim institucijama;
15) izvršavanje i drugih poslova iz nadležnosti Sektora.
U Sektoru za šumarstvo trenutno ima 5 uposlenih (4 VSS i 1 SSS) dok je sistematizacijom radnih
mjesta planirano 11 (10 VSS i 1 SSS).
Federalna uprava za šumarstvo
Federalna uprava za šumarstvo samostalno i u saradnji sa kantonalnim upravama za šumarstvo
(kantoni od 1 – 10) utvrđuje stanje šuma u državnom vlasništvu; priprema nacrta politika i strategije
šumarstva; prati dinamku izrade i realizacije srednjoročnih planova gospodarenja šumama,
integralne i protivpožarne zaštite šuma; izrađuje podloge za programe razvoja šumarstva i lovstva i
obezbjeđenje podataka za potrebe prostornih planova; prati ekonomsko stanja šumarstva i cijene
šumskih proizvoda i upoznavanje javnosti o stanju šuma i razvoja šumarstva; organizovanje
savjetovanja i pruža stručnu pomoći kantonalnim upravama i kantonalnim šumsko privrednim
društvima; razvija međuentitetske saradnje; te brine o sprovođenju i primjeni međunarodnih akata i
drugo.
U Federalnoj upravi za šumarstvo trenutno ima 6 uposlenih a u kantonalnim upravama za šumarstvo
ukupno 484 uposlena. Nema direktne nadređenosti federalnih nad kantonalnim organima.
Kantonalni nivo
Poslovi sektora za šumarstvo i kantonalnih uprava za šumarstvo koji se nalaze u okviru kantonalnih
ministarstava nadležnih za poslove šumarstva navedeni su unutar Pravilnika o unutrašnjoj
organizaciji kantonalnih ministarstava kao i potreban broj uposlenih.
Također i poslovi kantonalnih uprava za šumarstvo navedeni su unutar Pravilnika o unutrašnjoj
organizaciji kantonalnih ministarstava a u skladu sa ranije važećim Zakonom o šumama, kao i
potreban broj uposlenih.
NAPOMENA: Na nivou Federacije u oblasti javnog zdravstva postoje zavodi za javno zdravstvo na
federalnom i kantonalnom nivou. Saglasno članu 43. Zakona o zdravstvenoj zaštiti djelatnost
federalnih zdravstvenih zavoda podrazumijeva obavljanje stručnih i naučno-istraživačkih
zdravstvenih funkcija iz okvira prava i dužnosti Federacije u oblasti javno-zdravstvene djelatnosti.
Federalni zavod za javno zdravstvo je zdravstvena ustanova za obavljanje javno-zdravstvene
djelatnosti na teritoriji Federacije. Federalni zavod za javno zdravstvo između ostalog obavlja
sljedeće poslove :
-
predlaže i provodi zdravstveno-statistička istraživanja u svrhu praćenja, procjene i
analize zdravstvenog stanja stanovništva, kao i organizacije zdravstvene zaštite,
predlaže i provodi populaciona istraživanja u svrhu praćenja, analize i ocjene
zdravstvenog ponašanja, prisutnosti populacionih faktora rizika i faktor rizika iz životne
okoline, kao i drugih faktora čiji su rizici po zdravlje prepoznati,
51
-
-
-
-
-
-
predlaže razvoj politika za zdravlje i planira, predlaže i učestvuje u provođenju mjera za
očuvanje i unapređenje zdravlja stanovništva,
predlaže program mjera zdravstvene zaštite,
prati i analizira epidemiološko stanje, predlaže, organizira, provodi i evaluira
preventivne i protivepidemijske mjere u skladu sa propisima o zaštiti stanovništva od
zaraznih bolesti,
planira i nadzire provedbu preventivnih i protivepidemijskih mjera dezinfekcije,
dezinsekcije i deratizacije,
prati i ocjenjuje zdravstveno stanje uposlenika na izvorima jonizirajućeg zračenja, prati i
ocjenjuje radiološku ispravnost vode, namirnica i građevinskog materijala, te vrši
monitoring radioaktivnosti biosfere,
obavlja poslove radiološko-hemijsko-biološke zaštite u slučaju akcidenta,
vrši kontrolu, demontažu i skladištenje zatvorenih izvora zračenja,
obavlja mikrobiološku djelatnost od interesa za Federaciju,
prati, analizira, proučava i ocjenjuje zdravstvenu ispravnost vode za piće, vode za
dijalizu, vode za rekreaciju, površinske i otpadne vode, stanje vodosnabdijevanja na
terenu, zdravstvene ispravnosti životnih namirnica i predmeta opće upotrebe, kao i onih
namijenjenih međunarodnom prometu,
predlaže i provodi aktivnosti na unapređenju sistema zdravstvene sigurnosti proizvodnje
i prometa životnih namirnica, vode i predmeta opće upotrebe u cilju smanjenja rizika od
obolijevanja i drugih štetnih posljedica po zdravlje,
ispituje, prati, analizira i ocjenjuje uticaj faktora okoline na zdravlje ljudi, te predlaže i
učestvuje u provođenju mjera za sprečavanje njihovih štetnih djelovanja,
provodi stručna i naučna istraživanja iz oblasti javnog zdravstva,
obavlja i druge poslove na zahtjev Federalnog ministarstva i kantonalnih ministarstava
zdravstva, zavoda zdravstvenog osiguranja Federacije i kantona, te drugih pravnih i
fizičkih lica,
sarađuje sa svim drugim učesnicima u sistemu javnog zdravlja, naročito sa zdravstvenim
ustanovama i drugim oblicima zdravstvene službe kao i sa nevladinim organizacijama.
Bitno je istaći također da Federalni zavod za javno zdravstvo pored naprijed navedenih poslova
obavlja i poslove ispitivanja materija opasnih po zdravlje i život ljudi u vodi, rijekama, moru,
biljnom i životinjskom svijetu, hrani za ljude i životinje, u redovnim uvjetima, u vanrednim
događajima ili pri sumnji na vanredni događaj i predlaže mjere zaštite.
Zavod za javno zdravstvo kantona je zdravstvena ustanova koja obavlja javno-zdravstvenu
djelatnost za područje kantona, kao i:
-
-
-
prati, analizira i ocjenjuje uticaj okoline i hrane na zdravstveno stanje stanovništva na
području kantona, te predlaže mjere za unapređenje stanja u oblasti,
kontinuirano provodi mjere higijensko-epidemiološke zaštite i nadzora sa
epidemiološkom analizom stanja na području kantona i provodi protivepidemijske
mjere, te nadzire provođenje obaveznih imunizacija,
nadzire provedbu mjera dezinfekcije, dezinsekcije i deratizacije, te provodi preventivne i
protivepidemijske postupke dezinfekcije, dezinsekcije i deratizacije za područje
kantona,
obavlja sanitarnu hemijsku i sanitarnu mikrobiološku dijagnostičku djelatnost,
učestvuje u izradi i provedbi pojedinih programa zdravstvene zaštite u vanrednim
prilikama,
52
-
-
-
-
-
-
stručno-metodološki nadzire i usmjerava rad higijensko-epidemioloških službi na
području kantona,
sarađuje sa drugim zdravstvenim ustanovama na području kantona, kao i sa nadležnim
organima lokalne samouprave i drugim ustanovama i organizacijama od značaja za
unapređenje javnog zdravlja.
provodi obuku zaposlenih za sticanje osnovnih znanja o higijeni životnih namirnica i
predmeta opće upotrebe, kao i osobnoj higijeni osoba koje rade u proizvodnji i prometu
životnih namirnica i predmeta opće upotrebe,
vrši hemijske, bakteriološke, serološke, toksikološke i virusološke preglede i ispitivanja
u vezi sa proizvodnjom i prometom životnih namirnica, vode, zraka i predmeta opće
upotrebe, kao i preglede u vezi sa dijagnostikom zaraznih i nezaraznih bolesti,
ispituje zdravstvenu ispravnost vode za piće, vode za dijalizu, vode za rekreaciju,
površinske i otpadne vode, stanje vodosnabdijevanje, te zdravstvenu ispravnost životnih
namirnica i predmeta opće upotrebe,
provodi mjere dezinfekcije, dezinsekcije i deratizacije,
predlaže i provodi aktivnosti na unapređenju sistema zdravstvene sigurnosti proizvodnje
i prometa životnih namirnica, vode i predmeta opće upotrebe u cilju smanjenja rizika od
obolijevanja i drugih štetnih posljedica po zdravlje,
vrši sanitarne preglede uposlenih koji se obavezno provode radi zaštite stanovništva od
zaraznih bolesti, zaštite potrošača, odnosno korisnika.
Saradnja sa Ministarstvom okoliša u dijelu nadzora nad vodom, otpadom i zaštitom prirode se
ostvaruje po relevantnim pitanjima, a na poziv Ministarstva okoliša ili obratno na poziv
Ministarstva zdravstva, ovisno koji sektor/ministarstvo ima koordinirajuću ulogu u određenoj
aktivnosti i uključuje učešće: u radu radnih grupa, ekspertne konsultacije, davanje mišljenja na
materijale, kao i druge zahtijevane aktivnosti. Najčešće se saradnja ostvaruje u vezi sa donošenjem
legislative, te ispunjavanjem međunarodnih obaveza vezanih za izvještavanje i dostavu podataka.
Prema Zakonu o federalnim ministarstvima i drugim tijelima federalne uprave 66, Zakonu o
izmjenama i dopunama Zakona o federalnim ministarstvima i drugim tijelima federalne uprave67,
Federalni hidrometeorološki zavod je «samostalna federalna upravna organizacija» (Član 24), za
poslove uprave iz okvira nadležnosti Federacije BiH, sa utvrđenim djelokrugom u Članu 26.
Zakona:
“Federalni hidrometeorološki zavod vrši stručne i druge poslove iz nadležnosti Federacije koji se
odnose na: razvoj i funkcionisanje meteorološke, vazduhoplovno-meteorološke, hidrološke i
seizmološke djelatnosti i kvaliteta životne sredine; istraživanje atmosfere, vodenih resursa; kvaliteta
životne sredine (zraka, vode i tla) i seizmoloških procesa; prikupljanje, obrađivanje i objavljivanje
podataka iz djelokruga od interesa za Federaciju i vršenje drugih poslova u oblasti meteorologije,
vazduhoplovne meteorologije, hidrologije, kvaliteta životne sredine i seizmologije.”
Obavljanje inspekcijskog nadzora u FBiH radi osiguranja izvršavanja zakona i drugih propisa i
opštih akata uređeno je Zakonom o inspekcijama u FBiH68), na osnovu kojeg zakona inspekcijski
nadzor u Federaciji obavljaju federalne inspekcije organizovane u sastavu Federalne uprave za
inspekcijske poslove (u daljem tekstu: Federalna uprava) i kantonalne inspekcije organizovane u
kantonalnim upravama za inspekcijske poslove (u daljem tekstu: Kantonalna uprava).
U sastavu Federalne uprave nalaze se sljedeće federalne inspekcije:
1. Tržno-turistička inspekcija (od utvrđenog broja od 35, popunjeno 30 izvršilaca)
„Službene novine FBiH“, broj 19/03
„Sužbene novine FBiH”, broj 61/06
68
“Službene novine FBIH”, broj 69/05
66
67
53
2. Sanitarno-zdravstveno-farmaceutska inspekcija (od utvrđenog broja od 30, popunjeno 22
izvršioca)
3. Inspekcija rada (od utvrđenog broja od 15 popunjeno 10 izvršilaca)
4. Urbanističko-ekološka inspekcija (od utvrđenog broja od 9, popunjeno 5 izvršilaca)
5. Saobraćajna inspekcija (od utvrđenog broja od 14, popunjeno 8 izvršilaca)
6. Poljoprivredna inspekcija (od utvrđenog broja od 25, popunjeno 18 izvršilaca)
7. Šumarska inspekcija (od utvrđenog broja od 8, popunjeno 5 izvršilaca)
8. Vodna inspekcija (od utvrđenog broja od 9, popunjeno 4 izvršioca)
9. Veterinarska inspekcija (od utvrđenog broja od 8, popunjeno 5 izvršilaca) i
10. Tehnička inspekcija (od utvrđenog broja od 16, popunjeno13 izvršilaca)
U vezi sa kadrovskom popunom federalnih inspekcija u sastavu Federalne uprave, treba istaći da je
Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji ukupno planirano 219 izvršilaca, a da je Federalna uprava
trenutno popunjena sa 149 izvršilaca ili 70%.
Sve pobrojane federalne inspekcije, pored ostalog, u većoj ili manjoj mjeri imaju propisane
nadležnosti u pogledu obavljanja inspekcijskog nadzora u vezi sa zaštitom prirode/okoliša, a što se
vidi iz njihovog djelokruga utvrđenog u čl. 31 do 40. Zakona o inspekcijama u FBiH, kako slijedi:
1. Inspekcijski nadzor nad provođenjem zakona i propisa koji se odnose na: zaštitu okoline i
prirodnih resursa; zaštitu voda; kontrolu iskorišćenih i otpadnih voda i provođenje planova
zaštite od onečišćavanja voda; zaštitu okoline; obnovu i poboljšanje ekološkog kvaliteta;
čuvanje, upravljanje i korištenje prirodnih resursa vrši Inspektorat urbanističko-ekološke
inspekcije.
2. Inspekcijski nadzor nad provođenjem zakona i propisa koji se odnose na: opskrbu vodom
(zdravstvena ispravnost vode za piće, sanitarno-higijenske potrebe i kupanje) i
odstranjivanje otpadnih voda i tvari; zbrinjavanje i uništavanje farmaceutskog otpada vrši
Inspektorat sanitarno-zdravstveno-farmaceutske inspekcije.
3. Inspekcijski nadzor nad provođenjem zakona i propisa koji se odnose na korištenje, zaštitu i
uređenje poljoprivrednog zemljišta vrši Inspektorat poljoprivrene inspekcije.
4. Inspekcijski nadzor nad provođenjem zakona i propisa koji se odnose na: zaštitu i očuvanje
šuma; zaštitu šuma od bolesti i štetočina; zaštitu i uzgoj divljači vrši Inspektorat
Poljoprivredne inspekcije.
5. Inspekcijski nadzor nad provođenjem zakona i propisa koji se odnose na: vode, kvalitet voda
i korišćenje voda; kao i zaštitu od voda vrši Inspektorat vodne inspekcije.
6. Inspekcijski nadzor nad provođenjem zakona i propisa koji se odnose na: zdravstvenu
zaštitu životinja, kretanje i transport; suzbijanje i otklanjanje zaraznih bolesti životinja vrši
Inspektorat veterinarske inspekcije.
7. Inspekcijski nadzor nad provođenjem zakona i propisa koji se odnose na zaštitu od požara i
eksplozija pri istraživanju i iskorištavanju mineralnih sirovina vrši Inspektorat tehničke
inspekcije.
8. Inspekcijski nadzor nad provođenjem zakona i propisa koji se odnose na: javne ceste,
njihovu gradnju, rekonstrukciju, korištenje i održavanje; upravljanje i zaštitu javnih cesta i
njezine infrastrukture vrši Inspektorat saobraćajne inspekcije.
9. Inspekcijski nadzor nad provođenjem zakona i propisa koji se odnose na zaštitu na radu,
zabranu upotrebe duhanskih proizvoda, te propisanih mjera zaštite na radu u projektnoj
dokumentaciji tehničko-tehnoloških procesa vrši Inspektorat inspekcije rada.
10. Inspekcijski nadzor nad provođenjem zakona i propisa koji se odnose na zaštitu dobara od
posebnog značaja za turizam (prirodne rijetkosti, kulturno-historijski spomenici, etnografske
znamenitosti i dr.) vrši Inspektorat tržno-turističke inspekcije.
54
Nadzor nad radom Federalne uprave vrši Vlada Federacije, a kantonalna vlada nadzor nad radom
kantonalne uprave. Stručni nadzor nad radom federalne inspekcije i kantonalne inspekcije vrše
nadležna federalna i kantonalna ministarstva, putem godišnjeg i mjesečnog planiranja i
izvještavanja.
Budžet Federalne uprave prosječno iznosi oko 8 miliona KM na godišnjem nivou (trenutno za 149
zaposlenih, od toga 120 inspektora).
Županija zapadnohercegovačka
Za donošenje propisa nadležna je Vlada Županije Zapadnohercegovačke odnosno Skupština
Županija zapadnohercegovačka. Tijela državne uprave nadležna za predlaganje primjenu i
provođenje propisa u Županiji zapadnohercegovačka su: Ministarstvo prostornog uređenja,
graditeljstva i zaštite okoliša i Uprava za inspekcijske poslove. Županijsko ministarstvo zapošljava
dva djelatnika i to pomoćnika ministra za zaštitu okoliša ( rukovodeći državni službenik- VSS) i
višeg samostalnog referenta za zaštitu okoliša ( državni namještenik –VŠS). Uprava za inspekcijske
poslove Županija zapadnohercegovačka nema popunjeno radno mjesto inspektora za zaštitu okoliša,
nego je za taj sektor ovlašten stambeno komunalni inspektor. Sektor voda i šuma je u nadležnosti
Agencija za vode odnosno Uprave za šume, a koordinacija aktivnosti je nedovoljna. Nemamo
planove za jačanje administrativnih kapaciteta na županijskoj razini.
Kanton Sarajevo
Poslove zaštite okoliša u Ministarstvu prostornog uređenja i zaštite okoliša obavlja Sektor zaštite
okoliša, koji ima 6 uposlenika, i to: pomoćnik ministra za zaštitu okoliša, stručni savjetnik za
okolinske dozvole, stručni saradnik za okolinske dozvole, stručni savjetnik za zaštitu zraka, stručni
savjetnik za upravljanje otpadom i stručni savjetnik za pravne poslove. Sistematizacijom je
planirano 10 radnih mjesta, dakle 4 radna mjesta nisu popunjena i to: stručni savjetnik za planiranje
politike održivog razvoja i opća pitanja zaštite okoliša, dva stručna savjetnika za zaštitu prirode i
referent za operativno-tehničke poslove.
Srednje-bosanski kanton
Na nivou Srednjebosanski kanton nadležni za primjenu i sprovođenje propisa i politika u oblasti
životne sredine su: Ministarstvo prostornog uređenja, obnove i povratka (koje ima pet uposlenika
nadležnih za životnu), Ministarstvo šumarstva, poljoprivrede i vodoprivrede (ukupno 30
zaposlenih), Kantonalna uprava za civilnu zaštitu (ima ukupno 9 uposlenika), Ministarstvo
zdravstva i socijalne politike (medicinski otpad) te Kantonalna uprava za šumarstvo (ima 101
uposlenika).
Zaštita vode je u nadležnosti Kantonalnog vodoprivrednog inspektora, zaštita šume u nadležnosti je
Kantonalne uprave za šumarstvo i Kantonalnog šumarskog inspektora, zaštita prirode u nadležnosti
je Kantonalnog inspektora za okoliš, praćenje upravljanja medicinskim otpadom vrši Kantonalni
sanitarni inspekektor.
Koordinacija je obezbjeđena Zakonom o nadležnostima kantonalnih organa69 Srednjebosanski
kanton u oblasti zaštite i spašavanju ljudi i materijalnih dobara od prirodnih i drugih nesreća.
Prema budžetu Srednjebosanskog kantona za 2012.godinu Ministarstvo šumarstva, poljoprivrede i
vodoprivrede raspolaže sa 50.000 KM namjenjenih poboljšanju kvaliteta i kvantiteta šuma,
Kantonalna uprava za šumarstvo ima 2.446.600 KM za svoju djelatnost, dok Kantonalna uprava za
civilnu zaštitu ima 2.602.300 KM dodjeljenih sredstava.
69
„Službene novine Srednjebosanski kanton“, broj: 2/06 i 2/12
55
Zeničko-dobojski kanton
Prema Ustavu FBiH politika zaštite okoliša je u podjeljenoj nadležnosti Federacije i kantona. U
Ministarstvu za prostorno uređenje, promet i komunikacije i zaštitu okoline Zeničko-dobojskog
kantona za primjenu i sprovođenje oko 50 propisa u oblasti zaštite okoliša zadužena su dva
izvršioca. U općinama Zeničko-dobojskog kantona nema izvršilaca zaduženih za oblast zaštite
okoliša, osim u Općini Zenica dva uposlena i Općini Kakanj dva uposlena. Za oblast voda i šuma
zaduženo je Ministarstvo za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu. Koordinacija aktivnosti
obezbjeđena je provođenjem postojećih zakonskih propisa. Razvijanje i jačanje administrativnih
kapaciteta je neophodno kroz vertikalno sinhronizovanu organizaciju u oblasti okoliša, a nakon toga
upošljavanje odgovarajućih kadrova. Sredstva za oblast okoliša su namjenska sredstva koja kantonu
transferiše Fond za zaštitu okoliša FBiH.
Tuzlanski kanton
Zakonom o ministarstvima i drugim organima uprave Tuzlanskog kantona 70 osnovano je
Ministarstvo prostornog uređenja i zaštite okolice Tuzlanskog kantona. Odredbama člana 9.
navedenog Zakona, kao nadležnosti Ministarstva iz oblasti zaštite okolice, propisane su:
-
provođenje zaštite okolice i prirode radi očuvanja okolice i prirode, smanjenje rizika za život
i zdravlje ljudi, obezbjeđenje i poboljšanje kvaliteta življenja;
zaštitu zraka, tla, voda, biljnog i životinjskog svijeta od zagađenja i njihovog nepovoljnog
uticaja;
zaštitu od buke, vibracija i drugih štetnih uticaja na okolicu i prirodu;
vođenje registra zagađenja okolice i zagađivača okolice;
izradu kantonalnih planova zaštite okolice i njihovo usklađivanje sa aktima višeg nivoa;
informisanje javnosti o kvalitetu okolice, posebno o nesrećama većih razmjera kao i o
slučajevima i pojavama koje mogu uzrokovati nesreće većih razmjera;
izradu osnova praćenja stanja okolice (monitoringa);
praćenje stanja i utvrđivanja kvaliteta okolice (monitoringa);
vođenje poslova prikupljanja, evidencije i utroška sredstava prikupljenih po osnovu propisa
donesenih iz oblasti zaštite okolice;
izrada projektnih zadataka za koncepcijska rješenja, studije, investicione programe i slično;
vođenje postupaka vezanih za izdavanje ekološke saglasnosti;
vođenje aktivnosti oko sprečavanja i uklanjanja šteta po okolicu u slučaju akcidentnih
situacija;
vođenje i održavanje instaliranih monitoringa u oblasti zaštite okolice;
finansiranje pripreme, izrade, provedbe i razvoja programskih dokumenata i sličnih
aktivnosti na područjima očuvanja održivog korištenja, zaštite i unapređenja stanja okolice.
Za dostizanje ciljeva u oblastima zaštite prirode i upravljanja otpadom je nadležno ovo
Ministarstvo, a za dostizanje ciljeva u oblasti šuma i voda nadležno je Ministarstvo poljoprivrede,
vodoprivrede i šumarstva Tuzlanskog kantona.
Administrativne kapacitete planiramo jačati stručnim usavršavanjem već zaposlenih državnih
službenika i namještenika.
Budžetska sredstva dodijeljena ovom Ministarstvu za redovne aktivnosti za 2009. godinu su
841.599,00 KM, za 2010. godinu 821.884,00 KM, za 2011. godinu 823.997,00 KM, a prikupljena
namjenska sredstva za zaštitu okoliša (koja su i utrošena isključivo za zaštitu okoliša) su: za 2009.
godinu 3.215.800,00 KM, za 2010. godinu 3.032.301,00 KM i za 2011. godinu 4.559.000,00 KM.
70
“Službene novine Tuzlanskog kantona”, broj: 17/00, 3/01, 12/03, 10/05, 3/08 i 8/11
56
Herceg-bosanska županija
Za donošenje zakonske regulative u oblasti životne sredine je nadležna Skupština Herceg-bosanske
županije.
Ministarstvo graditeljstva, obnove, prostornog uređenja i zaštite okoliša je nadležno za provođenje
donesenih propisa iz oblasti zaštite okoliša. Ministarstvo djeluje kroz tri sektora:
- prostornog uređenja i zaštite okoliša
- za graditeljstvo, stambeno-komunalnu djelatnost i obnovu
- upravno-pravne poslove i normativu
U sektoru prostornog uređenja i zaštite okoliša popunjene su svega tri pozicije:
- Stručni savjetnik za prostorno uređenje i korištenje prostora
- Viši stručni suradnik za zaštitu prirode i okoliša
- Viši referent za ekologiju
Radna mjesta vezana za zaštitu okoliša, predviđena Pravilnikom o unutarnjem ustrojstvu, nisu
popunjena, ali u planu je raspisivanje natječaja za ista.
Proračunska sredstva Ministarstva za ovu godinu iznose 610,000 KM.
Hercegovačko-neretvanska županija
Sektor prirode i zaštite okoliša i inspekcija za zaštitu prirode i okoliša. U Sektoru za zaštitu prirode i
okoliša uposleno je 7 djelatnika (voditelj sektora, 2 savjetnika za zaštitu okoliša, 1 savjetnik za
zaštitu prirod, 1 pravnik, 1 namještenik i 1administrativni djelatnik. U Sektoru inspekcije se nalaze
2 inspektora za zaštitu okoliša i 1 za zaštitu prirode.
Bosansko-podrinjski kanton
U Bosansko-podrinjskom kantonu postoji nekoliko tijela državne uprave koja su nadležna za
donošenje, primjenu i sprovođenje propisa i politike u oblasti životne sredine, kako na nacionalnom
tako i na nižim nivoima. Prije svega na kantonalnom nivou imamo Ministarstvo za urbanizam,
prostorno uređenje i zaštitu okoline u okviru kojeg po sistematizaciji imamo predviđena dva
Stručna saradnika za zaštitu okoline. Zatim kao kantonalni organ imamo Kantonalnu upravu za
inspekcijske poslove u okviru kojeg je raspoređeno nekoliko inspektora koji imaju za zadatak
zaštitu okoliša a to su: Inspektor zaštite okoliša, Poljoprivredni inspektor, Vodoprivredni inspektor.
Njihov zadatak je vršenje nadzora nad primjenom zakona i drugih propisa iz oblasti zaštite okoline.
U okviru Ministarstva za privredu imamo kao kantonalnu ustanovu Kantonalnu upravu za šume, te
u okviru ministarstva organizacionu jedinicu koja se bavi zaštitom voda.
U okviru općina postoje službe koje u okviru svojih nadležnosti obavljaju pojedine poslove iz
oblasti zaštite okoline. U okviru resorne službe općine Goražde raspoređen je Komunalni inspektor.
Resorni inspektori vrše nadzor nad primjenom propisa iz oblasti za koju su nadležni, a tiču se
velikim dijelom zaštite okoline, a Kantonalno ministarstvo koordinira rad svih institucija te kao
drugostepeni organ kontroliše rješenja Inspektora zaštite okoliša i Komunalnog inspektora.
Na kraju neophodno je spomenuti da, kao i u ostalim segmentima, realizacija velikog broja
projekata iz oblasti zaštite okoline zavisi od raspoloživosti finansijskih sredstava.
Županija posavska
U Županiji Posavskoj oblast voda i šuma je u resoru Ministarstva poljoprivrede, vodoprivrede i
šumarstva Županije Posavske te je na tim poslovima uposleno 7 djelatnika. U sektoru za zaštitu
okoliša uposlen je jedan djelatnik. Trenutno stanje u proračunu županije posavske ne dopušta
dodatno upošljavanje u tim sektorima.
57
Unsko-sanski kanton
U Unsko – sanskom kantonu Ministarstvo za građenje, prostorno uređenje i zaštitu okoline
nadležno je za donošenje, primjenu i sprovođenje propisa i politike u oblasti životne sredine.
Odgovornosti su podjeljene na slijedeći način:
Okoliš, zaštita prirode, zaštita zraka i upravljanje otpadom su nadležnosti Ministarstva za građenje,
prostorno uređenje i zaštitu okoline.
Voda, šume i zemljište su u nadležnosti Ministarstva poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva.
Postoji saradnja i koordinacija drugim kantonalnim ministarstvima i upravama poput inspekcije,
civilne zaštite, zavoda i slično kod izrade i sprovođenja zakonskih i podzakonskih akata, te drugih
programskih dokumenata u onom dijelu koji se odnose na zaštitu okoliša. Na primjer u dijelu
primjene i sprovođenja podijeljena je nadležnost sa Kantonalnom inspekcijom koja unutar svoje
organizacije ima inspektora za zaštitu okoliša, a na lokalnom nivou sa komunalnim redarima.
Posebno se ističe dobra saradnja sa nižim nivoima vlasti, odnosno općinama i njihovim
odjeljenjima koji se bave zaštitom okoliša i komunalnim djelatnostima. Ova saradnja se posebno
kvaltetno odvija na praćenju implementacije Zakona o komunalnim djelatnostima71 i Zakona o
upravljanju otpadom72, odnosno u sprovođenju obaveza utvrđenih ovim Zakonima.
Ministarstvo je 2012. godine po prvi put dodijelilo namjenska sredstva iz okolišnih naknada prema
općinama, javnim preduzećima i ustanovama te nevladinim organizacijama iz Unsko - sanskog
kantona, za projekte koje doprinose zaštiti okoliša. Iznos dodijeljenih sredstava je 880.000 KM.
Primjena i sprovođenje istog definirana je Programom raspodjele namjenskih sredstava Ministarstva
za građenje, prostorno uređenje i zaštitu okoline za 2012. godinu, Odlukom o utvrđivanju uslova,
kriterija i postupka za raspodjelu namjenskih sredstava iz ekoloških naknada i Pravilnikom o
procedurama za vršenje nadzora nad korištenjem namjenskih prihoda Ministarstva za građenje,
prostorno uređenje i zaštitu okoline Unsko – sanskog kantona.
U organizaciji Ministarstva za građenje, prostorno uređenje i zaštitu okoline postoji Odjeljenje za
zaštitu okoliša i komunalne djelatnosti. U istom radi šest uposlenih i jedan volonter. Svi imaju
visoku stručnu spremu.
Ministarstvo za građenje, prostorno uređenje i zaštitu okoline u svom Strateškom planu za 2012. –
2014. godinu kao specifični cilj 3 definiralo je: Jačanje kapaciteta Ministarstva kao glavne
institucije za građenje, prostorno planiranje i održiv razvoj okoliša. Svrha ovog cilja je nastavak
izgradnje apsorbcionih kapaciteta uposlenih u Ministarstvu, radi profesionalnog ispunjavanja
zadataka i uloge kako bi se svim zainteresiranim stranama pružila što kvalitetnija podrška i usluga.
Izgradnja ljudskih i institucionalnih kapaciteta uposlenih u Ministarstvu će se provoditi kroz
kontinuirano osiguranje obuke za osoblje.
Brčko distrikt BiH
Odjeljenje za prostorno planiranje i imovinsko pravne poslove Vlade BD BiH ima upravnu
nadležnost za oblast zaštite životne sredine.
Odjeljenje za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu Vlade BD BiH nadležno je za oblast
poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede a administrativni kapaciteti su definisani organizacionim
planom Vlade BD BiH.
Otpad je u nadležnosti Odjeljenja za komunalne djelatnosti.
U Odjeljenju za prostorno planiranje i imovinsko pravne poslove Vlade BD BiH zaposlena su tri
viša stručna saradnika za zaštitu okoline i jedan stručni saradnik za oblast zaštite životne sredine.
71
72
Službeni glasnik Unsko-sanski kanton br.4/11, 11/11 i 13/12
Službeni glasnik Unsko-sanski kanton br. 4/12
58
Inspektorat – jedan inspektor za zaštitu životne sredine. To je organizaciona jedinica koja obavlja
poslove inspekcijske, upravne, stručne i druge poslove, podstiče društvenu disciplinu u izvršavanju
zakona i drugih propisa. Organizacijski je smješten u Ured gradonačelnika. Inspektoratom rukovodi
šef Inspektorata,a glavni isnpektori rukovode odsjecima inspektorata.
Inspektorat se sastoji od tri Odsjeka i to:
Odsjek inspekcije poslovanja sastoji se od tri inspekcije:
1. Tržišna inspekcija,
2. Inspekcija za rad i radne odnose i
3. Inspekcija za obrazovanje.
Odsjek inspekcije zaštite zdravlja i okoline sastoji se od osam inspekcija:
1. Fitosanitarne,
2. Zdravstvene,
3. Sanitarne,
4. Veterinarske,
5. Zaštite životne sredine,
6. Vodoprivredne,
7. Poljoprivredne i
8. Šumarske.
Odsjek inspekcije djelatnosti sastoji se od osam inspekcija:
1. Komunalna inspekcija,
2. Saobraćajna inspekcija,
3. Urbanističko-građevinska inspekcija,
4. Inspekcija zaštite na radu,
5. Inspekcija zaštite od požara,
6. Elektroenergetska inspekcija,
7. Termoenergetska inspekcija i
8. Inspekcija za puteve.
Vlada Brčko distrikta je prikazana slijedećom šemom:
VLADA BRČKO DISTRIKTA
VLADU BRČKO DISTRIKTA BIH SAČINJAVAJU
GRADONAČELNIK
DOGRADONAČELNIK
GLAVNI KORDINATOR
ŠEFOVI ODJELJENJA
Šema organa javne uprave u Brčko distriktu BiH
KANCELARIJA – URED GRADONAČELNIKA
ODJELJENJE ZA STRUČNE I ADMINISTRATIVNE POSLOVE
ODJELJENJE ZA JAVNI REGISTAR
ODJELJENJE ZA ZDRAVSTVO I OSTALE USLUGE
ODJELJENJE ZA POLJOPRIVREDU, ŠUMARSTVO I VODOPRIVREDU
ODJELJENJE ZA PROSTORNO PLANIRANJE
59
ODJELJENJE ZA PRIVREDNI RAZVOJ, SPORT I KULTURU
ODJELJENJE ZA JAVNE POSLOVE
ODJELJENJE ZA OBRAZOVANJE
ODJELJENJE ZA KOMUNALNE POSLOVE
ODJELJENJE ZA RASELJENA LICA
ODJELJENJE ZA JAVNU SIGURNOST
DIREKCIJA ZA FINANSIJE BRČKO DISTRIKTA BiH
KANCELARIJA ZA UPRAVLJANJE JAVNOM IMOVINOM
KANCELARIJA KOORDINATORA ZA DISTRIKT PRI VJEĆU MINISTARA
Šematski prikaz Kancelarije gradonačelnika Brčko distrikta
ORGANIZACIONI DIJELOVI KANCELARIJE-UREDA GRADONAČELNIKA
KABINET GRADONAČELNIKA
SEKRETARIJAT VLADE
INSPEKTORAT
APELACIONA KOMISIJA
ODBOR ZA ZAPOŠLJAVANJE
UPRAVNA INSPEKCIJA
INFORMACIONE TEHNOLOGIJE
Organizaciona šema i dijagram rukovođenja Inspektorata su prikazani u sledećoj tabeli.
INSPEKTORAT
ODSIJEK INSPEKCIJE ZAŠTITE
ZDRAVLJA I OKOLINE
ODSIJEK INSPEKCIJE
POSLOVANJA
ODSIJEK INSPEKCIJE
DIJELATNOSTI
FITOSANITARNA
TRŽIŠNA INSPEKCIJA
URBANISTIČKO-GRAĐEVINSKA
POLJOPRIVREDNA
INSP. ZA OBRAZOVANJE
PUTNA INSPEKCIJA
VETERINARSKA
INSP. ZA RAD I RADNE ODNOSE
SAOBRAĆAJNA INSPEKCIJA
SANITARNA
ELEKTROENERGETSKA
ZDRAVSTVENA
STRUČNI SAVJETNIK ZA PRAVNE
POSLOVE
TERMOENERGETSKA
INSP.ZAŠTITE ŽIVOTNE SREDINE
STRUČNI SAVJETNIK- SISTEM
ADMINISTRATOR
INSP.ZAŠTITE OD POŽARA I
EKSPLOZIJA
INSP.ZA ŠUMARSTVO
STRUNI REFERENT ZA VOĐENJE
BAZE PODATAKA I OBRADU
INSP.ZAŠTITE NA RADU
VODOPRIVREDNA INSP.
TEHNIČKI SEKRETAR KURIRSKLADIŠTAR
KOMUNALNA
60
9. Kako su podijeljene odgovornosti za različite sektore (voda, otpad, zaštita prirode, itd.) i
kako se predviđa koordinacija aktivnosti? Navedite ukratko vaše planove za razvoj i jačanje
vaših administrativnih kapaciteta.
U Ministarstvu vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH postoji osam sektora, a u sastavu
Sektora za prirodne resurse, energetiku i zaštitu okoline postoji više odsjeka koji koordiniraju
pojedine okolinske i vodne aktivnosti. Odsjek za zaštitu okoline koordinira ovu oblast, dok odsjek
za vode koordinira aktivnosti vezane za vode. Postoji još i odsjek za turizam, te za implementaciju
GEF projekata, koji koordiniraju te poslove na nivou BIH. Entitetska ministarstva koordiniraju
horizontalnu i vertikalnu koordinaciju sa nadležnim institucijama nižeg nivoa, o čemu slijedi
pojašnjenje. U narednom periodu predviđene su aktivnosti na izmjeni pravilnika o unutrašnjoj
organizaciji Ministarstva vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH, kojom bi se formirao Sektor
za zaštitu okoline koji bi imao najmanje 4 odsjeka od kojih bi se jedan bavio pitanjima prikupljanja
okolinskih podataka i izvještavanja prema EEA, štou ovom trenutku ne postoji.
Oblast vode za piće u dijelu koji se odnosi na iniciranje, pripremu i izradu propisa, prikupljanje i
obradu podataka o zdravstvenoj ispravnosti vode za piće, procjenu rizika po zdravlje ljudi i
doedukaciju zainteresiranih strana, u nadležnosti je Agencije za sigurnost hrane BiH, a prema
odredbama Zakona o hrani73, u saradnji sa nadležnim organima entiteta i Brčko distrikt BiH, kao i u
saradnji sa laboratorijama za kontrolu hrane, nadležnim inspekcijskim organima i institucijama
javnog zdravstva u BiH. Unapređenje i sprovođenje procesa procjene rizika, jačanje kapaciteta
laboratorija za kontrolu hrane, kontinuirano praćenje i usklađivanje propisa u BiH sa propisima EU,
sprovođenje Totalne dijetarne studije za područje BiH, nastavak saradnje sa domaćim i
međunarodnim institucijama iz oblasti sigurnosti hrane, unapređenje naučno-istraživačkog rada, su
dalji planovi za razvoj.
Uprava za zaštitu zdravlja bilja u suradnji sa nadležnim organima entiteta i Brčko distrikt BiH
obavlja poslove vezane za:
- zaštitu bilja od zaraznih bolesti i štetočina,
- kontrolu FFS i mineralnih gnojiva u proizvodnji, unutrašnjem i vanjskom prometu
- kontrolu primjene FFS,
- registraciju i stavljanje u promet FFS, kao i druge poslove određene zakonom.
Poslovi i zadaci Uprave su propisani sljedećim zakonima: Zakon o zaštiti zdravlja bilja 74, Zakon o
sjemenu i sadnom materijalu poljoprivrednih biljaka u BiH75, Zakon o zaštiti novih sorti u BiH76,
Zakon o mineralnim gnojivima77 i Zakon o fitofarmaceutskim sredstvima Bosne i Hercegovine78.
Pored navedenih nadležnosti, Uprava je prema Zakonu o genetski modificiranim organizmima79
nadležna za GMO u slučaju kada se reprodukcijski materijal u poljoprivredi i šumarstvu i sredstva
za zaštitu bilja koji sadrže i/ili se sastoje i/ili potiču od GMO-a stavljaju na tržište.
Prema Zakonu o GMO, nadležnosti Agencije za sigurnost hrane BiH su: u slučaju kada se GMO
i/ili proizvodi koji sadrže i/ili se sastoje i/ili potiču od GMO- ta stavljaju na tržište kao hrana ili
hrana za životinje (nadležna je Agencija uz prethodno pribavljeno mišljenje nadležnih organa);
Agencija je centralno i koordinaciono tijelo za obavljanje stručnih poslova u vezi sa GMO-om;
Jedinstveni kodirani registar GMO-a vodi Agencija, a posebne registre nadležni organi u okviru
svog djelokruga.
„Službeni glasnik BiH“, br. 50/04
„Službeni glasnik BiH“, broj 23/03
75
„Službeni glasnik BiH“ ,broj 03/05
76
„Službeni glasnik BiH“ ,broj 14/10
77
„Službeni glasnik BiH“, br. 46/04 i 76/11
78
„Službeni glasnik BiH“, broj 49/04
79
„Službeni glasnik BiH” ,broj 23/09
73
74
61
Republika Srpska
Upravljanjem vodama
Nadležnost nad upravljanjem vodama u RS imaju: Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i
vodoprivrede RS, odnosno, agencije u njegovom sastavu i Republički hidrometeorološkog zavod;
Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite, Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i
ekologiju, Ministarstva industrije, energetike i rudarstva i Ministartsvo saobraćaja i veza RS, kao i
lokalne zajednice.
U Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS ovim poslovima bavi se Resor za
vodoprivredu, a prema Zakonu o vodama ovaj resor nadležan je za poslove u vezi površinskih i
podzemnih voda, rijeka i vodotoka, odnosno:vođenje studijsko-analitičkih, upravnih, nadzornih, te
poslova uspostavljanja i vođenja Informacionog sistema voda (GIS), vođenje registara, pripremu
strategija, programa, kao i praćenje i koordinaciju rada drugih organizacija uprave iz oblasti voda.
U resoru je zaposleno 3 službenika od 7 sistematizovanih
U okviru ministarstva kao upravna organizacija djeluje: Agencija za vode oblasnog riječnog sliva
Save i Agencije za vode oblasnog riječnog sliva Trebišnjice, koje su nadležne za upravljanjem
vodama i donošenje planova i politika u tom smislu, realizaciju zadataka iz domena sektora voda,
organizuju prikupljanje, upravljanje i raspodjelu podataka o vodnim resursima; organizuju praćenje
stanja i korišćenje voda – monitoring, hidrološko stanje, kvalitativno stanje, ekološko stanje, se
stanje podzemnih voda; priprema planove upravljanja riječnim slivovima za svoj oblasni riječni
sliv; pripremaju planove, elaborate i projekte za sprečavanje i smanjenje štetnih uticaja na vode;
preduzimaju hitne mjere na sprečavanju ili smanjenju uticaja štetnih pojava na vode; izdaju
vodopravne akte i sl. Agencije za vode imaju i svoje područne kancelarije: Područna kancelarija
sliva rijeke Vrbas i Područna kancelarija sliva rijeke Bosne.
U Agenciji za vode oblasnog riječnog sliva Save definisano je ukupno 35 sistematizovanih radnih
mjesta, a broj izvršilaca jeste 38. U Agenciji oblasnog riječnog sliva Trebišnjice je sistematizovano
19 radnih mjesta, od kojih je popunjeno 5.
Poslovi i zadaci Republičkog hidrometeorološkog zavoda RS, koji je takođe u sastavu ovoga
ministarstva, u oblasti voda su definisani Zakonom o meteorološkoj i hidrološkoj djelatnosti80.
Zavod vrši poslove koji se odnose na razvoj i funkcionisanje hidrološke, meteorološke i
seizmološke djelatnosti, istraživanje atmosfere, vodenih resursa, kvaliteta vazduha i voda,
prikupljanje, obradu i objavljivanje podataka od javnog interesa i sl. Zavod vrši monitoring voda,
odnosno količine vode (vodostaj i proticaj) kao i izradu redovnih i vanrednih hidroloških biltena o
visini vodostaja na vodomjernim stanicama rijeka u RS, izdavanje upozorenja i najava poplava i
Plana za jačanje je uspostavljanje mreže hidroloških stanica i definisanje Q-H krive za sve
hidrološke stanice u RS. Ostale aktivnosti Zavoda definisane su Planom aktivnosti i mjera zaštite i
spašavalja od poplava81 i Planom aktivnosti u pripremi i sprovođenju mjera zaštite i spašavanja od
poplava82.
Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS ima nadležnost u okviru javno zdravstvene ispravnosti
vode koja služi ili je namenjena za piće ili proizvodnju ili preradu životnih namirnica i vode za
sanitarno-higijenske i rekreativne potrebe. Uzorkovanje i analizu vode za piće vrši JZU Institut za
javno zdravstvo Republike Srpske, u skladu sa Zakonom o zdravstvenoj zaštiti83. U saradnji sa
lokalnom zajednicom, ovaj Institut učestvuje i obavlja poslove vezane za ispitivanje potencijalnih
izvorišta vode za piće. Pravilnikom o uslovima ispuštanju otpadnih voda u površinske vode84
definisani su uslovi ispuštanja otpadnih voda ili efluenata u površinske vode koji uključuju dva
80 „Službeni glasnik RS“, broj 20/2000
81 „Službeni glasnik RS“, broj 14/2012
82 „Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 14/2012
83 „Službeni glasnik RS“, broj:106/09
84 „Službeni glasnik RS“, broj 44/01“
62
kriterijuma, kvalitet efluenta i kvalitet prijemnog vodotoka. Za supstance koje nisu normirane ovim
pravilnikom, Ministarstvo za poljoprivredu, vodoprivredu i šumarstvo donosi zajedno sa
ministarstvima nadležnim za zdravstvo i za zaštitu životne sredine propisuje uslove ispuštanja
otpadnih voda. Za industrijske i druge otpadne vode koje sadrže opasne i vrlo rizične supstance,
koje su navedene u Pravilniku o uslovima ispuštanju otpadnih voda u javnu kanalizaciju85 uslovi
ispuštanja određuje se prema posebnoj proceduri koje donosi ministarstvo nadležno za poslove
poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede u saradnji sa ministarstvom nadležnim za poslove
zdravstva. U okviru ovog ministarstva, navedenom tematikom i praćenjem izvještaja Instituta za
javno zdravstvo RS bavi se Resor za javno zdravstvo, međunarodne odnose i evropske integracije.
U ministarstvu je zaposleno ukupno 47 izvršilaca.
U Ministarstvu za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS poslove iz oblasti zaštite voda
obavlja Resor za zaštitu životne sredine, gdje se obavljaju poslovi integralne zaštite i unapređenja
zaštite životne sredine, istraživanje, planiranje i upravljanje kroz mjere zaštite životne sredine,
zaštita prirodnih resursa, pribavljanje potrebnih dokumenata za prethodnu procjenu i procjenu
uticaja na životnu sredinu u postupku izdavanja ekološke dozvole, izdavanje ekoloških dozvola,
praćenje stanja i usklađivanje standarda iz oblasti zaštite voda, koordinacija i učešće u izradi
studija, izvještaja i akcionih planova u oblasti zaštite voda. Unutar resora poslovima zaštite voda
bavi se: Stručni savjetnik za zaštitu životne sredine, Viši stručni saradnik za ekološke dozvole i
zaštitu voda , Viši stručni saradnik za zaštićena područja i prirodne resurse i Viši stručni saradnik za zaštitu
životne sredine (4 izvršioca). U resoru je zaposleno 11 izvršilaca na poslovima zaštite životne sredine,
a sistematizovano je: 54 radna mjesta sa ukupno 62 i zvršilaca.
Ministarstvo industrije, energetike i rudarstva RS nadležno je za učešće u aktivnostima u oblasti
korištenja prirodnih resursa, geološka istraživanja i eksploataciju prirodnih i tehnogenih mineralnih
sirovina, podzemnih voda (pitka, industrijska, mineralna, termalna, termomineralna) i geotermalne
resurse i poslovima koncesija. Poslovima iz oblasti geoloških istraživanja i eksploatacije podzemnih
voda bavi se Resor za rudarstvo i geologiju, odnosno Odsjek za geologiju koji ima sistematizovana
4 rada mjesta, a zaposlenog 1 izvršioca. U sastavu ministarstva je i Republički zavod za geološka
istraživanja u kojem se obavljaju stručni poslovi koji se odnose na geološka istraživanja, izradu
geoloških karata različitih profila i namjena, izrada srednjoročnih i dugoročnih prognoza geoloških
istraživanja i projekata i studija ekonomske opravdanosti za davanje koncesija na geološka
istraživanja i uspostavljanje geološkog informacionog sistema u RS. Zavod ima zaposleno 11
izvršilaca.
Ministartsvo saobraćaja i veza RS nadležno je za oblast vodnog saobraćaja i bezbednosti plovidbe
u RS u skladu sa Zakonom o unutrašljoj plovidbi RS86 Ovim poslovima bavi se Resor željeznički,
vodni i vazdušni saobraćaj, unutar kojeg su za poslove unutrašnje plovidbe i kapetanije
sistematizovana 3 radna mjesta.
Jedinice lokalne samouprave RS nadležne su za poslove vodosnabdijevanja i kanalisanja naselja na
sopstvenom području i obavljanje drugih poslova sektora voda, u skladu sa Zakonom o lakalnoj
samoupravi RS87, Zakonom o komunalnim djelatnostima88 i Zakonom o prenosu prava svojine na
kapitalu Republike Srpske u preduzećima koja obavljaju komunalne djelatnosti na jedinice lokalne
samouprave89. V odoprivredna preduzeća- preduzeća nadležna za vodovod i za kanalizaciju
operativno sprovode poslove vodne delatnosti i spadaju u komunalan preduzeća koja su u
nadležnosti lokalnih zajednica i obezbjeđuju organizovano snabdevanje stanovništva i drugih
85 „Službeni glasnik RS“, broj 44/01“
86
„Službeni glasnik RS“, broj 58/03, 33/06 i 1/08
87
„Službeni glasnik RS“, broj 101/04, 42/05, 118/05
88
„Službeni glasnik RS“, broj 11/95, 18/95 i 51/02
89
„Službeni glasnik RS“, broj 50/10
63
korisnika vodom za piće i sprovode prikupljanje otpadnih voda, njihovo prečišćavanje i odvođenje
do recipijenta.
Unutar Republičke uprave za inspekcijske poslove RS, Vodna inspekcija obavlja poslove koji se
odnose na: vršenje neposrednog nadzora i preduzimanje mera za obezbeđivanje izvršenja zakona,
drugih propisa i opštih akata koji se odnose na izgradnju novih i rekonstrukciju postojećih objekata
i izvođenje drugih radova koji mogu uticati na promene u vodnom režimu; zaštitu voda od
zagađivanja; kontrolu kvaliteta površinskih i podzemnih voda; nadzor nad zakonitošću akata javnih
vodoprivrednih preduzeća; nadzor nad radom preduzeća i drugih pravnih lica kojima je povereno
vršenje javnih ovlašćenja i sl. Detaljniji podaci dati u odgovoru na prethodno pitanje broj 8.
Upravljanje otpadom
Upravljanje otpadom u RS u nadležnosti je Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i
ekologiju.
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS nadležno je za upravljanje
komunalnim, opasnim i neopasnim otpadom u RS definisanih Zakonom o upravljanju otpadom u
RS i ove poslove obavlja Resor za zaštitu životne sredine. U okviru resora obavljaju se poslovi
praćenja stanja i usklađivanja standarda u oblasti upravljanja komunalnim otpadom, opasnim i
neopasnim otpadom, koordinacija i učešće u izradi studija, izvještaja, propisa i akcionih planova u
oblasti upravljanja otpadom, izdavanje dozvola za upravljanje komunalnim otpadom, opasnim i
neopasnim otpadom u skladu sa zakonom i Bazelskom konvencijom o prekograničnom kretanju
opasnog i neopasnog otpada, istraživanje, praćenje, proučavanje i evidentiranjue dokumentacije iz
ove oblasti, odobravanje planova prilagođavanja za upravljanje komunalnim otpadom. Resor nema
nižih organizacionih jedinica i poslovima upravljanja otpadom bavi se: Stručni savjetnik za zaštitu
životne sredine, Viši stručni saradnik za poslove upravljanja komunalnim otpadom i Viši stručni
saradnik za poslove upravljanja opasnim i neopasnim otpadom (3 izvršioca). Resor za zaštitu
životne sredine ima 11 izvršilaca na poslovima zaštite životne sredine, a sistematizovano je: 54
radna mjesta sa ukupno 62 i zvršilaca.
Buka
Nadležnost nad poslovima koji se tiču buke u RS, kao jednom od elemenata životne sredine, ima
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju, unutar koga ove poslove takođe
obavlja Resor za zaštitu životne sredine, odnosno Stručni savjetnik za zaštitu životne sredine i Viši
stručni saradnik za zaštitu životne sredine (2 izvršioca).
Zaštita prirode
Nadležnost nad zaštitom prirode u RS povjerena je najvećim dijelom Ministarstvu za prostorno
uređenje, građevinarstvo i ekologiju, ali i dijelom Ministarstvu industrije, energetike i rudarstva,
Ministartsvu prosvjete i kulture, odnosno Republičkom zavodu za zaštitu kulturno-istorijskog i
prirodnog nasljeđa Republike Srpske .
U Ministarstvu za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS poslove iz oblasti zaštite
priode obavlja Resor za zaštitu životne sredine. U skadu sa Zakonom o zaštiti prirode i pratećih
podzakonskih akata, resor u ovoj oblasti obavlja i koordinira aktivnosti na zaštiti pejzaža, prirodnih
područja, biljaka, životinja i njihovih staništa, zemljišta i drugih komponenata prirode, prati stanje u
oblasti korištenja zemljišta i komponenata prirode u sferi zaštite zemljišta i komponenata prirode,
prati katastar zagađivanja, devastaciju dezertifikaciju zemljišta, te katastar flore, faune i degradacije
šumskih zajednica i priprema mjere za njegovo noveliranje, učestvuje u izradi stručnih mišljenja i
saglasnosti, te na procjeni uticaja urbanog, ruralnog i biotehnološkog razvoja na kvaliteti strukturu
zemljišta i šumskih zajednica, aktivnosti na pripremi projekata i strategija iz ove oblasti.
64
U oblasti zaštite zemljišta resor obavlja sledeće poslove: praćenje stanja i usklađivanje standarda iz
oblasti zaštite zemljišta, koordinacija i učešće u izradi studija, izvještaja i akcionih planova u oblasti
zaštite zemljišta i oblja istraživanje, praćenje, proučavanju i evidentiranju dokumentacije iz ove
oblasti.
U oblasti zaštite područja i prirodnih resursa resor obavlja sledeće poslove: analizira stanje u
oblasti korištenja prirodnih resursa sa posebnim osvrtom na biološke i ekološke resurse, učestvuje u
izradi propisa iz oblasti zaštite i održavanja biološke raznolikosti i svih komponenti prirodnih
ekosistema, prati korištenje prirode i propisuje mjere koje osiguravaju uravnotežen razvoj uz što
manja oštećenja i narušavanja,radiiorganizuje aktivnosti na očuvanju i aštiti biološke raznolikosti,
prati katastar flore, faune, osobito endemskih, rijetkih i ugroženih vrsta, njihovih zajednica i
ekosistema, učestvuje u izradi stručnih mišljenja pri davanju saglasnosti za eksploataciju prirodnih
resursa, za lokaciju, projektovanje, izgradnju i puštanje u rad objekata, naselja, tehničko-tehnoloških
postrojenja koja mogu da ugroze prirodne ekosisteme.
Unutar Resora za zaštitu životne sredine nema posebnih organizacionih jedinica i navedene
poslove obavljaju: Stručni savjetnik za zaštitu životne sredine, Viši stručni saradnik za ekološke
dozvole i zaštitu zemljišta, Viši stručni saradnik za zaštićena područja i prirodne resurse (3
izvršioca).
Ministarstvo industrije, energetike i rudarstva RS nadležno je za učešće u aktivnostima u oblasti
korištenja i zaštite prirodnih resursa, geološka istraživanja i eksploataciju prirodnih i tehnogenih
mineralnih sirovina, podzemnih voda (pitka, industrijska, mineralna, termalna, termomineralna) i
geotermalne resurse. Unutar ministarstva poslovima iz oblasti geoloških istraživanja i u tom smislu
zaštite prirodnih resursa bavi se Resor za rudarstvo i geologiju, odnosno Odsjek za geologiju koji
ima sistematizovana 4 radna mjesta, a zaposlenog 1 izvršioca.
Ministarstvo prosvjete i kulture RS je naležno za poslove koji se odnose na nepokretna i pokretna
kulturna dobra, prirodu i ekologiju i nacionalne parkove, proglašene zaštićene zone u skladu
Zakona o zaštiti prirode. Unutar ministarstva postoje 2 resora od kojih se ovim poslovima bavi
Resor kulture, a za poslove koji se odnose na zaštitu prirodnog nasljeđa, nacionalne parkove i
zaštićene ekološke zone, zaštitu kulturno-istorijskog i nepokretnog nasljeđa sistematizovana su 3
radna mjesta. Unutar ministartsva posluje Republički zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i
prirodnog nasljeđa Republike Srpske koji kao upravna organizacija obavlja poslove koji se odnose
na određivanje, evidenciju, istraživanje i vrednovanje stvari i dijelova prirode koji uživaju
prethodnu zaštitu, proglašavanje dobra zaštićenim, izradu projekata za restauraciju, rekonstrukciju i
konzervaciju kulturno - istorijskog i prirodnog nasljeđa, korišćenje zaštićenih dobara, ovlašćivanje i
nadzor nad radom organizacija za zaštitu, vođenje Registra zaštićenih prirodnih dobara. Zavod ima
3 odjeljnja od kojih se Odjeljenje za zaštitu prirodnog nasljeđa sa 2 odsjeka bavi poslovima
biološko-tehničke zaštite prirodnog nasljeđa, a u Zavodu je ukupno zaposleno 25 radnika.
Upravljanje i zaštita vazduha
Oblast upravljanje i zaštita vazduha u nadležnosti je Ministarstva za prostorno uređenje,
građevinarstvo i ekologiju RS i ministarstvo se stara o sprovođenju propisa o kontroli kvaliteta
vazduha u Republici Srpskoj, obavlja koordinaciju aktivnosti republičke mreže monitoringa
vazduha i sarađuje sa drugim organima republičke uprave koji na osnovu posebnih propisa
učestvuju u praćenju kvaliteta vazduha, posebno sa organima nadležnim za zaštitu zdravlja ljudi,
zaštitu prirode, praćenje meteoroloških uslova i drugo, kao i sa organima jedinica lokalne
samouprave. Poslove iz oblasti zaštite vazduha unutar ministartsva obavlja Resor za zaštitu životne
sredine koji nema posebnih organizacionih jedinica, tako da ove poslove obavljaju: Stručni
savjetnik za zaštitu životne sredine, Viši stručni saradnik za zaštitu vazduha (2 izvršioca), dok je u
resoru zaposleno 11 izvršilaca na poslovima zaštite životne sredine.
65
Prema Zakonu o zaštiti vazduha i Pravilniku o monitoringu vazduha 90, ovlaštena institucija za
uspostavljanje i izvođenje monitoringa vazduha u RS je Republički hidrometeorološki zavod
Republike Srpske, koji oblasti zaštite vazduha obavlja poslove spostavljanja, organizovanja i
upravljanja sistemom monitoringa kvaliteta vazduha u RS i uspostavljanja informacionog sistema
za praćenje kvaliteta vazduha u cilju izvještavanja o rezultatima monitoringa u propisanim
formatima. Praćenje kvaliteta vazduha u republičkoj mreži, vrši Zavod i ovlašćena pravna lica u
jedinicama lokalne samouprave. Zavod i nadležni organ jedinice lokalne samouprave podatke o
kvalitetu vazduha čine dostupnim javnosti putem objave u sredstvima javnog informisanja,
elektronskim medijima, kao i na svojim veb-stranicama. Zavod vodi Inventar emisije gasova sa
efektom staklene bašte, Inventar o nenamjerno ispuštenim dugotrajnim organskim zagađujućim
supstancama, priprema i objavljuje godišnji izvještaj o stanju kvaliteta vazduha u RS, jednom
mjesečno objavljuje izvještaje o stanju kvaliteta vazduha (na osnovu podataka iz lokalnih mreža),
razmjenjuje podatke sa Evropskom agencijom za zaštitu životne sredine i Evropskom mrežom za
informacije i posmatranje i vodi Informacioni sistem kvaliteta vazduha za RS. Jedinica lokalne
samouprave na svojoj teritoriji uspostavlja lokalnu mrežu mjernih stanica i/ili mjernih mjesta za
praćenje kvaliteta vazduha.
Upravljanje i gazdovanje šumama i lovnim resursima
Nadležnost nad upravljanjem i gazdovanjem šumama i lovnim resursima u RS ima Ministarstvo
poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS putem Resora šumarstva i lovstva i Agencije za šume
RS.
Resor šumarstva i lovstva obavlja poslove koji se odnose na utvrđivanje i sprovođenje razvojne
politiku u oblasti šumarstva i lovstva, upravljanje i gazdovanje šumskim i lovnim resursima,
unaprjeđenje i korišćenje šuma i divljači, sprovođenje mjera zaštite šuma i divljači, izradu
strateških dokumenata, planova i programa za upravljanje i gazdovanje šumama i lovištima. U
reosoru je sistematizovano 8 radnih mjesta, a zaposleno je 6 izvršilaca. Polazeći od potrebe da se
obezbijedi efikasnija institucionalna organizacija u kontekstu upravljanja i gazdovanja šumama i
lovnim resursima, Resor za šumarstvo i lovstvo u narednom periodu planira aktivnosti koje će imati
za cilj jačanje kapaciteta
Agencija za šume RS obavlja stručno-tehničke polove koje se odnose na: izradu šumskoprivrednih
osnova, dugoročnog programa gazdovanja područjem krša, programa korišćenja ostalih šumskih
proizvoda, praćenje sprovođenja planskih dokumenata, vođenje njihovog registra, obezbjeđenje
sprovođenja inventure šuma na velikim površinama, vođenje evidencija i katastra šuma, praćenje
zdravstvenog stanja šuma, praćenje utroška sredstav posebnih namjena za šume, stručnu
koordinaciju poslova koji su u vezi sa privatnim šumama i mjere podrške vlasnicima šuma u
privatnoj svojini, vršenje opštih regionalnih šumsko-razvojnih i lovnih planiranja, obezbjeđenje
informacija o stanju na tržištu drvnih i ostalih šumskih proizvoda, saradnju u primjenjenim
istraživanjima, implementacija standarda i transfera znanja u šumasrstvu, promociju interesnih
grupa u procesu planiranja i održivog gazdovanja šumskim resursima svih oblika svojine.
Hemikalije i biocidi
Nadležnost u oblasti hemikalija i biocida u RS ima Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS, dok
je u oblasti sredstava za zaštitu bilja nadležno za klasifikaciju, pakovanje i obilježavanje ovih
sredstava, kao i za utvrđivanje uslova za njihovo skladištenje u proizvodnji i prometu na veliko. U
oblasti hemikalija ministarstvo obavlja poslove: regulisanje, izdavanje dozvola i upravnu kontrolu i
praćenje klasifikacije, pakovanja i obilježavanja opasnih hemikalija u RS, razmjenu podataka o
hemikalijama kroz bezbjednosno-tehnički list (safety data sheet – SDS), integralni inventar
proizvedenih i uvezenih hemikalija, dobra laboratorijska praksa, ograničenja i zabrane supstanci
koje izazivaju zabrinutost, uslovi za uvoz i izvoz hemikalija za koje je propisan postupak prethodne
„ Službeni glasnik RS“ , broj 39/05
90
66
saglasnosti, odobrenja za vršenje djelatnosti proizvodnje, prometa i korišćenja opasnih hemikalija,
sistematsko praćenje hemikalija, stavljanje na tržište detergenata, nadzor i druga pitanja od značaja
za bezbjedno upravljanje hemikalijama i sl.. Saradnja između Ministarstva zdravlja i socijalne
zaštite i Ministarstva poljoprirede, šumarstva i vodoprivrede u oblasti klasifikacije i obilježavanja
sredstava za zaštitu bilja propisana je Instrukcijom za klasifikaciju, pakovanje i obilježavanje
sredstava za zaštitu bilja potpisanom od strane dva ministarstva dana 23.03.2011. godine.
Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite ostvaruje saradnju i sa drugim ministarstvima i institucijama
RS u nadležnoj oblasti, kao i sa organima na nivou BiH, posebno u sprovođenju međunarodnih
konvencija (Roterdamska, Stokholmska, CWC). Unutar ministarstva navedenim poslovima bavi se
Odsjek za hemikalije u okviru Resora za farmaciju (planirana 3 izvršioca).
Poslove inspekcijskog nadzora ove oblasti obavljaju inspektori za hemikalije i biocide u
Zdravstvenoj inspekciji u okviru Republičke uprave za inspekcijske poslove RS . Dio
inspekcijskog nadzora na teritoriji svoje jedinice lokalne samouprave vrše i ekološki inspektori koji
su zaposleni u jedinicama lokalne samouprave. Detaljniji podaci dati u odgovoru na prethodno
pitanje broj 8.
Civilna zaštita
Poslovima iz oblasti civilne zaštite u RS bavi se Ministarstvo unutrašnjih poslova RS, odnosno
Republička uprava civilne zaštite koja obavlja poslove koji se odnose na praćenje, usklađivanje i
sprovođenje utvrđene politike i smjernica i obezbjeđenje izvršenja zakona i drugih propisa u oblasti
civilne zaštite, izradu programa civilne zaštite RS, izradu procjene ugroženosti na cijeloj teritoriji
RS, predlaganje plana civilne zaštite, prikupljanje podataka o svim vrstama pojava i opasnosti koje
mogu dovesti do prirodne i druge nesreće po ljude i materijalna dobra na ugroženom području,
osmatranje, obavještavanje i uzbunjivanje, organizovanje, pripremu i obučavanje službe civilne
zaštite u skladu sa programima i planovima obuke, organizovanje i opremanje jedinica civilne
zaštite, vršenje izbora i vođenje naučno-istraživačkih projekata u oblasti civilne zaštite, pružanje
stručne pomoći, donošenje uputstava i instrukcija za rad službe civilne zaštite jedinica lokalne
samouprave, inspekcijski nadzor u oblasti civilne zaštite, uklanjanje NUS-a, deminiranje,
međunarodnu saradnju iz oblasti civilne zaštite, spašavanje od prirodnih i drugih nesreća,
preduzimanje preventivnih, operativnih i postoperativnih mjera u slučaju nastanka prirodnih i
drugih nesreća, vođenje evidencija u oblasti civilne zaštite i druge poslove u skladu sa zakonom.
Jačanje administrativnih kapaciteta
Jačanje administrativnih kapaciteta prethodno navedenih nadležnih institucija je prepoznata kao
potreba svih, pogotovo u kontekstu obaveza EU integracija koje nas očekuju u narednom periodu.
Usvojenim pravilnicima o organizaciji i sistematizaciji navedenih institucija planirano je povećanje
broja izvršilaca, a popunjavanje radnih mjesta vrši se skladu sa Kadrovskim planom Vlade RS i
planiranim finansijskim sredstavima u Budžetu RS za svaku godinu.
Saradnja između organa državne uprave
Saradnja između organa državne uprave je utvrđena Zakonom o republičkoj upravi RS kao obaveza
da organi republičke uprave sarađuju u svim zajedničkim pitanjima i razmenjuju informacije, kao i
da osnivaju zajednička tela i projektne grupe radi izvršavanja poslova koji zahtevaju učešće više
organa državne uprave. Zakonom je definisano da poslom iz delokruga dva ili više organa državne
uprave upravlja i koordinira onaj organ republičke uprave u čijem djelokrugu je pretežni dio posla.
Federacija BiH
Federalno ministarstvo okoliša i turizma ima direktnu nadležnost za zaštitu prirode i biodiverziteta,
upravljanje otpadom, zaštitu od buke, zaštitu zraka, kao i, uz Federalno ministarstvo vodoprivrede,
šumarstva i poljoprivrede, određene nadležnosti upravljanja vodama, odnosno zaštite voda. Ova dva
67
ministarstva, uz Federalno ministarstvo prostornog uređenja imaju glavne nadležnosti nad
upravljanjem zemljištem, odnosno zemljišnim prostorom što uključuje i zaštitu zemljišta i tla.
Federalno ministarstvo zdravstva ima nadležnosti za donošenje propisa iz oblasti kvaliteta voda i
hemikalija, s napomenom da propisi za hemikalije još uvijek nisu doneseni.
Potrebno je uspostaviti Agenciju za okoliš (i vode) na nivou FBiH, uz odgovarajuće opremanje i
obučavanje postojećih kapaciteta, kao i zapošljavanje novih stručnih kadrova. Struktura uspostave
ovih institucija će biti prema strukturi EIONET-a (Evropske okolišne informacione i opservacione
mreže), u cilju unaprijeđenja dalje saradnje BiH sa Evropskom agencijom za okioliš, i drugim
međunarodnim za okoliš relevantnim institucijama (UNEP; sekretarijati okolišnih Konvencija i dr.).
Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva (FMPVŠ) je resorno ministarstvo
za oblast upravljanja vodama, uz određene nadležnosti Federalnog ministarstva okoliša i turizma
(FMOT). Pitanje koordinacije između FMPVŠ i kantona je uređeno Zakonom o vodama (član 164,
181. idr.), kao i godišnjim planovima rada FMPVŠ kojim se redovno planira održavanje zajedničkih
sastanaka sa kantonalnim ministarstvima.
Sektor javnog zdravstva preko laboratorija zavoda za javno zdravstvo vrši nadzor vode za piće,
površinske, podzemne i otpadne vode na zdravstvenu ispravnost i kvalitetu prema zahtjevima
Pravilnika o zdravstvenoj ispravnosti vode za piće91, a koji je usklađen sa zahtjevima Direktive EU.
Planovi za razvoj i jačanje naših tehničkih kapacitetau javnom zdravstvu uključuju:
- Jačanje kapaciteta laboratorija za kontrolu voda i namirnica – osiguranje i kontrola kvaliteta
laboratorija kroz akreditaciju (ISO 17025)
- Jačanje kapaciteta osoblja Zavoda (dalji razvoj djelatnosti, edukacije, treninzi, itd)
- Jačanje segmenta promocije zdravlja i edukacije stanovništva vezanu za sigurnost hrane i
vode
- Jačanje kapaciteta laboratorija za ispitivanje radioaktivnosti životne sredine- osiguranje i
kontrola kvaliteta laboratorija kroz akreditaciju (ISO 17025)
Odgovornosti vezano za monitoring voda dijele Agencije za vode i Federalni hidrometeorološki
zavod. Agencije organiziraju, finansiraju i održavaju sistem mreže hidroloških stanica, a Federalni
hidrometeorološki zavod vrši kontrolu, obradu i arhiviranje podataka, izradu bilansa voda i
pripremu hidroloških godišnjaka.
Hercegovačko-neretvanska županija
Jedan djelatnik pokriva prirodu a 2 pokrivaju okoliš.
Županija posavska
U Županiji Posavskoj oblast voda i šuma je u resoru Ministarstva poljoprivrede, vodoprivrede i
šumarstva Županije Posavske dok je zaštita okoliša u resoru Ministarstva prometa, veza, turizma i
zaštite okoliša Županije Posavske.
Brčko distrikt BiH
Odjeljenje za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu Vlade BD BiH ima nadležnost za oblast
poljoprivrede i šuma.
Odjeljenje za prostorno planiranje i imovinsko-pravne poslove je nadležno za oblast zaštite prirode i
biodiverziteta, upravljanje otpadom, zaštitom vazduha i prostorno-urbanističkim planiranjem.
91
Službeni glasnik BiH“, broj 40/10
68
Odjeljenje za javno zdravstvo je nadležno vrši nadzor vode za piće, površinske, podzemne i otpadne
vode na zdravstvenu ispravnost i kvalitet prema zahtjevima Pravilnika o zdravstvenoj ispravnosti
vode za piće92 a koji je usklađen sa zahtjevima direktive EU.
Programom rada Organa javne uprave u realizaciji obaveza u procesu evropskih integracija za
period 2010-2014 je planirano jačanje administrativnih kapaciteta po svim oblastima
.
Jačanje administrativnih kapaciteta moguće je jedino kroz učešće na seminarima u oblasti zaštite
životne sredine, u toku je projekat Jačanje institucija za zaštitu životne sredine BiH i priprema za
korištenje pretpristupnih fondova.
10. Postoje li zakonodavne ili budžetske odredbe koje se odnose na obuku državnih
službenika u oblasti zaštite životne sredine? Koliko je teško naći osoblje odgovarajućih
kvalifikacija? Koliko je teško naći osoblje kvalifikovano da pruži obuku?
Ne postoje zakonske pretpostavke kojima se reguliše obaveza obuke državnih službenika posebno
za oblast životne sredine. Ali Zakonom o državnoj službi BiH, članom 49 definisano je pitanje
stručnog obrazovanja i usavršavanja. Također, kroz obuke uposlenika, koje su dijelom podržane od
međunardnih naučnih i stručnih institucija, se otvara mogućnost obuka i usavršavanja za različite
oblasti zaštite okoline (JICA, SIDA, razni programi drugih zamalja, bilateralno i multilateralno
TAIEX seminara, MTEC treninzima,
ReSPA seminarima, UNDP seminarima, WBIF
seminarima,IPA Twinning seminari i sl. Značajan dio obuka službenika obavljen je kroz IPA
projekte EU). U posljednje vrijeme (zadnjih desetak godina) se obrazuju osobe specifičnog
(okolinskog) obrazovnog profila koji u perspektivi mogu dati pravi odgovor na okolinska pitanja, te
kroz razne vidove obuka i značajno doprinjeti promjene ukupne okolinske slike u BiH. Zbog malog
prostora za njihovo upošljavanje u organima uprave u BiH, trenutno stanje je takvo da se oslanjamo
na već postojeće uposlenike. Po pitanju pružanja usluga za organiziranje obuka u BiH, nije teško
pronaći adekvatne kadrove, a za to nam uvijek stoje na raspolaganju i predstavnici EU ali i sve
druge evropske, ali i vanevropske razvijene i ekonomski jake zemlje. Većina obavijesti o mogućim
obukama dobiva se putem interneta odnosno, preko Agencije za državnu službu BiH.
Prema Zakonu o hrani93 Agencija za sigurnost hrane BiH je dužna da pruži naučnu, stručnu i
tehničku podršku zakonodavstvu i politici BiH u oblasti sigurnosti hrane. Unapređenje nivoa znanja
svih učesnika u sistemu sigurnosti hrane odvija se organizacijom raznih oblika obuka (radionica,
seminara, workshopova i dr.) i sporovodi se kontinuirano uz podršku EC i međunarodnih institucija
i organizacija. Tako je u periodu 2008-2011 godine organizovano ukupno 50 obuka na kojima je
učestvovalo preko 2000 predstavnika nadležnih organa u BiH. Predavanja na ovim obukama
obavljali su eksperti iz određenih oblasti iz zemalja EU. Naučni i stručni kadar Agencije je u
znatnoj mjeri osposobljen za predavanja iz raznih oblasti sigurnosti hrane, uz kadar na
Univerzitetima u BiH sa kojima Agencija ima uspostavljenu saradnju. Prema Zakonu o hrani94
Agencija za sigurnost hrane BiH je dužna da pruži naučnu, stručnu i tehničku podršku
zakonodavstvu i politici BiH u oblasti sigurnosti hrane. Unapređenje nivoa znanja svih učesnika u
sistemu sigurnosti hrane odvija se organizacijom raznih oblika obuka (radionica, seminara,
workshopova i dr.) i sporovodi se kontinuirano uz podršku EC i međunarodnih institucija i
organizacija. Tokom perioda 2006-2012 (I-VI) Agencija je uz pomoć međunarodnih organizacija
organizovala ukupno 50 obuka, na kojima je učestvovalo ukupno 2179 predstavnika nadležnih
institucija i zainteresiranih strana. Predavanja na ovim obukama obavljali su eksperti iz zemalja EU
iz određenih oblasti. Obuke se organiziraju od strane domaćih i stranih NGO dok se na stranicamai
„Službeni glasnik BiH“ ,broj:40/10
„Službeni glasnik BiH“, br. 50/04
94
„Službeni glasnik BiH“, br. 50/04
92
93
69
Agencije za državnu službu BiH, mogu naći ponude za učešćeu obukama iz oblasti okoliša kako u
BiH tako i u inostranstvu.
U BiH u oblasti veterinarstva u članu 70. Zakona o veterinarstvu u BiH95 propisano je da se
službeni veterinari moraju periodično obrazovati i obaviti propisane provjere znanja prema
programu, koji pripremaju nadležni organi entiteta i Brčko distrikt BiH. Obuka se odnosi i na
oblasti zaštite životne sredine, odnosno veterinarsku zaštitu okoline - postupke, uvjete i mjere koje
je potrebno preduzimati tokom uzgoja, držanja, postupanja i zaštite zdravlja životinja; tokom
obrade, prerade, skladištenja i prometa proizvoda životinjskog porijekla i utilizacije lešina,
konfiskata, nejestivih nusproizvoda klanja, te otpadnih životinjskih materija čija je svrha
sprječavanje zagađivanja okoline.
Republika Srpska
U Zakonu o državnim službenicima RS 96 (čl. 58, 59 i 60) definisano je da državni službenik ima
pravo i dužnost da pohađa obuku za stručno usavršavanje i osposobljavanje prema potrebama
organa uprave, a sredstva za obuku obezbjeđuju se u budžetu oragan uprave. Vlada RS, na prijedlog
Agencije za državnu upravu RS nadležne za obuku državnih službenika u RS, donosi Strategiju za
obuku i razvoj državnih službenika za period od najmanje tri godine. Agencija u skladu sa
strategijom donosi Godišnji program za obuku državnih službenika i odgovorna je za njegovu
primjenu, a organi uprave svoje godišnje programe obuke donose u skladu sa njom i raspoloživim
budžetskim iznosima. Za vrijeme trajanja stručnog usavršavanja i osposobljavanja u inostranstvu
službenik ima pravo na plaćeno odsustvo, a stručno usavršavanje službenika, pored planiranja
kadrova, njihove selekcije i odabira, kao i praćenja, ocjenjivanja njihovog rada i napredovanja,
jedna je od važnih karika u lancu upravljanja ljudskim resursima i za to se republički organi uprave
u RS zalažu.
Agencije za državnu upravu RS na svome sajtu www.adu.vladars.net redovno objavljuje podatke o
obukama koje se planiraju i koje su se obavile, sa javnim pozivima za prijavu i dostupnim prijavnim
obrascem. U proteklom period Agencija je obezbijedila vezu između organa državne uprave i
Agencije kroz uspostavljanje reformskih timova, kontakt lica i mreže za upravljanje ljudskim
potencijalima u republičkoj upravi RS, pripremila i donijela Strategiju za obuku, edukaciju i razvoj
državnih službenika 2003-2006. godine i Akcioni plan Vlade RS, u periodu 2003-2006. godine
zajedno sa Nacionalnom školom za upravu, Tempus projektom i UNDP organizovala i izvršila
obuku za rukovodeće i ostale državne službenike, pripremila novu strategiju za period 2012-2013
godine i razradila aplikaciju za Centralni registar zaposlenih i omogućila povezivanje organa
državne uprave sa Centralnom bazom podataka;
Za prоvоđеnje i kооrdinisаnje оbukа iz оblаsti еvrоpskih intеgrаciја u RS nadležno je Мinistаrstvо
zа еkоnоmskе оdnоsе i rеgiоnаlnu sаrаdnju. U toku 2011.godine zaposleni u organima uprave RS
uzeli su učešće na nizu TAIEX seminara, MTEC treninzima, ReSPA seminarima, UNDP
seminarima, WBIF seminarima,IPA Twinning seminari i sl. Značajan dio obuka službenika
obavljen je kroz IPA projekte EU.
U grafikonu je dat pregled obuka iz oblasti evropskih integracija za državne službenike RS u toku
2011.godine:
95
96
„Službeni glasnik BiH“, broj 34/02
„Službeni glasnik RS“, broj 118/08
70
Obuka službenika zaposlenim u jedinicama lokalne uprave obavlja se u skladu usvojene Strategije
obuke za zaposlene u jedinicama lokalne samouprave za period 2011. – 2015. , čiji je cilj
omogućavanje stalnog unapređivanja postojećih i usvajanje novih znanja, vještina i stavova
zaposlenih i izabranih zvaničnika u jedinicama lokalne samouprave u RS. Utvrđene ciljne grupe za
obuku su: Administrativni službenici koji se bave poslovima iz osnovne nadležnosti i izabrani
zvaničnici. Prioritetne oblasti obuke definisane su prema odabranim prioritetnim grupama, te prema
osnovnoj podjeli na oblast osnovnih nadležnosti i oblast zajedničkih sadržaja i okvirnih tema koje ih
čine. Jedna od prioritetnih pet tema iz osnovnog sadržaja strategije je „Zaštita životne sredine“, tj.
sprovođenje i praćenje zaštite životne sredine (uključujući energetsku efikasnost), a ciljne grupe
obuke su: sekretari skupštine jedinice lokalne samouprave, načelnici odjeljenja, šefovi odsjeka,
stručni savjetnici, samostalni i viši stručni saradnici.
Vezano za obuke Zakonom o zaštiti životne sredine definisana je neophodnost edukacije u oblasti
zaštite životne sredine („Poglavlje III, član 28, 29, 30 ). U tom smislu, Ministarstvo za prostorno
uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS u saradnji sa Ministarstvom prosvjete i kulture i
Ministarstvom nauke i tehnologije izrađuje i realizuje Godišnje obrazovne planove u oblasti zaštite
životne sredine, kojima se unapređuje obrazovanje i svijest javnosti o zaštiti životne sredine u
nastavnom i vannastavnom programu. Obrazovni planovi sadrže:
a) podatke o pristupu informacijama iz oblasti zaštite životne sredine,
b) učestvovanje u odlučivanju i ostvarivanju prava o pitanju zaštite životne sredine i
c) obrazovne i promotivne aktivnosti, akcije i programe sa ciljem jačanja brige i svijesti o
potrebi zaštite i održivog upravljanja životnom sredinom.
Ministarstva obezbjeđuju redovnu obuku i za razna udruženja i fondacija i koordinišu podršku i
procjenu naučnih istraživanja i tehničkog razvoja kojim se omogućava istraživanje stanja životne
sredine. Republički organi uprave i organi jedinica lokalne samouprave u RS dužni su da
izvršavaju navedene obaveze posredstvom institucija za obrazovanje, u saradnji sa udruženjima i
fondacijama i drugim stručnim institucijama koje promovišu zdravu životnu sredinu i dužni su da
pružaju podršku obrazovnim i naučnim institucijama, vjerskim zajednicama, stručnim
organizacijama i udruženjima da bi mogli djelotvornije sprovoditi svoje obrazovne djelatnosti.
71
Unapređivanje saradnje i komunikacije zainteresovanih strana, te ostvarivanje šire društvene,
naučne i stručne osnove za zaštitu životne sredine, vrši Savjetodavno vijeće za zaštitu životne
sredine, koje je osnovala Vlada RS, a u cilju pružanja savjeta Vladi i ministru nadležnom za pitanja
zaštite životne sredine. Vijeće ima konsultativnu i savjetodavnu ulogu i sastoji osed devet članova.
Vlada RS imenuje predsjedavajućeg Vijeća iz reda članova Vijeća na godinu dana, a organizovanje
rada Vijeća koordiniše nadležno ministarstvo.
Obuka državnih službenika iz oblasti zaštite životne sredine u Republičkom hidrometeorološkom
zavodu RS u glavnom je bila u okviru projekata putem različitih institucija, ustanova i organizacija
(UNDP,GIZ, REC,IAEA, Fond za zaštitu životne sredine i energetsku efikasnost RS, Ministarstvo
za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS, Ministarstvo nauke i tehnologije RS).
Sredstva za projekte iz ove oblasti nisu dovoljna za uspostavljanje efikasnog sistema u skladu sa
propisima i metodologijama EU. U narednom periodu neophodna je obuka državnih službenika u
ovoj oblasti kao i veći broj izvršilaca kako bi se mogle isvršavati zakonske obaveze.
Federacija BiH
U zakonodavstvu FBiH nema posebnih odredbi koje se odnose na obuku samo za državne
službenike u oblasti okoliša, već se određena obuka organizira povremeno preko Agencije za
državnu službu Federacije BiH za sve državne službenike u FBiH. Postoje određene obuke na
državnom nivou vezano za sveukupnu problematiku Evropskih integracija, putem Direkcije za EI
BiH, gdje se pojavljuju obuke vezane za okolišne teme.
Posebne zakonodavne ili budžetske odredbe koje se odnose na obuku državnih službenika u oblasti
okoliša (voda) ne postoje, nego je to uređeno preko Agencije za državnu službu Federacije BiH za
sve državne službenike u FBiH. Na tržištu rada u Federaciji BiH nije problem naći osoblje sa
odgovarajućim kvalifikacijama, nego su problem ograničenja vezano za nova zaposlenja. Postoji
dovoljno osoblja koje može pružiti obuku, samo je problem osigurati sredstva za njihov angažman.
U FBiH se obuka službenih veterinara financira iz budžeta FBiH (Federalno ministarstvo
poljoprivrede,vodoprivrede i šumarstva). Za obuku državnih službenika nadležna je Agencija za
državnu službu FBiH.
Brčko distrikt BiH
Zakonske i budžetske odredbe koje se odnose na obuku državnih službenika definisane su Zakonom
o radu Brčko distrikta BiH – prečišćeni tekst i Zakonom o državnoj službi u organima uprave Brčko
distrikta BiH.
U BiH postoji više visokoškolskih institucija koje obrazuju osobe odgovarajućih kvalifikacija tako
da nije teško naći kvalifikovano osoblje, teško je naći kvalifikovano osoblje iz BiH da pruži obuku,
te se za te potreba često angažuju eksperti EU.
Prilikom kreiranja budžeta za narednu godinu planiraju se sredstva za obuku državnih službenika u
oblasti zaštite životne sredine.
11. Koji su mehanizmi za monitoring poštovanja propisa iz oblasti životne sredine i stanja
životne sredine? Molimo detaljno opišite, ukoliko postoji, sistem inspekcije u segmentu
životne sredine, učestalost inspekcija, pravni osnos za planiranje, provedbu, praćenje i
izvještavanje o provedenim inspekcijama, itd.
Na nivou BiH ne postoji aktivan sistem monitoringa za provjeru poštivanja propisa iz oblasti
životne sredine i stanja životne sredine, kao ni inspekcijski nadzor jer se te aktivnosti uređuju
propisima entiteta i BD na način kako je to opisano u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Glavni mehanizam za monitoring poštovanja propisa iz oblasti zaštite životne sredine je
inspekcijska kontrola koji u RS vrši Republička uprava za inspekcijeske poslove RS- Inspektorat i
72
nadležni inspektori u jedinicama lokalne samouprave. Zakonom o inspekcijama u RS uređeno je
obavljanje inspekcijskog nadzora u okviru inspekcijskog sistema, nadležnost i djelokrug svih
inspekcija (između ostalih i onih koji se bave pitanjima životne sredine), ovlašćenja i obaveze
inspektora, prava i obaveze subjekta nadzora, način i postupak vršenja inspekcijskog nadzora,
odlučivanje po žalbama izjavljenim na rješenje inspekotra, izvršenje rješenja inspektora, posebni
postupci u inspekcijskom nadzoru i druga pitanja značajna za obavljanje inspekcijskog nadzora
prema važećim propisima na području RS. Upravni nadzor nad primjenom odredaba iz Zakona o
zaštiti životne sredine i propisa vrši Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju
RS (čl. 130 zakona).
U sprovođenju inspekcijskog nadzora nadležni inspektori ovlašteni su da nalože:
a) otklanjanje u određenom roku utvrđenih nedostataka i nepravilnosti u radu postrojenja, zbog
kojih je došlo ili može doći do zagađenja životne sredine,
b) privremenu zabranu obavljanja rada postrojenja ili obavljanje djelatnosti u proizvodnom
postupku, korištenja uređaja i/ili pogona i opreme zbog kojih je došlo ili može doći do znatnijeg
zagađenja životne sredine,
v) zabranu obavljanja djelatnosti u proizvodnom postupku, korištenje uređaja i/ili pogona i opreme
zbog kojih je došlo ili može doći do zagađenja većih razmjera životne sredine, dok se nedostaci ili
nepravilnosti u radu ne otklone,
g) obustavljanje radova, ako se radovi sprovode suprotno utvrđenim mjerama iz procjene uticaja na
životnu sredinu, dok se nepravilnosti ne otklone,
d) obustavljanje radova ako se ne obavljaju u skladu sa ovim zakonom i uslovima propisanim u
ekološkoj dozvoli i
đ) zabranu rada ovlaštenom pravnom licu koje ne ispunjava uslove za obavljanje djelatnosti iz
oblasti zaštite životne sredine.
Vršenje poslova inspekcijskog nadzora u oblasti zaštite životne sredine i drugim povezanim
oblastima predstavlja osnovni mehanizam za monitoring poštovanja propisa iz oblasti životne
sredine. Za teže oblike narušavanja ili ugrožavanja životne sredine obezbjeđena je i krivično-pravna
zaštita. S obzirom da zaštita životne sredine zahtijeva multidisciplinaran pristup, to je i sam pristup
inspekcijskih kontrola, koje se obavljaju u pogledu zaštite životne sredine, sadržan kroz
prevashodno ekološku inspekciju ali i druge sektore inspekcija, koje imaju nadležnosti u pogledu
zaštite pojedinih segmenata životne sredine. Detaljniji podaci o organizaciji inspektora koji
obavljaju poslove inspekcijskog nadzora u oblasti zaštite životne sredine i drugim povezanim
oblastima dati su u odgovoru na pitanje broj 8.
Inspekcije u oblasti zaštite životne sredine svoje ciljeve dostižu kroz kontrolu Planova aktivnosti za
postepeno smanjenje emisije, odnosno zagađenja, kontrolu vršenja provjera ili praćenja emisije
zagađujućih materija iz prostorija u vazduh i uspostavljanja i monitoringa vazduha, kontrolu
zamjene tehnologija i korišćenih supstanci prema državnom programu i planu za postepeno
isključivanje iz upotrebe supstanci koje oštećuju ozonski omotač, kontrolu primjene mjera
naloženih ekološkom dozvolom i dozvolom za upravljanje otpadom, kontrolu ispunjenosti uslova
za obavljanje djelatnosti iz oblasti zaštite životne sredine, kontrolu ostalih aktivnosti koje negativno
utiču na životnu sredinu.
Na osnovu moderno razvijenog informacionog sistema Inspektorata, svi problemi i ustanovljena
stanja vezani za zaštitu životne sredine evidentiraju se na nivou uprave Inspektorata. Na osnovu
ličnih zapažanja, monitoringa izdatih pravnih akata od strane nadležnih institucija za izdavanje
ekoloških dozvola kao i zaprimljenih prijava i predstavki građana, preduzeća, sredstava
informisanja itd, glavni inspektori iz raznih sektora, zaduženi za zaštitu životne sredine, jasno
određuju strukturu i kompleksnost date problematike, planiraju i organizuju inspekcijske kontrole te
73
iste raspoređuju postupajućim inspektorima (republičkim, gradskim/opštinskim). Propisi koji
uređuju postupke inspektora (procesni propisi), a koji primjenjuju inspektori Inspektorata i
inspektori u jedinicama lokalne samouprave u svom radu su:
a) Za upravni postupak – postupak inspekcijskog nadzora (gdje je inspektor službeno lice sa
posebnim ovlašćenjima):
1. Zakon o inspekcijama u RS i njegovi podzakonski akti koji regulišu posebne postupke u
postupku inspekcijskog nadzora kao što su: Uredba o načinu uskladištenja, čuvanja i
raspolaganja robom oduzetom u postupku inspekcijskog nadzora97, Pravilnik o postupku
uzimanja uzoraka, njihovog čuvanja, načinu dostavljanja ovlašćenim laboratorijama i
troškovima postupka uzorkovanja98 i Pravilnik o načinu obilježavanja zabrana izrečenih u
postupku inspekcijskog nadzora99 i
1.
Zakon o opštem upravnom postupku100
b) Za prekršajni postupak (gdje je inspektor ovlašćeni pokretač prekršajnog postupka):
1. Zakon o prekršajima u RS,101 i
2. Zakon o krivičnom postupku RS102, koji se u prekršajnom postupku primjenjuje shodno
članu 8. Zakona o prekršajima RS103
Prema procesnim ovlašćenjima (ovlašćenjima u provođenju upravnog postupka – postupka
inspekcijskog nadzora) inspektor može da:
a) zatraži i pregleda isprave na osnovu kojih se može utvrditi identitet lica (lična karta i sl.),
b) saslušava i uzme izjave od odgovornih i zainteresovanih lica i svjedoka,
v) pregleda zemljište, objekte, stambene i poslovne prostorije, postrojenja, uređaje, sredstva rada i
druge predmete, predmete koji se stavljaju u promet, robu u prometu, obavljanje djelatnosti,
poslovne knjige i registre, opšte i pojedinačne akte, evidencije, ugovore, javne isprave i drugu
dokumentaciju koja omogućava uvid u postupanje subjekta nadzora u pogledu pridržavanja propisa,
g) uzima uzorke robe, drugih predmeta i materija koji su potrebni za utvrđivanje činjeničnog stanja,
d) nalaže mjerenja i ispitivanja koje obavlja stručna organizacija,
đ) nalaže preduzimanje odgovarajućih mjera i radnji, odnosno zabrani vršenje određenih radnji, s
ciljem potpunijeg utvrđivanja činjeničnog stanja,
e) privremeno ili trajno oduzme dokumentaciju, predmete, robu ili druge stvari i
ž) preduzme druge mjere i radnje za koje je ovlašćen zakonom ili drugim propisom.
Sa druge strane u vršenju inspekcijskog nadzora inspektor je obavezan da:
a) najavi kod subjekta nadzora obavljanje inspekcijskog pregleda, osim ako bi najava umanjila
uspješnost inspekcijskog nadzora,
b) legitimiše se subjektu nadzora, odnosno odgovornom ili drugom ovlašćenom licu subjekta
nadzora,
v) ukaže subjektu nadzora na prava koja može koristiti u postupku inspekcijskog pregleda,
g) o izvršenom inspekcijskom pregledu sačini zapisnik,
d) za privremeno ili trajno oduzetu dokumentaciju, predmete i druge stvari izda potvrdu o
oduzimanju.
"Službeni glasnik RS", broj125/10
"Službeni glasnik RS", broj 125/10
99
"Službeni glasnik RS", broj 132/10
100
"Službeni glasnik RS", broj 13/02, 78/07 i 50/10
101
"Službeni glasnik RS", broj 34/06, 1/09 i 29/10
102
"Službeni glasnik RS", broj 53/12
103
"Službeni glasnik RS", broj 34/06, 1/09 i 29/10
97
98
74
Inspektor je ovlašćeni pokretač prekršajnog postupka i na inspektora u prekršajnom postupku se
primjenjuje sve što se primjenjuje na tužioca u krivičnom postupku. Inspektor je ovlašćen podnijeti
krivičnu prijavu nadležnom tužilaštvu ukoliko u inspekcijskom nadzoru utvrdi da je počinjeno
krivično djelo (u krivičnom postupku inspektor nema položaj stranke i eventualno jedino može biti
saslušan u svojstvu svjedoka). Opšta ovlašćenja inspektora za preduzimanje mjera regulisana su
članom 57. i 58. Zakona o inspekcijama. Opšta ovlašćenja inspektora meritornog karaktera su da:
nalaže otklanjanje nepravilnosti i određuje način i rok za njihovo otklanjanje i zabranjuje vršenje ili
preduzimanje radnji koje su u suprotnosti sa propisima, do otklanjanja nepravilnosti. Opšta
ovlašćenja inspektora inicijalnog karaktera su da: izdaje prekršajni nalog za učinjeni prekršaj,
podnosi zahtjev za pokretanje prekršajnog postupka, podnosi prijavu za učinjeno krivično djelo,
obavještava drugi organ o potrebi preduzimanja mjera iz nadležnosti tog organa, podnosi inicijativu
ovlašćenom organu za obustavljanje od izvršenja propisa i drugih opštih akata, odnosno podnosi
inicijativu ovlašćenom organu za podnošenje prijedloga za ocjenu ustavnosti i zakonitosti propisa i
drugih opštih akata, u slučaju njihove nesaglasnosti sa Ustavom i zakonom.
Inspektor može upravne mjere i radnje izreći u zapisniku o inspekcijskom pregledu, kada utvrdi da
subjekat nadzora ne posjeduje odobrenje za rad ili nije registrovan za obavljanje djelatnosti,
odnosno usmenim rješenjem kada ocijeni da se na taj način otklanja neposredna opasnost po život i
zdravlje ljudi, imovinu veće vrijednosti ili kada je u pitanju zaštita drugog važnog javnog interesa.
U oblasti zaštite životne sredine nadležne inspekcije vrše nadzor nad poštovanjem sledećih
materijalnih zakona i podzakonskih akata koji su doneseni za sprovođenje zakona:
Poljoprivredna inspekcija: Zakon o sredstvima za zaštitu bilja104 , Zakon o zaštiti zdravlja bilja105,
Zakon o đubrivima i oplemenjivačima zemljišta106, Zakon o ribarstvu107, Zakon o poljoprivrednom
zemljištu108.
Šumarska inspekcija: Zakon o nacionalnim parkovima109, Zakon o zaštiti zdravlja bilja, Zakon o
zaštiti prirode110 , Zakon o šumama111, Zakon o lovstvu112.
Veterinarska inspekcija: Zakon o veterinarstvu u RS113, Zakon o veterinarsko-medicinskim
proizvodima114, Zakona o zaštiti i dobrobiti životinja115 .
Vodna inspekcija: Zakon o vodama, Zakon o zaštiti životne sredine, Zakon o nacionalnim
parkovima.
Urbanističko-građevinska i ekološka inspekcija: Zakon o zaštiti životne sredine, Zakon o
nacionalnim parkovima, Zakon o zaštiti vazduha, Zakon o upravljanju otpadom116, Zakon o zaštiti
prirode.
Zdravstvena inspekcija: Zakon o zaštiti od nejonizujućih zračenja117 , Zakon o hemikalijama,
Zakon o biocidima, Zakon o prevozu opasnih materija118 .
Inspekcija za zaštitu od požara. Zakon o prevozu opasnih materija, Zakon o zaštiti od požara
(Prečišćeni tekst)119.
“Službeni glasnik RS“, broj 50/06 i 92/09
“Službeni glasnik R S“, broj 25/09
106
“Službeni glasnik RS“, broj 35/04
107
“Službeni glasnik RS“, broj 4/02, 58/09
108
“Službeni glasnik R S“, broj 93/06, 86/07, 14/10
109
“Službeni glasnik RS“, broj 75/10
110
“Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 50/2 i 34/08
111
“Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 75/08
112
“Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 60/09
113
“Službeni glasnik RS“, broj 42/08 i 6/12
114
„Službeni glasnik RS“, broj 71/12
115
“Službeni glasnik RS“, broj 111/08
116
“Službeni glasnik RS“, broj 53/02 i 65/08
117
“Službeni glasnik RS“, broj 2/05
118
“Službeni glasnik RS“, broj 1/08
119
“Službeni glasnik RS”, broj 6/09ž
104
105
75
Inspekcijski pregledi se vrše kao redovni (planirani) i vanredni (po prijavama i drugim saznanjima).
Internim Pravilima planiranja i izvještavanja u Inspektoratu određene su osnovne aktivnosti i
učesnici u procesu planiranja i izvještavanja u Inspektoratu, vrste planova i izvještaja, njihov
sadržaj i način izrade, kao i druga pitanja u vezi sa planiranjem i izvještavanjem. Inspektorat za sve
inspekcije primjenjuje ista pravila planiranja uz posebno uvažavanje prioriteta vršenja inspekcijskog
nadzora u pojedinim oblastima gdje se na osnovu izvršene analize i procjene rizika utvrdi da postoji
povećana opasnost da će biti ugroženi životi i zdravlje ljudi, imovina veće vrijednosti ili životna
sredina. Učesnici u procesu planiranja i izvještavanja koriste, između ostalog i IMS (počevši od
01.01.2010. godine). Nadležna organizaciona jedinica Inspektorata vodi elektronski registar svih
vrsta planova i izvještaja u Inspektoratu prema hronologiji i vrsti planova. Kod planiranja
inspekcijskog nadzora, aktivnost koja prethodi izradi plana inspekcijskog nadzora jeste analiza rada
iz prethodnog perioda. Plan inspekcijskog nadzora sastoji se od kvalitativnih i kvantitativnih
elemenata. U Inspektoratu se sačinjavaju sljedeći planovi inspekcijskog nadzora: godišnji plan rada
Inspektorata i inspekcija (plan za narednu godinu i program za sljedeće tri godine), kvartalni
operativni planovi inspekcija, a po potrebi inspekcije izrađuju i ostale operativne planove za kraće
planske periode.
U Inspektoratu se redovno sačinjavaju i Izvještaji o radu, gdje posebno mjesto imaju izvještaji o
inspekcijskom nadzoru: godišnji izvještaj Inspektorata i inspekcija, polugodišnji izvještaji –
informacije o radu inspekcija, a po potrebi inspekcije izrađuju i ostale periodične izvještaje za kraće
vremenske intervale. Izvještaj o inspekcijskom nadzoru sastoji se od kvalitativnih i kvantitativnih
elemenata. Svake godine u Inspektoratu se izrađuju Godišnji izvještaj Inspektorata/ inspekcija, kao i
polugodišnji izvještaji inspekcija.
Svi planovi i izvještaji u Inspektoratu, u tehničkom smislu, pripremaju se u skladu sa Poslovnikom
Vlade Republike Srpske120.
Informacije usvojene od strane Vlade Republike Srpske i Narodne skupštine Republike Srpske
objavljuju se na veb stranici Inspektorata (www.inspektorat.vladars.net) čime su uvijek dostupne
široj javnosti.
Tabelarno su date aktivnosti, akteri i odgovornosti u procesu planiranja i izvještavanja u Inspektoratu:
Aktivnost/ nosilac aktivnosti/ rokovi
Red. Organizaciona
jedinica/
Izrada
Revizija
Usvajanje
br.
vrsta dokumenta
Izrađuje
Rok
Revidira
Rok
Usvaja
Rok
A
PLANIRANjE
I
Inspektorat
Godišnji plan rada (plan za
narednu godinu i program za
sljedeće tri godine)
Sektori inspekcija
Godišnji plan rada (plan za
narednu godinu i program za
sljedeće tri godine)
1
II
1
2
120
Kvartalni operativni
(I, II, III, IV kvartal)
plan
Odj. za pr.
i kord.
15.XI
Kolegijum
direktora
1.XII
Direktor
15.XII
Glavni
inspektor
1.XI
Kolegijum
direktora
1.XII
Direktor
15.XII
Glavni
inspektor i
Inspektor –
koordinator
i Načelnik
područnog
15.
u
mjesecu
za
naredni
kvartal
Glavni
inspektor
Druga
polovina
mjeseca
za
naredni
kvartal
Glavni
inspektor
Posljedni
dan
u
mjesecu
za
naredni
kvartal
"Službeni glasnik RS", broj 10/09
76
odjeljenja
III
1
Administrativna odjeljenja
Godišnji plan rada (plan za
narednu godinu i program za
sljedeće tri godine)
B
IZVJEŠTAVANjE
I
Inspektorat
1
Godišnji izvještaj
II
Sektori inspekcija
1
Godišnji izvještaj
2
Polugodišnji izvještaj
III
Administrativna odjeljenja
1
Godišnji izvještaj
IV
Područna odjeljenja
1
Kvartalni
izvještaj
korišćenju resursa
Načelnik
odjeljenja
15.XI
Kolegijum
direktora
1.XII
Direktor
15.XII
Odj. za pr.
i kord.
1.III
Kolegijum
direktora
15.III
Direktor
31.III
15.III
Direktor
31.III
1.IX
Direktor
15.IX
15.III
Direktor
31.III
Glavni
inspektor
Glavni
inspektor
o
15.II
15.VIII
Načelnik
odjeljenja
1.III
Načelnik
odjeljenja
Poslednji
dan
u
mjesecu
za
prethodni
kvartal
Kolegijum
direktora
Kolegijum
direktora
Kolegijum
direktora
Federacija BiH
Nadzor nad provođenjem poštivanja Zakona o vodama i propisa donesenih na osnovu tog zakona
regulisan je odredbama čl. 182. do 202, Zakona o vodama, te odredbama Zakona o organizaciji
organa uprave u Federaciji BiH121 koje se odnose na inspekcijski nadzor. Vodni inspektor
zapisnički konstatuje stanje i rješenjem nalaže mjere. Na rješenje federalnog vodnog inspektora
žalba se izjavljuje Federalnom ministarstvu poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva, dok se na
rješenje kantonalnog vodnog inspektora žalba izjavljuje Federalnoj upravi za inspekcijske poslove.
U oblasti veterinarstva u FBiH Zakonom o veterinarstvu122propisano je da federalni veterinarski
inspektor obavlja inspekcijski nadzor nad provođenjem mjera zaštite okoline od negativnih utjecaja
vezanih za zaštitu zdravlja životinja, uzgoj životinja i obradu, preradu i promet proizvoda
životinjskog porijekla; neškodljivim uklanjanjem i iskorištavanjem životinjskih lešina, nejestivih
nusproizvoda klanja i konfiskata i radom dijagnostičkih i analitičkih laboratorija u veterinarskoj
zaštiti okoline. Kantonalni veterinarski inspektor obavlja nadzor nad radom objekata za utilizaciju i
neškodljivo uništavanje lešina i otpadne životinjske materije, provođenjem mjera veterinarske
zaštite okoline, kao i nadzor nad čišćenjem i dezinfekcijom objekata i prijevoznih sredstava za
životinje i proizvode životinjskog porijekla.
Pravni osnov za učestalost i planiranje inspekcija, provedbu, praćenje i izvještavanje o provedenim
inspekcijama u FBiH je u odredbama Zakona o inspekcijama u FBiH 123. Na području
FBiH postoji Federalna uprava za inspekcijske poslove koja obuhvata sanitarni tržišni,
vodoprivredni, fitosanitarn nadzor i dr., a u skladu sa Zakonom o inspekcijama u FBiH124.
Mehanizmi za monitoring poštivanja propisa iz oblasti zaštite okoliša su:
121
„Službene novine FBiH“, broj 35/05
„Službene novine FBiH“, broj 46/00
123
”Službene novine FBiH”, broj 69/05
124
„Službene novine FBiH“, broj 69/05
122
77
Zakon o inspekcijama u FBiH, Zakon o zaštiti okoliša125, Zakon o vodama126, Zakon o upravljanju
otpadom127, Zakon o zaštiti zraka128
Inspekcijski nadzor vrši se na temelju i u granicama ovlasti propisanih Zakonom o inspekcijama u
FBiH i propisima na koje se odnosi inspekcijski nadzor. U inspekcijskom pregledu inspektor je
obavezan provesti sve potrebne inspekcijske radnje na utvrđivanju činjeničnog stanja.
Pri obavljanju inspekcijskog nadzora inspektor ima sljedeće ovlasti:129
- utvrditi ispunjavanje uvjeta za obavljanje djelatnosti, narediti subjektu nadzora da obavi
radnju koja je potrebna u predmetu inspekcijskog nadzora, pregledati poslovne prostorije i
objekte, postrojenja, uređaje, instalacije, proces rada;
- pregledati način obavljanja djelatnosti, pregledati poslovnu dokumentaciju, uzeti besplatno
uzorke proizvoda radi laboratorijske i druge stručne analize i poduzeti druge radnje radi
utvrđivanja dokaza (fotografirati ili snimiti objekte, predmete i sl.);
- saslušati stranke, svjedoke i druge osobe, narediti subjektu nadzora da se izjasni o
činjenicama i drugim pitanjim a koja se tiču predmeta inspekcijskog nadzora.
O svakom pregledu inspektor je obavezan sastaviti zapisnik i u njemu navesti činjenično stanje
utvrđeno inspekcijskim pregledom. Od 2011. godine u Federalnoj upravi uvedeno je elektronsko
vođenje podataka o inspekcijama i inspekcijskim nadzorima.
Inspektor može poduzeti sljedeće upravne mjere nakon što utvrdi nepravilnosti od strane subjekta
nadzora130:
- narediti da se utvrđeni nedostaci otklone na način i u roku kako je određeno ovim Zakonom
ili propisima na koje se odnosi inspekcijski nadzor;
- zabraniti ili privremeno zabraniti djelatnost kad je to određeno ovim zakonom ili posebnim
propisom čije provođenje nadzire inspekcija;
- narediti poduzimanje odgovarajućih upravnih radnji koje je gospodarski subjekt i druga
pravna osoba, institucija koja ima javne ovlasti, odnosno organ uprave obavezan poduzeti;
- prisilno provesti izvršenje upravne mjere kad je subjekt nadzora sam ne izvrši;
- izreći novčanu kaznu kad je izričito ovlašten propisom na koji se odnosi inspekcijski nadzor;
- podnijeti prijavu protiv subjekta nadzora i odgovorne osobe za počinjen prekršaj ili kazneno
djelo;
- odrediti i druge mjere i obaviti radnje koje su određene ovim Zakonom i posebnim
propisima.
- Zakonom o zaštiti okoliša131 propisano je da inspekcijski nadzor vrše federalni i kantonalni
inspektor zaštite okoliša, svako iz svoje nadležnosti. Nakon obavljenog inspekcijskog
nadzora inspektor zaštite okoliša donosi rješenje kojim nalaže:
- rok za otklanjanje nepravilnosti;
- provođenje neophodnih mjera, uključujući zatvaranje pogona i postrojenja ukoliko
nepravilnosti nisu otklonjene u ostavljenom roku i preduzimanje sanacionih mjera.
U slučaju ponovljenog kršenja propisa ili u slučaju ozbiljne opasnosti po ljudsko zdravlje i okoliš
koja se ne može riješiti drugim mjerama, inspektor zaštite okoliša će zatražiti od nadležnog
ministarstva da poništi izdatu okolinski dozvolu. Inspektori za zaštitu okoliša prilikom inspekcijskih
„Službene novine FBiH“ broj 3/03 i 38/09
„Službene novine FBiH“, broj 70/06
127
„Službene novine FBiH“, broj.33/03 i 72/09
128
„Službene novine FBiH“, br.33/03 i 4/10
129
čl. 67. i 68. Zakona
130
čl.108 Zakona
131
čl.90 Zakona
125
126
78
nadzora pored Zakona o zaštiti okoliša i Zakona o inspekcijama postupaju i u skladu sa Zakonom o
upravljanju otpadom132, Zakonom o zaštiti zraka133, Zakonom o Fondu za zaštitu okoliša FBiH134,
te brojnim podzakonskim propisima kojima se regulišu pojedina pitanja od značaja za zaštitu
okoliša.
U pogledu planiranja i izvještavanja o inspekcijskom pregledu, Federalna uprava i Kantonalne
uprave donose godišnje programe rada i mjesečne planove obavljanja inspekcijskog nadzora. Pri
izradi godišnjih planova mora se tražiti mišljenje federalnih odnosno kantonalnih ministarstava iz
odgovarajućih upravnih područja. Kod izrade programa i planova posebno se mora voditi računa da
inspekcije, gdje je to moguće, inspekcijski nadzor obavljaju putem mješovitih inspekcijskih timova.
O izvršenim inspekcijskim nadzorima Federalna uprava podnosi izvještaj Vladi Federacije, a
Kantonalna uprava Vladi Kantona dva puta godišnje.
Kantonalna uprava obavezna je svoj godišnji program i plan rada u provedbi federalnih propisa
dostaviti Federalnoj upravi na prosudbu i mjesečno je izvještavati o izvršenju tog programa i plana,
a što se u praksi ne čini. Glavni federalni inspektor odnosno glavni kantonalni inspektor podnosi
mjesečni izvještaj o obavljenim inspekcijskim nadzorima federalnom odnosno kantonalnom
ministarstvu iz odgovarajućeg upravnog područja.
Županija zapadnohercegovačka
U Županiji zapadnohercegovačkoj se kontinuirano vrši kontrola subjekata zagađivača koji trebaju
imati okolišnu dozvolu, i tu je posao pri kraju, jer su skoro svi subjekti u procesu da imaju okolišnu
dozvolu ili su u fazi dobivanja. Pravni temelj planiranja, provedbe, praćenja izvještavanja o
provedenim inspekcijskim pregledima su Zakon o zaštiti okoliša135 i Zakon o zaštiti okoliša136. Kod
subjekata koji imaju okolišnu dozvolu vrši se monitoring prema planu aktivnosti u kojem je
propisano kako i kada vršiti inspekciju, a također se traže i izvješća o izvršenim inspekcijskim
pregledima iz ove oblasti iz Ministarstava i Fonda zaštite okoliša.
Kanton Sarajevo
Inspekciju u oblasti zaštite okoliša u Kantonu Sarajevo vrši Kantonalna uprava za inspekcijske
poslove. Inspekcijski nadzor se vrši u skladu sa okolinskim zakonima, kao i u skladu sa Zakonom o
inspekcijama FBiH137.
Srednjebosanski kanton
Zakonska regulativa je na federalnom i kantonalnom nivou i sastoji se od: Zakona o zaštiti
okoliša138, Zakona o upravljanju otpadom139, Zakona o zaštiti od buke140, Zakona o kvaliteti
zraka141, Zakona o zaštiti prirode142, Zakona o šumama143, Zakon o vodama FBiH144, Zakon o
poljoprivrednom zemljištu FBiH145, Pravilnik o upravljanju medicinskim otpadom146.
“Službene novine FBiH”, br.33/03 i 72/09
“Službene novine FBiH”, br.33/03 i 4/10
“Službene novine FBiH”, broj 33/03
135
„Narodne novine Županije Zapadnohercegovačke“, br: 5/00
136
„Službene novine FBiH“, br: 33/03
137
„Službene novine FBiH“ broj 69/05
138
„Službene novine Srednjebosanskog kantona“, broj 4/05
139
„Službene novine Srednjebosanskog kantona“, broj 4/05
140
„Službene novine Srednjebosanskog kantona“, broj 11/00
141
„Službene novine Srednjebosanskog kantona“, broj 11/00
142
„Službene novine Srednjebosanskog kantona“, broj 4/05
143
„Službene novine Srednjebosanskog kantona“ broj 14/02, 02/05 i 08/11
144
“Službene novine FBiH“, broj 70/06
145
“Službene novine FBiH“ broj 52/09
146
“Službene novine FBiH“ broj 77/08
132
133
134
79
Monitoring se vrši inspekcijskim nadzorom (Kantonalni inspektor za zaštitu okoliša, Kantonalni
vodoprivredni inspektor, Kantonalni šumarski inspektor, Kantonalni poljoprivredni inspektor,
Kantonalni sanitarni inspektor), te čuvari šume (lugari) u sastavu Kantonalne uprave za šumarstvo.
Za inspekcijski nadzor prave se godišnji/polugodišnji program inspekcije koji se uspostavlja
sistemski okvir za inspekcije. Čuvari šume kontinuirano se nalaze na terenu.
Zeničko-dobojski kanton
S obzirom da je oblast okoliša u podjeljenoj nadležnosti Federacije i kantona, propisi iz oblasti
okoliša su jasno definisali pogone, postrojenja i djelatnosti za koje su nadležni inspekcijski organi
FBiH i kantonalni inspektori zaštite okoline. Nadležnost je regulisana Pravilnikom o pogonima i
postrojenjima za koje je obavezna procjena uticaja na okoliš i pogonima i postrojenjima koji mogu
biti izgrađeni i pušteni u rad samo ako imaju okolinsku dozvolu147 i Pravilnikom o pogonima i
postrojenjima koji mogu biti izgrađeni i pušteni u rad samo ako imaju okolinsku dozvolu148. Iz
navedenih propisa je vidljivo da su svi pogoni, postrojenja i djelatnosti koji utiču na kvalitet životne
sredine u nadležnosti federalnih inspekcija, a da su kantonalne inspekcije okoliša zadužene za
pogone, postrojenja i djelatnosti koji imaju minimalan uticaj na okoliš (benzinske pumpe, male
farme, betonare, kamenolomi do 2,5ha, skladišta sekundarnih sirovina itd.).
Zakonom o vodama149, kao ni Zakonom o vodama Zeničko-dobojskog kantona150 nije propisan
sistem inspekcija, tj. pravni osnov za planiranje, provedbu i praćenje i izvještavanje o provedenim
inspekcijama u oblasti voda. Osnov za dosadašnje planiranje inspekcija u oblasti voda proizilazi iz
članova 27.– 29. Zakona o inspekcijama u Federaciji Bosne i Hercegovine151, kao i članova 31.– 34.
Zakona o inspekcijama Zeničko-dobojskog kantona152, a na bazi statističkih pokazatelja iz
prethodnih godina.
Mehanizmi za monitoring poštovanja propisa iz oblasti životne sredine/okoliša na području
Zeničko-dobojskog kantona trenutno se svode isključivo na inspekcijski nadzor kantonalne
inspekcije zaštite okoliša i to za pogone, postrojenja i aktivnosti koji ugrožavaju ili mogu da
ugrožavaju okoliš, a nad kojima ova inspekcija ima nadležnost (svi objekti i aktivnosti ispod
propisanih pragova za nadležnost federalne inspekcije zaštite okoliša).
Pravni osnov za planiranje, provedbu, praćenje i izvještavanje o provedenim inspekcijama proizilazi
iz seta okolinskih propisa FBiH153i drugih zakonskih i podzakonskih akata donesenih na federalnom
ili kantonalnom nivou. Osim navedenog, pravni osnov je i godišnji program rada kantonalne
inspekcije zaštite okoliša, mjesečni planovi rada, kao i obavezno izvještavanje na dnevnom,
mjesečnom, kvartalnom i godišnjem nivou, kao i povremeni akcioni planovi.
Kada govorimo o sistemu inspekcije, valja istaknuti da kantonalna inspekcija zaštite okoliša vrši
nadzor samo nad određenim segmentima zaštite okoliša (zrak, otpad, buka...). Kontrolu u oblasti
zaštite voda vrši kantonalna vodna inspekcija, a kontrolu zaštite prirode kantonalna inspekcija
zaštite prirode, koja trenutno u ovom Kantonu nije popunjena, odnosno nema ni jednog izvršioca.
Tuzlanski kanton
Prema Zakonu o inspekcijama Tuzlanskog kantona154, Kantonalna uprava za inspekcijske
poslove Tuzlanskog kantona je samostalni kantonalni organ uprave, koji vrši inspekcijske poslove
iz nadležnosti kantonalnih inspekcija, koje su organizovane u njenom sastavu te preduzima
„Službene novine FBiH“ broj 19/04
„Službene novine zeničko-dobojskog kantona“ broj 12/05
„Službene novine FBiH“, br.70/06
150
„Službene novine Zeničko-dobojski kanton“, br.17/07
151
„Službene novine FBiH“, br.69/05
152
„Službene novine Zeničko-dobojski kanton“, br.6/11
153
Zakon o zaštiti okoliša, Zakon o zaštiti zraka, Zakon o upravljanju otpadom objavljeni u „Službenim novinama FBiH“ broj 33/03
154
„Službene novine Tuzlanski kanton“ broj: 8/08, 13/11 i 8/12
147
148
149
80
upravne, prekršajne i druge mjere u vršenju inspekcijskog nadzora. U sastavu Uprave, egzistira i
djeluje 19 inspekcija, koje nadziru 28 upravnih područja među kojima su i inspekcija zaštite
okolice kao i vodna inspekcija, koje obavljaju poslove iz svoje nadležnosti, putem kantonalnog
inspektora zaštite okolice i kantonalnog vodnog inspektora. Poslove iz nadležnosti navedenih
inspekcija, inspektori obavljaju na osnovu redovnih kontrola koje se planiraju godišnjim
Programom rada Kantonalne uprave za inspekcijske poslove Tuzlanskog kantona, koji je
sastavni dio godišnjeg Programa rada Vlade Tuzlanskog kantona, kao i mjesečnim i sedmičnim
planovima rada o obavljanju inspekcijskih nadzora, putem naloga za vršenje inspekcijskog
nadzora. Osim redovnih, planiranih kontrola, obavljaju se i kontrole na osnovu predstavki i zahtjeva
fizičkih i pravnih lica, kao i organa i institucija svih nivoa vlasti u BiH, a takođe se vrše i kontrolni
pregledi, kojom prilikom inspektori kontrolišu izvršenje naloženih mjera.
Pri izradi godišnjeg programa i planova za narednu godinu, traži se mišljenje kantonalnih
ministarstava iz odgovarajućih upravnih oblasti, a kada je riječ o navedenim inspekcijama to
su Ministarstvo prostornog uređenja i zaštite okoliša i Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i
vodoprivrede Tuzlanski kanton. O stanju u oblastima iz svoje nadležnosti, Kantonalna uprava
podnosi izvještaje Vladi Tuzlanskog kantona najmanje dva puta godišnje. Svi Glavni kantonalni
inspektori, koji rukovode Inspektoratima, kao organizacionim jedinicama ove Uprave, podnose
mjesečni izvještaj o radu Inspektorata direktoru ove Uprave, a direktor resornom kantonalnom
ministarstvu iz odgovarajuće upravne oblasti. Takođe, kantonalni inspektor je dužan dostaviti
izvještaj o svom radu Glavnom kantonalnom inspektoru, koji služi za izradu godišnjeg
izvještaja, što trenutno znači da inspektor zaštite okolice izvještaj podnosi Glavnom kantonalnom
inspektoru za urbanizam, građevinarstvo, ekologiju i industriju a vodni inspektor Glavnom
kantonalnom inspektoru za poljoprivredu, vode, šumarstvo i veterinarstvo. Navedene obaveze su
propisane članovima 26. i 27. Zakona o inspekcijama Tuzlanskog kantona.
Što se tiče godišnjeg izvještaja o radu ove Uprave, na osnovu člana 132. Zakona o
organizaciji organa uprave u FBiH155, Kantonalna uprava podnosi godišnji izvještaj o radu za
prethodnu godinu Skupštini i Vladi Tuzlanskog kantona, sa prijedlogom mjera za otklanjanje
nepravilnosti uočenih u radu njenih inspekcija, kao i prijedlogom za mijenjanje pojedinih zakonskih
rješenja, kako i nalaže navedena odredba. Po pitanju godišnjeg izvještaja o provođenju
federalnih zakona i drugih federalnih propisa, Kantonalna uprava je dužna isti dostaviti
Federalnoj upravi za inspekcijske poslove Sarajevo. Dakle, iz naprijed navedenog proizilazi da u
segmentu okoliša i voda postoji sistem inspekcija koji je dobro organizovan i pod nadzorom
pomenutih organa federalnog i kantonalnog nivoa, a takođe i mehanizmi za monitoring
poštivanja propisa iz oblasti životne sredine.
Herceg-bosanska županija
U županijskoj Upravi za inspekcijske poslove, još uvijek nije uposlen inspektor zaštite okoliša.
Stanje je takvo da poljoprivredni inspektor u Upravi djelomice obavlja posao inspektora zaštite
okoliša.
Hercegovačko-neretvanska županija
U Hercegovačno-neretvanskoj županiji okolišnim dopuštenjem/dozvolom propisan je monitoring
dok inspekcija vrši nadzor nad istim a nadalje i sprovedbu mjera propisanih u navedenim
dopuštenjima za različite pogone i postrojenja u okviru svoje nadležnosti.
Bosansko-podrinjski kanton
Mehanizmi za monitoring poštivanja propisa iz oblasti životne sredine i stanja životne sredine su
inspekcijski nadzor, kao i nadzor od strane nadležnog ministarstva. Kantonalna ekološka inspekcija
155
„Službene novine FBiH“, broj: 35/05
81
je u sastavu Kantonalne uprave za inspekcijske poslove Bosansko-podrinjskog kantona Goražde.
Sam rad inspekcije reguliran je zakonskom regulativom iz ove oblasti, učestalost je do dva puta na
godišnjem nivou, odnosno više inspekcijskih nadzora zavisno od potrebe. Pravni osnov se temelji
na federalnim i kantonalnim propisima iz oblasti zaštite okoliša kao i provedbenim propisima koji
pobliže uređuju ovu oblast.
Unsko-sanski kanton
Monitoring poštivanja propisa iz oblasti i stanja životne sredine shodno Zakonu o zaštiti okoliša156
na kantonalnom nivou vrši kantonalna inspekcija za zaštitu okoliša posebno u dijelu koji se odnosi
na okolinske dozvole157. Zakonom o upravljanju otpadom158nadzor nad provođenjem ovog zakona
vrši kantonalna i općinska inspekcija, dok upravni nadzor vrši Ministarstvo za građenje, prostorno
uređenje i zaštitu okoline.
Brčko distrikt BiH
Mehanizmi za kontrolu i monitoring poštovanja propisa iz oblasti životne sredine u BD BiH su:
-
-
-
izdavanje ekoloških dozvola sukladno važećoj prostorno-planskoj dokumentaciji, sa
propisanim uvjetima za svaku pojedinu lokaciju, djelatnost i kapacitet (GVE-granične
vrijednosti emisija u zrak, vodu i zemljište, monitoring emisija i učestalost kontrolnih
mjerenja od strane ovlaštenih institucija iz BiH, način zbrinjavanja otpada, rok važenja
ekološke dozvole itd.) postrojenja koja podliježu propisanoj proceduri od strane
mjerodavnog Odjela za prostorno planiranje i imovinsko pravne poslove – Pododjela za
urbanizam i zaštitu životne sredine Vlade BD BiH.
inspekcijski nadzor poštovanja propisanih uvjeta za svaki pojedinačan slučaj po izdatoj
ekološkoj dozvoli, kao i postupanje u okviru svojih mjerodavnosti sukladno usvojenim
zakonima i podzakonskim propisima po pismenim i usmenim zahtjevima-inicijativama
stranaka (pravne i fizičke osobe, nevladine organizacije, skupine građana, organi uprave,
itd.), a koji se odnose na oblast zaštite bilo koje sastavnice životnog okoliša od strane
inspekcije za zaštitu životne sredine.
stalni monitoring kvalitete zraka na pojedinim mikrolokacijama u BD BiH pomoću
postojeće mobilne stanice sa analizatorima i meteorološkim senzorima za mjerenje
zagađujućih materija u zraku (sumpor dioksid, azotni oksidi, ugljen monoksid i lebdeće
čestice LČ10), kao i mjerenje meteoroloških parametara (temperatura zraka, vlažnost zraka,
globalno sunčevo zračenje, pravac i smjer vjetra) u mjerodavnosti Odjela za prostorno
planiranje i imovinsko pravne poslove – Pododjela za urbanizam i zaštitu životne sredine
Vlade Brčko distrikta BiH. Izvješća sa rezultatima mjerenja redovito se dostavljaju
inspekciji za zaštitu životne sredine i evaluiraju po važećem ''Pravilniku o graničnim i
ciljanim vrijednostima kvaliteta zraka, pragovima informiranja i uzbune''159.
Što se tiče drugog dijela ovog pitanja u svezi planiranja, provođenja, praćenja, evidencije i
izvještavanja iz oblasti zaštite životne sredine, važno je napomenuti da ta pitanja nisu u
mjerodavnosti inspekcije za zaštitu životne sredine.
12. Postoje li krivične kazne za kršenje zakona iz oblasti zaštite životne sredine? Ako postoje,
molimo opišite kazneni sistem. Da li zakonodavstvo BiH predviđa administrativnu ili krivičnu
odgovornost za pravna lica ukoliko prekrše propise iz oblasti životne sredine? Ako je to slučaj
molimo opišite taj zakon. Koje vrste krivičnih kazni postoje za kršenje zakona iz oblasti
zaštite životne sredine, osim zatvorske ili novčane kazne? U kojoj mjeri postoje odredbe
“Službene novine FBiH“, broj 33/03 i 38/09)
član 90-92
158
Službeni glasnik Unsko-sanskog kantona br. 4/12 član 47 - 53
159
„Službeni glasnik BD BiH“, broj 18/11
156
157
82
kojima se već kažnjavaju prekršaji iz oblasti životne sredine navedeni u Direktivi
2008/99/EZ?
a) Krivična odgovornost
Krivični zakoni
Krivična djela i krivične sankcije u BiH propisuju se isključivo zakonom. Krivičnopravno
zakonodavstvo sačinjavaju krivičnopravne odredbe sadržane u krivičnim zakonima BiH, FBiH, RS
i BD BiH, te u manjoj mjeri i odredbe o krivičnoj odgovornosti propisane i u drugim zakonima.
Krivična djela protiv životne sredine su propisana krivičnim zakonima FBiH, RS i Brčko distrikta
BiH:



Krivični zakon Republike Srpske160 – Glava XV: član 160. Glava XXXIII, 415-420, 423424, 427-432, 434-435 - Krivična djela protiv životne sredine;
Krivični zakon Federacije Bosne i Hercegovine161 - Glava XXVI, članovi 303-306, 313-317
- Krivična djela protiv okoliša, poljoprivrede i prirodnih dobara; i
Krivični zakon Brčko distrikt BiH Bosne i Hercegovine162 - Glava XXVI, članovi 297-300,
307-311, - Krivična djela protiv okoliša, poljoprivrede i prirodnih dobara.
Krivičnim zakonom BiH nisu propisana krivična djela protiv životne sredine.
Krivični zakoni FBiH, RS i BD BiH su propisali ista krivična djela protiv životne sredine, s tim da
je Krivičnim zakonom RS propisano i nekoliko krivičnih djela protiv životne sredine koja nisu
ugrađena u Krivični zakon FBiH i Krivični zakon BD BiH. U sva tri krivična zakona predviđena su
slijedeća krivična djela protiv životne sredine u užem smislu te odrednice: zagađivanje životne
sredine, zagađivanje životne sredine otpadnim materijama, ugrožavanje okoliša napravama,
ugrožavanje životne sredine bukom, uništenje zasada, nesavjesno postupanje u prometu pesticida,
šumska krađa, pustošenje šuma i izazivanje šumskog požara.
Pored navedenih krivičnih djela, Krivičnim zakonom RS propisana su i druga krivična djela protiv
životne sredine: oštećenje objekata i uređaja za zaštitu životne sredine, uništenje ili oštećenje
zaštićenog prirodnog dobra, protivpravna izgradnja i stavljanje u pogon objekata i postrojenja i
neizvršenje odluke o mjerama zaštite životne sredine.
Krivičnim zakonima su predviđena i krivična djela koja su u širem smislu vezana za narušavanje
životne sredine: unošenje opasnih materija, iznošenje u inostranstvo posebno zaštićenih biljaka ili
životinja, nezakonit lov i ribolov, nesavjesno ili neovlašteno pružanje veterinarske pomoći itd.
Slijedeće vrste krivičnopravnih sankcija su propisane krivičnim zakonodavstvom: kazne, mjere
upozorenja/upozoravajuće sankcije, mjere sigurnosti i odgojne mjere.
Za krivična djela krivično odgovornim učiniocima mogu se izreći ove kazne:
1. zatvor
2. dugotrajni zatvor i
3. novčana kazna.
“Službeni glasnik RS”, br. 49/03, 108/04, 37/06, 70/06, 73/10, 1/12
“Službene novine FBiH”, br. 36/03, 37/03, 21/04, 69/04, 18/05, 42/10, 42/11
162
“Službeni glasnik BD BiH” br. 47/11 – prečišćen tekst
160
161
83
Kazna zatvora može se izreći samo kao glavna kazna. Kazna zatvora ne može biti kraća od trideset
dana niti duža od dvadeset godina. Za najteže oblike teških krivičnih djela izvršenih s umišljajem,
može se propisati kazna dugotrajnog zatvora do četrdeset i pet godina. Novčana kazna može se
izreći i kao glavna i kao sporedna kazna. Novčana kazna izriče se u dnevnim iznosima, a ako to nije
moguće može se izreći u određenom iznosu. Ako se novčana kazna izriče u dnevnim iznosima
može iznositi najmanje pet a najviše tri stotine šezdeset dnevnih iznosa, a za krivična djela učinjena
iz koristoljublja najviše hiljadu pet stotina dnevnih iznosa, osim u slučajevima propisanim ovim
zakonom. Ako se novčana kazna izriče u određenom iznosu najniži iznos ne može biti manji od 150
KM (500 KM prema Krivičnom zakonu Brčko distrikta BiH), a najviši iznos ne može biti veći od
50.000 KM (100.000 KM prema Krivičnom zakonu Brčko distrikta BiH), a za krivična djela
učinjena iz koristoljublja iznos ne može biti veći od 1.000.000 KM, osim u slučajevima propisanim
ovim zakonom. Prilikom izricanja novčane kazne za krivična djela učinjena iz koristoljublja sud
može izreći novčanu kaznu u iznosu većem od najvišeg gore navedenog iznosa ukoliko vrijednost
protupravne imovinske koristi koju je učinitelj pribavio učinjenjem krivičnog djela prelazi iznos od
1.000.000 KM. U tom se slučaju učinitelju može izreći novčana kazna u iznosu koji ne može biti
veći od dvostrukog iznosa vrijednosti protupravne imovinske koristi koju je pribavio učinjenjem
krivičnog djela zbog kojeg mu se izriče novčana kazna.
Upozoravajuće sankcije su uslovna osuda i sudska opomena.
Uslovnom osudom sud učinitelju krivičnog djela utvrđuje kaznu zatvora ili novčanu kaznu i
istovremeno određuje da se ona neće izvršiti ako osuđeni za vrijeme koje odredi sud, a koje ne
može biti kraće od jedne niti duže od pet godina (vrijeme provjeravanja), ne učini novo krivično
djelo. Pri odlučivanju hoće li izreći uslovnu osudu sud će, vodeći računa o svrsi uslovne osude,
posebno uzeti u obzir ličnost učinitelja, njegov raniji život, njegovo ponašanje poslije učinjenog
krivičnog djela, stepen krivične odgovornosti i druge okolnosti pod kojima je krivično djelo
učinjeno. Uslovna osuda može se izreći kad je učinitelju utvrđena kazna zatvora do dvije godine ili
novčana kazna. Za krivična djela za koja se može izreći kazna zatvora od deset godina ili teža
kazna, uslovna osuda se može izreći samo ako je kazna zatvora do dvije godine utvrđena
ublažavanjem zakonom propisane kazne. Uslovna se osuda ne može izreći za krivična djela za koja
se ni ublažavanjem kazne ne može izreći kazna zatvora lakša od jedne godine.
Sudska opomena može se izreći za krivična djela za koja je propisan zatvor do jedne godine ili
novčana kazna, a učinjena su pod takvim olakšavajucim okolnostima koje ih čine osobito lakim. Za
neka krivična djela i pod uslovima predviđenim zakonom sudska opomena može se izreći i kad je
propisan zatvor do tri godine. Krivični zakon BD BiH ne predviđa mogućnost izricanja sudske
opomene.
Učiniocima krivičnih djela mogu se izreći slijedeće mjere sigurnosti:
a) obavezno psihijatrijsko liječenje,
b) obavezno liječenje od zavisnosti,
c) zabrana vršenja poziva, djelatnosti ili dužnosti,
d) zabrana upravljanja motornim vozilom,
e) oduzimanje predmeta.
Kad su u pitanju krivična djela protiv životne sredine najznačajnija je mjera sigurnosti zabrane
vršenja određenog poziva, djelatnosti ili dužnosti. Ova mjera sigurnosti može se izreći učiniocu koji
je izvršio krivično djelo u vezi imovine koja mu je bila povjerena ili kojoj je imao pristup
zahvaljujući svom pozivu, djelatnosti ili dužnosti, ako postoji opasnost da bi takvo obavljanje
moglo podsticajno uticati da učini novo krivično djelo zloupotrebom svog poziva, djelatnosti ili
84
dužnosti u vezi imovine koja mu je povjerena ili kojoj ima pristup. Sud određuje trajanje mjere,
koje ne može biti kraće od jedne ni duže od deset godina, računajući od dana pravnosnažnosti
odluke.
Odgojne mjere se izriču maloljetnim učiniocima krivičnih djela.
Imovinska korist pribavljena bilo kojim krivičnim djelom oduzet će se sudskom odlukom kojom je
utvrđeno da je krivično djelo učinjeno, pod uslovima propisanim krivičnim zakonom.
Obzirom na propisane kazne za krivična djela protiv životne sredine, Krivični zakoni FBiH, RS i
BD BiH ova krivična djela klasficiraju kao lakša krivična djela. Ipak, ovi zakoni nisu u potpunosti
usaglašeni u pogledu vrste i mjere propisane kazne za krivična djela protiv životne sredine. Krivični
zakon FBiH i Krivični zakon BD BiH sadrže identične odredbe o kaznama za izvršenje krivičnih
djela protiv životne sredine. Međutim, Krivičnim zakonom RS je napravljena razlika pa je za
osnovni oblik krivičnih djela protiv životne sredine (zagađivanje životne sredine, uništenje zasada,
puštošenje šuma i šumska krađa) previđeno alternativno izricanje novčane ili kazne zatvora, dok
Krivični zakon FBiH i Krivični zakon BD BiH predviđaju samo kaznu zatvora za osnovni oblik
pomenutih krivičnih djela. Takođe, Krivični zakon RS za krivična djela zagađivanje životne
sredine otpadnim materijama i ugrožavanje životne sredine bukom predviđa nešto niže ili više
maksimalne mjere kazne zatvora u poređenju sa Krivičnim zakonom FBiH i Krivičnim zakonom
BD BiH.
Krivičnopravne odredbe u posebnim zakonima
Zakonom o vodama RS163 i Zakonom o upravljanju otpadom u FBiH164 je regulisana krivična
odgovornost i kažnjavanje za počinjena krivična djela u odnosu na kršenje odredaba pomenutih
zakona.
Zakonom o vodama RS u članu 209. propisano je da će se „kaznom zatvora kazniti ko ošteti
regulacione građevine, druge vodne objekte, sisteme ili opremu koja sa njima čini tehničku,
odnosno tehnološku cjelinu, ili ko vađenjem materijala iz vodotoka, vodnog zemljišta, kao javnog
vodnog dobra, vrši radnje koje dovode do oštećenja korita ili obale, te time pričini štetu”.
Zakonom o upravljanju otpadom u FBiH u članu 52. je propisano da “ko prikuplja, tretira,
pohranjuje, prijevozi i odlaže otpad bez dopuštenja i time uzrokuje opasnost po život i zdravlje
ljudi, ili zagađenje zraka, vode ili tla, ili rizik za biljni i životinjski svijet čini krivično djelo i kaznit
će se zatvorom”. Takođe, “ko odlaže eksploziv, zapaljivi, toksičan ili zarazan otpad bez odobrenja i
time uzrokuje opasnost po život i zdravlje ljudi, ili zagađenje zraka, vode ili tla, ili rizik za biljni i
životinjski svijet čini krivično djelo i kaznit će se zatvorom”.
b) Prekršajna odgovornost
Pored krivičnopravne odgovornosti predviđene krivičnopravnim zakonodavstvom u BiH,
zakonodavstvom koje reguliše prekršaje propisana je i prekršajna odgovornost fizičkih i pravnih
lica za kršenja javnog poretka ili propisa o ekonomskom i finansijskom poslovanju utvrđena
zakonom ili drugim propisom, za koje su određena obilježja i za koje su propisane sankcije.
163
164
“Službeni glasnik RS” broj 50/06
“Službene novine FBiH” broj 33/03 i 72/09
85
Zakonima o prekršajima ustanovljeni su principi prekršajnog prava i postupak za utvrđivanje
prekršajne odgovornosti. Prekršaji i prekršajne sankcije se mogu propisati zakonom, uredbom,
odlukom i drugim propisima BiH, entiteta, kantona, gradova i opština. Prekršajnu sankciju može
izreći sud u prekršajnom postupku koji je pokrenut i sproveden u skladu sa ovim zakonom.
U BiHu primjeni su slijedeći zakoni o prekršajima:
 Zakon o prekršajima BiH165;
 Zakon o prekršajima FBiH166;
 Zakon o prekršajima RS167;
 Zakon o prekršajima BDBiH168.
Zakonima o prekršajima propisano je da se počinitelju prekršaja mogu izreći sljedeće sankcije:
a) novčana kazna,
b) ukor,
c) uslovna osuda, i
d) zaštitne mjere (oduzimanje predmeta, zabrana vršenja poziva, djelatnosti ili dužnosti, potpuna ili
djelimična zabrana upravljanja motornim vozilom i izvanbolničko liječenje od zavisnosti).
Pored navedenih sankcija za prekršaj se mogu izreći i sljedeće mjere:
a) oduzimanje imovinske koristi,
b) obaveza naknade štete,
c) kazneni poeni, i
d) lišenje slobode radi naplate novčane kazne.
U svim zakonima iz oblasti zaštite životne sredine propisane su prekršajne odredbe, kojima je
predviđena prekršajna odgovornost za kršenje ovih zakona. Dole su navedene prekršajne odredbe
tih zakona, kojima su opisani prekršaji iz oblasti zaštite životne sredine i utvrđene u rasponima
novčane kazne za takve prekršaje.
Republika Srpska:
 Zakon o vodama RS169 ;
 Zakon o zaštiti životne sredine RS170;
 Zakon o zaštiti prirode RS171;
 Zakon o zaštiti vazduha RS172;
 Zakon o upravljanju otpadom RS173.
Federacija Bosne i Hercegovine
 Zakon o vodoma FBiH174;
 Zakon o zaštiti okoliša FBiH175;
 Zakon o zaštiti prirode FBiH176;
“Sl. glasnik BiH” br. 41/07, 18/12
“Sl. novine FBiH” br. 31/06
167
“Sl. glasnik RS” br.34/06,1/09,29/10,109/11
168
“Sl. glasnik BDBiH” br. 24/07, 6/12,11/12
169
“Sl. glasnik RS” br. 50/06 – čl. 210 do 213
170
“Sl. glasnik RS” br.28/07, 41/08, 29/10 – čl.126
171
“Sl. glasnik RS” br.113/08 - čl.46
172
“Sl. glasnik RS” br.124/11 – čl. 75. do 78
173
“Sl. glasnik RS” br. 53/02, 65/08 – čl. 56
174
“Sl. novine FBiH” br. 70/06 – čl. 204 do 206
175
“Sl. novine FBiH” br. 33/03, 38/09 – čl. 116
176
“Sl. novine FBiH” br. 33/03 – čl. 49
165
166
86


Zakon o zaštiti zraka FBiH177;
Zakon o upravljanju otpadom FBiH178.
Brčko dostrikt Bosne i Hercegovine
 Zakon o zastiti voda BDBiH179;
 Zakon o zaštiti životnog okoliša BDBiH180;
 Zakon o zaštiti prirode BDBiH181;
 Zakon o zaštiti zraka BDBiH182;
 Zakon o upravljanju otpadom BDBiH183.
Da li zakonodavstvo BiH predviđa administrativnu ili krivičnu odgovornost za pravna lica ukoliko prekrše
propise iz oblasti životne sredine?
a) Krivična odgovornost pravnih lica
Krivičnim zakonima FBiH, RS i BD BiH predviđeno je da domaća i strana pravna lica mogu biti
krivično odgovorna za krivična djela iz ovih zakona, što uključuje i krivična djela protiv životne
sredine, kao i za druga krivična djela propisana zakonom, ukoliko ih je učinitelj učinio u ime, za
račun ili u korist pravnog lica. Odgovornost pravnog lica za krivično djelo koje je učinitelj učinio u
ime, za račun ili u korist pravnog lica postoji u slijedećim okolnostima:
a) kada smisao učinjenog krivičnog djela proizlazi iz zaključka, naloga ili odobrenja rukovodećih ili
nadzornih organa pravne osobe;
b) kad su rukovodeći ili nadzorni organi pravnog lica uticali na učinitelja ili mu omogućili da učini
krivično djelo;
c) kad pravna osoba raspolaže protupravno ostvarenom imovinskom koristi ili koristi predmete
nastale krivičnim djelom;
d) kad su rukovodeći ili nadzorni organi pravnog lica propustili dužni nadzor nad zakonitošću rada
zaposlenika.
Pravnim licima se za krivična djela mogu izreći slijedeće kazne:
a) novčana kazna,
b) kazna oduzimanja imovine,
c) kazna prestanka pravnog lica.
Krivični zakon FBiH, Krivični zakon RS i Krivični zakon BD BiH predviđaju da se pri
odmjeravanju kazne pravnom licu uzima u obzir, pored općih pravila iz krivičnih zakona za
odmjeravanje kazne, i ekonomska moć pravnog lica. Takođe, pri odmjeravanju novčane kazne za
krivična djela za koja se uz novčanu kaznu izriče i kazna oduzimanja imovine, izrečena kazna ne
smije preći polovinu imovine pravnog lica. Krivičnim zakonom FBiH i Krivičnim zakonom BD
BiH određeni su rasponi za odmjeravanje kazni za pravna lica. Za krivična djela s propisanom
novčanom kaznom ili kaznom zatvora do tri godine, pravno lice će se kazniti novčanom kaznom do
850.000 KM ili do deseterostrukog iznosa štete prouzrokovane ili imovinske koristi pribavljene
krivičnim djelom. Za krivična djela s propisanom kaznom zatvora preko tri godine, pravno lice će
se kazniti novčanom kaznom najmanje 2.500.000 KM ili do dvadeseterostrukog iznosa štete
“Sl. novine FBiH” br. 33/03, 4/10 – čl. 35 i 36
“Sl. novine FBiH” br.33/03, 72/09 – čl. 53
179
“Sl. glasnik BDBiH” br. 25/04,1/05, 19/07 – čl. 63
180
“Sl. glasnik BDBiH” br. 24/04, 19/07, 1/05, 9/09 – čl. 112
181
“Sl. glasnik BDBiH” br. 25/04, 1/05, 19/07 – čl. 46
182
“Sl. glasnik BDBiH” br.24/04, 19/07, 1/05, 9/09 – čl. 45
183
“Sl. glasnik BDBiH” br. 24/04, 19/07, 1/05, 2/08, 9/09 – čl. 56
177
178
87
prouzrokovane ili imovinske koristi pribavljene krivičnim djelom. Za krivična djela s propisanom
kaznom zatvora od pet godina ili težom kaznom, pravnom licu se umjesto novčane kazne može
izreći kazna oduzimanja imovine. Za krivična djela s propisanom novčanom kaznom ili kaznom
zatvora do tri godine, pravnom licu se umjesto novčane kazne može izreći kazna prestanka pravnog
lica, pod uslovima propisanim krivičnim zakonom.
Novčana kazna izrečena pravnom licu ne može biti manja od 5.000 KM niti veća od 5.000.000 KM.
Ako je krivičnim djelom pravnog lica prouzrokovana drugome imovinska šteta ili pribavljena
protivpravna imovinska korist, najveća mjera izrečene novčane kazne može iznositi dvostruki iznos
te štete, odnosno koristi. Uslovnu osudu pravnom licu za krivično djelo sud može izreći umjesto
novčane kazne. Uslovnom osudom sud može utvrditi pravnom licu novčanu kaznu do 1.500.000
KM i ujedno odlučiti da se ta kazna neće izvšiti ako pravno lice u roku koji odredi sud, a koji ne
može biti kraći od jedne ni duži od pet godina, ne bude odgovorno za novo krivično djelo.
Kazna oduzimanja imovine se može izreći za krivična djela s propisanom kaznom zatvora od pet
godina ili težom kaznom. Pravnom licu se može oduzeti najmanje polovina imovine ili veći dio
imovine ili cjelokupna imovina, ako je djelatnost pravnog lica u cjelosti ili u pretežnoj mjeri
korišćena za izvršenje krivčnog djela. U slučaju stečajnog postupka kao posljedice izrečene kazne
oduzimanja imovine, povjerioci se mogu namiriti iz oduzete stečajne mase.
Kazna prestanka pravnog lica može se izreći ako je djelatnost pravnog lica u cjelosti ili u pretežnoj
mjeri korištena za izvršenje krivičnog djela. Uz kaznu prestanka pravnog lica, sud može izreći
kaznu oduzimanja imovine. Uz izrečenu kaznu prestanka pravnog lica, sud će predložiti otvaranje
postupka likvidacije. Iz imovine pravnog lica kojem je izrečena kazna prestanka pravnog lica, mogu
se isplatiti povjerioci.
Osim kazni pravnom licu se za krivično djelo mogu izreći i mjere sigurnosti. Pored mjere sigurnosti
oduzimanja predmeta koja se može izreći i fizičkim i pravnim licima, objavljivanje presude i
zabrana obavljanja odredene privredne djelatnosti su mjere bezbednosti koje se mogu izreći
isključivo pravnim licima.
Mjera sigurnosti objavljivanja presude izriče se kada bi bilo korisno da javnost sazna za osudu,
posebno ako bi objavljivanje bilo od koristi da se otkloni opasnost za život ili zdravlje ljudi ili da se
osigura bezbjednost saobraćaja ili kakva korist privredi. S obzirom na značaj krivičnog djela i
potrebu da javnost sazna za osudu, sud cijeni da li da se osuda objavi u štampi, radiju ili televiziji ili
u više sredstava informisanja i ujedno da li da se objavi njeno obrazloženje u cijelosti ili u izvodu,
uzimajući u obzir da se načinom objavljivanja omogući obaviještenost svih u čijem interesu je
objavljivanje presude
Mjerom sigurnosti zabrane obavljanja određene privredne djelatnosti sud može pravnom licu
zabraniti proizvodnju određenih proizvoda ili obavljanje određenih poslova ili mu zabraniti da se
bavi određenim poslovima prometa robe ili drugim privrednim poslom. Mjera bezbjednosti izriče se
pravnom licu ako bi njegovo dalje bavljenje određenom privrednom djelatnošću bilo opasno za
život i zdravlje ljudi ili štetno za privredno ili finansijsko poslovanje drugih pravnih lica ili za
privredu ili ako je pravno lice u posljednje dvije godine prije izvšrenja krivičnog djela bilo već
kažnjeno za isto ili slično krivično djelo. Mjera bezbjednosti može se izreći u trajanju od šest
mjeseci do pet godina, računajući od pravnosnažnosti osude.
Takođe, ukoliko pravno lice pribavi imovinsku korist učinjenim krivičnim djelom, imovinska korist
pribavljena krivičnim djelom će se oduzeti od pravnog lica.
88
Pravne posljedice osude pravnog lica za krivično djelo su:
a) zabrana rada na osnovu dozvole, ovlašćenja ili koncesije, izdatih od organa strane države,
b) zabrana rada na osnovu dozvole, ovlašćenja ili koncesije, izdatih od nadležnih domaćih
institucija.
Navedene pravne posljedice osude pravnog lica za krivično djelo mogu nastupiti i kada je pravnom
licu za učinjeno krivično djelo izrečena novčana kazna.
b) Prekršajna odgovornost pravnih lica
Pomenutim zakonima o prekršajima propisano je da prekršaje mogu počiniti fizička i pravna lica,
uključujući i odgovorna lica u pravnom licu. Takođe, ovi zakoni propisuju da će se, osim ako
zakoni o prekršajima propisuju drugačije, na pravna lica okrivljena da su počinila prekršaj mutatis
mutandis primjenjivati odredbe pomenutih krivičnih zakona o odgovornosti pravnih lica za krivično
djelo.
Kao što je prethodno navedeno, zakoni o prekršajima predviđaju slijedeće sankcije za počinitelje
prekršaja:
a) novčana kazna,
b) ukor,
c) uslovna osuda, i
d) zaštitne mjere (oduzimanje predmeta, zabrana vršenja poziva, djelatnosti ili dužnosti, potpuna ili
djelimična zabrana upravljanja motornim vozilom i izvanbolničko liječenje od zavisnosti).
Sljedeće mjere mogu biti izrečene pravnim licima kao posljedica odgovornosti za počinjeni
prekršaj:
a) oduzimanje imovinske koristi,
b) obaveza naknade štete.
Zakonima o prekršajima određeni su minimalni i maksimalni iznosi novčane kazne koji se mogu
propisati drugim zakonima odnosno drugim propisima. Ovi iznosi su postavljeni strožije u odnosu
na pravna lica u poređenju sa minimalnim i maksimalnim iznosima novčanih kazni za fizička lica.
U okviru tih iznosa gore pomenutim zakonima o zaštiti životne sredine propisane su u rasponima
novčane kazne za pravna lica koja prekrše te propise.
U pogledu zaštitne mjere zabrane vršenje poziva, djelatnosti ili dužnosti, zakonima o prekršajima
propisano je da sud može izreći okrivljenom pravnom licu zabranu vršenja određene djelatnosti ili
nametnuti druga ograničenja u vršenju djelatnosti pravnom licu u periodu do šest mjeseci, koja se
ukažu odgovarajućim u sprečavanju budućeg činjenja prekršaja.
Koje vrste krivičnih kazni postoje za kršenje zakona iz oblasti zaštite životne sredine, osim zatvorske ili
novčane kazne?
Pod navedenim uslovima propisanim u krivičnim zakonima učiniteljima svih krivičnih djela,
uključujući i krivična djela protiv životne sredine, uz kaznu zatvora ili novčanu kaznu, mogu se
izreći i druge krivičnopravne sankcije:
a) mjere upozorenja (sudska opomena i uslovna osuda); i
b) sigurnosne mjere (napomena: obzirom na prirodu krivičnih djela protiv životne sredine prije svih
dolaze u obzir mjera zabrane vršenja poziva, djelatnosti ili dužnosti i mjera oduzimanja predmeta)
89
c) rad za opšte dobro na slobodi (kad sud izrekne kaznu zatvora najviše do šest mjeseci,
istovremeno može odrediti da se izrečena kazna zamijeni radom za opšte dobro na slobodi, ako
optuženi na to pristine.)
Krivičnim zakonima je specifično propisano da se pravnim licima za krivična djela, uključujući i
krivična djela protiv životne sredine, pored novčane kazne, mogu izreći ove kazne:
a) kazna oduzimanja imovine,
b) kazna prestanka pravnog lica.
Osim kazni pravnom licu se za krivično djelo mogu izreći i mjere sigurnosti i to:
a) objavljivanje presude,
b) oduzimanja predmeta,
c) zabrana obavljanja određene privredne djelatnosti.
Ukoliko fizičko ili pravno lice pribavi imovinsku korist učinjenim bilo kojim krivičnim djelom,
imovinska korist pribavljena krivičnim djelom će mu se oduzeti sudskom odlukom u skladu sa
uslovima propisanim zakonom.
Kako je opisano u odgovorima o prekršajnoj odgovornosti, zakoni o prekršajima predviđaju da se
učiniocima prekršaja, uključujući i prekršioce propisa o zaštiti životne sredine, pored novčane
kazne, mogu izreći slijedeće sankcije:
a) ukor,
b) uslovna osuda,
c) zaštitne mjere (oduzimanje predmeta, zabrana vršenja poziva, djelatnosti ili dužnosti, potpuna ili
djelimična zabrana upravljanja motornim vozilom i izvanbolničko liječenje od zavisnosti).
Pored navedenih sankcija za prekršaj se mogu izreći i sljedeće mjere:
a) oduzimanje imovinske koristi,
b) obaveza naknade štete,
c) kazneni poeni i
d) lišenje slobode radi naplate novčane kazne (samo fizičkim licima).
Republika Srpska
Krivičnim zаkоnоm RS184 u glаvi 33. prеdviđеnа su krivičnа dјеlа prоtiv živоtnе srеdinе (člаnovi
od 115. dо 437.)
Krivičnо dјеlо je prоtivprаvnо dјеlо kојim sе pоtvrđuје ili ugrоžаvајu zаštićеnе vriјеdnоsti kоје је,
zbоg svоје оpаsnоsti, u zаkоnu оdrеđеnо kао krivičnо dјеlо i zа njеgа prоpisаnа krivičnа sаnkciја,
a Zаkоnom о prеkršајimа RS, prеkršајi prеdstаvlјајu kršеnjе јаvnоg pоrеtkа ili prоpisа о
еkоnоmskоm i finаnsiјskоm pоslоvаnju utvrđеnim zаkоnоm i drugim prоpisimа zа kоје su
оdrеđеnа оbilјеžја i zа kоје su prоpisаnе sаnkciје. Prеkršајi i prеkršајnе sаnkciје sе prоpisuјu
zаkоnоm, urеdbаmа, оdlukаmа Vlаdе, оdlukоm skupštinе grаdа, оdnоsnо skupštinе оpštinе i
pеkršајi spаdајu u lаkšа dеliktnа pоnаšаnjа, јеr sе njimе nаpаdајu društvеnа dоbrа mаnjе
vriјеdnоsti. Društvеnа оpаsnоst је bitаn еlеmеnt krivičnоg dјеlа, а nаglаšеnа štеtnоst је bitаn
еlеmеnt prеkršаја. Zа krivičnа dјеlа krivičnо оdgоvоrnоm učiniоcu - fizičkom licu mоžе sе izrеći
kаznа zаtvоrа i nоvčаnа kаznа.
Kаznа zаtvоrа nе mоžе biti krаćа оd 30 dаnа niti dužа оd 20 gоdinа, a zа nајtеžе оblikе krivičnih
dјеlа mоžе sе prоpisаti kаznа zаtvоrа u trајаnju оd 25 dо 45 gоdinа (dugоtrајni zаtvоr). Nоvčаnа
184
„Službеni glаsnik RS“, br.49/03, 108/04, 37/06, 70/06
90
kаznа sе izričе u dnеvnim iznоsimа (nајmаnjе 5, а nајvišе 360 dnеvnih iznоsа, а zа krivičnа dјеlа
učinjеnа iz kоristоlјublја nајvišе 1500 dnеvnih iznоsа), а аkо tо niје mоgućе, mоžе sе izrеći u
оdrеđеnоm iznоsu, pri čemu nајmаnji iznоs nе mоžе biti mаnji оd 50 KМ, а nајviši nе mоžе biti
vеći оd 50.000 KМ (zа krivičnа dјеlа učinjеnа iz kоristоlјublја nе mоžе biti vеćа оd 1.000.000
KМ).
Krivični zаkоn uvоdi i krivičnu оdgоvоrnоst prаvnih licа zа krivičnа dјеlа, s tim dа sе оd оdrеdbа
krivičnе оdgоvоrnоsti prаvnih licа izuzimа BiH, RS i FBiH, BD BiH, kаntоni, grаdоvi, оpštinе i
mјеsnе zајеdnicе zа krivičnа dјеlа kоје је učinilаc učiniо u imе i zа rаčun ili u kоrist prаvnоg licа.
Kаznа оduzimаnjа imоvinе ćе sе izrеći zа krivičnа dјеlа s prоpisаnоm kаznоm zаtvоrа оd 5 gоdinа
ili tеžоm kаznоm ili dа sе prаvnоm licu mоžе оduzеti nајmаnjе pоlоvinа imоvinе ili vеći diо
imоvinе ili cјеlоkupnа imоvinа, аkо је dјеlаtnоst prаvnоg licа u cјеlоsti ili u prеtеžnој mјеri
kоrištеnа zа izvršеnjе krivičnоg dјеlа. Kаznа prеstаnkа prvnоg licа mоžе sе izrеći аkо је dјеlаtnоst
prаvnоg licа u cјеlоsti ili u prеtеžnој mјеri kоrištеnа zа izvršеnjе krivičnоg dјеlа. Uz kаznu
prеstаnkа prаvnоg licа sud mоžе izrеći kаznu оduzimаnjа imоvinе.U krivičnој оdgоvоrnоsti
prаvnih licа, sud mоžе izrеći i mјеru bеzbјеdnоsti: оbјаvlјivаnjе prеsudе i zаbrаnu оbаvlјаnjа
оdrеđеnе privrеdnе dјеlаtnоsti.
Оbјavlјivаnjе prеsudе, kао mјеrе bеzbјеdnоsti, izričе sе kаdа bi bilо kоrisnо dа јаvnоst sаznа zа
оsudu, pоsеbnо аkо bi оbјаvlјivаnjе bilо оd kоristi dа sе оtklоni оpаsnоst zа živоt ili zdrаvlје lјudi
ili dа sе оsigurа bеzbјеdnоst sаоbrаćаја ili kаkvа kоrist privrеdi.
Prеmа оdrеdbаmа Zаkоnа о inspеkciјаmа u RS inspеktоri u vršеnju inspеkciјskоg nаdzоrа, аkо
utvrdе pоvrеdu оdgоvаrајućih prоpisа, mоgu:
a)
b)
c)
d)
e)
izdаti prеkršајni nаlоg zа učinjеni prеkršај,
pоdniјеti zаhtјеv zа pоkrеtаnjе prеkršајnоg pоstupkа,
pоdniјеti priјаvu zа učinjеnо krivičnо dјеlо,
оbаviјеstiti drugi оrgаn о pоtrеbi prеduzimаnjа mјеrа iz nаdlеžnоsti tоg оrgаnа,
pоdniјеti iniciјаtivu оvlаštеnоm оrgаnu zа оbustаvlјаnjе оd izvršеnjа prоpisа i drugih оpštih
аkаtа.
U оblаsti zаštitе živоtnе srеdinе pоsеbnu ulоgu imа Urbаnističkо-grаđеvinskа i Ekоlоškа
inspеkciја, Pоlјоprivrеdnа inspеkciја, Šumаrskа inspеkciја, Vоdnа inspеkciја.
Propisana krivičnа dјеlа prоtiv živоtnе srеdinе185:
1. Zаgаđivаnjе živоtnе srеdinе (člаn 415.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili zаtvоr dо 2
gоdinе,
а аkо је uslјеd оvоg dјеlа dоšlо dо uništеnjа ili znаtnоg оštеćеnjа šumа, bilјаkа i drugоg rаstinjа
nа širеm prоstоru ili је živоtnа srеdinа zаgаđеnа u tој mјеri dа је ugrоžеnо zdrаvlје lјudi ili
živоtinjа, učinilаc ćе sе kаzniti zаtvоrоm оd 1 dо 5 gоdinа.
2. Zаgаđivаnjе živоtnе srеdinе оtpаdnim mаtеriјаmа (člаn 416.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili
kаznа zаtvоrа dо 2 gоdinе, а аkо је оvо dјеlо učinjеnо zlоupоtrеbоm pоlоžаја ili оvlаštеnjа,
učinilаc ćе sе kаzniti zаtvоrоm оd 6 mјеsеci dо 3 gоdinе.
3. Ugrоžаvаnjе živоtnе srеdinе bukоm (člаn 417.) - Učinilаc ćе sе kаzniti nоvčаnоm kаnоm ili
zаtvorоm dо 1 gоdinе.
4. Prоtiprаvnа izgrаdnjа i stаvlјаnjе u pоgоn оbјеkаtа i pоstrојеnjа (člаn 418.) – Zаpriјеčеnа kаznа
оd 3 mјеsеcа dо 3 gоdinе, а аkо је uslјеd оvоg dјеlа dоšlо dо uništеnjа živоtnjskоg ili bilјnоg
Nаpоmеnа: Krivičnа dјеlа iz glаvе 33. Krivičnоg zаkоnа (krivičnа dјеlа prоtiv živоtnе srеdinе) su u sаglаsnоsti sа Dirеktivоm Еvrоpskе uniје о
zаštiti živоtnе srеdinе krоz krivičnо prаvо (Directive 2008/99/EC).
185
91
sviјеtа vеlikih rаzmјеrа ili dо zаgаđеnjа živоtnе srеdinе u tој mјеri dа је timе stvоrеnа оpаsnоst
zа živоt ili zdrаvlје lјudi, učinilаc ćе sе kаzniti zаtvоrоm оd 1 dо 5 gоdinа.
5. Оštеćеnjе оbјеktа i urеđаја zа zаštitu živоtnе srеdinе (člаn 419.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili
zаtvоr dо 2 gоdinе, а аkо је uslјеd оvоg dјеlа dоšlо dо uništеnjа živоtinjskоg ili bilјnоg sviјеtа
vеlikih rаzmјеrа, učinilаc ćе sе kаzniti zаtvоrоm оd 1 dо 5 gоdinа.
6. Uništеnjе ili оštеćеnjе zаštićеnоg prirоdnоg dоbrа (člаn 420.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili
zаtvоr dо 3 gоdinе, а аkо је uništеnо ili оštеćеnо prirоdnо dоbrо оd izuzеtnоg znаčаја, učinilаc
ćе sе kаzniti zаtvоrоm оd 1 dо 8 gоdinа.
7. Prоizvоdnjа štеtnih srеdstаvа zа liјеčеnjе živоtinjа (člаn 421.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili
zаtvоr dо 1 gоdinе, а аkо је uslјеd оvоg dјеlа prоuzrоkоvаnо uginućе živоtinjа ili drugа znаtnа
štеtа, učinilаc ćе sе kаzniti nоvčаnоm kаznоm ili zаtvоrоm оd 3 mјеsеcа dо 3 gоdinе.
8. Zаgаđivаnjе hrаnе i vоdе zа ishrаnu, оdnоsnо nаpајаnjе živоtinjа (člаn 422.) - Zаpriјеčеnа
nоvčаnа kаznа ili zаtvоr dо 1 gоdinе, а аkо је оvim dјеlоm škоdlјivоm mаtеriјоm učinilаc
zаgаdiо vоdu u ribnjlјаku, јеzеru, riјеci ili kаnаlu ili pоriblјаvаnjеm prоuzrоkоvао оpаsnоst zа
оpstаnаk ribа i drugih vоdеnih živоtinjа, učinilаc ćе sе kаzniti zаtvоrоm оd 3 mјеsеcа dо 3
gоdinе.
9. Nеpоstupаnjе pо prоpisimа zа suzbiјаnjе bоlеsti živоtinjа i bilја (člаn 423.) - Zаpriјеčеnа
nоvčаnа kаznа ili zаtvоr dо 1 gоdinе, а аkо је uslјеd оvоg dјеlа nаstаlа znаtnа štеtа, učinilаc ćе
sе kаzniti zаtvоrоm dо 3 gоdinе.
10. Nеsаvјеsnо pоstupаnjе u prоmеtu pеsticidа (člаn 424.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili zаtvоr
dо 2 gоdinе.
11. Nеsаvјеsnо pružаnjе vеtеrinаrskе pоmоći (člаn 425.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili zаtvоr dо
2 gоdinе.
12. Nеоvlаštеnо оbаvlјаnjе vеtеrinаrskih uslugа (člаn 426.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili zаtvоr
dо 1 gоdinе.
13. Uništеnjе zаsаdа (člаn 427.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili zаtvоr dо 2 gоdinе.
14. Nеizvršеnjе оdlukе о mјеrаmа zаštitе živоtnе srеdinе (člаn 428.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа
ili zаtvоr dо 2 gоdinе. Ukоlikо је sud izrеkао uslоvnu оsudu, sud mоžе оdrеditi оbаvеzu
učiniоcu dа u оdrеđеnоm rоku prеduzmе mјеrе kоје је nаdlеžni оrgаn оdrеdiо.
15. Unоšеnjе оpаsnih mаtеriја u Rеpubliku Srpsku (člаn 429.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili
zаtvоr dо 2 gоdinе, а аkо је dјеlо izvršеnо zlоupоtrеbоm pоlоžаја ili оvlаštеnjа, učinilаc ćе sе
kаzniti zаtvоrоm оd 6 mјеsеci dо 5 gоdinа. Pоkušај оvоg dјеlа је kаžnjiv.
16. Šumskа krаđа (člаn 430.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili zаtvоr dо 2 gоdinе, а аkо је оvо dјеlо
učinjеnо dа sе оbоrеnо drvо prоdа pо kоličini vеćој оd 8 m3 ili је učinjеnо u zаštitnој zоni,
nаciоnаlnоm pаrku, učinilаc ćе sе kаzniti zаtvоrоm оd 6 mјеsеci dо 5 gоdinа i nоvčаnоm
kаznоm.
17. Pustоšеnjе šumа (člаn 431.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili zаtvоr dо 1 gоdinе, а аkо је dјеlо
učinjеnо u zаštitnој šumi, nаciоnаlnоm pаrku ili drugim šumаmа s pоsеbnоm nаmјеnоm,
učinilаc ćе sе kаzniti оd 3 mјеsеcа dо 3 gоdinе.
18. Izаzivаnjе pоžаrа (člаn 432.) - Zаpriјеčаnа kаznа zаtvоrа оd 1 dо 8 gоdinа.
19. Мučеnjе i ubiјаnjе živоtinjа (člаn 433.) Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili zаtvоr dо 1 gоdinе, а аkо
је uslјеd оvоg dјеlа dоšlо dо uginućа vеćеg brоја živоtinjа kоје pripаdајu pоsеbnо zаštićеnim
vrstаmа, učinilаc ćе sе kаzniti zаtvоrоm оd 3 mјеsеcа dо 3 gоdinе.
20. Iznоšеnjе u inоstrаnstvо pоsеbnо zаštićеnih bilјаkа i živоtinjа (člаn 434.) -Zаpriјеčеnа nоvčаnа
kаznа ili zаtvоr dо 3 gоdinе.
21. Uzurpаciја nеkrеtninа (člаn 435.)- Zаpriјеčеnа kаznа zаtvоrа dо 3 gоdinе i nоvčаnа kаznа.
22. Nеzаkоnit lоv (člаn 436.) - Zаpriјеčеnа kаznа zаtvоrа dо 6 mјеsеci, а аkо је dјеlо učinjеnо
prеmа visоkој divlјаči, učinilаc ćе sе kаzniti nоvčаnоm kаznоm ili zаtvоrоm dо 2 gоdinе.
92
23. Nеzаkоnit ribоlоv (člаn 437.) - Zаpriјеčеnа nоvčаnа kаznа ili zаtvоr dо 1 gоdinе, а аkо је оvim
dјеlоm prоuzrоkоvаnо uginućе ribе i drugih slаtkоvоdnih živоtinjа u vеćim rаzmјеrаmа,
učinilаc ćе sе kаzniti nоvčаnоm kаznоm ili zаtоrоm dо 2 gоdinе.
Zakon o zaštiti životne sredine (čl. 132) definiše da se novčanom kaznom od 2.000 KM do 20.000
KM za prekršaj kažnjava pravno lice koje:
a) izradi studiju uticaja suprotno uslovima propisanim zakonom,
b) izgradi ili rukovodi radom postrojenja ili obavlja aktivnosti bez pribavljene ekološke
dozvole iz navedenog zakona,
c) prekrši opšte obaveze,
d) ne ispunjava mjere utvrđene ekološkom dozvolom,
e) ne vrši monitoring i praćenje drugih uticaja na stanje životne sredine,
f) ne dostavlja nadležnom organu za izdavanje ekološke dozvole i nadležnoj inspekciji
rezultate monitoringa,
g) ne vrši monitoring suprotno zakonu,
h) ne obavještava organ nadležan za izdavanje ekološke dozvole o svakoj promjeni u radu,
odnosno funkcionisanju postrojenja,
i) ne izvrši sve mjere koje je utvrdio organ nadležan za izdavanje ekološke dozvole poslije
prestanka važenja dozvole,
j) ne dostavlja izvještaj i ne preduzme sve mjere neophodne za sprečavanje nesreća velikih
razmjera i ne podnosi nadležnim organima dokaz o preduzetim mjerama,
k) ne sačini plan sprečavanja nesreća velikih razmjera,
l) ne pripremi Izvještaj o bezbjednosti i ne podnese nadležnim organima propisane podatke,
m) upotrebljava eko-oznaku suprotno odredbama zakona,
n) ne izvrši mjere radi smanjenja štete ili uklanjanja daljih rizika, opasnosti ili sanacije štete u
životnoj sredini i ne osigura sredstva za naknadu štete.
Novčanom kaznom od 1.000 KM do 3.000 KM za navedene prekršaje kazniće se i odgovorno lice u
pravnom licu.
Novčanom kaznom od 1.000 KM do 10.000 KM za prekršaj se može kazniti preduzetnik ako:
a) izgradi ili rukovodi radom postrojenja ili obavlja aktivnosti bez pribavljene ekološke
dozvole,
b) prekrši opšte obaveze iz zakona i ne ispunjava uslove utvrđene ekološkom dozvolom,
c) ne vrši monitoring i praćenje drugih uticaja na stanje životne sredine,
d) ne dostavlja nadležnom organu za izdavanje ekološke dozvole i nadležnoj inspekciji
rezultate monitoringa ili vrši monitoring suprotno zakonu,
e) ne obavještava organ nadležan za izdavanje ekološke dozvole o svakoj promjeni u radu,
odnosno funkcionisanju postrojenja,
f) ne izvrši sve mjere koje je utvrdio organ nadležan za izdavanje ekološke dozvole poslije
njenog prestanka važenja i ne dostavlja izvještaj,
g) ne podnosi nadležnim organima podatke ili dokumenta i upotrebljava eko-oznaku suprotno
propisima.
Za kršenje odredbi Zakona o hemikalijama i Zakona o biocidima propisane su kazne prema članu
220. Krivičnog zakona RS, a pored krivične odgovornosti, propisane su i kazne za prekršaje koji su
predviđeni navedenim zakonima, a koje izriče sud za prekršaje u skladu sa Zakonom o prekršajima.
Pored zatvorske ili novčane kazne, propisana je i zaštitna mjera zabrane obavljanja djelatnosti u
trajanju do šest mjeseci, koju takođe izriče sud za prekršaje.
Krivičnim zakonom RS i ostalim zakonima iz oblasti zaštite životne sredine propisane su kaznene
odredbe koje su u značajnoj mjeri usaglašene sa kaznenim djelima navedenim u Direktivi
93
2008/99/EC o zaštiti životne sredine putem kaznenog prava. Naime, glavom 33.– „Krivična djela
protiv životne sredine“ Krivičnog zakona RS, od čl. 415 do čl.437 definisana su kaznena djela koja
su usaglašena sa čl. 3 –„Kaznena djela i članovima 4, 5, 6 i 7 Direktive 2008/99/EC, a prekršajne
odredbe definisane posebnim zakonima koji tretiraju zaštitu životne sredine (u kontekstu Anexa
direktive) sadrže prekršajne odredbe za kaznena djela iz Direktive 2008/99/EC:
 Zakon o zaštiti životne sredine RS – čl.132;
 Zakon o zaštiti prirode RS – čl.46;
 Zakon o zaštiti vazduha RS – čl. 75. do 78;
 Zakon o upravljanju otpadom RS – čl. 56.
 Zakon o vodama RS– član 64 i čl. 210 do 213,
kao i sledeći RS zakoni: Zakon o poljoprivrednom zemljištu, Zakon o sredstvima za zaštitu bilja,
Zakon o mineralnim đubrivima, Zakon o šumama, Zakon o reproduktivnom materijalu šumskog
zemljišta, Zakon o ribarstvu, Zakon o lovstvu, Zakon o hemikalijama, Zakon o biocidima, Zakon o
genetski-modifikovanim organizmima, Zakon o uređenju prostora i građenju, Zakon o prevozu
opasnih materija RS, Zakon o bezbjednosti saobraćaj u, Zakon o prometu eksplozivnih materija i
zapaljivih tečnosti, Zakon o energetici i sl.
Kaznene i prekršajne odredbe u navedenim zakonima RS propisuju kazne za fizičko lice i pravno
lice koje su u skladu su sa odredbama člana 6. i člana 7. Direktive 2008/99/EC. Zakonima je
propisano da odgоvоrnоst prаvnоg licа zа učinjеnо krivičnо dјеlо iz oblasti zaštite životne sredine
nе isklјučuје krivičnu оdgоvоrnоst fizičkih lica, оdnоsnо оdgоvоrnih licа u pravnom licu, a za
učinjene prekršaje pravnog lica propisane su kazne i za odgovorno lice u pravnom licu. Za
odgovornosti za štetu nanesenu životnoj sredini koje nisu posebno uređene navedenim zakonima,
primjenjuju se opšta pravila Zakona o obligacionim odnosima RS.
Federacija BiH
U kaznenom zakonu FBiH186, glava XXVI propisana su kaznena djela protiv okoliša kao i sankcije,
čl. 303. KZ FBiH - onečišćenje okoliša, čl. 304. - ugrožavanje okoliša napravama, čl. 305. –
ugrožavanje okoliša otpadom, čl. 306. – ugrožavanje okoliša bukom. Vrste sankcija po navedenom
Kaznenom zakonu FBiH osim novčana kazne i kazne zatvora su mjere upozorenja (sudska
opomena i uvjetna osuda), te sigurnosne mjere (zabrana obavljanja zvanja, djelatnosti ili dužnosti).
Zakon o upravljanju otpadom187 je predvidio krivične kazne, pored prekršajnih, to jest zatvorske i
novčane kazne u slučaju zagađenja okoliša otpadom. Krvični zakon FBiH predviđa krivične kazne
za onečišćenje svih segmenata okoliša: zrak, tlo, vode, šume, biljni i životinjski svijet itd., kao i za
ugrožavanje okoliša otpadom i bukom. Direktiva 2008/99/EZ nije prenesena u okolinske zakone
FBiH. Aktivnosti po ovim pitanjima na nivou kantona u FBiH uglavnom su vezani za federalno
zakonodavstvo. Zakonom o vodama regulirane su isključivo kazne za prekršaje, odnosno kazne za
pravna i fizička lica i fizička lica u pravnim licima za nepoštivanje odredbi Zakona o vodama (čl.
204. do 206.), dok su krivične kazne za krivična djela regulisane drugim sistemskim zakonima (npr.
Krivični zakon FBiH).
13. Molimo da detaljno navedete broj sudskih gonjenja zbog kršenja zakona o zaštiti životne
sredine i visinu kazne za takve prekršaje u zadnjih 5 godina. Molimo vas da navedete
informacije o stepenu naplate kazni i statistici za prekršaje u oblasti vazduha, vode i otpada u
posljednje 3 godine i, ukoliko su dostupni, i za ostale sektore životne sredine.
186
187
„Sl. novine FBiH“, br: 36/03, 37/03, 21/04 i 18/05
“Službene novine FBiH” br. 33/03 i 72/09
94
KRIVIČNI PREDMETI PROCESUIRANI PO VAŽEĆIM KRIVIČNIM ZAKONIMA
Sudovi u BiH su u petogodišnjem periodu od 2007. do 2011. godine rješili ukupno 3.646 krivična
predmeta iz oblasti zaštite životne sredine od čega je se 97% ili 3.570 predmeta odnosilo na
krivična djela šumske krađe188.
Postupak je obustavljen, optužnica odbijena ili donesena oslobađajuća presuda u 13% ili 459
predmeta. Uslovne kazne su izrečene u 72% ili 2.618 predmeta, novčane kazne u 9% ili 311
predmeta a zatvorske kazne u 7% ili 253 predmeta, dok je u četiri predmeta izrečena sudska
opomena i u jednom predmeta vaspitna mjera.
Prosječna izrečena novčana kazna je iznosila 628 KM, a u navedenom periodu je naplaćena u 46%
predmeta. Prosječna izrečena zatvorska kazna je bila u trajanju 4,6 mjeseci.
Prosječni troškovi postupka su iznosili 89 KM.
Prosječno vrijeme od iniciranja predmeta do donošenja prvostepene presude je 10 mjeseci. U
slučaju žalbe na prvostepenu presudu, drugostepena presuda je donesena u prosjeku za 6 mjeseci.
KRIVIČNI PREDMETI PROCESUIRANI PO ZAKONU O VODAMA RS I ZAKONU O UPRAVLJANJU
OTPADOM FBiH
U petogodišnjem periodu od 2007. do 2011. godine nije procesuiran niti jedan predmet.
PREKRŠAJNI PREDMETI
Sudovi su u petogodišnjem periodu od 2007. do 2011. godine rješili 423 prekršajna predmeta u
kojima je izdano 167 novčanih kazni, 92 uslovne kazne, 39 ukora i 125 rješenja o obustavljanju
postupka.
Troškovi prekršajnog postupka su u prosjeku iznosili 68 KM. Prosječna novčana kazna je iznosila
1.800 KM i naplaćena je u 41% predmeta. Prosječno vrijeme za donošenje rješenja u prekršajnom
predmetu iznosi 8 mjeseci, a odlučivanje po žalbi 5 mjeseci.
Republika Srpska
Sudоvi u RS vоdе stаtističkе pоdаtkе о krеtаnjimа prеdmеtа pо rеfеrаtimа (pаrnični, krivični,
izvršni, vаnpаrnični, prеkršајni i sl.) i stаtistički sе prikаzuје brој zаоstаlih prеdmеtа, pо rеfеrаtimа,
po prilivu prеdmеtа zа pоsmаtrаni prеriоd, po ukupnom brојu prеdmеtа u rаdu, brојu riјеšеnih i
brојu nеriјеšеnih prеdmеtа zа pоsmаtrаni pеriоd, ali statistički se nе vоdе pоsеbne еvidеnciјe iz
оblаsti kršеnjа Zаkоnа о zаštiti živоtnе srеdinе.
Međutim, Inspektorat RS vodi evidenciju o izvršenim kontrolama i preduzetim mjerama za sve
inspekcije koje u svome radu tretiraju pojedine segmente zaštite životne sredine od početka svog
rada tj. od 01.03.2006. godine pa do danas.
Izvještaji za period od 01.01.2010.godine (od početka rada sa IMS) pa nadalje (do 31.06.2012.
godine), odnose se na inspekcijski nadzor u pojedinim segmentima životne sredine (podoblastima
nadzora), s obzirom da od tada postoji realna mogućnost da se vodi detaljna izvještajna aktivnost,
između ostalog, i po inspekcijskim listama provjera (koje tretiraju pojedine izdvojene segmente
životne sredine). Podaci za relevantne inspekcije, po svim listama provjera u okviru jedne
inspekcije, o izvršenim kontrolama i preduzetim mjerama za period 2007, 2008. i 2009. godina su
prikazani u tabelama, uz napomenu da se podaci o izvršenim kontrolama i preduzetim mjerama, za
period od 01.01.2007. godine do 31.12.2009. godine, odnose se na rad cjelokupnog pojedinog
sektora inspekcije.
188
(2.618 predmeta, član 316. Krivičnog zakona FBiH; 952 predmeta, član 430. Krivičnog zakona RS)
95
Podaci za zadužene inspekcije, po relevantnim listama provjera (onim koji se odnose na pojedine
aspekte životne sredine), o izvršenim kontrolama i preduzetim mjerama za period od 01.01.2010.
godine do 31.06.2012. godine su prikazani u sledećim tablema:
Poljoprivredna inspekcija
Kontrole
Izvršene
Neuredne
Upravna mjera
Prekršajna mjera
Upravna mjera
Prekršajni nalog
Žalb.
Prekršajna prijava
Broj
PP - odgovorno
lice
PP - fizičko lice
2
4
4
3
11
1
2
3
3
3
9
vanredna
4
1
5
2
2
2
2
1
1
2
Trajna promjena namjene
poljoprivrednog zemljišta
142
2
42
3
3
7
13
1
1
2
4
redovna
138
23
39
3
3
7
13
1
1
2
2
vanredna
4
1
Korištenje
poljoprivrednog zemljišta
4
4
vanredna
4
4
Privremena
promjena
namjenepoljoprivrednog
zemljišta
redovna
vanredna
1
2
2
Distribucija
đubr.
oplemenj.zemljišta
i
redovna
Korištenje
područja
4
ribarskog
1
40
3
43
39
5
3
1
4
1
1
5
2
2
2
1
1
3
1
11
11
11
11
2
3
2
1
1
1
1
1
1
41
6
1
48
7
2
9
7
7
2
2
4
redovna
37
6
1
44
7
2
9
7
7
2
2
4
vanredna
4
Proizvodnja
ribe,
oplođene ikre i mlađi poljoprivredna
redovna
Podnesene žalbe
PP - pravno lice
1
1
170
Ukupno
Ukupno
1
26
9
PN - fizičko lice
PN - pravno lice
28
7
40
PN - odgovorno
lice
Ukupno
9
19
4 47
Uništavanje
19
28
43
Zabrana
30
28
175
Oduzimanje
30
203
9
Otklanjanje
nepravilnosti
208
3
24
Ukupno
3
15
za
Neuredna kontrola
izvršenja
Neuredna kontrola
Dokaz o izvršenju
16
185
Promet
sredstava
zaštitu bilja
redovna
Ukupno
Kontrola izvršenja
Izvršenje kontrole
189
Poljoprivredna inspekcija
4
9
2
11
3
3
3
3
9
2
11
3
3
3
3
3
3
1
2
3
1
1
2
3
3
1
2
3
1
1
2
Ribolov i zaštita ribe
9
redovna
9
Zaštita zdravlja bilja
7
redovna
2
vanredna
5
Zdravstvena
kontrola
bilja u proizvodnji i
prometu
90
90
redovna
88
88
vanredna
2
2
9
9
3
10
2
3
8
96
Šumarska inspekcija
Kontrole
Kazna
Žalb.
Podnesene žalbe
Prijava za učinjeno
krivično djelo
Ukupno
PP - fizičko lice
PP - odgovorno lice
PP - pravno lice
Ukupno
PN - fizičko lice
PN - odgovorno lice
PN - pravno lice
Ukupno
kontrola
Zahtjev/inicijativa
Zabrana
Oduzimanje
Otklanjanje
nepravilnosti
Ukupno
Neuredna
izvršenja
Neuredna kontrola
Ukupno
Dokaz o izvršenju
Kontrola izvršenja
Izvršenje kontrole
Šumarska
inspekcija
Prekršajna mjera
Upravna mjera
Sječa i promet
novogodišnjeg
drveća
1
1
2
1
1
1
1
redovna
1
1
2
1
1
1
1
Doznaka
stabala za sječu
69
10
79
13
13
5
8
13
2
2
4
redovna
67
10
77
13
13
5
8
13
2
2
4
vanredna
2
Promet šumskih
drvnih
sortimenata
285
62
6
41
47
15
15
45
75
3
redovna
215
7
7
3
3
5
11
1
vanredna
70
34
40
12
12
40
64
2
Realizacija
izvođačkog
projekta
2
11
302
61
1
216
8
6
10
86
53
1
54
6
294
123
1
418
181
11
192
125
38
163
100
100
200
5
redovna
232
102
1
335
130
9
139
108
17
125
62
62
124
1
vanredna
62
21
83
51
2
53
17
21
38
38
38
76
4
Izvršenje etata
5
5
1
1
1
1
1
1
2
1
redovna
4
4
1
1
1
1
1
1
2
1
vanredna
1
1
Izvođački
projekat
68
11
2
81
12
12
8
5
13
4
4
8
3
redovna
68
11
2
81
12
12
8
5
13
4
4
8
3
52
17
1
70
18
18
9
9
18
1
1
2
6
redovna
49
16
1
66
17
17
9
8
17
vanredna
3
1
4
1
1
1
1
1
1
2
Iskaz sječa i
izvršenje etata
111
42
153
53
4
57
40
12
52
23
23
46
1
1
2
7
redovna
110
42
152
53
4
57
40
12
52
23
23
46
1
1
2
7
vanredna
1
Tehnički prijem
radova
na
iskorišćavanju
šuma
63
15
78
20
1
21
19
19
6
6
12
1
redovna
59
15
74
18
1
19
17
17
4
4
8
1
vanredna
4
4
2
2
2
2
2
2
4
4
4
vanredna
4
4
Izvršenje
šumskouzgojnih radova
83
30
30
26
26
7
7
14
Doznaka
stabala
izvođačkim
projektom
sa
Gazdovanj zastite.
šumama
6
1
8
4
9
1
6
4
1
4
8
1
2
5
1
1
25
108
9
97
redovna
83
25
Tehnički prijem
šumskouzgojnih radova
108
30
30
26
26
7
7
14
9
118
43
4
165
53
4
57
50
50
8
8
16
1
redovna
117
43
4
164
53
4
57
50
50
8
8
16
1
vanredna
1
Zaštita i razvoj
nac. parka
1
1
2
1
1
1
1
redovna
1
1
2
1
1
1
1
Krčenje šuma
2
2
vanredna
2
2
Zaštita šuma od
biljnih bolesti i
štetočina
45
19
64
21
21
19
19
6
6
12
redovna
44
19
63
20
20
19
19
5
5
10
vanredna
1
1
1
1
1
1
2
Zaštita šuma od
požara
60
15
75
18
18
18
18
2
2
4
redovna
59
15
74
17
17
17
17
1
1
2
vanredna
1
1
1
1
1
1
1
1
2
Čuvanje šuma
271
79
2
352
100
11
111
95
95
53
52
redovna
211
50
2
263
66
5
71
64
64
22
21
vanredna
60
29
89
34
6
40
31
31
31
31
Zaštita divljači
13
1
16
8
8
1
redovna
1
1
1
1
vanredna
12
1
15
7
7
1
Upravljanje
lovištem
4
2
6
2
2
2
2
vanredna
4
2
6
2
2
2
2
Katastar lovišta
27
15
42
15
15
12
1
13
2
2
4
redovna
27
15
42
15
15
12
1
13
2
2
4
Lovna osnova i
plan u lovištu
41
13
54
13
13
5
8
13
6
6
12
3
redovna
40
13
53
13
13
5
8
13
6
6
12
3
vanredna
1
14
87
25
26
12
71
19
20
2
16
6
6
1
2
2
5
6
1
1
4
5
1
106
1
1
1
13
43
1
1
1
2
1
63
11
4
4
2
2
1
4
4
2
2
1
1
Izvršenje lova i
169
korišćenje divljači
73
5
247
90
7
97
69
redovna
139
63
5
207
72
6
78
59
vanredna
30
10
40
18
1
19
10
Lovočuvarska
služba
118
50
3
171
63
4
67
60
2
62
5
5
10
12
redovna
113
46
3
162
59
3
62
57
2
59
4
4
8
11
vanredna
5
4
9
4
1
5
3
3
1
1
2
1
4
4
6
57
2
10
8
39
6
18
2
2
98
Šumarska inspekcija raspolaže i specifičnim izvještajima za pojedine aspekte životne sredine,
pa tako u oblasti krijumčarenja rijetkih i zaštićenih vrsta divljih životinja, podaci o preduzetim
mjerama po godinama su sledeći:
Broj izdatih prekršajnih naloga
2009.
34
2010.
40
2011.
38
Broj podnesenih zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka:
2009.
1
2010.
-
2011.
-
Broj podnesenih izvještaja o počinjenom krivičnom djelu:
2009.
-
2010.
2
2011.
-
Broj oduzimanja ulovljene divljači:
2009.
1
2010.
2
2011.
2
Vrsta i količina oduzete divljači:
2009.
Prepelica 10 jedinki
(Coturnix coturnix)
2010.
Alauda arvensis L. 9 jedinki
(Poljska ševa)
Antahus pratensis L. 30 jedi.
(Livadska trepetaljka)
Carduelis cannabina L. 2 jed.
(Konopljarka)
Miliaria calandra L. 8 jedinka
(Močvarna strnadica)
2011.
Prepelica 76 jedinki
(Coturnix coturnix)
Broj slučajeva oduzimanja nedozvoljenih sredstava korišćenih u lovstvu:
2009.
1
2010.
5
2011.
4
Broj i vrsta preduzetih represivnih upravnih mjera prema subjektima koji se bave trgovinom
kućnim ljubimcima:
2009.
-
2010.
-
2011.
-
Broj i struktura državljanstva lica obuhvaćenih prethodnim mjerama:
2009.
5 državljana Italije
1 državljanin BiH
2010.
2 državljana Italije
2011.
2 državljanina BiH
99
Vodna inspekcija
Kontrole
Izvršene
Neuredne
Upravna mjera
Prekršajna mjera
Upravna mjera
Prekršajni nalog
94
4
61
62
9
132
2
1
3
17
Ispuštanje
voda
1,051
417
16
7
1,635
660
57
717
649
64
9
29
30
5
64
1
1
2
4
692
627
62
7
1,577
636
56
29
30
4
63
1
1
2
4
58
24
1
25
22
22
1
1
14
redovna
1,011
402
16
4
vanredna
40
15
3
Incidentno zagađenje
7
2
9
2
2
1
1
vanredna
7
2
9
2
2
1
1
6
1
7
2
2
1
1
3
1
4
2
2
1
1
Čuvanje, odlaganje,
rukovanje i prevoz
otpada i otpadnih
materija na vodama i
vodnom zemljištu
redovna
Podnesene žalbe
25
Ukupno
905
PP - odgovorno lice
1,051
PP - pravno lice
80
Ukupno
971
PN - fizičko lice
PN - odgovorno lice
Zabrana
2,472
Prekršajna
prijava
PN - pravno lice
Otklanjanje
nepravilnosti
20
3
Ukupno
Ukupno
598
Rušenje/uklanjanje
Neurednakontrola
izvršenja
Neuredna kontrola
Ukupno
Dokaz o izvršenju
1,671
otpadnih
Kontrola izvršenja
Izvršenje kontrole
Vodna inspekcija
Vodna inspekcija
Žal
b.
Br
oj
vanredna
3
Funkcionalnost
uređaja za zaštitu
voda od zagađivanja
3
2
5
2
2
2
2
redovna
3
2
5
2
2
2
2
Uslovi koje moraju
ispunjavati
vodoprivredne
laboratorije
17
2
19
4
4
3
redovna
16
2
18
3
3
3
vanredna
1
1
1
1
Odvodnja drenažnih
i oborinskih voda
11
8
2
21
8
3
11
5
5
1
1
2
1
5
6
5
3
2
12
9
5
3
3
8
3
3
2
3
2
1
1
2
1
redovna
vanredna
Funkcionalnost
objekata za zaštitu od
erozija i bujica
vanredna
Funkcionalnost
zaštitnih
vodnih
objekata
redovna
3
2
2
2
2
1
4
3
1
1
72
14
2
88
18
5
23
18
18
3
3
6
4
2
69
12
4
16
12
12
2
2
4
4
19
6
1
7
6
6
1
1
2
31
5
5
3
2
2
28
3
3
2
8
4
58
9
vanredna
14
5
Zabranjene
aktivnosti
na
erozionom području
1
1
1
1
1
1
vanredna
1
1
1
1
1
1
37
11
6
Zabranjene
aktivnosti
vodoplavnom
području
redovna
na
42
19
61
34
3
14
2
12
4
4
1
5
3
3
1
2
vanredna
38
18
56
31
3
34
10
4
Odvodnja drenažnih
i oborinskih voda.
2
2
vanredna
2
2
Održavanje riječnih
korita
i
vodnog
zemljišta
170
46
11
227
83
1
84
66
16
82
14
14
1
29
1
redovna
138
40
8
186
69
1
70
59
8
67
8
8
1
17
1
vanredna
32
6
3
41
14
14
7
8
15
6
6
14
4
12
100
Obavještavanje
o
pojavi
podzemnih
voda kod rudarskih
iskopa i bušenja tla
redovna
Funkcionalnost
objekata
za
korišćenje
i
iskorišćavanje voda
1
1
2
1
1
1
1
1
1
2
1
1
1
1
126
45
11
182
79
5
84
75
redovna
95
37
10
142
58
5
63
56
vanredna
31
8
1
40
21
21
19
Funkcionalnost
sistema
za
vodosnabdijevanje
75
11
4
90
36
5
41
33
33
3
3
6
redovna
61
9
4
74
24
4
28
22
22
3
3
6
vanredna
14
2
16
12
1
13
11
11
9
1
1
2
3
1
1
2
Priključci
na
vodovodne
i
kanalizacione sisteme
redovna
3
3
3
3
1
1
76
5
5
56
5
5
1
20
Dozvoljeni radovi na
vodnom dobru
17
6
1
24
10
1
11
8
redovna
7
2
1
10
4
1
5
3
vanredna
10
4
14
6
6
5
65
24
5
94
31
31
31
31
65
24
5
94
31
31
31
31
Obračunavanje
i
plaćanje
vodnih
naknada
redovna
1
1
1
11
1
1
3
10
1
1
2
1
1
6
Urbanističko-građevinska i ekološka inspekcija
Kontrole
Izvršene
Neuredne
Prekršajna mjera
Upravna mjera
Prekršajni nalog
Prekršajna
prijava
6
redovna
21
3
24
3
3
3
3
vanredna
4
3
7
3
3
3
3
258
5
263
243
1
244
13
11
24
5
235
216
1
217
11
9
20
28
27
27
2
2
4
17
2
2
4
2
2
4
209
11
redovna
440
191
10
64
1
230
vanredna
44
18
1
63
28
48
11
59
17
1
18
16
41
8
49
12
1
13
12
7
3
10
5
5
4
32
1
33
1
1
1
1
32
1
33
1
1
1
1
Ispunjenost
uslova
upravljanje
otpadom
redovna
za
vanredna
Ispunjenost
uslova
za
prekogranično
kretanje otpada
redovna
Sistem praćenja
namjernog
držanja
i
ubijanja
zaštićenih
životinja
vanredna
2
2
2
2
1
Žalb.
Broj
Broj
12
1
5
101
Podnesene
žalbe
6
Kazn
a
za
Prijava
učinjeno
krivično djelo
6
Ukupno
6
PP - pravno
lice
31
484
Ukupno
6
70
4
PN - fizičko
lice
PN
odgovorno lice
25
Zagađivač
životne sredine
PN - pravno
lice
Ukupno
Rušenje/uklanj
anje
Zabrana
Otklanjanje
nepravilnosti
Ukupno
Neuredna
kontrola
Neuredna
izvršenja
kontrola
Ukupno
Kontrola
izvršenja
Licenca
za
obavljanje
stručnih poslova
u oblasti zaštite
životne sredine
o
Izvršenje
kontrole
i
Dokaz
izvršenju
Urbanističkograđevinska
ekološka
inspekcija
Upravna mjera
U periodu od 2009. godine zaključno sa 2011. godinom Inspektorat je izvršio 1037
inspekcijskih kontrola u oblasti zaštite životne sredine (četri republička ekološka inspektoraizvršioca), pri čemu je utvrdila nepravilnosti u 381 slučaju odnosno 36,7%. Nakon utvrđenih
nepravilnosti ova inspekcija je prvenstveno djelovala preventivno te naređivala mjere za
otklanjanje istih. Prilikom kontrola izvršenja rješenja kojima su naređene mjere otklanjanja
nepravilnosti, subjektima koji nisu otklonili nepravilnosti u ostavljenim rokovima izrečene su
prekršajne mjere odnosno izdata su 54 prekršajna naloga u visini 55.000 KM.
U istom promatranom periodu, gradski/opštinski ekološki inspektori koji obavljaju
inspekcijski nadzor u jedinicama lokalnih samouprava, na osnovu povjerenih poslova
inspekcijskog nadzora, po principu funkcionalne povezanosti sa inspekcijama Inspektorata,
obavili su 6572 kontrole, nepravilnosti utvrdili u 2575 slučajeva, odnosno 39,2 %. Prilikom
kontrola izvršenja rješenja, kojima su naređene mjere otklanjanja nepravilnosti, subjektima
koji nisu otklonili nepravilnosti u ostavljenim rokovima gradska/opštinska inspekcija izrekla
je prekršajne mjere odnosno izdala ukupno 39 prekršajnih naloga. U promatranom periodu
nije bilo podnesenih krivičnih prijava, a na rješenja ekoloških inspektora nisu izjavljivane
žalbe drugostepenom organu, što ukazuje na realno i kvalitetno utvrđivanje činjeničnog
stanja, te doslovno poštovanje zakonskih odredbi od strane inspektora.
U prvom polugodištu 2012.godine, nepravilnosti prilikom obavljanja inspekcijskih kontrola u
oblasti zaštite životne sredine su utvrđene samo u 25 % slučajeva na republičkom nivou i 22,9
% slučajeva na gradskom/opštinskom nivou, a što ukazuje da se u ovoj oblasti kod subjekata
kontrole povećava svijest o zaštiti životne sredine i poštovanju propisa.
102
Zdravstvena inspekcija
Kontrole
Izvršene
Neuredne
Prekršajna mjera
Upravna mjera
Prekršajni nalog
Žalb.
Prekršajna prijava
PN - odgovorno
lice
PN - fizičko lice
Ukupno
1
650
280
25
955
315
10
325
157
1
151
6
315
33
32
6
71
Redovna
566
246
20
832
276
8
284
144
1
128
3
276
24
23
4
51
Vanredna
84
34
5
123
39
2
41
13
23
3
39
9
9
2
20
Promet medicinskih
sredstava
i
herbalnih
lijekovitih
proizvoda
56
23
1
80
26
2
28
21
4
25
4
4
Redovna
48
20
1
69
21
2
23
19
2
21
3
3
Vanredna
8
3
11
5
5
2
2
4
1
1
Uslovi za mjerenje
nejonizujućeg
zračenja
5
2
2
9
4
4
4
4
Redovna
5
2
2
9
4
4
4
4
Uslovi za obavljanje
DDD poslova
1
1
Redovna
1
1
Ispravnost izvora
nejonizujućeg
zračenja
102
45
8
155
76
76
76
76
Redovna
98
43
8
149
74
74
74
74
Vanredna
4
2
6
2
2
2
2
Proizvodnja
hemikalija/biocida
7
7
Redovna
6
6
Vanredna
1
1
Promet
hemikalija/biocida
58
14
72
23
23
18
5
23
3
3
6
Redovna
52
13
65
22
22
18
4
22
3
3
6
Vanredna
6
1
7
1
1
1
1
Primjena
hemikalija/biocida
81
11
11
103
48
1
49
47
1
48
1
1
Redovna
78
9
11
98
46
1
47
46
Vanredna
3
2
5
2
2
1
Proizvodnja
flaširanih voda
6
1
7
1
1
1
1
Redovna
6
1
7
1
1
1
1
Snabdjevanje
vodom
24
4
29
7
2
9
6
Redovna
20
2
22
4
1
5
4
Vanredna
4
2
7
3
1
4
2
1
1
46
1
1
1
Podnesene žalbe
PN - pravno lice
1
Proizvodnja
i
promet lijekova i
medicinskih
sredstava
Broj
Ukupno
Ukupno
Redovna
PP - fizičko lice
Zabrana
1
PP - odgovorno
lice
Oduzimanje
1
PP - pravno lice
Otklanjanje
nepravilnosti
Uništavanje
Ukupno
Promet medicinskih
sredstava
i
herbalnih ljekovitih
proizvoda
o
Neuredna
kontrola
izvršenja
Neuredna
kontrola
Ukupno
Dokaz
izvršenju
Kontrola
izvršenja
Izvršenje
kontrole
Zdravstvena
inspekcija
Upravna mjera
1
3
1
1
1
1
1
1
2
7
2
2
4
3
4
1
1
2
2
3
1
1
2
1
2
103
Inspekcija za zaštitu od požara
Kontrole
Izvršene
Neuredne
Prekršajna mjera
Žalb.
Upravna mjera
Prekršajni nalog
Broj
Podnesene žalbe
Ukupno
PN - fizičko lice
PN - odgovorno lice
PN - pravno lice
Ukupno
Zabrana
kontrola
Otklanjanje nepravilnosti
Ukupno
Neuredna
izvršenja
Neuredna kontrola
Ukupno
Dokaz o izvršenju
Kontrola izvršenja
Izvršenje kontrole
Inspekcija za zaštitu od požara
Upravna mjera
Šumarstvo i poljoprivreda - Zaštita
od požara otvorenih kompleksa
46
20
66
27
27
26
1
27
Redovna
43
20
63
27
27
26
1
27
Vanredna
3
Proizvodni objekti
153
98
251
124
8
132
120
120
7
7
14
1
Redovna
149
96
245
121
8
129
117
117
6
6
12
1
Vanredna
4
2
6
3
3
3
3
1
1
2
Skladišta eksplozivnih materija
4
2
6
2
2
2
2
Vanredna
4
2
6
2
2
2
2
Trgovinski promet i postrojenja
za punjenje i uskladištavanje
zapaljivih tečnosti i gasova
129
80
209
93
2
95
87
4
91
1
1
2
2
Redovna
117
77
194
87
2
89
82
3
85
1
1
2
1
Vanredna
12
3
15
6
6
5
1
6
Korištenje zapaljivih tečnosti i
gasova
37
15
52
23
4
27
18
4
22
1
1
Redovna
31
12
43
18
2
20
16
1
17
1
1
Vanredna
6
3
9
5
2
7
2
3
5
3
1
3
5
2
3
3
104
Veterinarska inspekcija
Vеtеrinаr Kоntrоlе
skа
inspеkciја Izvršеnе
Klаnjе
živоtinjа
iz uvоzа
rеdоvnа
vаnrеdnа
Žаlb.
Uprаvnа mјеrа
Prеkršајni nаlоg
Brој
6
1
1
1
1
4
1
17
5
5
4
4
4
1
10
5
5
4
4
7
29
2
431
47
1
48
27
2
8
37
2
2
29
33
1
1
29
1
422
44
1
45
26
2
8
36
2
2
26
30
1
1
1
9
3
3
1
3
3
2
4
1
1
1
1
1
3
1
1
8
1
Klаnjе i 70
оbrаdа
krupnе i
sitnе
stоkе
rеdоvnа
65
15
2
87
21
1
22
18
12
2
79
18
1
19
17
vаnrеdnа
3
8
3
3
1
3
4
Prеrаdа 23
hrаnе
živоtinjsk
оg
pоriјеklа
rеdоvnа
23
4
27
5
5
3
1
4
4
27
5
5
3
1
4
Оtkup i 18
prеrаdа
mliјеkа
rеdоvnа
17
2
20
4
4
3
2
19
4
4
vаnrеdnа
5
1
Prоizvоdi 137
živоtinjsk
оg
pоriјеklа
iz uvоzа
rеdоvnа
132
Podnes
ene
žalbe
1
7
Prоizvоdi 400
živоtinjsk
оg
pоriјеklа
u
prоmеtu
rеdоvnа
392
vаnrеdnа
1
1
Hrаnа
12
živоtinjsk
оg
pоrјеklа
kоја nе
udоvоlјаv
а
prоpisаni
m
uslоvimа
rеdоvnа
5
vаnrеdnа
Prеkršајnа mјеrа
Prеkršајnа
priјаvа
Izvršе Kоntr Dоkаz Ukup Nеurе Nеurе Ukup Оtklаnjа Zabra Rušenje/uklja Uništav Ukup PN- PNPN- Ukup PP- Ukup
njе
оlа
о
dnа
dnа
njе
na
njanje
anje
prav odgovo fizič no
fizič no
nо
nо
no
kоntrо izvršе izvršе
kоntrо kоntrо
nеprаviln
no rno lice ko
ko
lе
njа
nju
lа
lа
оsti
lice
lice
lice
izvršе
njа
6
1
7
1
1
1
1
5
Nеurеdnе
Uprаvnа mјеrа
3
21
1
1
17
1
1
3
1
1
2
3
3
1
1
2
1
4
141
4
1
5
5
5
4
136
4
1
5
5
5
105
vаnrеdnа
5
5
Оznаčаvа 5
njе
i
dеklаrisа
njе hrаnе
živоtinjsk
оg
pоriјеklа
rеdоvnа
5
1
6
4
4
2
2
1
1
1
6
4
4
2
2
1
1
Zdrаvstvе 190
nа
isprаvnоs
t
i
higiјеnа
hrаnе
živоtinjsk
оg
pоriјеklа
rеdоvnа
189
8
198
10
1
11
8
8
2
2
4
8
197
10
1
11
8
8
2
2
4
vаnrеdnа
1
1
Sklаdištе 44
njе hrаnе
živоtinjsk
оg
pоrјеklа
rеdоvnа
44
3
2
49
8
8
7
1
8
3
2
49
8
8
7
1
8
Prоmеt
218
vеtеrinаrs
kim
liјеkоvim
а
i
vеtеrinаrs
kоmеdicinsk
im
prоizvоdi
mа
rеdоvnа
218
36
5
259
74
74
62
1
3
66
5
5
10
1
36
5
259
74
74
62
1
3
66
5
5
10
1
Prоizvоd 2
njа
vеtеrinаrs
kih
liјеkоvа i
vеtеrinаrs
kоmеdicinsk
ih
prоizvоdа
rеdоvnа
2
Pоšilјkе 34
vеtеrinаrs
kih
liјеkоvа iz
uvоzа
rеdоvnа
25
vаnrеdnа
2
2
1
35
1
1
1
26
1
1
9
9
Оbаvlјаnj 144
е
vеtеrinаrs
kе
dјеlаtnоst
i
rеdоvnа
137
9
1
154
15
15
10
2
12
2
3
1
6
7
1
145
11
11
6
2
8
1
2
1
4
vаnrеdnа
2
9
4
4
4
4
1
1
7
2
106
Prоvоđеn 400
jе mјеrа
zа
kоntrоlu i
suzbiјаnj
е
zаrаznih
bоlеsti
rеdоvnа
368
42
1
443
53
2
55
44
44
19
1
388
30
1
31
23
23
vаnrеdnа
23
55
23
1
24
21
21
Nеškоdlјi 6
vо
uništаvаn
jе
uginulih
živоtinjа i
nus
prоizvоdа
rеdоvnа
1
2
8
2
2
2
2
vаnrеdnа
2
7
2
2
2
2
32
5
Držаnjе i 120
uzgој
živоtinjа
rеdоvnа
113
vаnrеdnа
1
1
8
9
4
4
4
5
1
15
1
136
26
1
27
22
22
7
7
1
1
15
1
129
22
1
23
22
22
3
3
1
1
7
4
4
4
7
4
Zаštitа i 100
dоbrоbit
živоtinjа
rеdоvnа
55
28
2
130
38
2
40
37
37
1
1
3
5
27
1
83
37
1
38
36
36
1
1
1
3
vаnrеdnа
1
1
47
1
1
2
1
1
2
2
1
5
2
2
2
2
1
5
2
2
2
2
45
Prihvаtili 4
štе
i
higiјеničа
rskе
službе
rеdоvnа
4
1
1
107
Informacije Inspektorata koje su usvojene od strane Vlade RS i Narodne skupštine RS
objavljuju se na veb stranici Inspektorata, gdje se mogu naći i detaljnijiji podaci o svim
izvršenim kontrolama i predzetim mjerama po oblastima nadzora. Od početka 2011. godine
putem veb stranice Inspektorata, vrši se objavljivanje redovnih mjesečnih saopštenja u
kojima su prikazani najvažniji podaci o radu svih inspekcija Inspektorata.
Federacija BiH
Broj prekršaja u posljednje 3 godine u oblasti vazduha i otpada kojom prilikom su nadležni
federalni inspektori izdali prekršajni nalog iznosi 186. Visina novčane kazne kreće se u
rasponu od 1000+200 do 3000+300 KM. Od toga, kontrolisani subjekti nadzora platili su
kaznu u 124 slučaja, u 37 slučajeva to je učinjeno nakon donošenja pravosnažne presude, dok
je neplaćeno u 25 slučajeva.
Broj podnesenih i presuđenih prijava iz oblasti zaštite šuma za period od 2007. do 2011.
godine u FBiH prema podacima iz Informacija o gospodarenju šumama Federalnog
ministarstva poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva koja je rađena na bazi podataka
dobivenih od kantona (bespravne sječe, bespravni promet, uzurpacije i drugo)
Podn.
2007.
Pres.
Podn.
2008.
Pres.
Podn.
2009.
Pres.
Podn.
2010.
Pres.
Podn.
2011.
Pres.
Prekršajne
Krivične
3.631
873
1.872
895
3.142
1.122
4.227
1.252
4.841
1.395
1.296
248
1.088
205
1.149
268
1.150
276
1.101
118
Ukupno
4.927
1.121
2.960
1.100
4.291
1.390
5.377
1.528
5.942
1.513
Godina
Podaci o količini i vrijednosti otuđenog drveta
Godina
2007.
2008.
2009.
2010.
2011.
Iznos štete (KM)
1.455.955,40
1.057.106,00
1.087.365,00
960.158,90
1.437.408,10
Iznos kazni (KM)
326.769,98
94.843,00
348.478,00
317.815,50
360.639,00
Naplaćen iznos (KM)
60.291,79
36.649,00
28.718,00
22.907,70
21.064,60
Količina (m3)
17.681,73
10.397,00
27.495,00
51.006,00
26.973,00
Vrijednost (KM)
1.533.497,76
960.161,00
1.731.666,00
995.053,80
1.751.250,50
Županija zapadnohercegovačka
U zadnjih 5 godina vođen je 1 kazneni postupak zbog kršenja odredbi Zakona o zaštiti
okoliša, te je mjerenjem od ovlaštene institucije ustanovljeno da je kod tog subjekta sve u
granicama dozvoljenih normi, te je Javno tužiteljstvo Županije zapadnohercegovačke odustalo
od kaznenog gonjenja tog subjekta.
Kanton Sarajevo
Kantonalna uprava za inspekcijske poslove je nadležna za nadzor nad okolinskim zakonima,
te posjeduje i statistiku o kaznama i prekršajima.
Zeničko-dobojski kanton
Informacije o sudskim gonjenjima i stepenu naplate kazni za prekršaje u oblasti okoliša
posjeduje Kantonalna uprava za inspekcijske poslove. Potrebno je istaći da su kantonalne
108
inspekcije nadležne za „male“ zagađivače pa su srazmjerno toj činjenici i propisane visine
kazni.
Kantonalna vodna inspekcija u traženom periodu od pet godina (od 2007.godine do
2011.godine) nije podnosila krivične prijave, ali s obzirom da je bila uključena u zajedničke
inspekcijske nadzore i vodila upravne postupke, upoznata je sa nekoliko istražnih radnji zbog
kršenja zaštite životne sredine – sektor voda koju je pokretao MUP Zeničko-dobojskog
kantona PU Zenica odnosno PU Olovo u saradnji sa Kantonalnim Tužilaštvom Zenica. U
navedenim slučajevima radi se o akcidentnim situacijama (incidenti na rijeci Bosni
23.08.209.godine i 12.09.2009.godine, incident u rijeci Stupčanici 03.02.2009. godine i
incident na rijeci Stupčanici 05.09.2009.godine), ali kantonalna vodna inspekcija nije
upoznata o konačnim rezultatima istražnih radnji niti o okončanju sudskih postupaka.
U prilogu se daje „statistički pregled za prekršaje“ u oblasti životne sredine – sektor voda:
2
Broj
podnijetih
Krivičnih
prijava
3
Broj
podnijetih
Prekršajnih
prijava
4
2007.
2008.
2009.
2010.
2011.
Σ
0
0
0
0
0
0
7
0
0
0
0
7
Red.
Br.
Godina
1
1.
2.
3.
4.
5.
5
Iznos
izrečenih
novčanih
kazni (KM)
6
Iznos
naplaćenih
novčanih
kazni (KM)
7
11
15
12
7
6
51
2.100,00
11.300,00
3.000,00
2.500,00
1.500,00
20.400,00
2.100,00
11.300,00
1.300,00
1.400,00
1.400,00
17.500,00
Broj izdatih
Prekršajnih
naloga
Stepen naplate
novčanih kazni
(%)
8
100,00
100,00
43,33
56,00
93,33
85,78
Prezentirani zbirni podaci, kada se analiziraju po segmetnima, iz sektora voda dobije se slijedeće stanje:
a) Akcidenti i otpadne vode
Broj
Broj
Iznos
Iznos
Broj izdatih
Stepen naplate
Red.
podnijetih
podnijetih
izrečenih
naplaćenih
Godina
Prekršajnih
novčanih kazni
Br.
Krivičnih
Prekršajnih
novčanih
novčanih
naloga
(%)
prijava
prijava
kazni(KM) kazni (KM)
1
2
3
4
5
6
7
8
1.
2.
3.
4.
5.
2007.
2008.
2009.
2010.
2011.
Σ
0
0
0
0
0
0
b) Vađenje materijala
Broj
Red.
podnijetih
Godina
Br.
Krivičnih
prijava
1
2
3
1.
2.
3.
4.
5.
2007.
2008.
2009.
2010.
2011.
Σ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
Broj
podnijetih
Prekršajnih
prijava
4
6
0
0
0
0
6
0
4
4
0
0
8
0,00
6.600,00
2.200,00
0,00
0,00
8.800,00
0,00
6.600,00
1.100,00
0,00
0,00
7.700,00
5
Iznos
izrečenih
novčanih
kazni (KM)
6
Iznos
naplaćenih
novčanih
kazni (KM)
7
11
11
1
3
2
28
2.100,00
4.700,00
100,00
300,00
1.100,00
8.300,00
2.100,00
4.700,00
100,00
300,00
1.100,00
8.300,00
Broj izdatih
Prekršajnih
naloga
0,00
100,00
50,00
0,00
0,00
87,50
Stepen naplate
novčanih kazni
(%)
8
100,00
100,00
100,00
100,00
100,00
100,00
109
c) Javno vodno dobro
Red.
br.
Godina
Broj
podnijetih
Krivičnih
prijava
1
2
3
4
5
Iznos
izrečenih
novčanih
kazni
(KM)
6
1.
2.
3.
4.
5.
2007.
2008.
2009.
2010.
2011.
Σ
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
2
4
1
7
0,00
0,00
200,00
2.200,00
100,00
2.500,00
0,00
0,00
100,00
1.100,00
100,00
1.300,00
0,00
0,00
50,00
50,00
100,00
52,00
Iznos
naplaćenih
novčanih
kazni
(KM)
7
Stepen
naplate
novčanih
kazni
(%)
8
0,00
0,00
0,00
0,00
200,00
200,00
0,00
0,00
0,00
0,00
66,67
25,00
Broj
podnijetih
Prekršajnih
prijava
Broj izdatih
Prekršajnih
naloga
Iznos
naplaćenih
novčanih
kazni
(KM)
7
Stepen
naplate
novčanih
kazni
(%)
8
d) Ostalo (Korištenje voda, Izgradnja objekata)
Red.
br.
Godina
Broj
podnijetih
Krivičnih
prijava
1
2
3
4
5
Iznos
izrečenih
novčanih
kazni
(KM)
6
1.
2.
3.
4.
5.
2007.
2008.
2009.
2010.
2011.
Σ
0
0
0
0
0
0
1
0
0
0
0
1
0
0
5
0
3
8
0,00
0,00
500,00
0,00
300,00
800,00
Broj
podnijetih
Prekršajnih
prijava
Broj izdatih
Prekršajnih
naloga
U periodu od 2007.-2012. godine, Kantonalna inspekcija zaštite okoline je izdala 45
prekršajnih naloga, od kojih je:
 10 na osnovu Zakona o zaštiti okoliša,
 15 na osnovu Zakona o zaštiti zraka,
 20 na osnovu Zakona o upravljanju otpadom.
Od navedenog broja izdatih prekršajnih naloga u 14 slučajeva je zatraženo sudsko
odlučivanje. Realizacija izvršenja novčanih kazni izrečenih od strane kantonalne inspekcije
zaštite okoline, odnosno stepen naplate je 97,03 %.
Pored navedenog podnesena su:
 2 zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka i
 ponuđeno 6 sporazuma o sankciji, koji su realizovani putem nadležnih sudova.
Tuzlanski kanton
U postupku inspekcijskog nadzora, u periodu od 2007. do 2012. godine ukupno je izvršeno
1.351 kontrola, kojom prilikom su u 554 slučaja subjekti nadzora bili u prekršaju, u 544
slučaja su imali uredne nalaze, a u 253 slučaja nije istekao rok za kontrolu naloženih mjera.
Prilikom kontrola u navedenom periodu inspektor zaštite okolice je subjektima nadzora izdao
545 rješenja o upravnim mjerama, koje se odnose na otklanjanje uočenih nedostataka u
primjeni propisa kao i na zabrane obavljanja određenih djelatnosti i aktivnosti. Zbog
učinjenih prekršaja, inspektor zaštite okolice je prekršiocima u 42 slučaja izrekao
novčane kazne, putem instituta prekršajnog naloga, u ukupnoj novčanoj vrijednosti od 32.001
KM. Od ukupne sume izrečenih novčanih kazni, za oblast okoliša izrečene su kazne u iznosu
110
od 7.500 KM, od čega su plaćene kazne u iznosu od 3.500 KM, nisu plaćene kazne u iznosu
od 500 KM, a za ostale je podnesen zahtjev za sudsko odlučivanje. Za oblast otpada izrečene
su kazne u iznosu od 26.501 KM, od čega su plaćene kazne u iznosu od 10.500 KM, nisu
plaćene kazne u iznosu od 3.001 KM, a za ostale je podnesen zahtjev za sudsko odlučivanje.
Za oblast zraka izrečene su kazne u iznosu od 3.000 KM, od čega su plaćene kazne u iznosu
od 1.500 KM, nisu plaćene kazne u iznosu od 1.500 KM. Ni u jednom slučaju navedeni
inspektor nije utvrdio da postoje osnove sumnje da je počinjeno krivično djelo, iz kojih
razloga nije ni imao potrebe za podnošenjem krivične prijave protiv nekog lica. Kada je riječ
o periodu koji obuhvata zadnjih pet godina, u oblasti zaštite voda, ukupno je izvršeno 1.020
kontrola, kojom prilikom su u 275 slučajeva subjekti nadzora bili u prekršaju, a u 745
slučajeva su imali uredne nalaze. Prilikom kontrola u navedenom periodu, vodni inspektor je
subjektima nadzora izdao 246 rješenja o upravnim mjerama, koje se odnose na otklanjanje
uočenih nedostataka u primjeni propisa. Zbog učinjenih prekršaja, inspektor zaštite okolice je
prekršiocima u 87 slučajeva izrekao novčane kazne putem instituta prekršajnog naloga, u
ukupnoj novčanoj vrijednosti od 71.000 KM. Od ukupne sume izrečenih novčanih kazni,
plaćene su u iznosu od 41.500 KM, nisu plaćene u iznosu od 5.400 KM, a za ostale je
podnesen zahtjev za sudsko odlučivanje. Ni u jednom slučaju navedeni inspektor nije utvrdio
da postoje osnove sumnje da je počinjeno krivično djelo, iz kojih razloga nije ni imao potrebe
za podnošenjem krivične prijave protiv nekog lica.
Bosansko-podrinjski kanton
Od strane ekološke inspekcije za traženi period izdato je devetnaest prekršajnih naloga, a
njihova struktura je slijedeća. U 2007. godini izdato je šest prekršajnih naloga, od kojih su se
dva odnosila na povredu propisa iz upravljanja otpadom sa kaznom od 300 i 100 KM, dok su
četiri prekršajna naloga iz oblasti zaštite zraka sa izrečenom kaznom od po 200 KM. Od ovog
broja prekršajnih naloga dva su plaćena, za jedan je prekoračen rok plaćanja, dok su za tri
zatražena sudska odlučivanja. U 2008. godini izrečeno je osam prekršajnih naloga, od kojih su
se dva odnosila na povredu materijalnih propisa iz oblasti zraka sa izrečenom kaznom od po
200 KM, četiri iz oblasti voda sa izrečenom kaznom dva puta po 1000 KM i dva puta po 200
KM i dva iz oblasti upravljanja otpadom sa izrečenom kaznom od 1000 KM i 500 KM. Status
postupka kod ovih izdatih prekršajnih naloga je da je kod dva prekoračen rok za plaćanje dok
je kod ostalih zatraženo sudsko odlučivanje. Tokom 2009. godine nije izrečena niti jedna
novčana kazna. Broj izrečenih prekršajnih naloga u 2010. godini je četiri, dva iz oblasti
upravljanja otpadom sa novčanim kaznama od po 1000 KM i 500 KM i dva iz oblasti zaštite
zraka sa izrečenim novčanim kaznama od 1000 KM i 200 KM. Od ovog broja jedan
prekršajni nalog je plaćen dok je za ostale zatraženo sudsko odlučivanje. U 2011. godini
izrečen je jedan prekršajni nalog iz oblasti zaštite zraka u iznosu od 50 KM i za isti je
prekoračen rok za plaćanje.
Unsko-sanski kanton
U periodu 01.01.2007. do 01.08.2012. godine od strane Kantonalne inspekcije zaštite okoliša
izdata su 52 prekršajna naloga u ukupnom iznosu 50.900 KM. Naplaćeno ih je 27 u
vrijednosti 23.400 KM. Za 18 ih je zatraženo sudsko odlučivanje. Sud je riješio 12 predmeta,
a preostalih 6 je u postupku. Po dobijenim podacima ne može se vidjeti na koji se segment
zaštite okoliša isti odnose. Nije bilo zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka, kao ni
zahtjeva za sudskim gonjenjem, tj. krivičnom odgovornošću.
Brčko distrikt BiH
Broj prekršajnih i kaznenih postupaka zbog kršenja zakona o zaštiti životne sredine po
vrsti i godini pokretanja prikazani su u tabeli:
111
Vrsta pokrenutog postupka
Prekršajni nalog
Prekršajni postupak
Krivični postupak
dio 2008 god.
2
1
2009 god.
-
2010 god.
6
-
2011 god.
2
-
dio 2012 god.
1
1
Stepen realizacije kaznenih odredbi :
Izdati prekršajni nalozi ...................... realizovano i naplaćeno 72,24 %
Prekršajni postupak
...................... u toku
Krivični postupak
1. Obustavljen zbog smrti odgovornog lica 2.Obustavljen, jer je od
strane Javnog tužilaštva BD BiH utvrđeno da ne postoje elementi krivičnog djela
Pregled podnesenih prijava u oblasti zastite šuma u zadnjih 5 godina dat je u narednoj tabeli:
Godina
Broj podnesenih prijava
Prekršajne
Krivične
Svega
2007
15
1
16
2008
18
5
23
2009
28
1
29
2010
27
4
31
2011
26
3
29
UKUPNO
114
14
128
Izvještaj o radu za period od 01.01.2007. – 31.12.2011. godine (ukupno)
Zabrana
gradnje
Rušenje
Ukalnjanje
objekta
Srušeno
17
2
-
-
-
-
-
-
-
935
-
-
108
1
3
-
-
173
-
-
1
-
-
-
-
-
-
309
-
Prekršajni
nalog
Odgovor
Prekršajni
nalog
61
8
59
9
10
-
1
0
2
-
-
-
1
-
Zahtijev
za
prekršajnu
prijavu
4
-
985
Zahtijev
stranaka
37
-
-
Zaht.za
prekršajni
postupak
26
-
-
Podnesene prijave
Krivična prijava
Zabrana rada
Zatvar. objekta
-
Žalba na Rješenja
Roba van
prometa
Zabrana prometa
969
4294
Oduzeta roba
Zdravstv
ena
1118
-
Prekršaj
Zabr.upotmjerila
Rješ. o otklanj. nedost.
Saglasnsti Fito cert Pregl. granica
Pregled vozila
ostale kontrole
Pregled posuda
pod pritiskom
Broj izvršenih kontrola
Veterinar
ska
8467
Poljoprivredna
Donešena upravna rješenja
-
Zaštita od
požara
Inspekcije
Pregled
MTU
-
-
2
13
-
-
18
-
-
68
-
-
-
112
14. Koje vrste ekonomskih instrumenata (porezi, carine, sistem prenosivih dozvola, itd.)
se koriste u politici životne sredine? Molimo navedite udio ekoloških taksi u ukupnim
poreskim prihodima i BDP-u. Molimo izračunajte procenat BDP-a koji se potroši na
zaštitu životne sredine.
Saradnjom Ministarstva vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH i Uprave za indirektno
oporezivanje BiH razrađena je procedura oslobađanja od PDV-a i carinskih dažbina za uvoz
potrebnih roba u okviru implementacije projekata kojima se provode odredbe ratificiranih
okolinskih konvencija na osnovu člana 176. stav 6. Zakona o carinskoj politici Bosne i
Hercegovine189, člana 28.stav (5) Priloga roba oslobođenih od plaćanja uvoznih dažbina
Zakona o carinskoj politici BiH, te na osnovu člana 2. tačka 22. Odluke o postupku
ostvarivanja prava na oslobađanje od plaćanja carine pod posebnim uslovima190, te na osnovu
ratificiranog međunarodnog okolinskog sporazuma.
Na osnovu člana 15. Zakona o Upravi za indirektno oporezivanje191 i člana 61. stav 2. Zakona
o upravi192, a uz suglasnost Delegacije Evropske komisije u BiH, od 03. aprila 2009. godine,
direktor Uprave za indirektno oporezivanje je donijeo Instrukciju o postupku ostvarivanja
carinskih i poreznih oslobađanja u skladu s Okvirnim sporazumom između BiH i Komisije
Evropske zajednice o pravilima suradnje koja se odnosi na finansijsku pomoć Bosni i
Hercegovini u okviru pružanja pomoći putem instrumenata pretpristupne pomoći (IPA).
Pored ovoga, postoji i naknada koja se odnosi na izdavanje dozvola za uvoz i izvoz supstanci
koje oštećuju ozonski omotač, što su veoma simbolična sredstva.
Ne postoje statistički podaci o investicijama u zaštitu okoliša u toku i na kraju proizvodnog
procesa, statistički podaci o internim i eksternim rashodima, kao i prihodima od djelatnosti
povezanih sa zaštitom okoliša u područjima ekonomske djelatnosti Klasifikacije djelatnosti
BiH. Takođe ne postoje statistički podaci o izdacima za zaštitu okoliša za različita područja
okoliša prema Jedinstvenoj europskoj statističkoj klasifikaciji djelatnosti povezanih sa
zaštitom okoliša (the Single European Statistical Classification of Environmental Protection
Activities (CEPA)). To se posebno pojašnjava na primjerima entiteta i DB u nastavku
odgovora.
Republika Srpska
Zakon o vodama RS uređuje način integralnog upravljanja vodama unutar teritorije RS i to:
zaštitu voda, korišćenje voda, zaštitu od štetnog djelovanja voda, uređenje vodotoka i drugih
vodnih tijela i javnog dobra. Ovim zakonom se uređuje i finansiranje obavljanja djelatnosti, a
sredstva za obavljanje poslova i zadataka u skladu sa ovim zakonom, funkcionisanje i
održavanje nekretnina i vodnih objekata od opšteg značaja, očuvanje vrijednosti izgrađenih
vodnih objekata i sistema, preduzimanje mjera javnog investiranja i kapitalna izgradnja
vodnih objekata obezbjeđuju se iz:
a) posebnih vodnih naknada,
b) prihoda po osnovu zakupa javnog vodnog dobra,
c) opšteg dijela budžeta RS i jedinica lokalne samouprave i
d) donacija.
Navedenim zakonom i podzakonskim propisima (uredbe, odluke, pravilnici) su definisani
obveznici posebne vodne naknade, i osnovica za obračun posebne vodne naknade, način
„Službeni glasnik BiH“,broj 57/04,51/06,93/08 i 54/10
„Službeni glasnik BiH“, broj 19/05 i 52/05
191
''Službeni glasnik BiH'', broj 89/05
192
''Službeni glasnik BiH'', broj 32/02
189
190
113
obračuna, postupak i rokovi za obračunavanje i plaćanje, način usmjeravanja uplaćenih
vodnih naknada na određene račune, kao i kontrolu izmirenja obaveza u propisanom roku i
obračun kamata na zakašnjela plaćanja. Naredbom o uplaćanju određenih prihoda budžeta
republike, opština, gradova i fondova određeni su računi javnih prihoda (a naknada je prihod
RS) na koje se uplaćuju posebne vodne naknade kao prihod koji se dijeli između budžeta
Repulike, budžeta opština/gradova i drugih korisnika javnih prihoda.
Raspodjela navedenih vrsta prihoda između budžeta RS, jedinica lokalna samouprave
(gradovi/opštine) i eko fonda je određena Zakonom o vodama član 194 i omjer je 70:30 ili
55:15:30. U okviru budžeta RS otvoren je račun posebne namjene za vode na koji se dnevno
raspoređuju prikupljena sredstva po osnovu posebnih vodnih naknada od 70% ili 55% u
zavisnosti od vrste naknade.
Na nivou RS je formirana Matična evidencija obveznika vodnih naknada koja je promjenjljiva
i koja sadrži propisane podatke o obvezniku. Postojećim softverom je omogućeno stalno
(dnevno) praćenje zaduženja i plaćanja obveznika i obračun kamata na zakašnjela plaćanja u
skladu sa poreskim propisima. Baza podataka ima oko 20.000 pravnih i fizičkih lica.
Na gore navedeni način su u periodu u 2006. godini prikupljena ukupna sredstva od
13.601.779 KM a u budžet RS je doznačeno 8.177.247, jedinicama lokalne samouprave
4.080.533 i na račun Eko fonda 1.343.998 KM. U 2011. godini je prikupljeno 17.374.615
KM a u budžet RS na račun posebne namjene za vode je doznačeno 10.415.448, na račune
jedinica lokalne samouprave 5.212.385 i na račun Eko fonda 1.746.782 KM
Fond za zaštitu životne sredine RS193 prema odrebama člana 194. stav 2. Zakona o vodama,
putem računa posebne namjene za zaštitu životne sredine u RS prima 15% sredstava, od
ukupnih prihoda koji se prikupe u entitetu na ime naknada za zaštitu vode (član 189. stav 1.,
tačka v) podt. 1) , 2) i 3)), što je prema Izvještaju o radu Fonda u 2011. godini iznosilo
ukupno 1.742.957,56 KM (odnosno, ukupno prikupljeni prihodi po tom osnovu u 2011.
godini iznose 11.619.717,07 KM).
Rashodi ovog Fonda u 2011. godini, koji se direktno odnose na zaštitu životne sredine, su
iznosili 487.312 KM i to kroz projekte i programske aktivnosti iz oblasti zaštite životne
sredine.
U 2011. godini, u odnosu na BDP je važilo sljedeće:
 ukupno prikupljeni prihodi po osnove naknade za vode 0,13%,
 prihodi koji su pripali Fondu za zaštitu životne sredine 0,02% i
 rashodi Fonda za zaštitu životne sredine 0,01%.
U skladu sa Zakonom o hemikalijama i Zakonom o biocidima, te Pravilnikom o visini
naknada koje se odnose na opasne hemikalije i proizvode194 propisane su naknade koje
plaćaju pravna lica koja vrše proizvodnju, promet i skladištenje hemikalija i biocida, i koje su
prihod budžeta RS. Iznos naknada za izdavanje rješenja kojim se odobrava djelatnost
proizvodnje, prometa i korišćenja hemikalija i proizvoda koji ih sadrže, upis hemikalije u
Inventar hemikalija, izdavanje dozvola za stavljanje biocida na tržište i slično, kreće se u
opsegu od 50 do 500 KM.
, „Službeni glasnik RS“, broj 51/02 i 53/07
„Službeni glasnik RS“, broj 125/11
193
194
114
Rеpublički zаvоd zа stаtistiku RS rаspоlаžе pоdаtkоm о ukupnоm BDP-u u RS, аli nеmа
pоdаtаk о BDP-u kојi sе utrоši zа zаštitu živоtnе srеdinе, zbоg čеgа nе izrаčunаvа prоcеnаt
BDP-а kојi sе pоtrоši nа zаštitu živоtnе srеdinе.
Federacija BiH
U skladu sa Zakonom o Fondu za zaštitu okoliša FBiH glavni prihodi Fonda se osiguravaju
putem sljedećih ekonomskih instrumenta, odnosno naknada:
 posebna naknada koja se plaća pri registraciji motornih vozila,
 naknada koju zagađivači zraka plaćaju po količini emisija: oksida sumpora, oksida
azota i čvrstih čestica (prašine),
 dijela od ukupnih vodnih naknada koje se prikupljaju po Zakonu o vodama FBiH, u
iznosu od 15%.
Odredbama Zakona o vodama su kao ekonomski instrumenti utvrđene vodne naknade (opća i
posebne vodne naknade). Opća vodna naknada plaća se u iznosu od 0,5% na neto plaću
uposlenika u pravnim licima koja su registrovana za obavljanje djelatnosti195. Posebne vodne
naknade plaćaju se za zahvatanje površinskih voda za sve namjene, za korištenje vode za
proizvodnju električne energije u hidroelektranama, za zaštitu voda, za vađenje nanosa iz
vodotoka i za zaštitu od poplava196. Iznosi pojedinih vrsta posebnih vodnih naknada utvrđeni
su Odlukom Vlade Federacije BiH197. Za primjer iznosa posebnih vodnih naknada navodi se
iznos za zaštiu voda od 2,00 KM po ekvivalentnom stanovniku, za zahvatanje vode za javno
vodosnabdijevanje 0,01 KM/m³.
Jedan od bitnih izvora finansiranja obnove šuma trebalo je da se ostvaruje prikupljanjem i
pravilnim usmjeravanjem sredstava za korištenje općekorisnih funkcija šuma koja su u skladu
sa odredbama člana 60. Zakona o šumama, odnosno člana 46. Uredbe o šumama, prikupljana
u budžetu FBiH i budžetima kantona.
Potrebno je napomenuti da je oblast šumarstva u FBiH trenutno zakonski neuređena. Naime,
po osnovu Presude Ustavnog sud FBiH broj U-26/08198 primjena Zakona o šumama199
prestala je sa 27.11.2009. godine, a sa danom 06.12.2011. godine po osnovu Presude
Ustavnog suda FBiH broj: U-28/10 od 23.03.2011. godine200 prestala je primjena Uredbe o
šumama201. Imajući u vidu navedeno trenutno se ne vrši uplata gore navedenih sredstava za
općekorisne funkcije šuma kao i drugih sredstava za korištenje, zaštitu i unapređenje šuma, u
budžet FBiH i kantonalne budžete.
Pregled prikupljenih sredstava po godinama
Budžet FBiH
Budžeti kantona
UKUPNO
KM
KM
KM
2003.
1.513.966
4.923.967
6.437.933
2004.
2.160.884
6.792.919
8.953.803
2005.
2.742.106
9.887.124
12.629.230
2006.
2.981.033
11.221.427
14.202.460
2007.
2.961.093
12.303.176
15.264.269
Godina
član 169. Zakona o vodama
član 170. Zakona o vodama
197
„Službene novine Federacije BiH“, broj 46/07
198
„Službene novine Federacije BiH“, broj 36/09
199
„Službene novine Federacije BiH“, br. 20/02, 29/03 i 37/04
200
„Službene novine Federacije BiH“, broj: 34/11
201
„Službene novine Federacije BiH“, br. 83/09, 26/10, 33/10, 38/10 i 60/11
195
196
115
2008.
4.072.995
14.700.756
18.773.751
2009.
3.835.604
15.940.961
19.776.565
2010.
4.989.820
19.732.972
24.722.792
I - IX 2011
3.017.945
11.691.565
14.709.510
UKUPNO
28.275.446
107.194.867
135.470.313
Iz budžeta FBiH od prikupljenih 28.275.476 KM do sada je u periodu od 2004. do 2008.
godine namjenski utrošeno 10.053.312 KM ili 36 % od ukupno prikupljenih sredstava. Ova
sredstva su se usmjeravala na temelju “Programa poticaja za šumarstvo”, ali ne u punom
prikupljenom iznosu. U 2009., 2010. i 2011. godini u rashodovnoj strani budžeta Federacije
nije bilo transfera za šumarstvo.
Pregled planiranih i utrošenih sredstava iz budžeta Federacije BiH
Odobreni budžet
Utrošeno
KM
KM
2.004
1.300.000
1.070.189
82,32
2.005
1.250.000
1.215.575
97,25
2.006
1.750.000
1.732.175
98,98
2.007
3.210.000
2.979.975
92,83
2.008
3.210.000
3.055.398
95,18
UKUPNO
10.720.000
10.053.312
93,78
Godina
%
Kada bi se sva namjenska sredstva trošila transparentno značajno bi se poboljšalo stanje
šuma, izgradila i rekonstruirala šumska infrastruktura i ostali zahvati na unapređenju oblasti
šumarstva. Također bi se dio ovih sredstava mogao iskoristiti za realizaciju prioritetnih
aktivnosti zajedničkih za sektor šumarstva FBiH, provedbu šumarske legislative, formiranje i
rad kantonalnih uprava i ostale bitne aktivnosti.
Brčko distrikt BiH
U politici životne sredine ne koriste se posebni ekonomski instrumenti, s obzirom na
činjenicu da ekološka taksa kao takva ne postoji, dok se svi porezi, takse i ostale dadžbine
koje se naplaćuju prikupljaju na depozitne račune Distrikta u sistemu Jedinstvenog računa
Trezora. Iz prihoda prikupljenih na JRT finansiraju se rashodi koji proizilaze iz aktivnosti
budžetskih korisnika, te tako i rashodi vezani za aktivnosti iz oblasti zaštite životne sredine.
Iz naprijed navedenog proizilazi da se udio ekoloških taksi u ukupnim poreskim prihodima i
BDP ne može ni iskazati.
15. Postoje li mehanizmi koji omogućavaju da se zaštita životne sredine uzima u obzir u
drugim politikama, posebno u poljoprivrednoj, industrijskoj, energetskoj i saobraćajnoj
politici, u skladu sa članom 11. Ugovora o funkcioniranju EU?
Na nivou BiH, ne postoje mehanizmi koji omogućavaju da se zaštita životne sredine uzima u
obzir u drugim politikama. Postoji razvijena svijest u svim institucijama na nivou BiH o
potrebi uključivanja pitanja zaštite okoline u druge sektore, dok su na nivou entiteta i BD BiH
ti mehanizmi ugrađeni u strateške dokumente te legislativu, što se vidi iz nastavka odgovora.
Republika Srpska
Mehanizmi zaštite životne sredine u RS definisani su prije svega, Ekonomskom politikom RS
gdje je navedeno da je zaštita životne sredine prioritetna oblast za utvrđivanje politika i
116
pravaca razvoja RS u svim sektorskim oblastima. Takođe, Zakonom o republičkoj upravi u
RS definisane su nadležnosti ministarstava Vlade RS, koje u utvrđivanju svojih politika i
strateških djelovanja moraju uključiti principe i mehanizme zaštite životne sredine (prostorno
uređenje, građevinarstvo, energetika, zdravstvo, poljoprivreda, šumartsvo, vodoprivreda,
veterinarstvo, rudarstvo, geologija, tehnološki razvoj, industrija i sl.). Zaštita životne sredine
sadržana je dakle u politikama u RS, kao što su poljoprivredna, industrijska, energetska i
saobraćajna i sl. Strateški ciljevi i programi za oblast zaštite životne sredine sadržani su u
sledećim strategijama RS: Strategija zaštite prirode iz 2011.godine, Strategija zaštite vazduha
iz 2011.godine, Strategija razvoja poljoprivrede u RS do 2015. godine iz 2006.godine,
Strategija hemijske bezbjednosti RS od 2012. do 2016. godine iz 2012.godine, Strategija
razvoja energetike RS do 2030. godine iz 2012.godine, Sektorske strategije razvoja industrije
RS za period 2009 -2013.godina i Strаtegija rаzvojа turizmа RS zа period 2011-2020. godine
iz 2011. godine čija pojašnjenja su data u odgovoru na pitanje broj 4. Pored navedenih
strategija ova oblast sadržana je i u Strategiji razvoja lokalne samouprave u RS, za period
2009-2015. godina, koja je u primjeni od marta 2010. godine i koja sadrži ključna rješenja i
mjere za proces decentralizacije i reforme lokalne samouprave na principima Evropske
povelje o lokalnoj samoupravi, te jačanje pozicije i uloge jedinica lokalne samouprave. Uz
konstatovanje stanja i ključnih problema, vizija dugoročnog razvoja iskazana je kroz pet
strateških ciljeva, a prema Okvirnom akcionom planu Strategije razvoja lokalne samouprave u
RS, jedan od strateških ciljeva je: „Odgovorno i proaktivno upravljanje javnim poslovima i
lokalnim razvojem“. Program upravljanja lokalnim razvojem sadrži sljedeće operativne
ciljeve: Osposobiti „kritičnu masu“ lokalnih stručnjaka i organizacija za pripremu i realizaciju
projekata iz IPA fondova, Osigurati djelotvorno planiranje i efikasnu realizaciju razvojnih
strategija, na principu održivosti u svim lokalnim jedinicama i Ažurirati prostorne planove u
svim lokalnim jedinicama. Princip održivosti integriše najvažnije ekonomske, društvene i
aspekte životne sredine: ekonomske zahtjeve za dinamičnom, okolišno efikasnom i održivom
ekonomijom, koja osigurava prosperitet i prilike za sve, u kojoj socijalne troškove i troškove
zaštite okoline snose oni koji ih prouzrokuju; socijalne zahtjeve za osiguranjem boljih
socijalnih uslova, ekonomskih, socijalnih i kulturnih prava za sve slojeve i grupe; zahtjeve
životne sredine kroz osiguranje da su životno važni prirodni resursi korišteni tako da
zadovoljavanje sadašnjih potreba ne ugrožava mogućnosti budućih generacija da zadovolje
svoje potrebe.
Federacija BiH
U skladu sa Zakonom o zaštiti okoliša FBiH organi nadležni za izradu dokumenata
prostornog uređenja i organi nadležni za izradu planova, programa i strategija iz oblasti:
poljoprivrede, ribarstva, šumarstva, energije, rudarstva i industrije, transporta, upravljanja
otpadom, upravljanje vodama i dokumenata čiji sadržaji mogu imati negativan uticaj na
okoliš, dužni su izraditi Stratešku procjenu utjecaja na okoliš (SEA). Strateška procjena
utjecaja na okoliš je sistematski proces vrednovanja okolišnih posljedica predloženih planova,
programa ili strategija kako bi se još u ranoj fazi donošenja odluka uz ekonomska i društvena,
uključila i okolišna razmatranja.
Prilikom izrade Strateške procjene utjecaja okoliša uzimaju se u obzir sve komponente
okoliša, kvalitet okoliša i uticaj na ljudsko zdravlje.
Nadalje prema Federalnoj strategiji zaštite okoliša, koju je usvojio Parlament FBiH,
uspostavljena je obaveza integriranja okoliša s politikama ostalih sektora (poljoprivreda;
šumarstvo; industrija; energetika; šumarstvo; promet i dr.), kao i obaveza ostvarivanja
neophodne međusektorske koordinacije prilikom izrade legislative. Mehanizmi koji
omogućavaju da se zaštita voda uzima u obzir u politikama drugih sektora regulisani su
117
članom 42., zabranama i ograničenjima iz čl. 56, 57, 58, 59, 60, 95, 96. i 97. Zakona o
vodama, kao i odredbama o savjetodavnim vijećima vodnih područja (član 164. i 165.
Zakona o vodama).
Kod izrade Šumarskog programa FBiH, koji treba da definiše dugoročnu politiku i
petogodišnje strategije za oblast šumarstva, od 23 studije koje su rađene 6 studija se direktno
odnosi na životnu sredinu i kod njihove izrade vršena je analiza međunarodnih akata i domaće
legislative, te kroz akcioni plan dat prijedlog mjera za njihovo usklađivanje:
1. Očuvanje stabilnosti i unapređenje šumskih ekosistema;
2. Gospodarenje kršem;
3. Socijalni aspekt gospodarenja šumskim resursima;
4. Diverzitet šumskih ekosistema i zaštićena područja;
5. Usklađivanje gospodarenja šumama i vodama i
6. Šuma i klimatske promjene
Također kod izrade ostalih studija vodilo se računa da šumarska djelatnost ne utiče negativno
na životnu sredinu, odnosno da se šumarskom djelatnošću i tehnologijama gospodarenja
šumama pozitivno utiče na životnu sredinu.
Brčko distrikt BiH
Postoji ekološla dozvola i dozvola za uvoz-izvoz opasnog i neopasnog otpada kao novi pravni
obavezujući dokument.
16. Koje je međunarodne sporazume o zaštiti životne sredine vaša zemlja potpisala, a
koje ratifikovala?
Naziv konvencije
Originalni naziv
Datum
potpisivanja
Mjesto
potpisivanja
Status
Službeni
glasnik
Convention
on
Public
Participation, Access to
Information and Access to
Justice in Environmental
Matters (AARHUS)
25.04.1998
Aarhus
Danska
Ratifikacija
15.09.2008.
BiH-MU 8/08
25.02.1991
Espoo
Finska
Ratifikacija
14.03.2010.
BiH-MU 8/09
17.03.1992.
Helsinki
Švedska
Ratifikacija u
toku
-
13.06.1992
Rio de Janeiro
Brazil
Ratifikacija
20.07.2000.
BiH 19/00
01.12.1997.
Kyoto
Japan
Ratifikacija
22.04.2008.
BiH-MU 3/08
13.11.1979.
Ženeva
Švajcarska
Preuzeto
sukcesijom
06.03.1992.
Sl. list SFRJMU 11/86 i
R BiH 13/94
(izvor: NEAP
BiH)
28.09.1984.
Ženeva
Švajcarska
Ratifikacija
Sl. list SFRJMU 2/87 i
R BiH 13/94
(izvor: NEAP
BiH)
22.03.1985.
Beč
Preuzeto
Sl. list SFRJ-
1.
Konvencija o pristupu
informacijama, učešću
javnosti u procesu odlučivanja
i pristupu pravosudnim
organima iz oblasti životne
sredine
2.
Konvencija o procjeni
prekograničnog uticaja na
životnu sredinu
3.
Konvencija o prekograničnim
uticajima
industrijskih incidenata
4.
Okvirna konvencija UN o
klimatskim promjenama
a.
Kjoto protokol
Kyoto Protocol (KP)
5.
Konvencija o dalekosežnom
prekograničnom zagađenju
vazduha
Convention on Long-Range
Trans-boundary
Air
Pollution (CLRTAP)
a.
Protokol
Konvenciji
o
dugoročnom prekograničnom
zagaćenju zraka na velike
razdaljine 1979 o dugoročnom
finansiranju
programa
saradnje za monitoring i
procjenu
dugoročne
transmisije zagaćivača zraka u
Evropi
6.
Bečka konvencija o zaštiti
The
Convention
on
Environmental
Impact
Assessment (EIA) in Transboundary Context (ESPOO)
Convention on the Transboundary
Effects
of
Industrial Accidents
United Nations Framework
Convention on Climate
Change (UNFCCC)
Protocol to the 1979
Convention on Long-Range
Trans-boundary
Air
Pollution on Long-Term
Financing of the Cooperative
Program
for
Monitoring and Evaluation
of
the
Long
Range
Transmission
of
Air
Pollutants
in
Europe
(EMEP)
Vienna Convention for the
118
a.
b.
c.
d.
e.
f.
7.
8.
a.
9.
ozonskog omotača
Protection of the Ozone
Layer
Montrealski
protokol
o
supstancama koje oštećuju
ozonski omotač
Montreal
Protocol
on
Substances that Deplete
Ozone Layer
London Amendments and
Adjustments to the Montreal
Protocol on Substances that
Deplete the Ozone Layer
Londonski
amandmani
i
izmjene
Montrealskog
protokola o supstancama koje
štetno djeluju na ozonski
omotač
Kopenhagenški amandmani
na Montrealski protokol o
supstancama koje oštećuju
ozonski omotač
Bečki
amandmani
na
Montrealski
protokol
o
supstancama koje oštećuju
ozonski omotač
Pekinški
amandmani
na
Montrealski
protokol
o
supstancama koje oštećuju
ozonski omotač
Montrealski amandman na
Montrealski
protokol
o
substancama koje oštećuju
ozonski omotač
Konvencija UN o borbi protiv
dezertifikacije u zemljama sa
velikim
sušama
i/ili
dezertifikacijom, posebno u
africi
Konvencija
o
biološkoj
raznovrsnosti
Protokol iz Kartagene o
biološkoj sigurnosti
Konvencija o barskim i
močvarnim područjima od
međunarodnog značaja,
posebno staništima
vodotokova
10.
Konvencija o očuvanju
evropskih prirodnih vrsta
i prirodnih staništa
11.
Konvencija o međunarodnoj
trgovini ugroženim vrstama
divlje flore i faune
12.
13.
14.
15.
16.
17.
Konvencija
o zaštiti i
korišćenju
prekograničnih
vodotoka i međunarodnih
jezera
Konvencija o saradnji radi
zaštite i održivog korišćenja
rijeke Dunav
Bazelska
konvencija
o
kontroli
prekograničnog
kretanja opasnog otpada i
njegovog odlaganja
Roterdamska konvencija o
prethodno informisanoj
saglasnosti procedura za
određene opasne hemikalije i
pesticide u međunarodnom
prometu
Stokholmska konvencija o
persistentnim organskim
polutantima
Međunarodna konvencija za
zaštitu biljaka
Copenhagen Amendments to
the Montreal Protocol on
Substances that Deplete the
Ozone Layer
Vienn amendments to the
Montreal
Protocol
on
Substances that damage the
ozone layer
Beijing amendments to the
Montreal
Protocol
on
Substances that damage the
ozone layer
Montreal Amendment to the
Montreal
Protocol
on
Substances that Deplete the
Ozone Layer
United Nations Convention
to Combat Desertification
(UNCCD)
Convention on Biological
Diversity (CBD)
Cartagena Protocol on Biosafety
Convention on Wetlands of
International
Importance
Especially as Waterfowl
Habitat (RAMSAR)
Convention
on
the
Conservation of European
Wildlife
and
Natural
Habitats
Convention on International
Trade in Endangered Species
of Wild Flora and Fauna
(CITES)
Convention
on
the
Protection and Use of Transboundary Watercourses and
International Lakes
Convention on Protection
and Sustainable Use of
Danube River
Basel Convention on the
Control of Trans-boundary
Movements of Hazardous
Wastes and Their Disposal
The Rotterdam Convention
on the Prior Informed
Consent
Procedure
for
Certain
Hazardous
Chemicals and Pesticides in
International Trade
Stockholm Convention on
Persistent Organic Pollutants
(POPs)
International
Plant
Protection
Convention
(IPPC)
Austrija
sukcesijom
16.09.1987.
Montreal
Kanada
Preuzeto
sukcesijom
29.06.1990.
London
Velika
Britanija
Ratifikacija
Avgust 2003.
BiH-MU 8/03
25.11.1992.
Kopenhagen
Danska
Ratifikacija
Avgust 2003.
BiH-MU 8/03
1985.
Beč
Austrija
Ratifikacija
Avgust 2003.
BiH8/03
MU
1999.
Peking
Kina
Ratifikacija
Avgust 2011.
BiH8/03
MU
17.09.1997.
Montreal
Kanada
Ratifikacija
Avgust 2003.
BiH-MU 8/03
17.06.1994.
Pariz
Francuska
Ratifikacija
26.08.2002.
BiH-MU
12/02
Rio de Janeiro
Brazil
Najrobi
Kenija
Ratifikacija
31.12.2002.
Ratifikacija
24.12.2008.
02.02.1971.
Ramsar
Iran
Preuzeto
sukcesijom
2001.
BiH-MU
12/02
BiH-MU
12/08
Notifikacija o
sukcesiji
2001.
(izvor: NEAP
BiH)
19.09.1979.
Bern
Švajcarska
Ratifikacija
15.09.2008.
BiH-MU 8/08
03.03.1973.
Vašington
USA
Ratifikacija
05.12.2008.
BiH-MU
11/08
17.03.1992.
Helsinki
Finska
Ratifikacija
03.09.2009.
BiH-MU 8/09
29.06.1994.
Sofija
Bugarska
Ratifikacija
11.07.2005.
BiH 65/05
22.03.1989.
Bazel
Švajcarska
Ratifikacija
Decembar
2000.
BiH 31/00
(izvor: NEAP
BiH)
10.09.1998.
Roterdam
Holandija
Ratifikacija
20.11.2006.
BiH-MU
14/06
22.05.2001.
Štokholm
Švedska
Ratifikacija
02.03.2010.
BiH-MU 1/10
12.06.1951.
Rim
Italija
Ratifikacija
30.06.2003.
BiH-MU 8/03
13.06.1992.
15.05.2000.
MU 1/90 i
R BiH 13/94
(izvor: NEAP
BiH)
Sl. list SFRJMU 16/90
(izvor: NEAP
BiH)
119
18.
Konvencija
naroda o moru
Ujedinjenih
19.
Konvencija o zaštiti svjetskog
kulturnog
i
prirodnog
naslijeđa
20.
Konvencija za zaštitu
Sredozemnog mora od
zagađenja
United Nations Convention
on the Law of the Sea
(UNCLOS)
Convention
for
the
Protection of the World
Cultural
and
Natural
Heritage
Convention
for
the
Protection
Of
The
Mediterranean Sea Against
Pollution
(Barcelona
Convention)
1982.
Zaliv Montego
Jamajka
Ratifikacija
R BiH 15/95
17.10.1972.
Pariz
Francuska
Ratifikacija
R BiH 25/93
16.02.1976.
Barselona
Španija
Preuzeto
sukcesijom
Sl. list SFRJMU 12/77
(izvor: NEAP
BiH)
21.
Protokol
za
zaštitu
Sredozemnog
mora
od
zagađenja iz kopnenih izvora
Protocol for the Protection
of the Mediterranean Sea
against Pollution from LandBased
Sources
(LBS
Protocol)
22.
Protokol o posebno zaštićenim
područjima
i
biološkoj
raznovrsnosti Sredozemnog
mora
The Protocol Concerning
Mediterranean
Specially
Protected
Areas
(SPA
Protocol)
02.04.1982.
Ženeva
Švajcarska
Preuzeto
sukcesijom
23.
Međunarodna konvencija o
sprječavanju
zagađivanja
Sredozemnog mora naftom
International Convention for
the Prevention of Pollution
from Ships
1954.
London
Velika
Britanija
Preuzeto
sukcesijom
17.05.1980
Atina
Grčka
Preuzeto
sukcesijom
Sl. list SFRJMU 1/90
i
R BIH
13/94
(izvor: NEAP
BiH)
Sl. list SFRJMU 9/85
i
R BIH
13/94
(izvor: NEAP
BiH)
Sl. list SFRJMU
60/73,
53/74
i RBIH 13/94
(izvor: NEAP
BiH)
BiH je potpisala samo tri protokola 2003. godine na skupu Okoliš za Europu održanom u
Kijevu i to su: Protokol o strateškoj procjeni uticaja na okoliš, Protokol o ispuštanju
zagađujućih materija i vođenje registra prema Arhuskoj konvenciji te Protokol o građanskoj
odgovornosti i nadoknadi šteta uzrokovanim prekograničnim učincima industrijskih nesreća
na prekograničnim vodama, Helsinške konvencije o zaštiti i korištenju prekograničnih tokova
i jezera.
17. Da li je vaša zemlja podnijela izvještaj Komisiji UN za održivi razvoj o sprovođenju
Agende 21?
BiH nije podnijela izvještaj Komisiji UN za održivi razvoj o sprovođenju Agende 21.
18. Molimo vas da opišete aktivnosti vaše zemlje u oblasti istraživanja i razvoja zaštite
životne sredine (npr. nivo finansiranja državnih instituta, itd.)
Na nivou BIH nema predviđenih budžetskih sredstava za finansiranje istraživanja i razvoja
zaštite životne sredine, osim za pojedine agencije koje su formirane na nivou BiH (Agencija
za sigurnost hrane, Državna agencija za radijacijsku i nuklearnu sigurnost)
Republika Srpska
U skladu sa usvojenom „Strategijom naučnog i tehnološkog razvoja RS 2012-2016 godine“
identifikovano je sedam prioritetnih područja u domenu naučnog i tehnološkog razvoja RS.
Predložena tematska područja, premda dosta uopštena, visoko korespondiraju sa tematskim
oblastima Sedmog okvirnog programa EU, sa istraživačkim ciljevima zemalja u neposrednom
okruženju i sa usvojenim strategijama u prethodnom periodu u RS. U svim prioritetnim
oblastima za razvoj nauke u RS od izuzetnog značaja je uspostvaljanje jače saradnje između
naučnoistraživačkih organizacija i korisnika rezultata istraživanja.
Među sedam definisanih prioritetnih tematska područja u domenu naučnog i tehnološkog
razvoja RS nalazi se i oblast zaštite životne sredine i klimatske promjene. Oblast zaštite
životne sredine je kompleksan problem koji obuhvata gotovo sve segmente našeg društva i
upravo iz tih razloga je neophodno angažovanje svih, kako istraživača (multidisciplinarni
120
pristup istraživanjima), tako i nadležnih ministarstava, privrednih društava, lokalne uprave i
dr.
U skladu sa Strategijom naučnog i tehnološkog razvoja RS 2012-2016. godine202, koju je u
julu 2012. godine usvojila Narodna Skupština RS, istraživanja u zaštiti životne sredine i
klimatskih promjena bi trebalo da obuhvate sljedeće tematske okvire:
a) Integrisano upravljanje u oblasti zaštite životne sredine (kvalitet vode, vazduha,
zemljišta),
b) Primjena postojećih i razvoja novih tehnologija zaštite životne sredine,
c) Monitoring ekosistema i zaštita biodiverziteta,
d) Održivo upravljanje prirodnim resursima,
e) Uticaj globalnih promjena na sadašnje i buduće stanje životne sredine,
f) Opasnosti po životnu sredinu i ekosistemska procjena rizika.
Ministarstvo nauke i tehnologije RS u skladu sa Zakonom o naučno istraživačkoj djelatnosti i
tehnološkom razvoju203 sve svoje programske aktivnosti sprovodi putem javno objavljenog
konkursa. Kada je riječ o projektnom finansiranju ministarstvo ne finansira posebno
istraživačke projekte nacionalnih instituta već finansiranje/sufinansiranje obavlja kroz
realizaciju projekata i drugih programskih aktivnosti koje se sprovode putem javno
objavljenog konkursa.
Budžet ministarstva namjenjen za programske aktivnosti u naučnoistraživačkoj djelatnosti
(NID), tj. budžet Resora za nauku, u 2011. godini je iznosio 3 miliona KM. Za Program
osnovnih, primjenjenih i razvojnih istraživanja raspisan je javni konkurs za sufinansiranje
tematskih naučnoistraživačkih projekata (za te potrebe je izdvojeno oko 37% budžeta za
NID), a pri tome je jedna od prioritetnih tematskih oblasti bila oblast „Životna sredina“. Za
projekte koji su vezani za oblast zaštite životne sredine je izdvojeno oko 125.000 KM, a tog
iznosa 80% su dobili
univerziteti u RS, dok su preostali iznos od 20% dobili
naučnoistraživački instituti.
U tabeli 1. su navedeni svi naučnoistraživački projekti koje je ministartsvo sufinansiralo u
periodu 2006 – 2011- godina, a koji se odnose na zaštitu životne sredine. U tom periodu od
ukupnog budžeta Ministarstva nauke i tehnologije namjenjenih za sufinansiranje aktivnosti u
oblasti NID za ukupan Program osnovnih, primjenjenih i razvojnih istraživanja je izdvojeno u
prosjeku oko 38,5%, odnosno prosječno oko 7,5% za sufinansiranje projekata iz oblasti
životne sredine.
Lista realizovanih naučnoistraživačkih projekata koji su sufinansirani od strane Ministarstva
nauke i tehnologije u periodu 2006 – 2011. godina
Naziv projekta
Godina
NOSILAC PROJEKTA
Vode RS i podizanje svijesti o životnoj sredini
2006
Biološka ravnoteža šumskog ekosistema u funkciji
poboljšanja kvaliteta životne sredine
2006
Strategija smanjena buke kao faktor zaštite zdravlja
stanovništva i unapređenja životne sredine gradova
Razvoj orošivača za zaštitu voćnjaka u sklopu
2007
Poljoprivredni
fakultet,
Bulevar Petra Bojovića 1,
78000 Banja Luka
Institut zaštite, ekologije i
informatike, Vidovdanska 43,
78000 Banja Luka
Institut zaštite, ekologije i
informatike, Banja Luka
Poljoprivredni
fakultet,
202
203
2008
Odobreno
(KM)
23.000,00
20.000,00
10.000,00
14.000,00
„Službeni glasnik RS“, broj 72/12
„Službeni glasnik RS“, broj 6/12
121
integralne proizvodnje zaštite životne sredine
Očuvanje kvaliteta vazduha u cilju razvoja zdravih
gradova i zaštite zdravalja stanovništva
Primjena biostimulatora kod uzgoja cvijeća u svrhu
zaštite životne sredine
2008
Uticaj klimatskih promjena na životnu sredinu i
održivi razvoj RS
2008
Određivanje koncentracije olova i dejstvo
elektromagnetnih zračenja na populaciju životinja
Prirodni potencijali i degradirane površine sliva
Turjanice
Neogene jezerske sredine u karstnim regionima
Dinarida, njihov odnos prema pratećim magmatskim
tvorevinama i sedimentima Paratetisa
Uticaj suše na planiranje agrarnog prostora u RS
2009
Reproduktivne odlike i mogućnosti održavanja
genofonda populacija endemičnih predstavnika
Republike Srpske
Procjena sastava ribljih populacija kao indikatora
kvaliteta vodotoka sliva Vrbas na području
Banjaluke
Ekosistemske, cenotičke i populacione osnove
korištenja hidropotencijala krenonskih područja
Republike Srpske
Uređivanje koncentradije olova u hidrološkom
području Manjače i rijeci Krupi
Određivanje koncentracije olova i dejstvo
elektromagnetnih zračenja na populaciju životinja
Analiza zasutosti akumulacije drenova i njena
ugroženost erozionim procesima
2009
Životna sredina i održivi ruralni razvoj Republike
Srpske
Ekstremene klimatske pojave u Republici Srpskoj
2010
Uticajhemije na površini alumosilikatnih i oksidnih
materijala na adsorpciju kiselih i baznih organskih i
neorganskih komponenti iz vodene sredine
Sliv rijeke Turjanice-valorizacija i zaštita vodnih
resursa sliva
Klimatske promjene u Republici Srpskoj i
mogućnosti adaptacije
Sadržaj teških metala u šumskim zemljištima na
ultramafitima – vegetacija kao bioremedijator
Monitoring životne sredine i biodiverzitet
2010
UKUPNO
2008
2009
Bulevar Petra Bojovića 1,
78000 Banja Luka
Institut zaštite, ekologije i
informatike, Banja Luka
Poljoprivredni
fakultet,
Bulevar Petra Bojovića 1,
78000 Banja Luka
Prirodno matematički fakultet,
Mladena Stojanovića 2, 78000
Banja Luka
Prirodno matematički fakultet
/Banja Luka
Prirodno matematički fakultet
/Banja Luka
28.000,00
14.000,00
100.000,00
13.000,00
11.000,00
2009
Tehnički institut Bijeljina
11.000,00
2009
Prirodno matematički fakultet
/Banja Luka
11.000,00
Prirodno matematički fakultet/
Banja Luka
13.500,00
Prirodno matematički fakultet
/Banja Luka
10.500,00
Prirodno matematički fakultet
/Banja Luka
11.000,00
2009
2009
2009
2010
2010
2010
2010
2011
2011
2011
Prirodno matematički fakultet
/Banja Luka
Prirodno matematički fakultet
/Banja Luka
Prirodno-matematički
fakultet/Banja Luka
Prirodno
matematički
fakultet/Banja Luka
Prirodno-matematički fakultet/
Banja Luka
Institut
prirodnih
i
matematičkih
nauka/Banja
luka
Prirodno matematički fakultet /
Banja Luka
Prirodno-matematički fakultet
Banja Luka
Institut za genetičke resurse
Prirodno-matematički fakultet
Banja Luka
11.000,00
13.000,00
12.000,00
12.000,00
12.000,00
10.000,00
10.000,00
45.000,00
25.000,00
55.000,00
495.000,00
U Resoru tehnologije, Ministarstva nauke i tehnologije na osnovu raspisanih javnih konkursa
u periodu 2008-2011. godine, sufinansirano je ukupno 268 projekata iz oblasti razvoja
tehnologije, nabavke opreme i učešća na stručnim skupovima o razvoju tehnologije. Od tog
broja 32 projekta se direktno odnose na oblast istraživanja i razvoja zaštite životne sredine.
Ukupno izdvojena sredstva za ove oblasti u periodu 2008-2011. godine iznose 2.316.431 KM
122
od čega je za projekte iz oblasti zaštite životne sredine izdvojeno 145.150 KM ili 6,3 % od
ukupno izdvojenih sredstava. Navedeni podaci su prikazani u tabeli:
Red.
br.
Godina
1
2008
2
2009
3
2010
4
2011
UKUPNO
Ukupan broj
projekata
80
50
118
20
268
Projekti
oblasti
ekologije
8
4
0
2
14
iz
Ukupna
sredstva KM
1.157.000,00
603.571,00
440.000,00
115,860,00
2.316.431,00
Sredstva za
ekologiju
KM
84.250.,00
40.000.,00
------20.900.,00
145.150,00
Finansijski udio za
ekologiju
%
7,2
6,6
0
18
6,3
19. Navedite detaljne informacije o svim inicijativama ili programima regionalne
saradnje u oblasti životne sredine u kojima učestvuje vaša zemlja. Posebno navedite
planove vaše zemlje u smislu daljeg rada na prioritetnim projektima koje ste naveli u
okviru Regionalnog programa obnove životne sredine (REReP) i Podrške
infrastrukturnim projektima (IPF). Koje su vaše prioritetne teme u Regionalnoj mreži
za pristupanje u oblasti zaštite životne sredine (RENA) i koje ste aktivnosti predvidjeli
za promovisanje istih?
Bosna i Hercegovina je ostvarila saradnju na na regionalnom i subregionalnom nivou u
oblasti zaštite okoliša:
 Mediteranskim akcionim planom u okviru UNEP-a (UNEP/MAP) i MEDPOL
Programa,
 Mediteranskom komisijom za održivi razvoj (MCSD),
 Regionalnim centrom za održivi razvoj (REC).
Takođe, ostvarena je saradnja u okviru brojnih regionalnih inicijativa:
- Unije za Mediteran,
- Savjeta za regionalnu saradnju (RCC),
- Jadransko-jonske inicijative (JJI),
- Centralno-evropske inicijative (CEI),
- Inicijative za zaštitu životne sredine i bezbjednost (ENV SEC inicijativa),
- Komisije za zaštitu rijeke Save (Savska komisija),
- Međunarodne komisje za zaštitu rijeke Dunav.
Saradnje sa UNEP/MAP-om
Konvencija o zaštiti morske sredine i priobalnog područja Sredozemlja (Barcelonska
konvencija) predstavlja zakonski okvir za djelovanje Mediteranskog akcionog plana u okviru
Programa za životnu sredinu Ujedinjenih Nacija – UNEP.
Unija za Mediteran
U okviru aktivnosti Unije za Mediteran (UzM) za Bosnu i Hercegovinu posebno su značajne
aktivnosti koje se odnose na implementaciju inicijative »HORIZON 2020« za depoluciju
Sredozemnog mora. U tom kontekstu posebno je značajno sprovodjenje odluka UzM koje se
donose na sastancima ministara zaduženih za pitanja zaštite životne sredine i upravljama
vodama (kao npr. odluka o izradi Mediteranske strategije o vodama).
Saradnja sa Regionalnim centrom za životnu sredinu REC-om
REC pruža značajnu podršku subjektima na nacionalnom nivou u oblasti okoliša kroz
promociju i jačanje saradnje najznačajnijih zainteresovanih strana/učesnika u zemlji, zatim
123
kroz podršku učešću javnosti u donošenju odluka vezanih za zaštitu životne sredine, kao i
slobodnu razmjenu informacija. U sprovođenju REC aktivnosti u BiH značajnu podršku
obezbjeđuje REC kancelarija za BiH.
Regionalna saradnja u regionu Jadrana
Uspostavljanjem Jadransko-jonske inicijative 2000. godine, regionalna saradnja među
državama jadranskog regiona značajno je unaprijeđena. Aktivnosti realizovane u okviru šest
okruglih stolova Jadransko-jonske inicijative pružile su izuzetan doprinos u prepoznavanju
prioriteta i potreba regiona u cjelosti, kao i jačanju političke stabilnosti i povjerenja u regionu.
Pod okriljem ove inicijatve zemlje južnog dijela regiona, uključujući i BiH, dobile su
mogućnost za integrisanje nacionalnih prioriteta u sub-regionalne i regionalne okvire,
odnosno pružen je značajan doprinos jačanju nacionalnih kapaciteta kroz njihovo
usklađivanje sa relevantnim zahtjevima na medjunarodnom nivou. U 2008. godini donijete su
odluke o reformi ove inicijative. Na osnovu konsultacija na nacionalnom nivou sprovedenih
tokom 2008. godine, ocijenjeno je da Jadransko-jonska inicijativa omogućava subjektima
relevatnim za pitanja zaštite životne sredine i održivog razvoja usaglašavanje stavova na
političkom nivou, jačanje saradnje i političke stabilnosti u regionu. Međutim, za dostizanje
značajnijih benefita za životnu sredinu, neophodno je uspostaviti ekspertsko-stručni
organizacioni nivo ukupnog djelovanja.
Saradnja sa Savjetom za regionalnu saradnju (RCC)
U kontekstu pružanja doprinosa BiH jačanju regionalne saradnje i zaštite životne sredine,
određeno je da sjedište RCC-a bude u Sarajevu, jer je prepoznato da je aktivnost RCC-a ima
značajnu ulogu, kao sljedbenik Pakta stabilnosti za Jugoistočnu Evropu. Ovo naročito u
pogledu jačanja mehanizama regionalne saradnje između država na jednoj strani, i država i
relevantnih međunarodnih organizacija na drugoj strani, prije svega u odnosu na prepoznate
prioritete u procesu evropskih integracija. U pogledu stvaranja uslova za odgovor regiona na
izazove klimatskih promjena, smatramo posebno značajnim održavanje Prve tematske
konferencije o klimatskim promjenama u zajedničkoj oraganizaciji RCC-a i Regionalnog
centra za životnu sredinu, u oktobru 2008. godine, u Sarajevu, kada je usvojen Regionalni
program za klimatske promjene.
Inicijativa „Životna sredina i bezbjednost“ ENV SEC
Značaj učešća BiH u Inicijativi ”Životna sredina i bezbjednost” prepoznat je polazeći od
rezultata dosadašnje saradnje, i brojnih mogućnosti u okviru saradnje sa organizacijama koje
na principima partnerstva djeluju u okviru ove inicijative: OEBS, UNDP, UNEP, UNECE,
REC i NATO. Kao prioritetna pitanja u okviru djelovanja ove inicijative prepoznata je
aktivnost koja se odnosi na remedijaciju i otklanjanje rizika po životnu sredinu i zdravlje
čovjeka zbog korišćenja tehnologija koje ne ispunjavaju potrebne standarde ili koji su
posljedica prethodnih industrijskih i rudničkih zagadjenja.
Inicijativa „Dinarski luk“ (DAI)
U rad Inicijative Dinarskog luka uključene su medjunarodne organizacije (WWF, UNESCO,
IUCN, UNDP, FAO, UNEP, SNV, Savjet Evrope i Euronatur) koje su aktivne u regionu u
kontekstu realizacije različitih projekata i inicijativa koje imaju za cilj osiguravanje
dugoročnog očuvanja prirodnih vrijednosti i obezbjeđivanje održivog razvoja ovog dijela
Evrope. U organizaciji Svjetskog fonda za divlji svijet (WWF), i ostalih DAI partnera, a u
okviru Konfrencije Strana potpisnica Konvencije o biološkoj raznovrsnosti (COP 9, u Bonu, u
maju 2008. godine), održan je poseban dogadjaj posvećen učešću regiona u sprovođenju
Programa rada za zaštićena područja Konvencije o biološkoj raznovrsnosti.
124
Saradnja sa Svjetskim fondom za divljinu (WWF)
Projekat ''Dinarska eko regija'' zasniva se na odredbama Konvencije o biološkoj raznovrsnosti
koje se odnose na uspostavljanje reprezentativne nacionalne mreže zaštićenih područja i
razvijanje i primjenu mehanizama za održivo finansiranje zaštićenih područja. Svrha projekta
je da se pomogne zemljama Dinarske ekoregije da ispune ove obaveze i to putem:
prikupljanja i organizovanja podataka o biodiverzitetu i zaštićenim područjima, utvrdjivanja
praznina i jačanja kapaciteta struktura koje su odgovorne za implementaciju Konvencije o
biodiverzitetu, izrade menadžement planova za zaštićena područja, itd.
Centralno-evropska inicijativa, Savska komisija i Komisija za Dunav
Zančajno je učešće BiH u Centralno- evropskoj inicijativi, Komisiji za zaštitu rijeke Save
(Savska komisija) i Međunarodnoj komisji za zaštitu rijeke Dunav (ICPDR).
Regionalna mreža za pristupanje u oblasti zaštite životne sredine (RENA) i Regionalni
program za rekonstrukciju životne sredine (REReP)
Regionalni program za rekonstrukciju zaštite okoliša (REReP) je mehanizam regionalne
saradnje u periodu stabilizacije i rekonstrukcije u regionu Jugoistočne Evrope. Uspostavljen je
kao prvi mehanizam regionalne saradnje. Doprinijeo je uspostavljanju povjerenja i izgradnji
regionalne saradnje, posebno u oblastima planiranja investicija u zaštitu okoliša (PEIP
projekata), unapređenju legislative u oblasti zaštite okoliša, jačanju mehanizama za njihovu
implementaciju kao i zaštitu i upravljanje prirodnim resursima.
BiH je bila član REReP-a i aktivno je učestvovala u realizaciji brojnih aktivnost u okviru
ovog programa, kao i u radu Task force REReP-a. Posebne aktivnosti ostvarila je putem
ECENA projekata koji je pružio podršku za jačanje kapaciteta za usaglašavanje i sprovođenje
zakonodavstva iz oblasti zaštite okoliša. Izvršene su obuke, treninzi osoblja koje se bavi
izdavanjem dozvola, kontrolom sprovođenja propisa – ekološka inspekcija, kao i razmjenom
informacija između balkanskih i evropskih zemalja putem saradnje sa Evropskom mrežom za
usaglašavanje i sprovođenje regulative iz oblasti životne Regionalni program za
rekonstrukciju životne sredine (REReP) sredine (IMPEL). Za Bosnu i Hercegovinu REReP
Program je bio veoma koristan, pa je podržala prijedlog Evropske komisije o uspostavljanju
Regionalne mreže za pristupanje u zaštiti okoliša (Regional Environmental Network for
Accession - RENA), koji je instrument kojim se omogućava kontinuitet djelovanja u tom
pravcu. Ovo posebno sa aspekta činjenice da će realizacija određenog broja značajnih
aktivnosti realizovanih u okviru REReP-a biti nastavljena i u okviru RENA mreže. U tom
kontekstu pored ECENA projekta, značajno je ukazati i na značaj realizacije Programa za
prioritetne investicije u životnoj sredini i Programa pomoći za infrastrukturu (IPF). Programa
djelovanja (Road Map) za RENA mrežu razmotren je u novembru 2008. godine, na sastanku
REReP Task Force grupe, koji je održan u Budvi. Bosna i Hercegovina je iskazala podršku
prijedlogu oblasti za djelovanje u okviru RENA mreže: strateško planiranje i investicije,
klimatske promjene, prekogranična saradnja i multilateralni sporazumi u životnoj sredini, kao
i nastavku realizacije Progres monitoringa i ECENA projekta. Pokrenut je prijedlog za
osnivanje Regionalnog foruma za klimatske promjene za region Jugoistočne Evrope
(Albanija, Bosna i Hercegovina, Makedonija, Crna Gora i Srbija, uz učešće Hrvatske kao
posmatrača). Forum je uspostavljen na sastanku održanom na ministarskom nivou, 1. avgusta
2009. godine u Kotoru. Djelovanje ovog Foruma odvija se kroz Radne grupu za klimatske
promjena koja je uspostavljena u okviru RENA mreže. Takođe je pripremljen regionalni
program za klimatske promjene. Ovaj program koji se zasniva na realiazaciji mjera adapatcije
u sektoru turizma, obalnih područja i sektoru poljoprivrede, kao i prijedlogu aktivnosti u
pogledu realizacije mjera mitigacije.
125
Program za prioritetne investicije u zaštiti okoline
Program za prioritetne investicije u zaštiti okoliša (PEIP) zasniva se na pružanju podrške
nadležnim subjektima u razvoju i implementaciji infrastrukturnih projekata u oblasti životne
sredine i usmjeravanju finansijskih tokova za realizaciju prioritetnih projekata, kao i pružanju
podrške nacionalnom investicionom planiranju u zemljama Jugoistočne Evrope kroz
institucionalno jačanje i izgradnju kapaciteta. Pružio je značajnu podršku nacionalnim
subjektima u identifikaciji prioritetnih projekata, posebno u oblasti upravljanja otpadom i
otpadnim vodama i izgradnji sistema snabdijevanja vodom. Planiranje programskih aktivnosti
u oblasti zaštite okoliša usklađuje se sa rangiranjem projekata koji su uvršteni na listu
prioritetnih projekata u regionalnom kontekstu.
Instrument podrške infrastrukturnim projektima (IPF)
Instrument podrške infrastrukturnim projektima (Infrastructure Project Facility – IPF), u
okviru Višekorisničke IPA-e, ima za cilj kroz program Tehničke podrške da pruži podršku
izradi projektne dokumentacije tj. studija izvodljivosti, elaborata procjene uticaja itd,
neophodnih za realizaciju infrastrukturnih projekata, kao i podršku realizaciji konkretnih
aktivnosti za infrastrukturne projekte kroz program Municipal Window. Isti je prepoznat kao
značajan instrument podrške nacionalnim subjektima u oblasti životne sredine.
U BiH slijedeći projekti okolišnog sektora finansiraju se putem ovog instrumenta:
Br.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
Naziv projekta
Plava voda – Regionalni projekat snabdijevanja vodom
Rekonstrukcija distributivne mreže nastavljene na Plavu vodu,
regionalni sistem snabdijevanja vodom
Izgradnja uređaja za tretman otpadnih voda u Bijeljini
Snabdijevanje vodom i sanitacija u FBiH
Snabdijevanje vodom i sanitacija u RS
Snabdijevanje vodom i sanitacija u FBiH
Bijeljina, uređaj za tretman otpadnih voda, faza II
Sistetem za snabdijevanje vodom i kanalizacija u Banja Luci
Izgradnja kanalizacionih kolektora, tretman otpadnih voda u
Cazinu
Upravljanje poplavnim rizicima u RS
Redukcija curenja vode u Tuzli
Voda i kanalizacija u Mostaru
Odobreni grant (EUR)
600.000
300.000
400.000
1.250.000
1.250.000
5.000.000
3.000.000
3.000.000
700.000
2.500.000
400.000
2.500.000
Potrebno je nastaviti planirane projekte koji su započeti u okviru RERePa i usmjeravati
kandidiranje onih regionalnih projekata koji se planiraju u okviru programa RENA i
ECRAN.
Federacija BiH
Kao najvažnije aktivnosti u kontekstu regionalne saradnje u oblasti okoliša mogu se navesti
sljedeći aktuelni projekti:
o Projekat parkova Dinarskog luka (WWF), u koji su uključeni Albanija, BiH,
Hrvatska, Srbija , Crna Gora; Kosovo, Makedonija i Slovenija,
o Upravljanje slivovima rijeka Neretve i Trebišnjice (GEF), regionalni projekat
za Bosnu i Hercegovinu i Hrvatsku;
o Rad Međunarodne komisije za slivno područje rijeke Save (BiH; Hrvatska;
Srbija; Slovenija i Crna Gora)
U programu RERePa glavne aktivnosti su vezane za sljedeće tematske grupe:
126
1) institucionalno jačanje;
2) podrška nevladinom sektoru za oblast okoliša;
3) podrška uspostavi mehanizama regionalne saradnji i prekograničnim projektima za
oblast okoliša;
4) smanjenje prijetnji okolišu i gubitka diverziteta;
Potrebno je nastaviti planirane projekte koji su započeti u okviru RERePa i usmjeravati
kandidiranje onih regionalnih projekata koji se planiraju u okvru programa RENA i ECRAN.
20. Molimo objasnite koje su mjere u vašoj zemlji poduzete u cilju smanjenja bolesti
prouzrokovanih ekološkim faktorima.
U cilju smanjenja bolesti uzrokovanih ekološkim faktorima (vodom za piće) Agencija za
sigurnost hrane BiH kontiunirano vrši procjenu rizika po zdravlje ljudi kroz procese
identifikacije i karakterizacije hazarda, procjenu ekspozicije i karakterizaciju rizika. U toku je
priprema projekta Totalna dijetarna studija u cilju dobijanja neophodnih podataka za
kvantitativnu procjenu rizika. Osim toga, prikupljanje i obrada epidemioloških podataka o
oboljenjima koja se prenose hranom, kao i učešće Agencije u kriznim stanjima uzrokovanih
hazardima porijeklom iz hrane je kontinuiran proces koji se odvija u saradnji sa nadležnim
institucijama.
Republika Srpska
Na osnovu studije Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) bazirane na izloženosti faktorima
iz životne sredine i nacionalnim statističkim podacima koja je objavljena 2007. godine,
procjenjena ukupna opterećenost populacije bolestima pruzrokovanim faktorima iz životne
sredine je 24% u svijetu.
Vlada RS je u decembru 2002. godine usvojila „Nacionalni akcioni plan za zdravlje i životnu
sredinu“ (Nation Environmental Health Action Plan of the Republic of Srpska - NEHAP).
Prateći ove aktivnosti, u RS rađeni su i „Lokalni akcioni planovi za zdravlje i životnu
okolinu“ (Local Environmental Health Action Plan – LEHAP) kao npr. u Banjaluci, Doboju,
Brodu i drugim gradovima.
S obzirom da su djeca najvulnerabilniji dio populacije na negativne uticaje po zdravlje iz
životne sredine, a u skladu sa obavezama iz Ministarske deklaracije usvojene na četvrtoj
Ministarskoj konferenciji o životnoj sredini i zdravlju održanoj 2004. godine u Budimpešti,
Vlada RS je usvojila i „Regionalni plan akcije za životnu sredinu i zdravlje dece za Evropu“
(Children’s Environment and Health Action Plan - CEHAP). U ovom planu određena su četiri
glavna prioritetna srednjoročna i kratkoročni ciljevi, kao i aktivnosti koje vode ostvarivanju
ovih ciljeva u oblasti zaštite zdravlja djece od negativnih uticaja iz životne sredine. Glavni
proriteti odnose se na: dostupnost čistoj vodi kao neophodnom uslovu života, biti mobilan i
aktivan ali biti siguran, čist vazduh za zdravlje i eliminacija hazarda iz dječije okoline.
Institut za javno zdravstvo Republike Srpske, je javna zdravstvena ustanova koja u RS obavlja
monitoring faktora zdravstvenih rizika u životnoj sredini kao i praćenje zdravstvenog stanja
populacije u vezi sa rizicima iz životne sredine, kontrolu i prevenciju hroničnih nezaraznih i
zaraznih bolesti i unapređenje odgovora u vanrednim situacijama, kontrolu kvaliteta hrane i
vode za piće, sanitarni nadzor, mikrobiološke analize u javnozdravstvenom kontekstu,
sakupljanje podataka iz zdravstvenog sistema kako o opremljenosti i korišćenju zdravstvenog
sistema, tako i o oboljevanju. Institut je u saradnji sa Ministarstvom prosvjete i kulture RS,
2008/2009. godine u okviru projekta „Zdrave škole“, proveo snimanje higijensko-sanitarnog
stanja osnovnih škola u ruralnim krajevima RS i izvršio uzorkovanje i laboratorijsko
ispitivanje higijenske ispravnosti vode za piće kojom se snabdjevaju školski objekti. Na
127
osnovu ovih aktivnosti, Institut je predložio Mjere za smanjivanje rizika po zdravlje korisnika
i prijedlog sanacije vodoopskrbnih objekata koji su bili u vlasništvu škola, a uz podršku
lokalne zajednice.
Takođe, Institut je u koordinaciji sa Regionalnim centrom za zaštitu životne sredine iz
Budimpešte učestvovao u regionalnom projektu koji se izvodio u okviru 3. prioritetnog cilja
CEHAP-a u tri osnovne škole u Republici Srpskoj kroz mjerenja i ocjenjivanje kvaliteta
vazduha unutrašnjih prostora u školi i neposrednoj okolini škole, uz anketiranje roditelja o
znanju vezanom za respiratorna oboljenja.
Od septembra 2011. godine Institut učestvuje i u izradi sveobuhvatnog Izvještaja o stanju
životne sredine-ISO 2012 (eng. State of Environment Report - SOER) u BiH koji će služiti
kao preporuka u donošenju odluka za upravljanje životnom sredinom na održiv način, te koji
će obezbijediti opcije za izradu politike i odluka, temeljenih na naučnim metodama i
održivom upravljanju zaštite životne sredine, u BiH. Očekuje se da će ovaj dokument olakšati
saradnju između različitih organa vlasti i značajno poboljšati buduće provođenje politika u
ovoj oblasti.
ISO će uključivati procjene stanja životne sredine i trendove, ljudske uticaje i svrsishodnost
upravljanja kao i diskusije između pokretača promjena u zaštiti životne sredine, rizike i
projekcije u ovoj oblasti. Usvojeni izvještaj takođe predviđa aktivnosti zaštite životne sredine
radi zdravlja stanovništva, a koje će biti realizovane kroz dodatne planove i programe u ovoj
oblasti. Prevashodno se ističu bolesti koje se prenose vodom i hranom, bolesti koje prenose
vektori, bolesti uzrokovane klimatskim promjenama, tuberkuloza i bolesti koje su uzrokovane
radijacijom ilio bilo kojim drugim riziko faktorom iz životne sredine.
U saradnji sa Ministarstvom za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS
predstavnici iz oblasti javnog zdravstva učestvovali su u izradi seta zakona iz oblasti zaštite
životne sredine, i poslednjeg koji je usvojen u ovoj oblasti 2012. godine, te se tako učestvuje
u približavanju propisima EU uređujući i uticaj potencijalnih rizičnih faktora na zdravlje ljudi
i zaštite životne sredine.
Institut za javno zdravstvo RS kontinuirano sarađuje i sa predstavnikom RS u Komisiji za
sprovođenje međunarodne zdravstvene regulative (International Health Regulations – IHR) u
BiH, prije svega vezano za nadzor nad zaraznim bolestima, a potom i na aktivnostima
vezanim za druge rizične faktore iz životne sredine o kojima govori IHR.
Federacija BiH
Zavod za javno zdravstvo predlaže program mjera zaštite od štetnih faktora okoliša koji
odobrava odnosno donosi federalni ministar uz mišljenje federalnog ministra nadležnog za
zaštitu okoliša. Predloženi program mjera zaštite od štetnih faktora okoliša uključuje:
-
Laboratorijsku kontrolu zdravstvene ispravnosti vode za piće i namirnica,
Laboratorijsku kontrolu površinskih i otpadnih voda,
Monitoring nivoa kontaminanata u vodi, namirnicama i predmetima opšte upotrebe i
ocjenu ugroženosti zdravlja stanovništva,
Edukaciju osoblja zaposlenog u proizvodnji i prometu namirnicama (sanitarni
minimum),
Pružanje stručno-metodološke pomoći i usluga u donošenju i provođenju mjera
vezanih za sigurnost hrane, vode i predmeta opšte upotrebe,
128
-
Prikupljanje, obradu i analizu podataka, te izrada izvještaja o zdravstvenoj ispravnosti
vode, namirnica i predmeta opšte upotrebe i ocjena uticaja na zdravlje stanovništva,
Informiranje i upozoravanje javnosti, promociju zdravlja i edukaciju stanovništva,
zdravstvenih radnika i saradnika vezano za sigurnost hrane i vode,
Učešće u donošenju i provođenju legislative, politika i strategija iz oblasti sigurnosti
hrane i vode,
Monitoring sadržaja radionuklida u zraku,
Monitoring nivoa spoljašnjeg jonizirajućeg zračenja,
Monitoring sadžaja radionuklida u tlu,
Monitoring radioaktivnosti životne sredine – ispitivanje doze jonizirajućeg zračenja u
okolini i procjena doze zračenja za stanovništvo,
Nadzor nad licima uposlenim na izvorima jonizirajućeg zračenja - personalna
dozimetrijska kontrola i ljekarska kontrola,
Kontrolu izvora jonizujućeg zračenja,
Monitoring prostora i skladišta radioaktivnog materijala,
Ispitivanje građevinskog materijala na sadržaj radionuklida,
Jačanje kapaciteta laboratorija za kontrolu voda i namirnica – osiguranje i kontrola
kvaliteta laboratorija kroz akreditaciju (ISO 17025)
Jačanje kapaciteta laboratorija za ispitivanje radioaktivnosti životne sredine osiguranje i kontrola kvaliteta laboratorija kroz akreditaciju (ISO 17025)
Epidemiološka situacija vezana za oboljenja čiji se uzročnici mogu nalaziti u zagađenoj vodi,
a prvenstveno za crijevne zarazne bolesti je slijedeća: u 2011. godini stopa obolijevanja od
crijevnih zaraznih bolesti (235,30/100.000 stanovnika) bila je nešto viša u odnosu na 2009.
(207,32/100.000 stanovnika) i 2010. godinu (194,47/100.000 stanovnika).
Mjere u cilju smanjenja bolesti prouzrokovanih ekološkim faktorima određene su Zakonom o
zdravstvenoj zaštiti FBiH204 i Zakonom o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti205.
Brčko distrikt BiH
Pododjeljenje za javno zdravstvo BD BiH vrši monitoring faktora zdravstvenih rizika u
životnoj sredini kao i praćenje zdravstvenog stanja populacije u vezi sa rizicima iz životne
sredine, kontrolu i prevenciju hroničnih nezaraznih i zaraznih bolesti, kontrolu kvaliteta hrane
i vode za piće, sanitarni nadzor, mikrobiološke analize u javno zdravstvenom kontekstu,
sakupljanje podataka iz zdravstvenog sistema, kako o opremljenosti i korišćenju zdravstvenog
sistema tako i o obolijevanju.
204
205
“Službene novine“ FBiH 46/10
“Službene novine! FBiH 29/05
129
II. SEKTORSKE POLITIKE
A. Horizontalno zakonodavstvo
1. Da li postoje mjere koje predviđaju pristup javnosti informacijama o životnoj sredini
na zahtjev, kao i na inicijativu javnih organa (takozvana “aktivna diseminacija”)? Da li
postoje odredbe o administrativnim i/ili sudskim postupcima provjere u slučaju da
pristup informacijama nije odobren? Da li zakoni Bosne i Hercegovine obuhvataju
informacije koje se „čuvaju za državni organ“ tj. informacije o životnoj sredini u
fizičkom vlasništvu fizičkog ili pravnog lica u korist nekog državnog organa (član 2.
tačka 4. Direktive 2003/4/EZ)?
Na nivou BiH propisane su neke mjere koje predviđaju pristup javnosti informacijama o
životnoj sredini na zahtjev, kao i na inicijativu javnih organa Zakonom o slobodi pristupa
informacijama u BiH206 koji je usvojen od strane Parlamentarne skupštine BiH u listopadu
2000. godine. Zakon o slobodi pristupa informacijama predstavlja značajan doprinos u
procesu demokratizacije društva. Zakonom je reguliran postupak pristupa informacijama
kojim raspolažu javni organi, što će se odraziti na njihovu transparentnost, javnost i
odgovornost. Potrebno je naglasiti da je Zakon obuhvatio sve informacije, dakle nije se
fokusirao samo na informacije vezane za pitanja okoliša. Prema tome, Zakonom je
zagarantirano pravo na slobodan pristup informacijama, što predstavlja potpuno novo pravo u
domaćem zakonodavstvu. Zakon sadrži definiciju “informacije”. To je “svaki materijal kojim
se prenose činjenice, mišljenja, podaci ili bilo koji drugi sadržaj, uključujući svaku kopiju ili
njen dio, bez obzira na oblik ili karakteristike, kao i na to kada je sačinjena i kako je
klasificirana”. Također, Zakon precizno definira “javne organe”. To su izvršni, zakonodavni,
sudski i upravni organi, kao i organ koji obavlja javnu funkciju ako je imenovan ili
ustanovljen u skladu sa Zakonom. Zakon regulira postupak pristupa informacijama kojima
raspolažu organi administracije kao i njihove obveze u svezi s tim. Članak 4. propisuje da: “
Svako fizičko i pravno lice ima pravo pristupa informacijama koje su pod kontrolom javnog
organa, a svaki javni organ ima odgovarajuću obvezu da objavi takve informacije. Ovo pravo
pristupa podliježe samo formalnim radnjama i ograničenjima kako je utvrđeno u ovom
Zakonu”. Prema tome, pravo pristupa informacijama kojima raspolaže javni organ nije
neograničeno. U Zakonu su taksativno nabrojani izuzeci zbog kojih javni organ može uskratiti
pružanje informacije. Ovi izuzeci se odnose na informacije javnih organa koje se odnose na
neke posebne funkcije javnih organa, povjerljive komercijalne funkcije i zaštite privatnosti
trećih lica. Svaki pojedinačni slučaj se razmatra posebno. Svaki podnosilac zahtjeva za pristup
informacijama, koji je nezadovoljan odlukom nadležnog organa ima pravo da podnese žalbu u
upravnom postupku. Žalba se podnosi rukovodiocu organa koji je donio odluku. Članak 25.
propisao je odgovornost Vijeća ministara BiH za primjenu ovog Zakona, koji je u najvećoj
mjeri u suglasnosti sa odgovarajućim odredbama iz Aarhuske Konvencije. Također, u radu
Agencije za sigurnost hrane u BiH, jedan od osnovnih principa u oblasti sigurnosti hrane, koji
je definisan Zakonom o hrani207, je princip transparentnosti (otvorenost u radu i izvještavanje
javnosti) koji se u BiH ogledaju kroz otvorene i transparentne javne konsultacije za svim
zainteresiranim stranama, stalnu komunikaciju sa javnosti i svim zainteresiranim stranama,
njihovim učešćem u javnim raspravama u procesu izrade propisa, stalnim saopćenjima za
javnost pružanjem pravovremenih i tačnih informacija u slučajevima uočenih rizika po
206
207
“Službeni glasnik BiH”, br. 28/00
„Službeni glasnik BiH“, br. 50/04
130
zdravlje ljudi, učešćem u procjenama rizika po zdravlje ljudi, kao i davanjem odgovora i
dostavom informacija na zahtjeve zainteresiranih strana.
Mjere koje predviđaju pristup javnosti informacijama posebno se uređuju entitetskim
zakonodavstvom i to na način kako je to opisano u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Mjere koje predviđaju pristup javnosti informacijama koje su pod kontrolom javnih organa u
RS definisane su Zakonom o slobodi pristupa informacijama208.
Zakonom o zaštiti životne sredine RS (od člana 33 do člana 38) regulisano je pitanje učešća
javnosti i pristup informacijama koje se odnose na životnu sredinu, a koji između ostalog
propisuju obavezu nadležnih organa da na zahtjev (svih lica, uključujući i državne organe) za
pristup informacijama o životnoj sredini iste učine dostupnim javnosti. Zakon propisuje pravo
svakog lica na pokretanje postupaka za zaštitu svojih prava, ukoliko smatra da njegov zahtjev
za pristup informacijama nije razmatran, da je neosnovano odbijen, da na njega nije u
potpunosti ili pravilno odgovoreno (član 41.) i predviđena je zaštita pojedinih informacija.
Zahtjev za pristup informacijama o životnoj sredini može biti odbijen ukoliko bi davanje
informacija imalo štetan uticaj na:
a) međunarodne odnose, odbranu ili opštu bezbjednost,
b) tok postupka, pravo lica na pravedno suđenje i mogućnost organa uprave da sprovede
krivični ili disciplinski postupak,
c) povjerljivost informacija koje se tiču trgovine i industrije i informacije o emisijama koje
su bitne za zaštitu životne sredine, ukoliko je to utvrđeno posebnim propisom s ciljem
zaštite ekonomskih interesa,
d) prava intelektualne svojine,
e) povjerljivost ličnih podataka i/ili dokumenta koji se odnose na fizička lica u slučaju da ta
lica nisu dala saglasnost za otkrivanje datih informacija javnosti, ukoliko je to utvrđeno
zakonom,
f) interese trećeg lica koje je obezbijedilo tražene informacije a da na to nije bilo obavezno i
ukoliko to lice ne da saglasnost za otkrivanje datog materijala i
g) životnu sredinu na koju se informacije odnose, kao što su mjesta uzgoja rijetkih vrsta.
Razlog za odbijanje zahjeva za pristup informacijama mora biti obrazložen. Ukoliko organ
uprave ne posjeduje tražene informacije dužan je da u najkraćem mogućem roku proslijedi
zahtjev organu uprave koji bi mogao imati tražene informacije i o tome obavijesti podnosioca
zahtjeva.
Zakonom o hemikalijama RS u članu 93. je definisan pristup javnosti određenim podacima o
hemikalijama dobijenim prilikom upisa hemikalije u Inventar hemikalija. U članu 94. istog
zakona definisano je koji podaci ne smiju biti dostupni javnosti, dok se u članu 95. definišu
uslovi pod kojim određeni javni podaci mogu biti označeni određenim stepenom
povjerljivosti. Član 96. definiše obavezu lica zaposlenih u Ministarstvu zdravlja i socijalne
zaštite RS, kao i drugih službenih lica koja imaju pristup određenim tajnim podacima da iste
čuvaju u skladu sa važećim propisima.
Zakonom o biocidima RS u članu 57. je definisano da su podaci koji se dostavljaju
ministarstvu u postupku stavljanja biocida na tržište i njegovo korišćenje dostupni javnosti. U
208
„Službeni glasnik RS“, broj 20 /01
131
istom članu definisani su uslovi pod kojim određeni podaci mogu biti označeni određenim
stepenom povjerljivosti, a članom 58. definisani su podaci koji se ne mogu označiti
poslovnom tajnom.
Zakonom o vodama209, definisano je osiguranje učešća javnosti u donošenju odluka koje se
odnose na vode, uključujući i pristup javnosti potpunim, tačnim i pravovremenim
informacijama o stanju voda, o aktivnostima koje su preuduzele osobe koje koriste ili
zagađuju vodu i o aktivnostima koje su preduzeli nadležni organi i institucije.
Federacija BiH
Zakonom o zaštiti okoliša u FBiH210 regulisano je pitanje učešća javnosti i pristup
informacijama koje se odnose na okoliš, a koji između ostalog propisuje obavezu nadležnih
organa da na zahtjev (svih lica, uključujući i državne organe) za pristup informacijama o
okolišu iste učine dostupnim javnosti. Zakon propisuje pravo svakog lica na pokretanje
postupaka za zaštitu svojih prava, ukoliko smatra da njegov zahtjev za pristup informacijama
nije razmatran, da je neosnovano odbijen, da na njega nije u potpunosti ili pravilno
odgovoreno(član 38.) i predviđena je zaštita pojedinih informacija.
Zahtjev za pristup informacijama o životnoj sredini može biti odbijen ukoliko bi davanje
informacija imalo štetan uticaj na:
a) međunarodne odnose, odbranu ili opštu bezbjednost,
b) tok postupka, pravo lica na pravedno suđenje i mogućnost organa uprave da sprovede
krivični ili disciplinski postupak,
v) povjerljivost informacija koje se tiču trgovine i industrije i informacije o emisijama koje su
bitne za zaštitu životne sredine, ukoliko je to utvrđeno posebnim propisom s ciljem zaštite
ekonomskih interesa,
g) prava intelektualne svojine,
d) povjerljivost ličnih podataka i/ili dokumenta koji se odnose na fizička lica u slučaju da ta
lica nisu dala saglasnost za otkrivanje datih informacija javnosti, ukoliko je to utvrđeno
zakonom,
đ) interese trećeg lica koje je obezbijedilo tražene informacije a da na to nije bilo obavezno i
ukoliko to lice ne da saglasnost za otkrivanje datog materijala i
e) životnu sredinu na koju se informacije odnose, kao što su mjesta uzgoja rijetkih vrsta.
Razlog za odbijanje zahjeva za pristup informacijama mora biti obrazložen. Ukoliko organ
uprave ne posjeduje tražene informacije dužan je da u najkraćem mogućem roku proslijedi
zahtjev organu uprave koji bi mogao imati tražene informacije i o tome obavijesti podnosioca
zahtjeva. Zakonom o vodama (član 38.) regulisano je konsultovanje javnosti prilikom izrade
planova upravljanja vodama, dok je članom 124. Zakona o vodama regulisano pitanje
obavještavanja zainteresiranih strana i javnosti o podnesenom zahtjevu za izdavanje vodnog
akta.
2. Kakve su odredbe u pogledu pristupa sudovima i upravnim žalbama kada je riječ o
organizacijama (uključujući i nevladine organizacije) i pojedincima? Da li nevladine
organizacije koje ispunjavaju određene uslove, ako oni postoje, određene
nacionalnim/međunarodnim pravom (ako postoje, koji su to uslovi) imaju pristup
administrativnim ili sudskim postupcima radi preispitivanja akata i propusta privatnih
lica i državnih organa koji nisu u skladu sa odredbama zakona koje se odnose na
209
210
“Službeni glasnik RS“ br. 50/06
"Službene novine FBiH", broj 33/03
132
životnu sredinu? Ako je tako, u kojim oblastima u vezi sa životnom sredinom se to
primjenjuje? Možete li navesti primjere slučajeva da su sudovi/uprave odobrili poseban
položaj nevladinim organizacijama koje se bave ekološkim pitanjima? Koliko u
prosjeku traju administrativni slučajevi vezani za životnu sredinu? Postoje li
proceduralne mjere koje mogu biti od pomoći nevladinim organizacijama kada iznose
slučaj na sud? Da li nevladine organizacije imaju privilegovan položaj da mogu da se
žale na odluke vezane za Procjene uticaja na životnu sredinu (EIA) i Integrisano
sprečavanje i kontrolu zagađenja (IPPS) na sudskom i administrativnom nivou? Da li
se primjenjuju pravna pomoć, sudski nalog, suspenzivno dejstvo žalbe, i ako da, kako?
Koliki su (prosječni) troškovi i koliko u prosjeku traju slučajevi koji se odnose na
životnu sredinu, uključujući i slučajeve žalbe, za učesnike administrativnog/sudskog
postupka (honorari vještaka, sudski troškovi, pravno zastupanje, depoziti koje je
potrebno uplatiti za određene postupke)? Da li postoje posebne odredbe koje garantuju
da ovi procesi neće trajati duže od razumnog vremenskog perioda?
Pravo na pristup sudu nevladine organizacije i pojedinci koji promovišu zaštitu životne
sredine mogu ostvariti u upravnom sporu. Upravni sporovi se pokreću radi ostvarivanja
sudske zaštite i zakonitosti, odnosno radi preispitivanja zakonitosti upravnih akata kojima se
rješava o pravima i obavezama u pojedinačnim upravnim stvarima.
Kada je riječ o sudskoj zaštiti u slučajevima narušavanja životne sredine, nevladine
organizacije i pojedinci ostvaruju pravo na pristup sudu putem upravnog spora na dva načina,
i to:
 pokretanjem upravnog spora,
 stupanjem u pokrenuti upravni spor.
Pored navedenog, prema općim pravilima o naknadi štete svako može u parničnom postupku
zahtijevati od suda da mu se dosudi naknada štete koju je pretrpio uslijed narušavanja životne
sredine od strane drugog fizičkog ili pravnog lica.
1. Pokretanje upravnog spora
Pravo nevladinih organizacija i pojedinaca da pokrenu upravni spor pred nadleženim sudom
izričito je propisano zakonima o zaštiti životne sredine i to:
 Čl. 39 Zakona o zaštiti okoliša FBiH211,
 Čl. 38 Zakona o zaštiti životne sredine RS212.
Navedenim zakonskim odredbama predviđeno je da predstavnici zainteresirane javnosti imaju
pravo da ospore pred sudom zakonitost upravnih akata organa ili ponašanja koja su suprotna
odredbama okolišnih zakona tako što će pokrenuti postupak zaštite svojih prava pred
nadležnim sudom.
Zainteresirana javnost, u smislu ovih zakona, znači javnost koja ima interes u odlučivanju o
okolišu, bilo zbog lokacije projekta ili prirode danog zahvata u okolišu, javnost koja je pod
utjecajem ili je vjerojatno biti pod utjecajem namjeravanoga zahvata u okolišu, te nevladine
organizacije koje promiču zaštitu okoliša.
Zakon o zaštiti životnog okoliša BD BiH ne sadrži odredbe o pravu članova zainteresovane
javnosti da pokrenu sudski postupak ukoliko smatraju da su prekršene odredbe tog zakona.
211
212
„Službene novine FBiH“, broj 33/03, 38/09
“Službeni glasnik RS”, broj 28/07, 41/08, 29/10
133
2. Stupanje u pokrenuti upravni spor
Pravo na pridruživanje upravnim sporovima pokrenutim u vezi sa narušavanjem životne
sredine, nevladine organizacije koje se bave zaštitom životne sredine i zainteresovani
pojedinci mogu ostvariti pravo na pristup sudu na osnovu na općih zakonskih odredbi iz
slijedećih zakona koji regulišu upravni spor:




Čl. 15 Zakona o upravnim sporovima BiH213
Čl. 15 Zakona o upravnim sporovima FBiH214;
Čl. 12 Zakona o upravnim sporovima RS215;
Čl. 13 Zakona o upravnim sporovima BD BiH 216;
Navedenim zakonskim odredbama propisano je da ako je građaninu koji je učlanjen u neku
društvenu organizaciju ili udruženje građana koja prema svojim pravilima (statutu) ima
zadatak da štiti određena prava i interese svojih članova, upravnim aktom povrijeđeno koje
takvo pravo ili interes, ta društvena organizacija odnosno udruženje građana može, po
pismenom pristanku svog člana, u njegovo ime podnijeti tužbu i voditi upravni spor protiv
takvog upravnog akta. Organizacija, odnosno udruženje može u svakoj fazi postupka stupiti u
već pokrenuti spor na strani takvog građanina i u njegovu korist preduzimati sve radnje i
upotrebljavati sva pravna sredstva.
Kako je u odgovoru na prethodno pitanje objašnjeno, Zakon o zaštiti okoliša FBiH i Zakon o
zaštiti životne sredine RS predviđaju pravo pristupa sudu za zainteresovanu javnost kojoj,
prema zakonskoj definiciji, pripadaju i nevladine organizacije koje promovišu životnu
sredinu.
Zakon o zaštiti okoliša FBiH predviđa da predstavnik zainteresovane javnosti može pokrenuti
postupak radi zaštite svojih prava pred nadležnim sudom, ukoliko se neko ponaša oprečno
okolišnim principima iz okolišnih zakona. Ovaj zakon je izričito propisao da u okviru ovog
postupka sud može:
a) naložiti pravnim i fizičkim osobama poduzimanje svih neophodnih sanacijskih
mjera, uključujući obustavu određenih djelatnosti i/ili plaćanje šteta;
b) obvezati pravne i fizičke osobe da uplate naknade u Federalni fond za zaštitu
okoliša;
c) naložiti privremene mjere.
Zakon o zaštiti životne sredine RS sadrži odredbe o pristupu pravdi zainteresovane javnosti, a
samim tim i nevladinih organizacija koje promovišu životnu sredinu. Suština ovih odredbi je
da predstavnici zainteresovane javnosti koji su učestvovali u upravnom postupku imaju pravo
da pokrenu postupak pred sudom radi ocjene zakonitosti upravnog akta. Nadalje, pored ocjene
zakonitosti upravnih akata, zainteresovana javnost ima pravo pokretanja sudskog postupka
kako bi osporila određeno činjenje ili nečinjenje koje vrši fizičko lice ili organ uprave, koje je
suprotno odredbama propisa vezanih za zaštitu životne sredine.
„Službeni glasnik BiH“ broj 19/02, 88/07, 83/07, 74/10
“Službene novine FBiH ”, broj 09/05
215
“Službeni glasnik RS ”, broj 109/05
216
“Službeni glasnik BD BiH ”, broj 4/00, 1/01
213
214
134
U pogledu uslova koje nevladine organizacije moraju ispuniti da bi ostvarili gore navedena
prava, članom 4. Zakona o zaštiti životne sredine RS je propisano da takve organizacije
moraju biti na listi resornog ministarstva nadležnog za zaštitu životne sredine. Nevladine
organizacije stiču pravo da se nađu na ovoj listi ukoliko se bave zaštitom životne sredine i ako
su se svojim statutima opredjelile da promovišu zaštitu životne sredine i najmanje dvije
godine su aktivne u oblasti zaštite životne sredine, dok je članom 4 Zakona o žaštiti životnog
okoliša BD BiH jedino propisao da takve organizacije moraju biti registrovane na području
BD BiH. Zakon o zaštiti životne sredine FBiH nije propisao posebne uslove za nevladine
organizacije koje promovišu zaštitu životne sredine.
Oblasti životne sredine u kojima dolaze do primjene navedene zakonske odredbe, precizirane
su zakonima217, a odnose se na sve oblike okoliša, i to zrak, vodu, tlo, biljni i životinjski
svijet, krajolike te izgrađeni okoliš itd.
Visoko sudsko i tužilačko vijeće BiH je od nadležnih sudova u BiH zatražilo informaciju o
broju predmeta upravnog spora u kojima je sud dozvolio nevladinim organizacijama koje
promovišu zaštitu životne sredine da dobiju takozvani posebni položaj, odnosno o
predmetima u kojima je dozvoljeno takvoj nevladinoj organizaciji da u svojstvu trećeg lica
(zainteresovano lice, umješač itd.) učestvuje u postupku prethodno pokrenutom od strane
tužioca u upravnom sporu radi preispitivanja zakonitosti upravnih akata kojima se rješava o
pravima i obavezama u pojedinačnim pravnim upravnim stvarima u vezi sa pitanjima od
značaja za zaštitu životne sredine.
Prema podacima koji su dostavljeni od strane sudova, u BiH nije bilo slučajeva u kojima su
sudovi odobrili poseban položaj nevladinim organizacijama koje promovišu zaštitu životne
sredine.
Visoko sudsko i tužilačko vijeće BiH ne prikuplja podatke o dužini trajanja upravnih
postupaka koji se vode pred nadležnim državnim organima u vezi sa pitanjima od značaja za
zaštitu životne sredine.
Zakonima o upravnim sporovima u FBiH, RS i BD BiH predviđene su slijedeće procesne
mjere koje mogu biti od pomoći nevladinim organizacijama kada pred nadležnim sudom
podnošenjem tužbe pokrenu upravni spor:
a) Čl. 23 Zakona o upravnim sporovima RS; Čl. 26 Zakona o upravnim sporovima FBiH; Čl.
25 Zakona o upravnim sporovima BD BiH;
Navedene zakonske odredbe predviđaju mogućnost da nadležni upravni organ za vrijeme
sudskog postupka donese drugi upravni akt kojim se mijenja ili stavlja van snage upravni akt
protiv koga je upravni spor pokrenut.
Organ uprave je u tom slučaju dužan, da pored tužioca, blagovremeno pismeno obavijestiti i
sud pred kojim je spor pokrenut, s tim da sudu dostavi i novi upravni akt. Sud će u tom
slučaju pozvati tužioca da u roku propisanom zakonom pismeno izjavi da li je naknadno
donesenim upravnim aktom zadovoljan ili ostaje pri tužbi i u kom obliku, odnosno da li tužbu
proširuje i na novi upravni akt. Ako tužilac izjavi da je naknadno donesenim upravnim aktom
zadovoljan ili ako ne da izjavu u roku propisanom zakonom, nadležni sud će donijeti rješenje
(čl. 2 Zakona o zaštiti okoliša Federacije Bosne i Hercegovine, čl. 2 Zakona o zaštiti životne sredine Republike Srpske, čl. 2 Zakona o
zaštiti životnog okoliša Brčko distrikt BiH Bosne i Hercegovine)
217
135
o obustavljanju postupka. Ako tužilac izjavi da novim upravnim aktom nije zadovoljan, sud
će protiv tog akta nastaviti postupak. Na ovaj način, moguće je izbjeći vođenje sudskog
postupka ukoliko upravni organ u međuvremenu donese drugi upravni akt koji bi bio u skladu
sa principima iz okolišnih zakona.
b) Čl. 24 Zakona o upravnim sporovima RS; Čl. 27 Zakona o upravnim sporovima FBiH; Čl.
26 Zakona o upravnim sporovima BD BiH;
Odgovor na tužbu daje se u roku koji sud odredi u svakom pojedinom slučaju, a najduže u
roku propisanom zakonom. U tom roku tužena strana (upravni organ) je dužna da dostavi
sudu sve spise koji se odnose na predmet. Ako tužena strana u tom roku ne dostavi spise
predmeta ili ako izjavi da ih ne može poslati, sud može riješiti upravnu stvar i bez spisa, ako
se tužbom pobija osporeni upravni akt iz razloga pogrešne primjene materijalnog prava.
Dakle, tužena strana, tj. upravni organ koji je donio upravni akt, je dužna sudu dostaviti sve
spise koje se odnose na konkretan upravni akt što omogućuje sudu da ostvari potpuni uvid u
predmet spora.
c) Čl. 25 Zakona o upravnim sporovima RS; Čl. 28 Zakona o upravnim sporovima FBiH; Čl.
27 Zakona o upravnim sporovima BD BiH;
Sud, u pravilu, odluku donosi na zatvorenoj sjednici bez prisustva stranaka. Međutim, sud
može u upravnim sporovima zbog složenosti sporne stvari ili ako nađe da je to potrebno radi
boljeg razjašnjenja stvari, riješiti da se održi usmena rasprava. Sud može održati usmenu
raspravu i u slučaju kad je neka od stranaka u tužbi, odnosno blagovremenom odgovoru na
tužbu, predložila da se rasprava održi.
d) Čl. 29 Zakona o upravnim sporovima RS; Čl. 33 Zakona o upravnim sporovima FBiH; Čl.
29 Zakona o upravnim sporovima BD BiH;
Sud rješava spor, po pravilu, na podlozi činjenica koje su utvrđene u upravnom postupku.
Međutim, kada sud na raspravi utvrdi drugačije činjenično stanje u odnosu na činjenično
stanje utvrđeno u upravnom postupku i otkloni povrede pravila upravnog postupka, poništiće
osporeni upravni akt i prvostepeni upravni akt ako je i on sadržavao iste nedostatke, te sam
rješiti upravnu stvar.
Na taj način, neće se provoditi novi postupak donošenja upravnog akta ukoliko sud odluči da
je osporeni upravni akt u suprotnosti za zakonom, nego sud upravni spor rješava neposredno
presudom koja zamjenjuje poništeni upravni akt.
e) Čl. 30 Zakona o upravnim sporovima RS; Čl. 34 Zakona o upravnim sporovima FBiH; Čl.
30 Zakona o upravnim sporovima BD BiH;
Treba napomenuti da, prema navedenim zakonskim odredbama, zakonitost osporenog
upravnog akta sud ispituje u granicama zahtjeva iz tužbe, ali da pri tome nije vezan razlozima
tužbe, te da sud na ništavost upravnog akta pazi po službenoj dužnosti.
f) Čl. 31 Zakona o upravnim sporovima RS; Čl. 36 Zakona o upravnim sporovima FBiH; Čl.
31 Zakona o upravnim sporovima BD BiH;
136
Sud rješava spor presudom. Ako se tužba uvažava, presudom se upravni akt poništava i
rješava upravna stvar te takva presuda u svemu zamjenjuje poništeni upravni akt.
Ukoliko je odloženo izvršenja osporenog upravnog akta, a sud nađe da je tužba opravdana,
sud će presudom uvažiti tužbu i naložiti nadležnom organu da donese odgovarajuću odluku u
roku propisanom zakonom. Ako sud poništi upravni akt, a ako priroda stvari to dozvoljava i
ako rezultati postupka pružaju pouzdan osnov za to, može presudom riješiti upravnu stvar.
Takva presuda u svemu zamjenjuje poništeni upravni akt.
g) Čl. 32 Zakona o upravnim sporovima RS; Čl. 37 Zakona o upravnim sporovima FBiH; Čl.
32 Zakona o upravnim sporovima BD BiH;
Ako je održana rasprava, sud je dužan donijeti odluku i izraditi pismeni otpravak u roku
propisanom zakonom od dana zaključenja rasprave.
U skladu sa opštim pravilima koja su propisana posebnim zakonima o zaštiti životne sredine
(čl. 39 Zakona o zaštiti okoliša FBiH, čl. 38 Zakona o zaštiti životne sredine RS), nevladine
organizacije imaju pravo pokrenuti postupak zaštite svojih prava pred nadležnim sudom na
odluke vezane za Procjene uticaja na životnu sredinu (EIA) i Integrisano sprečavanje i
kontrolu zagađenja (IPPS).
1. Pravna pomoć
U Bosni i Hercegovini je na snazi slijedeće zakonodavstvo o besplatnoj pravnoj pomoći:







Zakon o besplatnoj pravnoj pomoći Republike Srpske218
Zakon o kantonalnom zavodu za pravnu pomoć Zeničko-dobojskog kantona219
Zakon o kantonalnom zavodu za pravnu pomoć Zapadno-hercegovačkog kantona220
Zakon o pružanju pravne pomoći Tuzlanskog kantona221
Zakon o pružanju besplatne pravne pomoći Sarajevskog kantona222
Zakon o pružanju besplatne pravne pomoći Unsko-sanskog kantona223
Zakon o Kancelariji za pravnu pomoć Brčko distrikt BiH Bosne i Hercegovine224
Korisnici besplatne pravne pomoći su isključivo fizička lica slabog imovnog stanja. Pravna
pomoć pruža se korisnicima u postupcima u kojima se ostvaruju i štite njihova prava i na
zakonu zasnovani interesi. Oblici besplatne pravne pomoći su: pružanje opštih informacija o
pravima i obavezama, davanje pravnih savjeta i pomoći u popunjavanju obrazaca, davanje
pravne pomoći u sastavljanju svih vrsta pismena, zastupanje na sudu itd. Besplatna pravna
pomoć se pruža, između ostalih, u parničnom postupku i postupku upravnog spora.
2. Sudske mjere
Kada je riječ o sudskim mjerama (nalozima), stavom 3. člana 39. Zakona o zaštiti okoliša
FBiH predviđeno je da sud nakon sporovedene rasprave pokrenute na osnovu stava 2. istog
člana može:
„Službeni glasnik RS“ broj 120/08
„Službene novine Zeničko-dobojskog kantona broj 5/05
220
"Narodne novine Županije Zapadnohercegovačke”, broj 5/08
221
„Službene novine Zeničko-dobojskog kantona broj 10/08
222
„Službene novine Kantona Sarajevo“, broj: 1/12
223
„Službeni glasnik Unsko-sanskog kantona“ broj: 4/12
224
“Službeni glasnik BD BiH” broj:19/07
218
219
137
a) naložiti pravnim i fizičkim osobama poduzimanje svih neophodnih sanacijskih mjera,
uključujući obustavu određenih djelatnosti i/ili plaćanje šteta;
b) obvezati pravne i fizičke osobe da uplate naknade u Federalni fond za zaštitu okoliša;
c) naložiti privremene mjere.
Zakoni o zaštiti životne sredine RS i BD BiH ne propisuju izričito ovlaštenja suda da donosi
odgovarajuće mjere kao što je to predviđeno stavom 3. člana 39. Zakona o zaštiti okoliša
FBiH.
Međutim, važeći zakoni o upravnim sporovima u BiH propisuju da ukoliko zakoni o
upravnim sporovima ne sadrže odredbe o postupku u upravnim sporovima, tada se shodno
primjenju odgovarajuće odredbe zakona kojim je uređen parnični postupak. U vezi sa tim,
zakoni koji regulišu parnični postupak predviđaju da se pod uslovima predviđenim tim
zakonima od suda u toku postupka može zatražiti donošenje privremenih mjera osiguranja.
3. Žalbe
U skladu sa čl. 17. Zakona o upravnim sporovima FBiH, čl. 14 Zakona o upravnim sporovima
RS te čl. 16. Zakona o upravnim sporovima BD BiH pokretanje upravnog spora, po pravilu,
ne spriječava izvršenje upravnog akta.
Međutim, po zahtjevu pokretača postupka (tužioca), organ nadležan za provođenje izvršenja
osporenog upravnog akta odložit će izvršenje do donošenja sudske odluke, ako bi izvršenje
nanijelo tužiocu štetu koja bi se teško mogla popraviti, a odlaganje nije protivno javnom
interesu, niti bi se odlaganjem nanijela veća nenadoknadiva šteta protivnoj stranci. Uz zahtjev
za odlaganje mora se priložiti dokaz o podnesenoj tužbi. Nadležni organ može i iz drugih
razloga odložiti izvršenje osporenog upravnog akta do donošenja sudske odluke, ako to javni
interes dozvoljava.
Protiv odluke suda koje je donijeta u upravnom sporu, u skladu sa čl. 40 Zakona o upravnim
sporovima FBiH, čl. 34. Zakona o upravnim sporovima RS, ne može se izjaviti žalba.
Međutim, moguće je vrhovnim sudovima u entitetima podnijeti zahtjev za vanredno
preispitivanje sudske odluke donesene u upravnom sporu stranka zbog povrede zakona,
drugog propisa ili opšteg akta ili zbog povrede propisa o postupku koja je mogla biti od
uticaja na rješenje stvari.
Druga mogućnost jeste da se vrhovnim sudovima entiteta podnese zahtjev za ponavljanje
postupka:
-
-
ako stranka sazna za nove činjenice ili nađe ili stekne mogućnost da upotrijebi nove
dokaze na osnovu kojih bi spor bio povoljnije riješen za nju da su te činjenice,
odnosno dokazi bili izneseni ili upotrijebljeni na raspravi u ranijem sudskom
postupku;
ako je do odluke suda došlo usljed krivičnog djela sudije ili zaposlenika u sudu, ili je
odluka isposlovana prevarnom radnjom zastupnika ili punomoćnika stranke, njegovog
protivnika ili protivnikovog zastupnika ili punomoćnika, a takva radnja predstavlja
krivično djelo;
138
-
-
ako je odluka zasnovana na presudi donesenoj u krivičnoj ili građanskoj stvari, a ta
presuda je kasnije ukinuta drugom pravomoćnom sudskom odlukom;
ako je isprava na kojoj se zasniva sudska odluka lažna ili lažno preinačena, ili ako je
svjedok, vještak ili stranka prilikom saslušanja pred sudom dao lažan iskaz, a odluka
suda se zasniva na tom iskazu;
ako stranka nađe ili stekne mogućnost da upotrijebi raniju sudsku odluku donesenu u
istom upravnom sporu;
ako stranci odnosno zainteresiranom licu nije bila data mogućnost da učestvuje u
upravnom sporu.
Odluke vrhovnih sudova su konačne.
Treba istaći da se prema čl. 32 Zakona o upravnim sporovima BD BiH može podnijeti žalba
Apelacionom sudu BD BiH na odluku u upravnom sporu koji je donio Osnovni sud BD BiH.
Visoko sudsko i tužilačko vijeće BiH prikupilo je podatke o troškovima i dužini trajanja
krivičnih i prekršajnih predmeta pred sudovima u BiH koji su u vezi sa životnom sredinom.
Kao što je navedeno u odgovoru na pitanje 13. (I. Opšta politika u oblasti životne sredine):
- Prosječno vrijeme od iniciranja krivičnog predmeta do donošenja prvostepene presude
je 10 mjeseci. U slučaju žalbe na prvostepenu presudu, drugostepena presuda je
donesena u prosjeku za 6 mjeseci. Prosjecni troskovi postupka iznose 89 KM
- Prosječno vrijeme za donošenje rješenja u prekršajnom predmetu iznosi 8 mjeseci, a
odlučivanje po žalbi 5 mjeseci. Prosjecni troškovi prekršajnog postupka iznose 68
KM.
Kada su u pitanju upravni sporovi pokrenuti od zainterosovane javnosti u skladu sa zakonima
o zaštiti životne sredine, takvi predmeti su tokom petogodišnjeg perioda od 2007. do 2011.
godine evidentirani samo u jednom sudu (ukupno 11 predmeta).
U pogledu sudskih taksi (depozita) u BiH su relevatni slijedeći zakonski propisi:
- Zakon o sudskim taksama u postupku pred Sudom BiH225;
- Zakon o sudskim taksama u postupku pred Vrhovnim sudom FBiH226;
- Zakon o sudskim taksama227;
- kantonalni zakoni o sudskim taksama.
Takseni obveznik je fizičko ili pravno lice po čijem prijedlogu ili u čijem interesu je pokrenut
sudski postupak, odnosno po čijem prijedlogu ili u čijem interesu se preduzimaju radnje u
postupku. Visina sudskih sudskih taksi u sudskim postupcima se određuje u skladu sa
tarifama koje su sastavni dio zakona o sudskim taksama.
U BiH ne postoje posebne zakonske odredbe koje određuju da postupci pred sudovima u vezi
sa zaštitom životne sredine neće trajati duže od razumnog vremenskog perioda.
Republika Srpska
Sva zainteresovana lica, uključujući i organizacije odnosno nevladine organizacije u RS imaju
pravo na zaštitu u upravnim i sudskim postupcima (pristup administrativnim i sudskim
„Službeni glasnik BiH”, broj 39/03
„Službene novine FBiH“, broj 48/99
227
„Službeni glasnik RS“, broj 73/08, 49/09
225
226
139
postupcima) i to u svim oblastima životne sredine odnosno postupcima koji se vode u ovoj
oblasti.
Zаkоnоm о pаrničnоm pоstupku su urеđеnа prаvilа pоstupkа nа оsnоvu kојih sudоvi u RS
rаsprаvlјајu i оdlučuјu о grаđаnskо-prаvnim spоrоvimа аkо pоsеbnim zаkоnоm niје drugаčiје
оdrеđеnо. Strаnkа u pоstupku mоžе biti svаkо fizičkо i prаvnо licе, s tim dа sе pоsеbnim
prоpisimа mоžе оdrеditi kо оsim fizičkih i prаvnih licа mоžе biti strаnkа u pоstupku. Pаrnični
sud mоžе, izuzеtnо, priznаti svојstvо strаnkе i оnim оblicimа udruživаnjа kојi nеmајu
strаnаčku spоsоbnоst u smislu оdrеdаbа Zаkоnа о pаrničnоm pоstupku.
Nеvlаdinе оrgаnizаciје sе rеgistruјu pо оdrеdbаmа Zаkоnа о udružеnju grаđаnа i fоndаciјаmа
i mоmеntоm upisа u sudski rеgistаr, stiču svојstvо prаvnоg licа, а sаmim tim i strаnаčku
spоsоbnоst u smislu оdrеdаbа Zаkоnа о pаrničnоm pоstupku.
Prеmа оdrеdbi člаnа 4. stаv 2. pоd е) Zаkоnа о Ustаvnоm sudu RS228, iniciјаtivu zа
pоkrеtаnjе pоstupkа zа оcјеnjivаnjе ustаvnоsti i zаkоnitоsti mоgu, pоrеd оstаlih, pоkrеnuti
оpštinа, grаd, prеduzеćе, pоlitičkа оrgаnizаciја оdnоsnо udružеnjе grаđаnа i drugа
оrgаnizаciја, аkо је pоvriјеđеnо njihоvо prаvо utvrđеnо Ustаvоm ili zаkоnоm. U sklаdu sа
nаvеdеnоm оdrеdbоm nеvlаdinе оrgаnizаciје mоgu pоkrеtаti pоstupаk u svојstvu strаnkе
prеd nаdlеžnim оrgаnimа (sudоvimа i uprаvnim оrgаnimа), а prеd Ustаvnim sudоm,
iniciјаtivu zа pоkrеtаnjе pоstupkа zа оcјеnu ustаvnоsti i zаkоnitоsti. Budući dа је člаnоm 16.
Ustаvа RS prоpisаnо dа svаkо imа prаvо nа јеdnаku zаštitu svојih prаvа u pоstupku prеd
sudоm i drugim držаvnim оrgаnоm i оrgаnizаciјоm, sudоvi nеvlаdinе оrgаnizаciје stаvlјајu u
isti pоlоžај sа drugim strаnkаmа kоје sе pојаvlјuјu prеd sudskim i drugim аdministrаtivnim
оrgаnimа.
Prеmа оdrеdbаmа Zаkоnа о uprаvnim spоrоvimа229, u uprаvnim spоrоvimа sudоvi оdlučuјu о
zаkоnitоsti аkаtа kојimа rеpublički оrgаni uprаvе i rеpubličkе uprаvе оrgаnizаciје i оrgаni
lоkаlnе јеdinicе u оpštini i grаdu, privrеdnа društvа, ustаnоvе i drugа prаvnа licа, kоја vršе
јаvnа оvlаštеnjа, rјеšаvајu о prаvimа i оbаvеzаmа fizičkih i prаvnih licа i drugih strаnаkа u
pојеdinаčnim uprаvnim stvаrimа. Uprаvni spоr mоžе pоkrеnuti svаkо fizičkо i prаvnо licе
аkо smаtrа dа mu је uprаvnim аktоm pоvriјеđеnо nеkо prаvо ili nеpоsrеdni lični intеrеs
zаsnоvаn nа zаkоnu.
Prеmа оdrеdbаmа člаn 213. Zаkоnа о krivičnоm pоstupku230, službеnа i оdgоvоrnа licа u
svim оrgаnimа vlаsti u RS, јаvnim prеduzеćimа i ustаnоvаmа, dužni su dа priјаvе krivičnа
dјеlа о kојimа su оbаviјеštеni ili zа kоја sаznајu nа kојi drugi nаčin. Grаđаnin imа prаvо
priјаviti izvršеnjе krivičnоg dјеlа, а svаkо је dužаn priјаviti izvršеnjе krivičnоg dјеlа kаdа nе
priјаvlјivаnjе krivičnоg dјеlа prеdstаvlја krivičnо dјеlо (člаn 214). Priјаvа sе pоdnоsi
nаdlеžnоm tužiоcu pismеnо ili usmеnо (člаn 215).
U sudskoj praksi RS postoje slučajevi gdje su donesene odluke na inicijativu nevladinih
organizacija (udruženja i fondacija) koje se bave zaštitom životne sredine. Npr. slučaj
izgradnje minihidroelektrane - nakon što je nadležno ministarstvo donijelo Rješenje o
odobravanju studije uticaja na životnu sredinu, jedna nevladina organizacija koja se bavi
zaštitom životne sredine uložila je tužbu i pokrenula upravni spor po kojoj je sud postupao.
Postupak prethodne procjene uticaja na životnu sredinu traje 60 dana od dana prijema
zahtjeva (član 66. stav 4. Zakonao zaštiti životne sredine RS). Postupak odobravanja studije
„Službеni glаsnik RS“, brој 104/11
„Službеni glаsnik RS“, brој 109/05
230
„Službеni glаsnik RS“, brој 120/08
228
229
140
uticaja na životnu sredinu traje 60 dana od dana prijema studije u konačnom obliku (član 73.
stav 1.), - cjelokupan proces odobravanja studije uticaja traje 7 mjeseci, koji uključuje učešće
javnosti i institucija nadležnih za zaštitu pojedinih elemenata životne sredine. Postupak
izdavanja ekološke dozvole traje 60 dana od dana urednog prijema zahtjeva za izdavanje
ekološke dozvole. (član 89. stav 1.)
U pаrničnоm pоstupku prvоstеpеni pоstupаk sе zаvršаvа u prаvilu nа dvа rоčištа (priprеmnо
rоčištе i rоčištе zа glаvnu rаsprаvu). Тužbа sа prilоzimа sе dоstаvlја tužеnоm nа оdgоvоr u
rоku оd 30 dаnа оd dаnа priјеmа tužbе, а tužеni је dužаn dа nајkаsniје u rоku оd 30 dаnа
dоstаvi pismеni оdgоvоr nа tužbu. Priprеmnо rоčištе sе оdrеđuје, u prаvilu, u rоku оd 30
dаnа оd dаnа priјеmа pismеnоg оdgоvоrа nа tužbu, а glаvnа rаsprаvа sе, u prаvilu, оdržаvа
nајkаsniје u rоku оd 30 dаnа оd dаnа оdržаvаnjа priprеmnоg rоčištа. Sud је dužаn dоniјеti
prеsudu i izrаditi pismеni оtprаvаk prеsudе nајkаsniје u rоku оd 30 dаnа оd zаklјučеnjа
glаvnе rаsprаvе. Pо priјеmu žаlbе, drugоstеpеni sud је dužаn u rоku оd 45 dаnа, оdržаti
sјеdnicu viјеćа оdnоsnо rаsprаvu, а u dаlјеm rоku оd 30 dаnа dоniјеti оdluku о žаlbi. Žаlbа
ulоžеnа nа prеsudu ili rјеšеnjе imа suspеnzivnо dејstvо i prеsudа оdnоsnо rјеšеnjе pоstаје
izvršnо tеk pо prаvоsnаžnоsti. Prеsudа оdnоsnо rјеšеnjе pоstајu prаvоsnаžni nаkоn istеkа
rоkа zа žаlbu, ukоlikо istа niје ulоžеnа ili оdlukоm drugоstеpеnоg оrgаnа kојоm је
prvоstеpеnа оdlukа prеinаčеnа ili pоtvrđеnа.
Ustav Republike Srpske231 obezbjeđuje svima, pa i nevladinim organizacijama, pravnu zaštitu
svojih prava u postupku pred sudom i drugim državnim organima i organizacijama. Svako
ima pravo na jednaku zaštitu svojih prava u postupku pred sudom i drugim državnim
organom i organizacijom i svakome je zajamčeno pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo
protiv odluke kojom se rješava o njegovom pravu ili na zakonom zasnovanom interesu.
Zајаmčеnо je takođe i da prаvа i slоbоdе urеđеnе Ustаvоm RS nе mоgu sе оduzimаti ni
оgrаničаvаti.
Zakonom o zaštiti životne sredine i Zakonom o opštem upravnom postupku, regulisan je
postupak preispitivanja odluka organa nadležnih za zaštitu životne sredine. Protiv odluka
donesenih u postupcima koji se vode u skladu sa Zakonom o zaštiti životne sredine javnosti
i/ili zainteresovane javnosti mogu izjaviti žalbu ili pokrenuti upravni spor ili drugi postupak
pred sudom (Zakon o opštem upravnom postupku). Članom 42. Zakona o zaštiti životne
sredine propisano je da predstavnici zainteresovane javnosti, zainteresovane strane ili organa
koji su učestvovali u postupku odlučivanja mogu da koriste pravna sredstva protiv donesene
odluke.
Zakonom o opštem upravnom postupku232 članom 15. propisana je obaveza primjene načela
“pružanja pomoći neukoj stranci” organa koji vodi upravni postupak. U RS je obezbijeđena i
besplatna pravna pomoć koja je regulisana Zakonom o besplatnoj pravnoj pomoći233 koji
propisuje osnove prava i načela za ostvarivanje besplatne pravne pomoći, korisnike pravne
pomoći, uslove i način njihovog ostvarivanja, subjekte za pružanje pravne pomoći, koju
obezbjeđuje RS. Prаvnа pоmоć sе оstvаruје u оbliku prаvnih sаvјеtа, sаstаvlјаnju svih vrstа
pismеnа, zаstupаnjе nа sudu, sаčinjаvаnjа аpеlаciја i prаvnu pоmоć u pоstupcimа mirnоg
rјеšаvаnjа spоrоvа – mеdiјаciја. Besplatna pravna pomoć obezbijeđena je i u jedinicama
lokalne samouprave. U sklаdu sа zаkоnоm uspоstаvlјеn је Cеntаr zа bеsplаtnu prаvnu pоmоć
sа sјеdištеm u Bаnjаluci i оrgаnizаciоnim јеdinicimа sа sјеdištеm u оkružnim sudоvimа
„Službeni glasnik RS“, broj 21/92 – prečišćeni tekst, 28/94, 8/96, 13/96, 15/96,16/96, 21/96, 21/02, 26/02, 30/02, 31/02, 69/02, 31/03,
98/03, 115/05, 117/05
232
„Službeni glasnik RS“, broj 13/02
233
„Službeni glasnik RS“, broj 120/08
231
141
(Dоbој, Biјеlјinа, Istоčnо Sаrајеvо i Тrеbinjе). U sklаdu sа оdrеdbаmа Zаkоnа о lоkаlnој
sаmоuprаvi, pri аdministrаtivnim službаmа, grаdоvа, оdnоsnо оpštinа, pоstојi službа zа
pružаnjе bеsplаtnе prаvnе pоmоći.
Zakonom o opštem upravnom postupku propisano je suspenzivno dejstvo žalbe, gdje se kaže
da u toku roka za žalbu rešenje se ne može izvršiti. Kad je žalba propisno izjavljena, rešenje
se ne može izvršiti sve dok se rešenje koje je doneseno po žalbi ne dostavi stranci. Izuzetno,
rešenje se može izvršiti u žalbenom roku kao i kad je žalba izjavljena, ako je to zakonom
predviđeno, ako je reč o preduzimanju hitnih mera (član 129. stav 1. tačka 4.) ili ako bi usljed
odlaganja izvršenja bila nanesena stranci šteta koja se ne bi mogla nadoknaditi. U poslednjem
slučaju može se tražiti odgovarajuće obezbeđenje od stranke u čijem se interesu sprovodi
izvršenje i tim obezbeđenjem usloviti izvršenje.
Prеmа оdrеdbаmа Zаkоnа о krivičnоm pоstupku оkrivlјеni imа prаvо nа brаniоcа, а kаd
pоstоје uslоvi zа оbаvеznu оdbrаnu, а pоstupаk sе vоdi zа krivičnо dјеlо zа kоје sе mоžе
izrеći kаznа zаtvоrа tri gоdinе ili tеžа kаznа i u drugim slučајеvimа prеdviđеnim zаkоnоm,
оkrivlјеnоm ćе sе nа njеgоv zаhtјеv pоstаviti brаnilаc, аkо prеmа svоm imоvnоm stаnju nе
mоžе snоsiti trоškоvе оdbrаnе.
Тrоškоvi pоstupkа (pаrnični, krivični, uprаvni) su urеđеni prоcеsnim zаkоnimа. Тrоškоvi
pоstupkа sаčinjаvајu izdаci u tоku ili pоvоdоm pоstupkа. Тrоškоvi sаčinjаvајu uglаvnоm
sudsku i аdministrаtivnu tаksu u sklаdu sа zаkоnоm, trоškоvе аdvоkаtа i drugih licа kојimа
zаkоn priznаје prаvо nа nаgrаdu, kао štо su vјеštаci, svјеdоci, sudski tumаči i dr. U
оdrеđеnim slučајеvimа sud ćе оslоbоditi strаnku trоškоvа pоstupkа, kоја prеmа svоm оpštеm
imоvnоm stаnju, niје u mоgućnоsti dа snоsi trоškоvе bеz štеtе pо nužnо izdržаvаnjе sеbе i
svоје pоrоdicе. U pаrničnоm pоstupku оdluku о оslоbаđаnju pоstupkа dоnоsi sud, pо
zаhtјеvu strаnkе, kоја је dužnа dа uz zаhtјеv zа оslоbаđаnjе trоškоvа dоstаvi i dоkаz о
imоvnоm stаnju.
Strаnkа prеthоdnо sаmа snоsi trоškоvе pоstupkа kоје је pruzrоkоvаlа svојоm rаdnjоm, а zа
pоtrеbе izvоđеnjа оdrеđеnih dоkаzа sud ćе nаlоžiti strаnci dа nа dеpоzit sudа, uplаti
оdgоvаrајući iznоs, pоtrеbаn zа pоdmirеnjе trоškоvа izvоđеnjеm оdrеđеnih dоkаzа.
Za postupke koji se vode pred upravnim organima u skladu sa Zakonom o zaštiti životne
sredine plaćaju se takse propisane Zakonom o administrativnim taksama234, i to:
EKOLOŠKE TAKSE, Tarifni broj 68.
a) Za izdavnje rješenja po zahtjevu za prethodnu procjenu uticaja na životnu sredinu 50 KM,
b) za izdavanje rješenja za odobravanje studije uticaja 1.000 KM,
v) za izdavanje ekološke dozvole 150 KM,
g) za reviziju ekološke dozvole 150 KM,
U sudskim postupcima troškovi su propisani Zakonom o sudskim taksama, a taksa na tužbu u
upravnom sporu iznosi 200 KM. Naknade za rad vještaka propisane su Zakonom o
vještacima235, Cjenovnikom o nagradi i naknadi za rad vještaka236. Naknade za rad advokata
za pravno zastupanje u upravnim i sudskim postupcima propisane su Tarifom o nagradama i
naknadama troškova za rad advokata237. Visina troškova određuje se prema vrijednosti spora
a u skladu sa navedenim propisima.
Službeni glasnik RS“, broj 100/11
Službeni glasnik RS“, broj 16/05
236
Službeni glasnik RS“, broj 27/1998
237
Službeni glasnik RS“, broj 68/05
234
235
142
Rokovi za provođenje upravnih postupaka koji se vode u skladu sa Zakonom o zaštiti životne
sredine navedeni su ranije u istom odgovoru.
Načelo „ekonomičnosti postupka“ prema Zakonu o opštem upravnom postupku RS propisuje
brzo vođenje upravnih postupaka i što manje troškova za stranku i druge učesnike postupka.
Istovremeno članom 206. Zakona o opštem upravnom postupku propisana je obaveza organa
koji vodi upravni postupak da u roku od mjesec dana od dana podnošenja zahtjeva donese
rješenje i dostavi ga stranci, ukoliko nije potrebno sprovoditi poseban ispitni postupak,
odnosno 2 mjeseca u svim ostalim slučajevima.
Vezano za oblast hemikalija i biocida, u pogledu pristupa sudovima i upravnim žalbama,
stranke u postupku (uključujući i nevladine organizacije) imaju pravo žalbe na prvostepeno
rješenje u opštem roku od 15 dana, odnosno imaju pravo podnošenja tužbe okružnom sudu u
roku od 30 dana za pokretanje upravnog spora protiv rješenja koji je donio organ protiv čijeg
rješenja nema prava žalbe. Za sporna pitanja u vezi sa životnom sredinom nevladine
organizacije mogu pokrenuti i postupak kod Republičke uprave za inspekcijske poslove. U
ovom slučaju inspekcija može naložiti odlaganje izvršenja pojedinog akta.
Federacija BiH
Članom 126. Zakona o vodama propisano je da rješenje o izdatom vodnom aktu mora biti
dostupno zainteresiranim stranama i javnosti na njihov zahtjev. Na izdati vodni akt podnosilac
zahtjeva i zainteresirana strana imaju pravo žalbe. Zainteresirana strana označava lice na čije
pravo, interes ili obavezu može uticati aktivnost drugog lica (član 4. tačka 40. Zakona o
vodama). Prema odredbama člana 107. stav 3. Zakona o vodama izdavanje vodnih akata
provodi se prema pravilima utvrđenim tim zakonom, uz supsidijarnu primjenu Zakona o
upravnom postupku238. Zakonom o upravnom postupku je propisana procedura, strane u
postupku i rokovi za podnošenje žalbe na izdate akte, odnosno za pokretanje upravnog spora.
Hercegovačko-neretvanska županija
Postoji suradnja sa nevladinim sektorom, tako da su pojedine organizacije u Županiji izravno
uključene u proces javnih rasprava odnosno sa svojim primjedbama i sugestijama često
doprinose kvalitetnom rješavanju okolišnih problema što u konačnici doprinosi sadržajnijem
okolišnom dopuštenju/dozvoli sa svim mjerama koje su propisane istom.
3. Postoje li standardizovani sistemi ili metode prikupljanja, prenosa podataka i
izvještavanja o podacima i statistici u oblasti životne sredine?
Na nivou BiH ne postoji standardizovani sistem prenosa podataka i izvještavanja o podacima
i statistici okoliša u skladu sa relevantnim zakonodavstvom EU (ne postoji nacionalni
informacioni sistem zaštite okoliša). Postoje pojedinačni sistemi prikupljanja i izvještavanja o
podacima u oblasti okoliša. Statističke institucije BiH prikupljaju podatke o stanju okoliša
putem realizacije godišnjih Programa statističkih istraživanja, što podrazumijeva detaljno
regulisanu strukturu koja se odnosi na koordinaciju, usklađivanje, planiranje, sakupljanje,
izradu i distribuciju statističkih podataka BiH. Detaljni pokazatelji statistike okoliša dostupni
su stručnoj i široj javnosti prema datumu objave koji je naznačen u Programu publikovanja i
Kalendaru objavljivanja statističkih podataka i publikacija Agencije za statistiku BiH, i to u
elektronskom i printanom obliku slijedeći Kodeks prakse Europske statistike koji nalaže
pravodobnu diseminaciju podataka. Prema Zakonu o statistici BiH 239, Agencija za statistiku
238
239
“Službene novine FBiH”, br. 2/98 i 48/99
„Službeni glasnik BiH“, br. 26/04, član 8
143
BiH vrši međunarodno predstavljanje i izvršava međunarodne obaveze BiH po pitanju
statistike. U skladu s tim, Agencija za statistiku BiH vrši međunarodno izvještavanje i
izvještavanje prema Eurostat-u sa dostupnim podacima statistike voda, statistike otpada i
drugih dostupnih podataka. Također, nadležnost Agencije za statistiku BiH je da utvrđuje
statističke standarde za realizaciju Programa statističkih istraživanja, što obuhvata mjere
potrebne za usklađivanje statistike na nivou BiH da bi se postigao najbolji kvalitet i
uporedivost rezultata uključujući i one koje se odnose na statističke tehnike, klasifikacije,
nomenklature, definicije i ostale primijenjene standarde i praksu. Pored AS BiH, Agencija za
sigurnost hrane BiH je uspostavila sistem prikupljanja, obrade i analize podataka iz oblasti
sigurnosti hrane na osnovu nadležnosti definisanih članom 53. Zakona o hrani240 prema kojem
je Agencija nadležna da traži, prikuplja, upoređuje, analizira i sumira naučne i tehničke
podatke u područjima u okviru svoje djelatnosti, u saradnji sa nadležnim organima u BiH.
Navedeni podaci se odnose na rezultate laboratorijske kontrole hrane u BiH, oboljenja koje se
prenose hranom, registar subjekata u poslovanju s hranom, informacije iz sistema brzog
uzbunjivanja za hranu i hranu za životinje (RASFF, INFOSAN WHO/FAO), procjene rizika,
a koje se redovno prikupljaju, obrađuju i analiziraju, te dostavljaju svim nadležnim organima
u BiH na polugodišnjem i godišnjem nivou, a nakon toga se dostavljaju u obliku Informacije
Vijeću ministara na razmatranje i usvajanje.
Republika Srpska
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS nadležno je za
uspostavljanje, vođenje i razvijanje informacionog sistema zaštite životne sredine i ono
prikuplja i objedinjuje podatke o životnoj sredini. Sistem za prikupljanje podataka o izvorima
zagađenja životne sredine propisan je Pravilnikom o metodologiji i načinu vođenja registra
postrojenja i zagađivača-PRTR241. Do sada su unijeti podaci od 2007-2010. godine, a unos
podataka za 2011 je u toku.
Prikupljanje i obrada podataka o kvalitetu vazduha u vrši se u Republičkom
hidrometeorološkom zavodu zavodu RS u skladu sa „Pravilnikom o monitoringu kvaliteta
vazduha“242, dok se podaci o emisijama od strane zagađivača vrše putem PRTR upitnika kao
i upitnika LU-DM, PI-SVA, PI-VAN,PP-TP, TI-SA, TI-SVA, a prema Pravilniku o
metodologiji i načinu vođenja registra postrojenja i zagađivača243. Inventar gasova se efektom
staklene bašte radi se prema IPCC metodologiji, ali još uvijek nije urađen pravilnik o načinu
prikupljanja podataka te se podaci prikupljaju periodično i povremeno putem dopisa.
Odjeljenje hidrologije je zaduženo za prikupljanje podataka je o vodostaju i proticaju na
vodomjernim stanicama rijeka u RS i slanjem hidrološkog biltena korisnicima putem fax-a ili
elektronske pošte. Prikupljeni podaci se prema ustaljenoj proceduri objavljuju putem redovnih
i vanrednih hidroloških biltena. Objavljivanje se vrši putem interneta na internet prezentaciji
Zavoda: www.rhmzrs.com vodostaja i proticaja ide u međunarodnu razmjenu preko
Hidrometeorološkog zavoda Republike Srbije i Dunavske komisije (ICPDR). Prikupljanje
podataka vodostaja se vrši preko automatskih hidroloških stanica koje mjere nivo vode ili
očitavanjem vodostaja sa vodomjerne letve. Mjerenje proticaja se vrši hidrometrijskim krilom
prema propisanoj metodologiji vršenja mjerenja a kod većih vodotoka mjerenje se vrši ADCP
(acoustic doppler current profiler) uređajem za mjerenjem protoka. Svi prikupljeni podaci se
arhiviraju u bazu podataka Zavoda i vrše se statističke analize i obrade pomenutih podataka.
Ovi podaci se prema zahtjevu isporučuju korisnicima.
„Službeni glasnik BiH“, br. 50/04
„Službeni glasnik RS“, br. 92/07
242
„Sl.glasnik RS, br. 39/2005“
243
„Službeni glasnik RS“, br. 92/07
240
241
144
Istovremeno, Rеpublički zаvоd zа stаtistiku RS nadležan je zа prikuplјаnjе, prоizvоdnju i
disеminаciјu stаtističkih pоdаtаkа о stаnju u pојеdinim оblаstimа, mеđu kојimа је i zаštitа
živоtnе srеdinе (Zаkоn о stаtistici RS244 i Stаtističkim prоgrаmоm rаdа kојi sе dоnоsi zа
pеriоd оd čеtiri gоdinе Оdlukоm Nаrоdnе skupštinе RS). Zаvоd istоvrеmеnо dоstаvlја
pоdаtkе Аgеnciјi zа stаtistiku BiH, оdnоsnо оbеzbјеđuје pоdаtkе zа prоizvоdnju i
disеminаciјu pоdаtаkа zа BiH u sklаdu sа Zаkоnоm о stаtistici BiH 245. U оkviru stаtistikе
zаštitе živоtnе srеdinе Zаvоd prоvоdi gоdišnjа istrаživаnjа о stаtistici vоdа i stаtistici оtpаdа.
U оkviru stаtistikе vоdа prаti sе sistеm јаvnih vоdоvоdа, јаvnе kаnаlizаciје i kоrišćеnjе vоdа
u industriјi, dоk sе krоz stаtistiku оtpаdа prikuplјајu pоdаci о kоmunаlnоm i industriјskоm
оtpаdu u RS. Pоdаci sе prikuplјајu putеm gоdišnjih izvјеštаја kоје dоstаvlјајu prеduzеćа,
оdnоsnо izvјеštајnе јеdinicе kаkо је tо dеfinisаnо mеtоdоlоgiјоm svаkоg pојеdinоg
istrаživаnjа. Pri prоizvоdnji stаtistikе zаštitе živоtnе srеdinе Zаvоd uzimа u оbzir јеdinstvеnе
mеtоdоlоgiје i јеdinstvеnе stаtističkе stаndаrdе usklаđеnе sа usvојеnim stаndаrdimа BiH i
Еvrоpskе kоmisiје UN-а zа Еvrоpu, kао i prаvnе аktе Еvrоpskе Uniје sаdržаnе u stаtističkоm
kоmpеndiјumu. Prikuplјеni i оbrаđеni pоdаci rеdоvnо sе оbјаvlјuјu u fоrmi stаtističkih
sаоpštеnjа nа Intеrnеt stаrnici Zаvоdа i dоstаvlјајu nа zаhtјеv kоrisnikа. Zаvоd gоdišnjе
izvјеštаvа Vlаdu RS о rеаlizаciјi Plаnа rаdа pri čеmu izvјеštај sаdrži infоrmаciје о
rеzultаtimа stаtističkih аktivnоsti i prоblеmimа vеzаnim zа Plаn rаdа.
Federacija BiH
Federalni zavod za statistiku je nadležan za prikupljanje, izradu i distribuciju statističkih
podataka o stanju okoliša koje je regulisano Zakonom o statistici FBiH246 i Programom
provođenja statističkih istraživanja od interesa za Federaciju Bosne i Hercegovine za period
2009. – 2012. godine247.
Federalni zavod za statistiku dostavlja podatke Agenciji za statistiku BiH u skladu sa
Zakonom o statistici BiH248.
U okviru statistike okoliša Federalni zavod za statistiku redovno provodi godišnja istraživanja
o statistici voda i statistici otpada. U okviru statistike voda prati sistem javnih vodovoda,
javne kanalizacije i snabdijevanja i korišćenja voda u industriji. U okviru statistike otpada
prikupljaju se podaci o komunalnom i industrijskom otpadu u Federaciji Bosne i
Hercegovine. Podaci se prikupljaju od izvještajnih jedinica putem redovnih godišnjih
izvještaja kako je to definisano metodologijom statistike voda i statistike otpada.
U primjeni su korištene metodologije i jedinstveni statistički standardi usklađeni sa usvojenim
standardima BiH i Evropske komisije UN-a za Evropu i EUROSTATA. Statistički podaci se
redovno objavljuju u formi saopćenja na Internet stranici Federalnog zavoda za statistiku i u
Statističkom godišnjaku/ljetopisu FBIH.
Brčko distrikt BiH
Agencija za statistiku BiH-Podružnica/Ekspozitura Brčko distrikta je sastavni dio Agencije za
statistiku BiH od 2006. godine, na osnovu Vladine odluke. Agencija za statistiku BiH
Podružnica/Ekspozitura Brčko redovno publicira „Bilten-Statistički podaci“ s namjerom da
upozna nadležne organe i institucuje BD BiH i druge korisnike sa osnovnim statističkim
podacima i pokazateljima u BDBiH. Publikacije su urađene na osnovu raspoloživih
statističkih podataka a prema Programu statističkih istraživanja od interesa za BD BiH.
„Službeni glаsnik RS“, br. 85/03
„Službeni glаsnik BiH“, br. 42/04 i 26/04
246
„Službene novine FBiH“, broj 63/03 i 9/09“
247
„ Službene novine FBiH“, broj 80/09“
248
„Službeni glasnik BiH“, broj 42/04 i 26/04“
244
245
145
4. Kakve su odredbe koje se odnose na učešće javnosti (informisanje i konsultovanje) u
postupku donošenja odluka u vezi sa životnom sredinom? Postoje li zahtjevi koji se
odnose na učešće javnosti prije donošenja administrativnih odluka kojima se
dozvoljavaju aktivnosti koje će vjerovatno imati značajan uticaj na životnu sredinu? Da
li postoje zahtjevi koji se odnose na učešće javnosti u pogledu planova i programa i/ili
politika i/ili propisa koji se odnose na životnu sredinu? Koji su državni administrativni
organi (ministarstva, agencije, itd.) i na kojem nivou (državnom, regionalnom,
lokalnom) odgovorni za izdavanje saglasnosti za realizaciju razvojnih projekata? Da li
organi nadležni za životnu sredinu učestvuju u procedurama izdavanja saglasnosti za
realizaciju razvojnih projekata? Postoje li postupci preispitivanja koji omogućavaju
javnosti i/ili zainteresovanoj javnosti da dovedu u pitanje suštinsku i proceduralnu
zakonitost odluka, postupaka i propusta u vezi sa donošenjem odluka u oblasti životne
sredine u kojima je dozvoljeno učešće javnosti? Postoji li definicija za „javnost“ ili
„zainteresovanu javnost“ koja se koristi u ovom kontekstu? Koji se određeni vremenski
rokovi primjenjuju u slučajevima kada se javnost konsultuje u proceduri donošenja
odluka u oblasti životne sredine?
Ova pitanja, koja uključuje odredbe Aarhuske konvencije kao i Zakona o slobodi pristupa
informacijama u BiH, definišu se entitetskim i BD BiH legislativom. Pored ovoga, neke
institucije na nivou BiH ova pitanja se definišu relevantnim zakonima, kako je to uradila
Agencija za sigurnost hrane. Prema članu 3. Zakona o hrani249 jedan od općih principa u
oblasti sigurnosti hrane je princip transparentnosti koji se ogleda kroz otvorenost u radu i
izvještavanje javnosti. Entiteti i BD BiH su ovo definisali u skladu sa opisom kako slijedi u
nastavku odgovora:
Republika Srpska
Članom 39. Zakona o zaštiti životne sredine RS propisana je obaveza nadležnih organa u
kojim postupcima i na koji način moraju osigurati učešće javnosti u postupcima koji su u vezi
sa životnom sredinom, gdje je navedeno da će nadležni organi osigurati učešće javnosti u
postupcima procjene uticaja projekata na životnu sredinu i postupcima izdavanja ekoloških
dozvola. Navedeno se primjenjuje i na odluke o predloženim djelatnostima koje nisu
navedene u stavu 1. ovog člana koje mogu da imaju značajan uticaj na životnu sredinu.
Nakon pokretanja postupaka zainteresovana javnost se obavještava putem sredstava javnog
informisanja o predloženim djelatnostima i podnesenom zahtjevu i predviđenom postupku,
uključujući dostupne informacije o:
a) pokretanju postupka,
b) mogućnosti za učešće javnosti,
c) vremenu i mjestu javne rasprave ako je predviđena,
d) nadležnim organima od kojih se mogu dobiti bitne informacije i kod kojih javnost može
izvršiti pristup bitnim informacijama,
e) nadležnim organima ili drugom zvaničnom organu kojima se mogu podnijeti primjedbe
i pitanja kao i vremenski rok za podnošenje primjedaba ili pitanja,
f) stanju životne sredine i
g) činjenici da je data djelatnost podložna entitetskom ili prekograničnom postupku
procjene uticaja na životnu sredinu.
Zainteresovana javnost se obavještava o vremenu postupka izvođenja dokaza, kao i o tome da
se u roku od 30 dana od dana pokretanja postupka mogu podnijeti dokazi i činjenice koje su
od uticaja na predloženu djelatnost.
249
„Službeni glasnik BiH“, br. 50/04
146
U navedenom zakonu propisano je i učešće javnosti u postupku strateške procjene uticaja na
životnu sredinu, koja se vrši za planove, programe i osnove u oblasti prostornog i
urbanističkog planiranja ili korištenja zemljišta, poljoprivrede, šumarstva, ribarstva, lovstva,
energetike, industrije, saobraćaja, upravljanja otpadom, upravljanja vodama,
telekomunikacija, turizma, očuvanja prirodnih staništa i biljnog i životinjskog svijeta, kojima
se uspostavlja okvir za odobravanje budućih razvojnih projekata određenih propisima kojima
se uređuje procjena uticaja na životnu sredinu. U poglavlju VI Zakona - Strateška procjena
uticaja na životnu sredinu od članova 48.-59. detaljno je propisan postupak provođenja
strateške procjene u kojem je razrađeno i učešće javnosti u istom.
Ne postoje nikakvi posebni zahtjevi koji se odnose na učešće javnosti prije donošenja
navedenih administrativnih odluka osim gore navedenih.
Izdavanje saglasnosti za realizaciju razvojnih projekata je u nadležnosti Ministarstva za
prostorno urđenje, građevinarstvo i ekologiju RS - republički nivo i u nadležnosti jedinica
lokalne samouprave. Procedura izdavanja ovih saglasnosti propisana je Zakonom o uređenju
prostora.
U toku izdavanja pomenutih saglasnosti vode se i postupci iz oblasti zaštite životne sredine –
Procjena uticaja na životnu sredinu i izdavanje ekoloških dozvola koji u zavisnosti od
projekta vodi Ministarstvo za prostorno urđenje, građevinarstvo i ekologiju RS ili organ
jedinice lokalne samouprave.
Protiv odluka donesenim u postupcima koji se vode u skladu sa Zakonom o zaštiti životne
sredine javnosti i/ili zainteresovane javnosti može izjaviti žalbu ili pokrenuti upravni spor ili
drugi postupak pred sudom (Zakon o opštem upravnom postupku). Članom 42. Zakona o
zaštiti životne sredine propisano je da predstavnici zainteresovane javnosti, zainteresovane
strane ili organa koji su učestvovali u postupku odlučivanja mogu da koriste pravna sredstva
protiv donesene odluke.
U članu 14. Zakona o zaštiti životne sredine definisani su pojmovi zainteresovane javnosti i
javnosti na sljedeci način:
a) zainteresovana strana ili organ je fizičko lice sa prebivalištem ili pravno lice sa sjedištem
ili vlasnik, odnosno posjednik nepokretnosti sa sjedištem u području uticaja ili području
koje će vjerovatno biti pod uticajem, odnosno organ uprave ili drugi republički organ ili
organ jedinice lokalne samouprave koji može biti zainteresovan za planirani projekat,
odnosno procjenu njegovog uticaja na životnu sredinu, s obzirom na svoje specifične
nadležnosti i odgovornosti, koje se odnose na zaštitu životne sredine,
b) zainteresovana javnost je javnost na koju utiče ili bi moglo uticati donošenje odluka o
izdavanju ili reviziji i obnavljanju dozvola ili uslova iz dozvola ili koja ima interes u
donošenju takvih odluka, u smislu ove definicije će se smatrati da interes imaju
udruženja i fondacije koja promovišu zaštitu životne sredine.
c) javnost je jedno ili više fizičkih ili pravnih lica i njihova udruženja, organizacije ili grupe.
Procjena uticaja na životnu sredinu:
1.
Prethodna procjena uticaja na životnu sredinu: Ministarstvo za prostorno uređenje,
građevinarstvo i ekologiju RS nakon sprovedenog postupka i donošenja rješenja o obavezi
sprovođenja procjene uticaja i obimu procjene uticaja postavlja rješenje na njeb stranicu
Ministarstva ili Vlade RS za period od 30 dana (član 66. stav 5 Zakona)
2.
Procjena uticaja na životnu sredinu: Odobrenje Studije uticaja na životnu sredinu - U
roku od 15 dana od dana podnošenja zahtjeva za odobrenje Studije uticaja na životnu sredinu
147
nosilac projekta je obavezan da obavijesti javnost i zainteresovanu javnost o podnesenom
zahtjevu u jednom od dnevnih listova u RS i da od tad obezbijedi istim besplatan uvid u
zahtjev za odobravanje Studije i Studiju uticaja na životnu sredinu u jedinici lokalne
samouprave na čijoj teritoriji se nalazi lokacija datog projekta u roku od 60 dana, odnosno do
dana održavanja javne rasprave o projektu. Sva zainteresovana javnost može da učestvuje na
javnoj raspravi, i da u roku od 30 dana od dana održane javne rasprave iznese svoje
primjedbe i mišljenja na projekat. Nakon donošenja rješenja o odobravanju Studije, rješenje
se objavljuje na web stranici Ministarstva ili Vlade RS na period od 30 dana. (čl. 69.-73.
Zakona). Čl. 75.-79 Zakona obuhvaćen je postupak procjene uticaja na životnu sredinu kada
se radi o projektu sa mogućim uticajem na životnu sredinu drugog entiteta, BD BiH ili druge
države – obavještavaju se nadležni organi o postupku i održavanju javne rasprave.
Ekološka dozvola
Ministarstvo obavještava javnost i zainteresovanu javnost o sadržaju zahtjeva za izdavanje
ekološke dozvole u jednom od dnevnih listova u RS, o trošku podnosioca zahtjeva. Jedinica
lokalne samouprave obavještava javnost i zainteresovanu javnost o sadržaju zahtjeva putem
oglasne ploče. Jedinica lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi lokacija postrojenja, u
svojim prostorijama, stavlja na besplatan uvid zainteresovanoj javnosti zahtjev za ekološku
dozvolu i priloženu dokumentaciju, od dana objavljivanja obavještenja do isteka.
Zainteresovana javnost može u roku 30 dana od dana objavljivanja obavještenja podnijeti
nadležnom organu mišljenje o zahtjevu i priloženoj dokumentaciji, u pisanoj formi.
Kada Ministartsvo donese rješenje onda obavještava zainteresovanu javnost o donesenom
rješenju o ekološkoj dozvoli u jednom od dnevnih listova u RS (o trošku podnosioca zahtjeva)
i na svojoj internet stranici. Jedinica lokalne samouprave obavještava zainteresovanu javnost
o donesenom rješenju o ekološkoj dozvoli putem oglasne ploče i na svojoj internet stranici.
Obavještenja objavljuju u roku od 8 dana od dana uručenja rješenja o ekološkoj dozvoli
podnosiocu zahtjeva i sadrži sadržaj odluke i osnovne razloge na kojima je odluka
zasnovana.
Radi osiguranja upravljanja vodama i osiguranja pravičnog pristupa vodi svim pravnim i
fizičkim licima, članom 29. Zakona o vodama je osigurano konsultovanje javnosti prilikom
donošenja strategija i planova, a čl. od 120. do 164. propisani su uslovi za korištenje voda i
način ostvarivanja prava na vodu izdavanjem vodnih akata.
Federacija BiH
Učešće javnosti (informisanje i konsultovanje) definirano je Zakonom o zaštiti okoliša
FBiH250
Postupci koji omogućuju javnosti i/ili zainteresiranoj javnost da se preispitaju zakonitosti,
postupci i propusti u vezi sa donošenjem odluka u oblasti životne sredine u kojima je
dozvoljeno učešće javnosti definirani su u članovima 38. i 39. Zakona o zaštiti okoliša
Federacije BiH.
a) Definicija za "javnost":
Zakon o zaštiti okoliša FBiH – član 4. (u kome su date definicije); definicija glasi: "jedno ili
više fizičkih lica, njihova udruženje, organizacije ili grupacije"; definicija nije u potpunosti
transponirana iz Direktive 2001/4/EC (SEA Direktiva)
b) Definicija za "zainteresirana javnost":
U članu 4. Zakona o zaštiti okoliša FBiH, umjesto 'zainteresirana javnost' data je definicija za
'zainteresirana strana/organ koja glasi: "fizičko ili pravno lice ili organizacija koja živi ili radi
u području uticaja, ili području koje će vjerovatno biti pod uticajem". Federalno ministarstvo
okoliša i turizma, kroz svoju nadležnost da izdaje okolinske dozvole, učestvuje u
250
"Službene novine FBiH", br. 33/03 – član 36., 37. i 61.
148
procedurama izdavanja saglasnosti za realizaciju projekata, jer je uz zahtjev za izdavanje
urbanističke saglasnosti (koju izdaje Federalno ministarstvo prostornog uređenja) obavezno
priložiti okolinsku dozvolu.
Da, organi nadležni za životnu sredinu učestvuju u procedurama izdavanja saglasnosti za
realizaciju razvojnih projekata.
Na federalnom nivou to su Federalno ministarstvo okoliša i turizma koje izdaje okolinske
dozvole, te tako učestvuje u procedurama izdavanja saglasnosti za realizaciju projekata i
Federalno ministarstvo prostornog uređenja koje daje urbanističku saglasnost.
Izdavanje okolinske dozvole je regulirano Zakonom o zaštiti okoliša FBiH članovi 68-72, a
urbanistička saglasnost članom 54. kao i Zakonom o prostornom planiranju i korištenju
zemljišta na nivou FBiH251 (članovi 40-45).
Na nivou kantona nadležna ministarstva izdaju okolinske dozvolu u slučajevima kada nije
potrebna okolinska dozvola Federalnog ministarstva okoliša i turizma. Ove okolinske dozvole
izdaju se u skladu sa kantonalnim pravilnicima.
Na primjer u Kantonu Sarajevo Kantonalno ministarstvo prostornog uređenja i zaštite okoliša
izdaje okolinsku dozvolu u skladu sa Pravilnikom o pogonima i postrojenjima koji mogu biti
izgrađeni i pušteni u rad samo ako imaju okolinsku dozvolu252. Kantonalno ministarstvo
prostornog uređenja i zaštite okoliša izdaje okolinsku dozvolu u slučajevima navedenim u
članu 2. ovog Pravilnika.
Na nivou općina investitor se obraća nadležnom općinskom organu sa zahtjevom za dobivanje
informacija o mogućnosti i potrebnim dozvolama za realizaciju svoje investicije.
Nadležni općinski organ provjerava prostorno-plansku dokumentaciju. Općinski organ
upućuje investitora koje su mu dozvole potrebne za realizaciju investicije. Ukoliko
namjeravana investicija nije u skladu sa prostorno-planskom dokumentacijom, investitor se
informira da realizacija investicije nije moguća na predmetnoj lokaciji. Nadležni općinski
organi izdaju građevinske dozvole.
Radi osiguranja upravljanja vodama i osiguranja pravičnog pristupa vodi svim pravnim i
fizičkim licima Zakonom o vodama (čl. 107. do 139.) propisani su uslovi za korištenje voda i
način ostvarivanja prava na vodu izdavanjem vodnih akata.
Članom 124. Zakona o vodama regulisano pitanje obavještavanja zainteresiranih strana i
javnosti o podnesenom zahtjevu za izdavanje vodnog akta. Učešće zainteresiranih strana i
javnosti u postupku izdavanja vodnih akata preciznije je uređeno Pravilnikom o sadržaju,
obliku, uvjetima i načinu izdavanja i čuvanja vodnih akata253
Kako realizacija razvojnih projekata u pravilu ima uticaja na životnu sredinu (vode) isti
podliježu obavezi pribavljanja vodnog akta (aktivnosti za koje se obavezno pribavljaju vodni
akti utvrđene su članom 109. Zakona o vodama). Nadležnost za izdavanje vodnih akata
propisana je članom 139. Zakona o vodama. Izdavanje vodnih akata u nadležnosti je Agencija
za vode i kantonalnih ministarstava nadležnih za vode. Aktivnosti za koje je nadležna
Agencija za vode propisane su članom 139. stav 1. Zakona o vodama, dok su aktivnosti za
koje je nadležno kantonalno ministarstvo propisane članom 139. stav 2. Zakona o vodama.
Članom 38. Zakona o vodama uređeno je pitanje konsultovanja javnosti prilikom izrade Plana
upravljanja vodama vodnog područja (obavještavanje javnosti o početku pripreme Plana,
rokovi za dostavljanje prijedloga pravnih i fizičkih lica o pitanjima koja se odnose na Plan,
rok za prezentaciju periodičnih izvještaja o toku pripreme Plana, obaveza i rok javnog
objavljivanja nacrta Plana, rok za dostavljanje primjedbi na nacrt Plana, obaveza i rok za
„Službene novine FBiH“, br. 2/06, 72/07
“Službene novine Kantona Sarajevo”, broj 8/11
253
„Službene novine FBiH“, br. 6/08,57/09,72/09, čl. 8. do 10.
251
252
149
pripremu izvještaja koji sadrži usvojene odnosno odbijene primjedbe sa obrazloženjem. Na
osnovu odrebi člana 164. Zakona o vodama osnovana su:
- Savjetodavno vijeće Vodnog područja rijeke Save (Rješenje o osnivanju254) i
- Savjetodavno vijeće Vodnog područja Jadranskog mora (Rješenje o osnivanju,
„Službene Novine Federacije BiH“, broj 80/09).
Savjetodavna vijeća formirana su prema sljedećim kriterijim: Vladu Federacije predstavlja pet
članova preme nadležnostima i interesima za pitanje voda, svaki kanton sa vodnog poručja
predstavlja jedan član s tim da, predstavnici korisnika voda čine najmanje jednu trećinu
članova vijeća, nevladine organizacije sa Vodnog područja predstavljaju najmanje tri člana i
naučne intitucije sa Vodnog područja koje se bave problematikom voda, okoliša i drugih
sličnih oblasti najmanje tri člana.
Brčko distrikt BiH
Članom 30 Zakona o zaštiti životne sredine Brčko distrikta BiH su navedene odredbe koje se
odnose na učešće javnosti u postupku donošenja odluka iz ovog Zakona. Javnost se uključuje
prilikom donošenja odluka iz oblasti životne sredine u procesu izdavanja ekoloških dozvola,
kao i planova, programa i drugih važnih strateških dokumenata koji se tiču oblasti životne
sredine.
5. Da li je vaša zemlja ratifikovala Arhušku konvenciju o pristupu informacijama,
učešću javnosti i dostupnosti pravosuđa u pitanjima koja se odnose na životnu sredinu?
Ako nije, koji je planirani vremenski rok za njenu ratifikaciju?
Bosna i Hercegovina je u rujnu 2008. godine ratificirala Aarhusku Konvenciju o pristupu
informacijiama, učešću javnosti u donošenju odluka i pristupu pravosuđu u pitanjima koja se
tiču okoliša255.
6. Da li je vaša zemlja ratifikovala ESPOO Konvenciju o procjeni uticaja na životnu
sredinu u prekograničnom kontekstu (ESPOO Konvencija) i ako jeste, na koji način se
obezbjeđuje realizacija prekograničnih konsultacija? Koji je vremenski rok predviđen
za prekogranične konsultacije? Ukoliko vaša zemlja nije članica ESPOO Konvencije,
koji je planirani vremenski period za njenu ratifikaciju? Koje mjere postoje na
državnom nivou za procjenu uticaja određenih projekata na životnu sredinu? U kojoj
fazi projekata treba izvršiti tu procjenu? Koliko često su projekti odbijeni ili izmjenjeni,
kao rezultat ovih procjena?
BiH je ratificirala Konvenciju o procjeni uticaja na okoliš u prekograničnom kontekstu
(Espoo konvenciju) 03.09.2009. godine256. Prekogranične konsultacije se uređuju u direktnoj
komunikaciji sa zainteresiranom stranom (u 8 slučajeva smo to radili sa Republikom
Hrvatskom i do sada smo riješili tri predmeta, ostali predmeti su u postupku), a vremenski
okviri u kojima se vrši realizacija ovih aktivnosti definirana je entitetskim i DB
zakonodavstvom, te zakonodavstvom zainteresirane strane. Na državnom nivou ne postoje
definirane mjere za procjenu određenih projekata na životnu sredinu.
Republika Srpska
Realizacija prekograničnih konsultacija na osnovu dokumentacije o procjeni uticaja na
životnu sredinu, se vrši u skladu sa važećim zakonima o zaštiti životne sredine entiteta RS i
FBiH i BD BiH.
254
255
„Službene novine FBiH“, broj 77/09
„Službeni glasnik BiH“, broj 8/08
256
„Službeni glasnik BiH“, broj: 08/09
150
Međunarodna saradnja u slučajevima prekograničnog uticaja projekta na životnu sredinu
druge države se vrši kada za to postoji obaveza po osnovu ratifikacije međunarodnih ugovora
ili sporazuma, po principu reciprociteta ili na osnovu zvaničnih međudržavnih dogovora.
Rokovi predviđeni za prekogranične konsultacije u skladu su sa rokovima Espoo konvencije.
Postupak konsultacija vodi entitetsko ministarstvo nadležno za poslove zaštite životne
sredine. Nosilac projekta dužan je obavijestiti nadležno ministarstvo o potencijalno
značajnom prekograničnom uticaju projekta na životnu sredinu. Kada nadležno ministarstvo
ocijeni da projekat može imati značajan uticaj na životnu sredinu susjedne države, ili po
njihovom zahtjevu, određuje rješenjem obavezu izrade posebnog dijela studije o mogućim
uticajima na životnu sredinu.
7. Da li je vaša zemlja ratifikovala Protokol o Strateškoj procjeni uticaja na životnu
sredinu uz ESPOO Konvenciju? Ukoliko nije, koji je planirani vremenski period za
njegovu ratifikaciju? Koji se koraci preduzimaju da bi se uvela procjena uticaja planova
i programa na životnu sredinu, i da li se oni odnose i na politike i propise?
Protokol o Strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu uz ESPOO Konvenciju nije
ratificiran, a planirano je da proces ratifikacije započne u idućoj godini. Koraci koji se
preduzimaju definisani su entitetskom i DB legislativom, na način kako je to npr. opisano u
Federaciji BiH u nastavku odgovora:
Federacija BiH
Prema Zakonu o zaštiti okoliša FBiH i Zakonu o prostornom planiranju i korištenju zemljišta
na nivou FBiH organi nadležni za izradu dokumenata prostornog uređenja i organi nadležni
za izradu planova, programa i strategija iz oblasti: poljoprivrede, ribarstva, šumarstva,
energije, rudarstva i industrije, transporta, upravljanja otpadom, upravljanje vodama i
dokumenata čiji sadržaji mogu imati negativan uticaj na okoliš, dužni su izraditi strategijsku
procjenu okoliša.
Prilikom izrade Strateške procjene okoliša uzimaju se u obzir komponente okoliša, kvalitet
okoliša i uticaj na ljudsko zdravlje. Strateška procjena okoliša izrađuje se i kod donošenja
ekonomskih propisa koji mogu imati uticaj na okoliš (propisi o carini, porezima, obavezama
itd.).
U FBiH, strateška procjena okoliša (SEA) je obavezna za prostorne e u praksi primjenjuje
kroz planove i programe iz domena prostornog planiranja (Prostorni planovi), i propisana je
sljedećim pravnim aktima:
- Zakon o zaštiti okoliša FBiH257
- Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o zaštiti okoliša FBiH258
- Novi zakon o zaštiti okoliša Federacije BiH (u fazi izrade) – član 4., 51. i 52.
- Uredba o jedinstvenoj metodologiji za izradu planskih dokumenata259
8. Molimo ukratko opišite aktivnosti u kojima vaša zemlja učestvuje u okviru Evropske
agencije za životnu sredinu i Eionet-a?
BiH je zemlja koja nije članica, ali surađuje sa Evropskom agencijom za okoliš (EEA)/
Evropskom mrežom za informacije i opservacije okoliša (EIONET). BiH je poboljšala
izvještavanje podataka prema EEA, i trenutno dostavlja oko 65 % traženih podataka. BiH
učestvuje u Radnoj grupi UNECE za monitoring i procjenu okoliša koja pomaže zemljama u
tranziciji da ojačaju svoje kapacitete za monitoring i procjenu. Za potrebe regionalnog
"Službene novine FBiH", broj 33/03 – član 51. i 52.
"Službene novine FBiH", broj 38/09 – član 1., 14. i 15.
259
"Službene novine FBiH", broj 63/04 i 50/07 – član 13. stav 1. alineja 10.
257
258
151
projekta „Building Shared Environmental Information System elements in the West Balkan
countries based on the EEA Core Set of Indicators", Agencija za statistiku BiH je koordinirala
aktivnosti među relevantnim institucijama u zemlji u prikupljanju podataka za izračunavanje
EEA core set 37 indikatora, također vrši i ažuriranje već razvijenih indikatora. Aktivno učešće
Agencije za statistiku BiH ogleda se i u izradi EEA regionalne publikacije za zemlje
zapadnog Balkana (West Balkan Environmental core set of indicators, 2012). Aktivnosti po
ovim pitanjima koordiniraju se i vode od strane Fokal puointa za EEA, koji je institucionalno
i personalno smješten u FBiH.
Federacija BiH
Fokal Point za BiH (NFP – National Focal Point) vezano za aktivnosti u okviru Eionet-a i
saradnje sa Evropskom agencijom za okoliš (EEA) je Federalno ministarstvo okoliša i
turizma. Federalno mnistarstvo koordinira sve institucije (Nacionalni Referentne CentreNRC) za pojedine tematske oblasti i experte (Primary Contac Person). Jedna od najvažnijih
aktivnosti sistemu EIONET-a je godišnje slanje prioritetnih podataka (Priority Data Flow),
gdje je BiH u proteklom periodu saradnje (od 1998. godine) ima određene rezultate.
Institucije koje su privremeno i nezvanično, do uspostave formalnog sistema i odgovarajuće
Agencije za okoliš, uključene u odgovarajuće tematske aktivnosti Eioneta su sljedeće:
za vode:
- Federalni hidrometeorološki zavod,
- Agencija za vodno područje rijeke Save
- Agencija za vodno područje Jadranskog mora
za kvalitet zraka:
- Federalni hidrometeorološki zavod,
za zemljište:
- Federalni agropedološki zavod i Poljoprivredno-prehrambeni fakultet Sarajevo,
za otpad:
- Federalni zavod za statistiku,
za prirodu i biodiverzitet:
-Prirodno-matematički fakultet-CEPRES
Federalni hidrometeorološki zavod redovno, na godišnjem nivou, obrađuje i šalje podatke o
kvaliteti zraka sa svih stanica u BiH sa kojih uspije prikupiti validne podatke. Podaci se šalju
putem računalnog programa DEM. Izvještaji o koncentracijama ozona se šalju i mjesečno, u
periodu od aprila do septembra svake godine.
Od 2001. godine Federalni hidrometeorološki zavod igra ulogu Nacionalnog referentnog
centra (National Reference Center - NRC) za vode za BiH, u EIONET sistemu izvještavanja
Evropske agencije za okoliš (European Environmental Agency - EEA). U saradnji sa
agencijama za vodna područja iz FBiH i Agencijama za vode oblasnog sliva iz RS (Agencije
za vode u BA Eionet strukturi predstavljaju „Main Component Elements“), prikupljaju se
podaci i rade redovni godišnji izvještaji za:
 kvalitet površinskih vodotoka - River quality (EWN-1),
Podaci o rijekama prikupljaju se redovno na godišnjoj bazi kroz proces EEA WISESoE. Ovaj proces ranije je bio poznat kao EUROWATERNET (EWN) and EIONETWater. Prikupljaju se i šalju sljedeći podaci:
 fizičke karakteristike monitoring stanica;
 kemijski parametri – nutienti i organske materije;
 opasne materijeu rijekama.
 kvalitet jezera - Lake quality (QWN-2)
152
Podaci o rijekama prikupljaju se redovno na godišnjoj bazi kroz proces EEA WISESoE. Ovaj proces ranije je bio poznat kao EUROWATERNET (EWN) and EIONETWater. Prikupljaju se i šalju sljedeći podaci:
 fizičke karakteristike monitoring stanica;
 kemijski parametri – nutienti i organske materije;
 opasne materijeu jezerima.
 kvalitet podzemnih voda - Groundwater quality (EWN-3)
Podaci o podzemnim vodama prikupljaju se redovno na godišnjoj bazi kroz proces
EEA WISE-SoE. Ovaj proces ranije je bio poznat kao EUROWATERNET (EWN)
and EIONET-Water. Prikupljaju se i šalju sljedeći podaci:
 fizičke karakteristike monitoring stanica;
 kemijski parametri – nutienti i organske materije;
 opasne materije u jezerima.
 kvalitet morske vode - Marine data (ME-1)
Podaci o moru prikupljaju se redovno na godišnjoj bazi kroz proces EEA WISE-SoE.
Ovaj proces ranije je bio poznat kao EUROWATERNET (EWN) and EIONET-Water.
Prikupljaju se i šalju sljedeći podaci:
 kvalitet vode za kupanje na tri plaže u Neumu, tokom ljetne sezone za kupanje;
 pronosi tereta nutrienata i opasnih materija rijeke Neretve u profilu Žitomislići.
Svi izvještaji rade se po EEA Uputstvu i u zahtijevanoj Excel formi, te u roku dostavljaju na
web portal EEA. Isti su dostupni za javnost na CDR portalu EEA.
9. Na koji način se uzima u obzir uticaj na stanište/vrste u postupcima procjene uticaja
na životnu sredinu?
Ovo pitanje reguliše se entitetskim i BD BiH zakonodavstvom, na način kako slijedi u
nastavku odgovora:
Republika Srpska
Zakon o zaštiti životne sredine RS je definisao proceduru procjene o uticaju nekog projekta
na životnu sredinu. Sadržaj dokumenata u proceduri procjene o uticaju na životnu sredinu je
definisan i Uredbom o sadržaju studije o uticaju na životnu sredinu, pored napred navedenog
zakona koji pored ostalih aspekata razmatra i aspekt utvrđivanja staništa određenih vrsta,
mogućih uticaja sa prijedlogom mjera i aktivnosti koje mora investitor projekta preduzeti u
fazi projektovanja, izgradnje, tokom rada postrojenja kao i nakon zatvaranja.
Federacija BiH
Zaštita i očuvanje staništa/vrsta u postupcima procjene uticaja na okoliš propisano je u
poglavlju IX. Zakona o zaštiti okoliša Federacije BiH260 i Zakon o izmjenama i dopunama
Zakona o zaštiti okoliša FBiH261.
Brčko distrikt BiH
U postupku izdavanja ekološke dozvole, nadležni organ propisuje mjere kako bi se zaštitila
određena staništa i vrste. Takođe u postupku izrade Studije o procjeni uticaja na životnu
sredinu detaljno se obrađuje ta oblast od strane angažovanih experata, gdje se tačno moraju
definisati uticaji i zaštita određenih staništa i vrsta.
260
261
"Službene novine FBiH", broj 33/03
"Službene novine FBiH", broj 38/09
153
10. Da li vaša zemlja ima Sistem procjene regulatornog uticaja ili uticaja na održivost,
koja daje procjenu ekonomskih, socijalnih i ekoloških uticaja važnijih javnih politika u
jedinstvenom integrisanom procesu?
Postoji osnova za institucionalizovanu procjenu uticaja propisa na nivou države koja se
zasniva na Jedinstvenim pravilima za izradu pravnih propisa u institucijama BiH, koji su
usvojeni od Parlamenta BiH, u januaru 2005. godine. Prema članu 65. (Procjena finansijskih
sredstava i dobiti) od predlagača se traži da predstavi uticaj očekivanih troškova i koristi od
uvođenja propisa kao i potencijalne alternative datom propisu. Takođe, ukoliko je potrebno
procjena treba obuhvatiti i sve ekonomske troškove koje snose preduzeća, građani i drugi
nivoi vlasti ovlašteni za provođenje propisa, troškove odabira politike i administrativnih
formalnosti, te administrativne i fiskalne troškove uvođenja propisa kao i vanregulativne
alternative koje uključuju troškove provođenja propisa. To se uređuje i entiteskim i DB
propisima, kako je objašnjeno u daljem tekstu odgovora.
Republika Srpska
Strategijom regulatorne reforme i uvođenja procesa procjene uticaja propisa u RS za period
od 2012. do 2015. godine iz 2012.godine utvrđeno je uvođenje obaveznog procesa procjene
uticaja propisa RS tj. obavezne primjene kratke metodologije procesa procjene uticaja propisa
prilikom izrade propisa i primjena proširene metodologije, za one zakone za koje Vlada RS
donese odluku, kao i jačanje institucionalnih kapaciteta za provođenje regulatorne reforme
(jačanje tijela za procjenu uticaja propisa u Vladi RS, obuke državnih službenika i ostalih
zainteresovanih učesnika o procjeni uticaja propisa i koordinacija na uspostavljanju
institucionalne saradnje za provođenje. U skladu sa Odlukom o postupku i kriterijumima
kontrole i procjene uticaja zakona, drugih propisa i opštih akata na uvođenje novih, izmjenu
ili ukidanje postojećih formalnosti koje opterećuju privredno poslovanje262 i Poslovnikom o
radu Vlade RS, Ministarstvo za ekonomske odnose i regionalnu saradnju daje obavezno
mišljenje o uticaju zakona, drugih propisa i opštih akata kojima se uvode nove, mijenjaju ili
ukidaju postojeće formalnosti, a kontrola se vrši s ciljem da se identifikuju administrativna
opterećenja koja utiču na otpočinjanje i obavljanje privrednih aktivnosti.
Zakonom o zaštiti životne sredine RS propisana je obaveznost procjene uticaju na životnu
sredinu, tj. razmatranje održivosti nekog projekta s obzirom na definisane aspekte životne
sredine sa prijedlogom ekonomskih, socijalnih i ekoloških mjera za održivost projekta. U
proceduri procjene nekog praojekta na životnu sredinu, pored navedenih uticaja razmatraju se
i svi drugi relevanti pozitivni i negativni uticaji, kao integralni deo procjene u svojstvu
održivosti nekog projekta. Zakon definiše i uključivanje i drugih nadležnih institucija u
sagledavanju uticaja nekog projekta na životnu sredinu.U postupku razmatranja i odlučivanja
o zahtjevu za prethodnu procjenu uticaja, ministarstvo je obavezno da dostavi kopiju zahtjeva
i obezbijedi uvid u priložena dokumenta radi pribavljanja mišljenja organu uprave nadležnom
za poslove građenja u jedinici lokalne samouprave na čijem području bi se projekat izvodio, u
slučajevima kada je ministarstvo nadležno za izdavanje lokacijskih uslova i organima uprave i
organizacijama nadležnim za zaštitu elemenata životne sredine, koji izvođenjem projekta
mogu biti izloženi njegovom značajnom uticaju, i to:
1) organima nadležnim za zaštitu prirode,
2) organima nadležnim za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa,
3) organima nadležnim za poljoprivredu, šumarstvo, vodoprivredu,
4) organima nadležnim za zaštitu zdravlja,
5) drugim zainteresovanim organimai
262
„Službeni glasnik RS“, broj 61/09
154
v) organu nadležnom za zaštitu životne sredine drugog entiteta i Brčko distrikt BiH, ako je
riječ o projektu sa značajnim uticajem na životnu sredinu drugog entiteta ili Brčko distrikt
BiH, ili druge države.
Mišljenje se ministarstvu daje u roku od 30 dana od dana prijema kopije zahtjeva u pisanoj
formi, u vezi sa zahtjevom i o priloženoj dokumentaciji, posebno o obimu procjene uticaja i
sadržaju studije u vezi sa uticajem na elemente životne sredine za čiju zaštitu su nadležni,
ukoliko smatraju da je sprovođenje procjene uticaja potrebno.
Federacija BiH
U FBiH ne postoji Sistem procjene regulatornog uticaja ili uticaja na održivost, koji daje
procjenu ekonomskih, socijalnih i ekoloških uticaja važnijih javnih politika u jedinstvenom
integrisanom procesu.
11. Na koji način su koncepti održivosti životne sredine uključujući zaštitu staništa i
vrsta integrisani u politike energetskih sektora, uključujući poljoprivredu, rudarstvo,
turizam, ribarstvo i akvakulturu?
Pored zakonske legislative koja je na entitetskom i DB nivou, ovi koncepti se definiraju i kroz
strateške dokumente entiteta i DB na način kako je opisano u nastavku odgovora:
Republika Srpska
Koncept održivosti životne sredine sadržan je u politikama i usvojenim strateškim
dokumentima RS, kao što su: Strategija zaštite prirode iz 2011.godine, Strategija zaštite
vazduha iz 2011.godine, Strategija razvoja poljoprivrede u RS do 2015 godine iz
2006.godine, Strategija hemijske bezbjednosti RS od 2012. do 2016., Strategija razvoja
energetike RS do 2030. godine iz 2012.godine, Sektorske strategije razvoja industrije RS za
period 2009 -2013.godina, Strаtegija rаzvojа turizmа RS zа period 2011-2020. godine i
Strategija razvoja lokalne samouprave u RS za period 2009-2015. godina.
Strategijom razvoja energetike RS do 2030. godine razvoj energetike zasniva se na korišćenje
domaćih resursa, uključivanje obnovljivih izvora u podmirivanje potreba za energijom,
uvođenje i podsticanje mjera energetske efikasnosti, te primjenu savremenih energetskih
tehnologija, pritom uz obavezno očuvanje životne sredine, kao i smanjenje štetnih uticaja
energetskog sektora na okolinu u najmanjoj mogućoj mjeri. Jedan od strateških ciljeva
energetske strategije je osiguranje održivog razvoja energetskog sektora u uslovima
ograničene emisije gasova sa efektom staklene bašte. U cilju realizacije ciljevi strategije, pa i
navedenog, predviđeno je ubrzanje realizacije zakonskih, institucionalnih, organizacionih i
finansijskih mjera.
Strategija razvoja poljoprivrede u RS do 2015 godine iz 2006.godine definisane su politike
koje treba da proizvedu mjere kojima se stvara jednak ambijent za sve subjekte privređivanja
u sektoru poljoprivrede, ali prije svega ciljevi i mjere za optimalno korišćenje agrarnih resursa
(zemljišta, voda, šuma, genetskih potencijala i dr.), povećanje
produktivnosti i
konkurentnosti uz porast tehničko-tehnološkog nivoa i obaveznu zaštitu životne sredine –
održivi razvoj.
Zakonom o rudarstvu RS i Zakonom o geološkim istraživanjima RS definisane su mjere
obaveznog očuvanja životne sredine u sektoru rudarstva i postupcima geoloških istraživanja u
RS, kao i obaveza donošenja Strategije upravljanja mineralnim sirovinama, koja mora
sadržati i obezbijeđenje zaštite životne sredine u svim područjima rudarske djelatnosti i
upravljanja mineralnim sirovinama.
Zаkon o turizmu RS propisuje dа se plаnirаnje u oblаsti turizmа zаsnivа nа principimа
integrаlnog rаzvojа turizmа, nаčelimа održivog rаzvojа turizmа, obezbjeđenjа jedinstvenih
155
stаndаrdа zа pružаnje uslugа u turizmu i obezbjeđenje jedinstvenog registrа svih turističkih
subjekаtа i drugo. Održivim turizmom smаtrа se svаki vid turizmа koji doprinosi zаštiti
životne sredine, socijаlnom i ekonomskom integritetu i unаpređivаnju prirodnih, stvorenih i
kulturnih vrijednosti nа trаjnom osnovu. Nаrodnа Skupštinа RS je Odlukom od
23.06.2011.godine263 usvojilа Strаtegiju rаzvojа turizmа Republike Srpske zа period 20112020. godine u kojoj je je jedan od strаteških ciljevа i održivi rаzvoj turizmа, pri čemu je
nаglаšeno dа: „Zdrаvа životnа sredinа podrаzumijevа održivi rаzvoj i u okviru njegа
održivost turizmа, а podsticаnje tаkvog rаzvojа znаči аdekvаtаn odnos premа životnoj
sredini.“Tаkođe, Strаteškim ciljem: „Unаprjeđenje turističkog proizvodа bаzirаnog nа
održivom rаzvoju“, određeni su sljedeći operаtivni ciljevi koji se tiču zаštite životne sredine:
Zаštitа turističkih resursа i njihovа optimаlnа vаlorizаcijа pri čemu je kаo mjerа određeno
prikupljаnje podаtаkа i uspostаvljаnje bаze turističkih resursа; Rаzvoj turizmа u zаštićenim
područjimа pri čemu je kаo mjerа određeno izrаđivаnje plаnovа i progrаmа rаzvojа.
Zakonom o ribarstvu RS dijelom su definisane mjere o očuvanju prirodnih staništa i divlje
flore i faune, odnosno zaštita za posebna staništa, kao i zabrana aktivnosti hvatanja (lova) i
ubijanja vrsta koje bi mogle uzorkovati ozbiljan poremećaj ili nestanak određenih vrsta.
Federacija BiH
Koncept održivosti životne sredine uključujući zaštitu staništa i vrsta se na odgovarajući način
integrira u sektore energetike, poljoprivrede, turizma, ribarstva i akvakultura i dr. a što je na
odgovarajući način definirano Zakonom o zaštiti okoliša FBiH; Zakonom o zaštiti prirode
FBiH i u zakonima o postojećim zaštićenim područjima na području FBiH, kao i u Federalnoj
strategiji zaštite okoliša čiji je sastavni dio i Federalna strategija zaštite prirode. Za izradu
navedenih strategija na nivou FBiH, kao odgovarajuća osnova korištena je Nacionalna
strategija biološke i pejsažne raznolikosti, sa akcionim planom (2008-2015).
Koncepti održivosti životne sredine uključujući zaštitu staništa i vrsta integrisani su u politiku
sektora rudarstva na način da u Zakonu o geološkim istraživanjima FBiH i Zakonu o
rudarstvu FBiH postoje jasne i precizne odredbe kojima je propisana obaveza zašite životne
sredine u fazi projektovanja, geoloških istraživanja, eksploatacije i nakon završene
eksploatacije obaveze tehničkih i bioloških rekultivacija eksploatisanih površina.
Također, zaštita staništa i vrsta integrisani su u politiku energetskog sektora na način da
zakonski okvir Federacije propisuje izradu studije izvodljivosti u kojoj je obavezna procjena
uticaja na okoliš, prilikom izgradnje, rekonstrukcije i zatvaranja energetskih objekata.
Brčko distrikt BiH
Zakon o zaštiti životne sredine, Zakon o zaštiti prirode Brčko distrikta je definisao odredbe
održivog razvoja a koncepte održivog razvoja sadrži i Strategija razvoja Brčko distrikta u
kojoj je obrađeno pet strateških ciljeva.
12. Koji je uobičajeni standard odgovornosti kada dođe do štete pričinjene životnoj
sredini (objektivna odgovornost ili odgovornost zasnovana na principu krivice)? Kakvo
je trenutno shvatanje naknade štete u ovoj oblasti i kako ono funkcioniše: postoje li
pravila o šteti pričinjenoj licima (fizička povreda, materijalna šteta, ekonomski gubitak,
itd.) „putem uticaja životne sredine“, pravila o „čistoj ekološkoj šteti“ ili pravila koja se
odnose na oba slučaja, ili uopšte ne postoje nikakva pravila u ovoj oblasti? Kako se
trenutno postupa u slučaju „čiste ekološke štete“, posebno u slučaju štete pričinjene
zaštićenim vrstama i njihovim prirodnim staništima, štete nanijete vodi i zemljištu, i
kako se to riješava? U slučaju da postoje pravila o „čistoj ekološkoj šteti“: da li postoje
mjere zasnovane na ekološkoj odgovornosti kojima je cilj sprječavanje i naknada
263
,,Službeni glаsnik RS,, broj 68/11
156
ekološke štete? Ukoliko ne postoje, da li se planira usvajanje takvih mjera u skoroj
budućnosti? U kojoj mjeri postoje zakonske obaveze koje se odnose na odgovorne
operatore koji vrše određene opasne aktivnosti (kao i na ostale strane u procesu i
nadležne organe vlasti) u cilju saniranja ekološke štete nanijete zaštićenim vrstama i
prirodnim staništima, vodi ili zemljištu, neovisno od privatnih potraživanja naknada?
Republika Srpska
U skladu Zakona o zaštiti životne sredine RS zagađivač koji prouzrokuje zagađenje životne
sredine odgovara za nastalu štetu po načelu objektivne odgovornosti. Za zagađivanje životne
sredine odgovorno je i pravno i fizičko lice koje je nezakonitim ili nepravilnim djelovanjem
omogućilo ili dopustilo zagađivanje životne sredine.
Kakvo je trenutno shvatanje naknade štete u ovoj oblasti i kako ono funkcioniše: postoje li
pravila o šteti pričinjenoj licima (fizička povreda, materijalna šteta, ekonomski gubitak, itd.)
„putem uticaja životne sredine“, pravila o „čistoj ekološkoj šteti“ ili pravila koja se odnose
na oba slučaja, ili uopšte ne postoje nikakva pravila u ovoj oblasti?
Poglavljem 11 Zakona o zaštiti životne sredine RS regulisana je građanska odgovrnost za
štetu nanesenu životnoj sredini. Članovima 118-120. propisana je obaveza pravnih i fizičkih
lica da u obavljanju svoje aktivnosti osiguraju zaštitu životne sredine, te odgovornosti i
obaveze zagađivača.
Naročito su značajne odredbe čl. 121-124. koje propisuju obavezu zagađivača odgovornog za
štetu nanesenu životnoj sredini i prostoru da snosi troškove procjene štete i njenog uklanjanja,
kao i odgovornost pravnog lica, koje se bavi djelatnošću opasnom po životnu sredinu, za štetu
nanesenu tom djelatnošću ljudima, imovini i životnoj sredini, finansijske garancije i izuzeci
od odgovornosti. Pod djelatnostima opasnim po životnu sredinu podrazumijevaju se:
upravljanje lokacijama koje su opasne za životnu sredinu (rudnici, nalazišta nafte ili rafinerije,
postrojenja za snabdijevanje plinom i taljenje, termoelektrane, koksne peći, postrojenja za
proizvodnju i obradu metala i minerala, hemijska postrojenja, postrojenja za tretman,
spaljivanje i skladištenje otpada, postrojenja za tretman otpadnih voda, klaonice, bojare i
kožare, postrojenja za proizvodnju papira, brane i gasovodi ili naftovodi),oslobađanje
genetički modifikovanih organizama ioslobađanje mikroorganizama.
Svako lice koje pretrpi štetu ima pravo na naknadu štete, a zahtjev za naknadu štete može se
podnijeti neposredno odgovornom licupostrojenja ili osiguravačuodgovornog lica kod koga je
nastalašteta.
Ako je više zagađivača odgovorno za štetu nanesenu životnoj sredini, a udio pojedinih
zagađivača nije moguće odrediti, troškove snose solidarno. Postupak pred sudom za naknadu
štete je hitan, a RS zadržava pravo na naknadu štete ako nema drugih lica koja imaju to pravo,
a na sva pitanja o odgovornosti za štetu nanesenu životnoj sredini koja nisu posebno uređena
ovim zakonom shodno se primjenjuju odredbe propisa kojim se regulišu obligacioni odnosi.
Na pitanja o odgovornosti za štetu nanesenu životnoj sredini koja nisu posebno uređena ovim
zakonom primjenjuju se opšta pravila Zakona o obligacionim odnosima RS.
Kako se trenutno postupa u slučaju „čiste ekološke štete“, posebno u slučaju štete pričinjene
zaštićenim vrstama i njihovim prirodnim staništima, štete nanijete vodi i zemljištu, i kako se to
riješava? U slučaju da postoje pravila o „čistoj ekološkoj šteti“: da li postoje mjere
zasnovane na ekološkoj odgovornosti kojima je cilj sprječavanje i naknada ekološke štete?
Ukoliko ne postoje, da li se planira usvajanje takvih mjera u skoroj budućnosti?
Zakon o zaštiti životne sredine je definisao obaveze odgovornog lica u slučaju pričinjene
ekološke štete. U članu 122 se navodi da pravno lice koje se bavi djelatnošću opasnom po
157
životnu sredinu, odgovorno je za štetu nanesenu tom djelatnošću ljudima, imovini i životnoj
sredini. Djelatnosti opasne po životnu sredinu su one djelatnosti koje predstavljaju značajan
rizik za ljude, imovinu ili životnu sredinu, i to:
a) upravljanje lokacijama koje su opasne za životnu sredinu,
b) oslobađanje genetički modifikovanih organizama i
v) oslobađanje mikroorganizama.
Ukoliko više lica na istoj
zajedničkuodgovornost za štetu.
lokaciji
obavlja
opasnu
djelatnost,
onda
snose
Krivičnim zakonom RS propisane su sankcije za izvršenje krivičnih djela protiv životne
sredine, i to između ostalog za: zagađivanje životne sredine, zagađivanje životne sredine
otpadom, uništenje ili oštećenje zaštićenog prirodnog dobra, neizvršenje odluke o mjerama
zaštite životne sredine.
Zakon o zaštiti životne sredine ne sadrži odredbe koje se odnose na „čistu ekološku štetu“, ali
reguliše pitanje odgovornosti kojima je cilj sprečavanje i naknada ekološke štete kao što je
navedeno u članu 122.ovoga zakona.
Zakonom o vodama propisane su odgovornosti prilikom zagađenja voda. Članom 64. Zakona
o vodama propisane su obaveze i odgovornosti operatera u slučaju akcidenata. Ako je
nastupila opasnost od zagađenja vode operator odmah mora preduzeti sve potrebne mjere za
sprečavanje ili ublažavanje uticaja prouzrokovanih akcindentom, te spriječiti ponovni
nastanak akcidenta, a zatim bez odlaganja obavijestiti najbližu policijsku stanicu, vodnu
inspekciju ili Agenciju za vode. Nadležna Agencija za vode neposredno po saznanju o
zagađenju vode ili nastanku opasnosti od zagađenja preduzima mjere za otklanjanje ili
sprječevanje zagađenja (stav 4.). Troškove preduzetih mjera snosi pravno lice i fizičko lice
čija je radnja ili propuštanje radnje izazvalo zagađenje ili opasnost od zagađivanja (stav 8.).
Članom 76. Zakona o vodama predviđena je zaštita područja vodnih tijela namijenjenih zaštiti
za prirodu važnih vodnih vrsta, dok su članom 84. Zakona o vodama propisana ograničenja
koji se moraju propisati vodnim aktom u svrhu zaštite akvatičnih i poluakvatičnih
organizama.
Odredbama čl. od 161. do 164. Zakona o vodama propisani su uslovi i postupci za privremeno
i trajno oduzimanje vodnog akta, ako korisnik akta u roku određenom vodnim aktom ne obavi
radnju usljed koje nastupi neposredna opasnost po život i zdravlje ljudi, odnosno ako su
uslovi iz vodnog akta bitno prekršeni ili ako aktivnost uzrokuje uticaje koji su zabranjeni
Zakonom o vodama.
Federacija BiH
Zakon o zaštiti okoliša Federacije BiH u Poglavlju XV "Odgovornost za štetu u okolišu"
detaljno obrađuje sljedeće segmente:
 Odgovornost za aktivnosti opasne po okoliš; odredbe propisuju direktnu (potpunu)
odgovornost za djelatnosti opasne za okoliš. Odgovoran je operator, tj. lice koje
preuzima rizik radi svog interesa i koji ima mogućnost da utiče na štetnu djelatnost.
 Pretpostavka uzročnosti; pretpostavka uzročnosti važi jedino za aktivnosti opasne po
okoliš. Za sve ostale zagađivače teret dokazivanja treba ostati u okviru općeg
građanskog zakona. Što se tiče problema vezanih za dokazivanje uzročnosti, operator
se može suočiti sa teškoćama da pronađe dokaz kojim dokazuje da zapravo nije
prouzrokovao štetu. Iz tog razloga teret dokazivanja u svrhu oslobađanja od
odgovornosti potencijalnog počinitelja, treba biti smanjen na podnošenje dokaza.
 Nadoknada za izazvanu štetu po okoliš; odredba obezbjeđuje postojanje odgovornosti
u slučaju da dobro iz okoliša ne može da se sanira. Pri procjeni vrijednosti tog dobra
158
ne treba samo uzeti u obzir njegovu ekonomsku vrijednost (slobodnu tržišnu
vrijednost) nego i ekološku vrijednost.
 Finansijske garancije operatora koji se bavi djelatnostima opasnim po okoliš; Svaki
operator koji obavlja djelatnost opasnu po okoliš dužan je da preduzme mjere opreza
putem osiguranja ili da na neki drugi način obezbijedi sredstva, tako da može
nadoknaditi štetu za koju je odgovoran.
 Pravo na informiranje od strane operatora; Pravo na informacije služi sakupljanju
podataka potrebnih za podnošenje tužbe radi utvrđivanja odgovornosti.
 Izuzeci od odgovornosti, odredbama se navode razlike koje obično predviđaju zakoni
o direktnoj odgovornosti. Sličnost je u tome da operator ne može odgovarati za štetu
jer nije u mogućnosti da kontrolira rizik. U svim slučajevima, međutim, se zahtijeva
od operatora, da čak i u takvim specijalnim situacijama, on poduzme sve prikladne
mjere bezbjednosti.
Zakonom o vodama propisane su odgovornosti nastanka štete okišu (vodama). Tako su
članom 61. Zakona o vodama propisane obaveze i odgovornosti operatora u slučaju
akcidenata. Ako je nastupila opasnost od zagađenja vode operator odmah mora preduzeti sve
potrebne mjere za sprječavanje ili ublažavanje uticaja prouzrokovanih akcidentom, te
spriječiti ponovni nastanak akcidenta, a zatim bez odlaganja obavijestiti najbližu policijsku
upravu, vodnu inspekciju, federalnu inspekciju nadležnu za okoliš, Agenciju za vode ili
operativni centar civilne zaštite (stav 1.). Nadležna Agencija za vode neposredno po saznanju
o zagađenju vode ili nastanku opasnosti od zagađenja preduzima mjere za otklanjanje ili
sprječavanje zagađenja (stav 4.). Troškove preduzetih mjera snosi pravno lice i fizičko lice
čija je radnja ili propuštanje radnje izazvalo zagađenje ili opasnost od zagađenja (stav 8.).
Članom 79. Zakona o vodama propisana su ograničenja koji se moraju propisati vodnim
aktom u svrhu zaštite akvatičnih i poluakvatičnih organizama i to:
 održavanje uvjeta za njihovu reprodukciju,
 održavanje odgovarajućih uvjeta u njihovim zimskim skloništima,
 održavanje ostalih uvjeta vezanih za njihovo održanje i razvoj, uključujući njihovu
zamjenu i obogaćivanje,
 očuvanje postignutih ciljeva kvaliteta vode
Odredbama čl. od 135. do 138. Zakona o vodama propisani su uvjeti i postupci za privremeno
i trajno oduzimanje vodnog akta, ako korisnik akta u roku određenom vodnim aktom ne obavi
radnju usljed koje nastupi neposredna opasnost po život i zdravlje ljudi, odnosno ako su uvjeti
iz vodnog akta bitno prekršeni ili ako aktivnost uzrokuje uticaje koji su zabranjeni Zakonom o
vodama.
U 2011. godini broj podnesenih (prekršajnih i krivičnih) prijava za bespravne radnje
pričinjene u šumama iznosio je 5.942 a presuđeno je 1.513 što iznosi 26,00%.
Od ukupne štete po prijavama u iznosu od 360.639,00 KM u 2011. godini naplaćen je iznos
od 21.064,60 KM ili 6,00%, dok je iznos kazni po prijavama za FBiH zabilježen u visini od
1.437.408,10 KM.
Broj podnesenih i presuđenih prijava za period od 2007. do 2011. godine (bespravne sječe,
bespravni promet, uzurpacije i drugo) naveden je u odgovoru na pitanje broj 13 iz poglavlja
opšta politika u oblasti životne sredine.
159
Brčko distrikt BiH
U skladu sa Zakonom o zaštiti životne sredine Brčko distrikta BiH (Poglavlje XVIGrađanska odgovornost za štetu nanesenu životnoj sredini) definisana je odgovornost i
obaveza fizičkih i pravnih lica za štetu koju nanesu životnoj sredini (članovima 99-107).
B. Kvalitet vazduha
13. Da li postoje granične vrijednosti ili ciljne vrijednosti kvaliteta vazduha za
konkretne atmosferske zagađujuće materije? Ako postoje, koje su to vrijednosti?
Na nivou entiteta i BD BiH postoje definisane vrijednosti kvaliteta vazduha koje se mjere. Te
vrijednosti su definisane entitetskim i BD BiH zakonodavstvom i prikazane su na način kako
je predstavljeno u nastavku odgovora:
Republika Srpska
U skladu sa Zakonom o zaštiti životne sredine264 donesen je „Pravilnik o graničnim
vrijednostima kvaliteta vazduha“265 kojim su propisane granične vrijednosti kvaliteta vazduha
i ciljne vrijednosti kvaliteta vazduha, kao indikatori planiranja kvaliteta vazduha u prostoru, te
pragovi upozorenja i pragovi/granice uzbune za pravovremeno djelovanje u slučaju
kratkotrajnih pojava nedozvoljeno zagađenog vazduha. Ovim pravilnikom se reguliše sadržaj
sljedećih materija u atmosferskom vazduhu: SO2, NO2, NOX, LČ10, ULČ, DIM, O3, CO,
Pb, Cd, Zn.
a) Granične vrijednosti vazduha - GVV
Zagađujuća
Period uzorkovanja Prosječna godišnja
Visoka vrijednost
materija
vrijednost (µg/m3)
(µg/m3)
SO2
1 čas
90
500 (napomena 1)
SO2
24 časa
90
240 (napomena 2)
NO2
1 čas
60
300 (napomena 3)
NO2
24 časa
60
140 (napomena 2)
LČ 10
24 časa
50
100 (napomena 2)
ULČ
24 časa
150
350 (napomena 2)
Dim
24 časa
30
60 (napomena 2)
CO
8 časa
10.000
O3
8 časa
150 (napomena 4)
Napomena 1: ne bi trebalo da bude prekoračena više od 24 puta u kalendarskoj godini
Napomena 2: ne bi trebalo da bude prekoračena više od 7 puta u kalendarskoj godini (98-i percentil)
Napomena 3: ne bi trebalo da bude prekoračena više od 18 puta u kalendarskoj godini
Napomena 4: ne bi trebalo da bude prekoračena više od 21 put u kalendarskoj godini (98-i percentil)
Granične vrijednosti – GV sastojaka lebdećih čestica iznose:
Sastojak
Period uzorkovanja Prosječna godišnja
vrijednost (µg/m3)
Olovo – Pb
24 časa
2
Kadmij – Cd
24 časa
0,04
Mangan – Mn
24 časa
2
Sulfati – SO424 časa
50
Natrij-fluorid
24 časa
100
264
265
Visoka vrijednost
(µg/m3)
100
200
''Službeni glasnik RS'', broj 53/02
''Službeni glasnik RS'', broj: 39/05
160
Granične vrijednosti vazduha- GVV za sediment (taložni prah) su:
Zagađujuća materija
Period uzorkovanja Prosječna godišnja
Visoka vrijednost
vrijednost (mg/m2d) (mg/m2d)
Taložni prah - ukupno
jedan mjesec
200
350 (napomena 1)
Pb u taložnom prahu
jedan mjesec
0,1
Cd u taložnom prahu
jedan mjesec
0,002
Zn u taložnom prahu
jedan mjesec
0,4
Tl u taložnom prahu
jedan mjesec
0,002
Napomena 1: odnosi se na mjesec u godini sa najvišim vrijednostima depozicije / taloga.
Granične vrijednosti vazduha- GVV u cilju zaštite ekosistema su:
Zagađujuća materija
Period uzorkovanja Prosječna godišnja
Visoka vrijednost
vrijednost (µg/m3)
(µg/m3)
SO2
kalendarska godina i 20 (napomena 1)
zima
Nox
kalendarska godina
30
O3
pet godina
18000 (napomena 2)
Napomena 1: period od 1. oktobra do 31. martaNapomena 2: Odnosi se na zbir časovnih prekoračenja
vrijednosti od 80 mikrograma/m3 x h (g/m3 x h) u periodu maj – juli u toku pet godina
b) Ciljne vrijednosti vazduha– CVV
Zagađujuća
Period uzorkovanja
Prosječna godišnja
Visoka vrijednost
materija
vrijednost (µg/m3)
(µg/m3)
SO2
1 čas
60
350 (Napomena 1)
SO2
24 časa
60
160 (Napomena 2)
NO2
1 čas
40
200 (Napomena 3)
NO2
24 časa
40
90 (Napomena 2)
LČ10
24 časa
40
60 (Napomena 3)
ULČ
24 časa
75
120 (Napomena 2)
O3
8 časova
120 (Napomena 3)
Napomena 1: Ne bi trebalo da bude prekoračeno više od 24 puta u kalendarskoj godini
Napomena 2: Ne bi trebalo da bude prekoračeno više od 7 puta u kalendarskoj godini (98-i percentil)
Napomena 3: Ne bi trebalo da budu prekoračene više od 25 dana u toku godine u prosjeku u tri godine
Ciljne vrijednosti vazduha – CVV sastojaka lebdećih čestica su:
Sastojak
Period uzorkovanja
Olovo – Pb
Kadmij – Cd
Mangan – Mn
Sulfati – SO4-
24 časa
24 časa
24 časa
24 časa
Prosječna godišnja
vrijednost (µg/m3)
1
0,01
1
-
Visoka vrijednost
(µg/m3)
-
c) Pragovi upozorenja
Pragovi upozorenja su vrijednosti za 20 % niže od vrijednosti pragova uzbune iz člana
16. ovog Pravilnika
Zagađujuća
Materija
SO2
Nox
O3
Period uzorkovanja
1 čas
1 čas
1 čas
Prosječna godišnja
Vrijednost (µg/m3)
-
Visoka vrijednost
(µg/m3)
500 (Napomena)
400 (Napomena)
240 (Napomena)
d) Pragovi uzbune
Napomena: ako su vrijednosti prekoračene u najmanje tri uzastopna časa.
161
U skladu sa Zakonom o zaštiti vazduha266 za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju
priprema „Uredbu o uslovima za monitoring kvaliteta vazduha na teritoriji RS“ i „Uredbu o
kontroli i vrijednosti kvaliteta vazduha“. Do donošenja navedenih uredbi na snazi su
prethodno navedene.
Federacija BiH
U FBiH je po osnovu Zakona o zaštiti zraka267 donesen novi Pravilnik o načinu vršenja
monitoringa kvaliteta zraka i definiranju vrsta zagađujućih materija, graničnih vrijednosti i
drugih standarda kvaliteta zraka268kojim su utvrđene granične vrijednosti zagađujućih
materija u zraku, definisane gornja i donja granica ocjenjivanja kvaliteta zraka, privremene
granice tolerancije, odnosno tolerantne vrijednosti, pragovi upozorenja i ciljne vrijednosti za
određene zagađujuće materije, kriteriji za uspostavljanje mjernih mjesta, metodologija
mjerenja, mjerni postupci, način provjere kvaliteta mjerenja i tačnosti podataka, način obrade
i prikaz rezultata mjerenja i njihove usklađenosti sa propisanim normativima, sadržaj
izvještaja o izvršenim mjerenjima i rokovi dostavljanja podataka, način ocjenjivanja nivoa
zagađenosti, kao i rokovi za postepeno smanjivanje granica tolerancije, odnosno tolerantne
vrijednost.
Granične vrijednosti kvaliteta zraka utvrđene su za sumpor dioksid, azot dioksid,
suspendovane čestice (PM10 i PM2,5), olovo, benzen i ugljenmonoksid. Ciljne vrijednosti
kvaliteta zraka utvrđene su za suspendirane čestice PM2,5, prizemni ozon, arsen, kadmijum,
nikal i benzo(a)piren. Granične i ciljne vrijednosti su usklađene sa vrijednostima propisanih
Direktivom 2008/50 o kvalitetu zraka i čistijem zraku u Evropu i Direktivom 2004/107 o
arsenu, kadmiju, živi, niklu i policikličnim aromatičnim ugljikovodicima u zraku. Takođe,
pravilnik propisuje granične vrijednosti emisije i za druge zagađujuće materije koje nisu
regulirane navedenim direktivama, a koje zbog određenih industrijskih aktivnosti mogu biti
specifični parametri kvaliteta zraka u FBiH.
Granične i ciljne vrijednosti pojedinih zagađujućih materija koje su sastavni dio navedenog
Pravilnika, prikazane su dalje u tabelama:
Parametar
Period usrednjavanja
Granična vrijednost
Sumpor dioksid SO2
Jedan sat
350 µg/m3, ne
smije se prekoračiti
više od 24 puta u
jednoj kalendarskoj
godini
125 µg/m3, ne smije
se prekoračiti više od
3 puta u jednoj
kalendarskoj godini
50 µg/m3
Jedan dan
Kalendarska godina
Azot dioksid NO2
Jedan sat
Jedan dan
Kalendarska godina
200 µg/m3, ne
smije se prekoračiti
više od 18 puta u
jednoj kalendarskoj
godini
85 µg/m3
40 µg/m3
Rok za dostizanje
granične vrijednosti
1.januar 2021.godine
1.januar 2021.godine
1.januar 2021.godine
1.januar 2021.godine
1.januar 2021.godine
1.januar 2021.godine
''Službeni glasnik RS'', broj 124/11
„Sl. novine FBiH“, br. 33/03 i 04/10
268
„Sl. novine FBiH“, broj 01/12
266
267
162
čestice
PM2,5
Kalendarska godina
Kalendarska godina
50 µg/m3, ne smije se
prekoračiti više od 35
puta
u
jednoj
kalendarskoj godini
40 µg/m3
25 µg/m3
čestice
PM2,5
Kalendarska godina
20 µg/m3
1.januar 2021.godine
Jedan dan
Kalendarska godina
Kalendarska godina
Maksimalna dnevna
osmočasovna srednja
vrijednost
Jedan dan
Kalendarska godina
1 µg/m3
0,5 µg/m3
5 µg/m3
10 mg/m3
1.januar
1.januar
1.januar
1.januar
5mg/m3
3mg/m3
1.januar 2016.godine
1.januar 2016.godine
Sulfati u PM10
Jedan dan
Kalendarska godina
30 µg/m3
20 µg/m3
Hidrogen sulfid H2S
Jedan sat
7 µg/m3 ne smije biti
prekoračena više od 7
puta
tokom
kalendarske godine
5 µg/m3 ne smije biti
prekoračena više od 7
puta
tokom
kalendarske godine
2 µg/m3
3 µg/m3 ne smije biti
prekoračena više od 7
puta
tokom
kalendarske godine
1 µg/m3
PM10
Suspendovane
Stadijum1
Suspenovane
Stadijum 2
Olovo
Jedan dan
Benzen
Ugljenmonoksid (CO)
Jedan dan
Merkaptani
Kalendarska godina
Jedan dan
Kalendarska godina
Amonijak
Jedan dan
Fenoli
Kalendarska godina
Jedan dan
Hlorovodonik HCl izraženo kao
Cl-
Kalendarska godina
Jedan dan
Kalendarska godina
Gasoviti fluoridi izraženo kao F -
1.januar 2021.godine
1.januar 2021.godine
1.januar 2021.godine
2016.godine
2016.godine
2016.godine
2016.godine
100 µg/m3 ne smije
biti prekoračena više
od 7 puta tokom
kalendarske godine
30 µg/m3
100 µg/m3 ne smije
biti prekoračena više
od 7 puta tokom
kalendarske godine
50 µg/m3
200 µg/m3 ne smije
biti prekoračena više
od 7 puta tokom
kalendarske godine
100 µg/m3
Jedan dan
3 µg/m3 ne smije biti
prekoračena više od 7
puta
tokom
kalendarske godine
Kalendarska godina
1 µg/m3
163
Namjenska mjerenja
Hlor, akrilonitril, azbest i ukupne lebdeće čestice
Vrsta zagađujuće materije
Period usrednjavanja
Hlor Cl2
tri sata
jedan dan
kalendarska godina
kalendarska godina
jedan dan
kalendarska godina
Akrilonitril
Azbest
Ukupne lebdeće čestice
Maksimalna
koncentracija
100µg/m3
30µg/m3
0,5 µg/m3
200vl/m3
250µg/m3
90 µg/m3
dozvoljena
Ukupne taložne materije
Zagađujuća materija
Period uzorkovanja
Prosječna godišnja
vrijednost (mg/m2d)
Visoka vrijednost
(mg/m2d)
Taložni prah-ukupna
Pb u taložnom prahu
Cd u taložnom prahu
Zn u taložnom prahu
Tl u taložnom prahu
As u taložnom prahu
Ni u taložnom prahu
Hg u taložnom prahu
Jedan mjesec
Jedan mjesec
Jedan mjesec
Jedan mjesec
Jedan mjesec
Jedan mjesec
Jedan mjesec
Jedan mjesec
200
0,1
0,002
0,4
0,02
0,004
0,015
0,001
350
-
Čađ
Granična vrijednost
125 µg/m3
50 µg/m3
Period usrednjavanja
jedan dan
kalendarska godina
Ciljne vrijednosti za PM2,5, prizemni ozon, arsen, kadmijum, nikl i benzo(a)piren
Ciljna vrijednost za suspendovane čestice PM2,5
Period usrednjavanja
Ciljna vrijednost
Rok za postizanje ciljne vrijednosti
Kalendarska godina
25µg/m3
1.januar 2019.godine
Ciljna vrijednost za prizemni ozon
Period
računanja
prosječne vrijednosti
Cilj
Zaštita
ljudi
zdravlja
Zaštita vegetacije
Maksimalna
osmočasovna
vrijednost (2)
Od maja do jula
dnevna
srednja
Ciljna vrijednost
120µg/m3
se ne smije
prekoračiti u više od 25 dana
po kalendarskoj godini u toku
tri godine mjerenja (3)
Vrijednost AOT40 (izračunata
iz jednočasovnih vrijednosti)
18000µg/m3 ·h u toku pet
godina mjerenja (3)
Rok za postizanje ciljne
vrijednosti (1)
1.januar 2018.godine
1.januar 2018. godine
(1) Od tog datuma će se ocjenjivati usaglašenost sa ciljnim vrijednostima, odnosno,
podaci iz 2018. godine biće prvi podaci koji će se koristiti za određivanje
usaglađenosti u narednih tri do pet godina, u zavisnosti od potrebe.
164
(2) Izbor maksimalne dnevne osmočasovne srednje vrijednosti zasniva se na proučavanju
osmočasovnih uzastopnih prosjeka, izračunatih na osnovu jednočasovnih podataka i
ažuriranih svakog sata. Svaki tako izračunat osmočasovni prosjek pripisuje se danu u
kojem se utvrđivanje prosjeka završava, tj. prvi period računanja za svaki pojedinačni
dan je period od 17:00 h prethodnog dana do 01:00 h tog dana; posljednji period
računanja za svaki pojedinačni dan je period od 16:00 h do 24:00 h tog dana
(3) Ako trogodišnji ili petogodišnji prosjek ne može da se odredi na osnovu kompletnih i
skupova uzastopnih godišnjih podataka, minimalni godišnji podaci neophodni za
provjeru usaglašenosti sa ciljnim vrijednostima su:
- za ciljnu vrijednost u cilju zaštite zdravlja ljudi: validni podaci za period od jedne
godine,
- za ciljnu vrijednost u cilju zaštite vegetacije: validni podaci za period od tri godine.
Ciljne vrijednosti za arsen, kadmijum, nikl i benzo(a)piren
Zagađujuća materija
Ciljna vrijednost (1)
Arsen
Kadmijum
Nikl
6 ng/m3
5 ng/m3
20 ng/m3
Benzo(a)piren
1 ng/m3
(1)
Za prosječnu godišnju vrijednost ukupnog sadržaja suspendovanih čestica PM 10
Granične i ciljne vrijednosti kvaliteta zraka u FBiH postoje i određene su „Pravilnikom o
načinu vršenja monitoringa kvaliteta zraka i definiranju vrsta zagađujućih materija, graničnih
vrijednosti i drugih standarda kvaliteta zraka“269.
Brčko distrikt BiH
Pravilnikom o graničnim i ciljanim vrijednostima kvaliteta zraka, pragovima informisanja i
uzbune270 definisane su granične i ciljne vrijednosti kvaliteta vazduha za atmosferske
zagađujuće materije.
Članom 10. određene su:
(1) granične vrijednosti kvaliteta vazduha u cilju zaštite zdravlja ljudi
Zagađujuća
Materija
Period uzorkovanja
Granična
(µg/m3)
SO2
SO2
NO2
NO2
NO2
Benzen
LČ10
Dim
CO
O3
Pb u LČ10
Cd u LČ10
Mn u LČ10
1 sat
24 sata
1 sat
24 sata
Kalendarska godina
Kalendarska godina
24 sata
Kalendarska godina
8 sati
8 sati
Kalendarska godina
Kalendarska godina
Kalendarska godina
350
125
200
80
40
5
50
50
10.000
120
0,5
0,005
0,15
269
270
vrijednost
Maksimalna
vrijednost
(µg/m3)
500
300
120
60
10
75
75
16.000
1
-
dozvoljena
„Sl. novine FBiH“, br. 48/12
„Sl.glasnik BD BiH“ broj 18/11
165
SO4 u LČ10
SO4 u LČ10
As u LČ10
Ni u LČ10
H2S
H2S
H2S
NH3
NH3
LČ2,5
24 sata
Kalendarska godina
Kalendarska godina
Kalendarska godina
1 sat
24 sata
Kalendarska godina
24 sata
Kalendarska godina
Kalendarska godina
30
20
0,006
0,02
7
5
2
100
30
25
10
30
(2) Granična vrijednost zagađujuće materije SO2 za period uzorkovanja od 1 sat, ne smije biti
prekoračena više od 24 puta u toku jedne kalendarske godine.
(3) Granična vrijednost zagađujuće materije SO2 za period uzorkovanja od 24 sata, ne smije
biti prekoračena više od 3 puta u toku jedne kalendarske godine.
(4) Granična vrijednost zagađujuće materije NO2 za period uzorkovanja od 1 sat, iz ne smije
biti prekoračena više od 18 puta u toku jedne kalendarske godine.
(5) Granična vrijednost zagađujuće materije H2S za period uzorkovanja od 1 sat, iz ne smije
biti prekoračena više od 7 puta u toku jedne kalendarske godine.
(6) Granična vrijednost zagađujućih materija NO2, SO4 u LČ10, H2S i NH3 za period
uzorkovanja od 24 sata, ne smije biti prekoračena više od 7 puta u toku jedne kalendarske
godine.
(7) Granična vrijednost lebdećih čestica LČ10 za period uzorkovanja od 24 sata, ne smije biti
prekoračena više od 35 puta u toku jedne kalendarske godine.
(8) Granična vrijednost zagađujuće materije O3 ne smije biti prekoračena više od 21 puta u
toku jedne kalendarske godine.
Članom 11. određene su:
(1) granične vrijednosti vazduha za sediment, odnosno taložni prah su:
Zagađujuća
Materija
Period uzorkovanja
Granična
(mg/m2dan)
UTT
Pb u UTT
Cd u UTT
As u UTT
Ni u UTT
Tl u UTT
Kalendarska godina
Kalendarska godina
Kalendarska godina
Kalendarska godina
Kalendarska godina
Kalendarska godina
350
0,1
0,002
0,004
0,015
0,002
vrijednost
Maksimalna
dozvoljena
vrijednost
(mg/m2dan)
-
Članom 12. određene su:
(1) granične vrijednosti vazduha u cilju zaštite ekosistema su:
Zagađujuća
Materija
Period uzorkovanja
Granična
(µg/m3)
vrijednost
SO2
kalendarska godina i zima
20
Maksimalna
dozvoljena
vrijednost
(µg/m3)
-
Nox
kalendarska godina
30
-
O3
pet godina
18000
-
(2) Period uzorkovanja SO2 zimi se vrši od 1. oktobra do 31. marta.
166
(3) Količina zagađujuće materije O3 prekoračena je ukoliko je zbir satnih prekoračenja
vrijednosti veći od 80 mikrograma/m3 x h ( μg/m3h) u periodu od maja do jula u toku pet
godina.
Članom 13. određene su ciljane vrijednosti kvaliteta vazduha.
Vrijednost razlike između maksimalno dozvoljenih i graničnih vrijednosti zagađujućih
materija iz člana 10. ovog pravilnika umanjuje se za 10% svake naredne kalendarske godine,
počev od godine stupanja na snagu ovog pravilnika, kako bi u vremenskom periodu od 10
godina dostigla vrijednost 0.
Članom 14. određene su pragovi informisanja i vrijednosti uzbune
(1) Pragovi informisanja i vrijednosti uzbune su:
Zagađujuća materija
SO2
NO2
O3
Period uzorkovanja
1 sat
1 sat
1 sat
Prag informisanja (µg/m3)
180
Vrijednost uzbune (µg/m3)
500
400
240
(2) Vrijednosti uzbune moraju biti prekoračene u najmanje tri uzastopna sata.
14. Kakve su gore pomenute vrijednosti u odnosu na norme/smjernice SZO?
Smjernice SZO se inkorporiraju u zakonodavstvo entiteta i BD BiH, što se može vidjeti iz
odgovora kako slijedi:
Republika Srpska
Pravilnik o graničnim vrijednostima kvaliteta vazduha RS271je u veoma malom procentu
usklađen sa Evropskim standardima. Donošenjem Uredbe o uslovima za monitoring kvaliteta
vazduha, kojom će biti propisane granične vrijednosti za sumpor dioksid, azot dioksid,
suspendovane čestice, olovo, benzen i ugljen monoksid, kao i ciljne vrijednosti za
suspendovane čestice, prizemni ozon, arsen, kadmijum, nikl i benzo (a) piren, preuzeti će se
EU norme definisane Direktivom 2008/50/EC Evropskog parlamenta i Savjeta od 21. maja
2008. godine o kvalitetu ambijentalnog vazduha i čistijem vazduhu za Evropu i Direktivom
2004/107/EC Evropskog parlamenta i Savjeta o arsenu, kadmijumu, živi, niklu i policikličnim
aromatičnim ugljovodonicima u ambijentalnom vazduhu.
Federacija BiH
Pravilnik o načinu vršenja monitoringa kvaliteta zraka i definiranju vrsta zagađujućih
materija, graničnih vrijednosti i drugih standarda kvaliteta zraka272 po pitanju parametara
usklađen je sa Direktivom 2008/50 koja je uobzirila norme, smjernice i programe Svjetske
zdravstvene organizacije (WHO). U tabeli dalje date su vrijednosti WHO smjernica
vrijednosti kvaliteta zraka (Global update 2005-Summary of risk assessment) za suspendirane
čestice, azot dioksid, sumpor dioksid i ozon i važećeg propisa na nivou FBiH u svrhu
poređenja:
272
„Sl.novine FBiH“, broj 01/12
167
Zagađujuća materija
PM2,5 godišnja srednja vrijednost
PM2,5 24-satna srednja vrijednost
PM10 godišnja srednja vrijednost
PM10 24- satna srednja vrijednost
Ozon 8- satna srednja vrijednost
NO2 godišnja srednja vrijednost
NO2 1- časovna srednja vrijednost
SO2 24- časovna srednja vrijednost
SO2 10- minutna srednja vrijednost
WHO uputstva
10 µg/m3
25 µg/m3
20 µg/m3
50 µg/m3
100 µg/m3
40 µg/m3
200 µg/m3
20 µg/m3
500 µg/m3
Propis na nivou FBiH
25 µg/m3
40 µg/m3
50 µg/m3
120 µg/m3
40 µg/m3
200 µg/m3
125 µg/m3
350 µg/m3
(jedan sat)
Brčko distrikt BiH
Vrijednosti navedene u odgovoru BD BiH na pitanje broj 13. u dobrim dijelom su usklađene
sa smjernicama WHO.
15. Postoji li državni program za nadzor kvaliteta vazduha ili državni/regionalni/lokalni
planovi vezani za kvalitet vazduha? Ako postoje, da li su informacije o tome dostupne za
javnost i da li je javnost konsultovana vezano za program/planove? Koji je organ
nadležan za probleme u oblasti kvaliteta vazduha, a koji je odgovoran za razvijanje
strategija o kvalitetu vazduha?Postoji li nacionalni program monitoringa kvaliteta
vazduha? Da li postoje državni/regionalni/lokalni planovi monitoringa kvaliteta
vazduha? Ukoliko je to slučaj da li su te informacije dostupne javnosti i da li
jeprovedena javna konsultacija prilikom donosenja tih planova?
Ne postoji državni program za nadzor kvaliteta vazduha ili državni planovi vezani za kvalitet
vazduha. Na nižim nivoima, entiteti i DB, ova materija je regulisana na slijedeći način:
Republika Srpska
Praćenje kvaliteta vazduha u RS vrši se u okviru republičke i lokalne mreže. Republička
mreža mjernih stanica i/ili mjernih mjesta uspostavlja se za praćenje kvaliteta vazduha na
nivou RS i sastavni je dio praćenja kvaliteta životne sredine. Članom 9. Zakona o zaštiti
vazduha, u cilju efikasnog upravljanja kvalitetom vazduha propisana je uspostavljanje
jedinstvenog funkcionalnog sistema praćenja i kontrole stepena zagađenja vazduha u RS i
održavanja baze podataka o kvalitetu vazduha (u daljem tekstu: monitoring kvaliteta
vazduha). na osnovu „Pravilnika o monitoringu kvaliteta vazduha u RS“273Republički
hidrometeorološki zavod RS je ovlašten za uspostavljanje i izvođenje monitoringa vazduha.
Vrijednosti kvaliteta vazduha čine numeričke vrijednosti graničnih vrijednosti nivoa
zagađujućih materija u vazduhu, donje i gornje granice ocjenjivanja kvaliteta vazduha,
kritičnih nivoa, granica tolerancije i tolerantnih vrijednosti, ciljnih vrijednosti i dugoročnih
ciljeva zagađujućih materija u vazduhu, koncentracija opasnih po zdravlje ljudi i
koncentracija o kojima se izvještava javnost. Vlada RS, u cilju upravljanja kvalitetom
vazduha, na prijedlog ministarstva, propisuje vrijednosti kvaliteta vazduha.
Republička mreža se finansira iz budžeta RS i uspostavlja se u skladu sa propisom o kontroli
kvaliteta vazduha, kojim se određuje broj i raspored mjernih stanica i/ili mjernih mesta u
određenim zonama i aglomeracijama,kao i obim, vrsta i učestalost mjerenja i koji donosi
273
''Sl.glasnik RS'', broj: 39/05
168
Vlada na predlog ministarstva. O sprovođenju Programa kontrole kvaliteta vazduha u
republičkoj mreži se stara ministarstvo, a ocjenjivanje kvaliteta vazduha vrši se obavezno u
pogledu koncentracije sumpor-dioksida,azot-dioksida i oksida azota, suspendovane čestice
(PM10, PM2,5), olova,benzena i ugljen-monoksida, prizemnog ozona, arsena, kadmijuma,
nikla i benzo(a)pirena (u daljem tekstu: zagađujućih materija), a može i za druge zagađujuće
materije, koje su kao takve utvrđene relevantnim međunarodnim propisima. Praćenje kvaliteta
vazduha u republičkoj mreži, u okviru svojih nadležnosti, vrši Republički hidrometeorološki
zavod RS i ovlašćena pravna lica.
Republički hidrometeorološki zavod RS, obavlja monitoring kvaliteta vazduha u republičkoj
mreži stanica za monitoring kvaliteta vazduha. Praćenje kvaliteta vazduha može se obavljati i
namjenski indikativnim mjerenjima, na osnovu akta nadležnog organa za poslove zaštite
životne sredine kada je potrebno utvrditi stepen zagađenosti vazduha na određenom prostoru
koji nije obuhvaćen mrežom monitoringa kvaliteta vazduha. Republička mreža monitoringa u
RS još uvijek nije uspostavljena, a Republički hidrometeorološki zavod RS trenutno posjeduje
samo jednu automatsku stanicu za praćenje osnovnih parametara kvaliteta vazduha u
Banjaluci i to SO2,NO,NO2,NOx,CO,O3,PM10.
Privredna društva, druga pravna lica i preduzetnici koji u obavljanju djelatnosti utiču ili mogu
uticati na kvalitet vazduha dužni su da: obezbijede tehničke mjere za sprečavanje ili
smanjivanje emisija u vazduh; planiraju troškove zaštite vazduha od zagađivanja u okviru
investicionih i proizvodnih troškova; prate uticaj svoje djelatnosti na kvalitet vazduha;
obezbijede druge mjere zaštite, u skladu sa ovim zakonom i zakonima kojima se uređuje
zaštita životne sredine.
Jedinice lokalne samouprave na svojoj teritoriji uspostavljaju lokalnu mrežu mjernih stanica
i/ili mjernih mjesta za paćenje kvaliteta vazduha. Jedinica lokalne samouprave donosi propis
o kontroli kvaliteta vazduha na lokalnom nivou, kojim se određuje broj i raspored mjernih
stanica i/ili mjernih mjesta u određenim zonama i aglomeracijama,kao i obim, vrsta i
učestalost mjerenja uz prethodnu saglasnost ministarstva. Sredstva za realizaciju programa
kontrole kvaliteta vazduha u lokalnoj mreži obezbeđuje se iz budžeta jedinice lokalne
samouprave.
Nadležni organ jedinice lokalne samouprave obavlja koordinaciju svih aktivnosti lokalne
mreže, obavlja poslove praćenja kvaliteta vazduha preko ovlašćenog pravnog lica, može da
ovlasti pravno lice koje prati rad automatskih stanica, prikuplja i obrađuje podatke dobijene
kontrolom kvaliteta vazduha u lokalnoj mreži pod uslovima koji su propisani Zakona i dužan
je da podatke o rezultatima monitoringa kvaliteta vazduha javno objavi i dostavi republičkoj
upravnoj organizaciji nadležnoj za hidrološke i meteorološke poslove.
Do sada je monitoring kvaliteta vazduha na lokalnom nivou uspostavljen samo na području
grada Banja Luka na četiri lokacije, Bijeljina na jednoj lokaciji i Gradiška na jednoj lokaciji.
Svi podaci se dostavljaju u bazu podataka u Republički hidrometeorološki zavod u obliku
mjesečnih izvještaja i to po isteku mjeseca koji dalje ove podatke obrađuje, objavljuje i
arhivira u bazi podataka. Takođe je uspostavljen monitoring kvaliteta vazduha na području
zone uticaja termoelektrana Ugljevik i Gacko, tj jedna stanica u gradu Gacko i jedna stanica u
krugu RiTE Ugljevik na kojima se mjere SO2,NO,NO2,NOx, PM10. Finansiranje monitoringa
se vrši od strane samih zagađivača. Podaci se takođe dostavljaju u bazu podataka RHMZ i
dalje obrađuju. Do kraja 2012.godine uspostaviće se monitoring vazduha u Brodu u
nadležnosti „Rafinerije nafte“ a.d. Brod.
169
Planirano je da se u cilju efikasnijeg pristupa ovim podacima kako na nivou lokalnih
zajednica, samih zagađivača te postojećih stanica u republičkoj mreži monitoringa, sve
stanice softverski povežu u jednu cjelinu, što bi značilo da Republički hidrometeorološki
zavod RS ima pristup trenutnim podacima o kvalitetu vazduha na svim postojećim
lokacijama i i kontinuirani pristup te izvještavanje i obavještavanje javnosti o kvalitetu
vazduha u RS.
Republički hidrometeorološi zavod RS i nadležni organ jedinice lokalne samouprave podatke
o kvalitetu vazduha čine dostupnim javnosti putem objave u sredstvima javnog informisanja,
elektronskim medijima, kao i na svojim veb-stranicama.
Republički hidrometeorološi zavod RS obavještava druge organe i organizacije i javnost
putem elektronskih i štampanih medija (najmanje u jednom glasilu) koji se distribuira na
teritoriji cijele RS, o:
a) kvalitetu vazduha,
b) planovima kvaliteta vazduha i odlaganja na određeno vrijeme postizanja granične
vrijednosti za azot-dioksid, benzen i suspendovane čestice RM10,
c) planovima za dostizanje ciljnih vrijednosti u zonama i aglomeracijama u kojima je došlo
do prekoračenja ciljnih vrijednosti i
d) godišnjem izvještaju o svim zagađujućim materijama koje su obuhvaćene ovim zakonom.
Republički hidrometeorološki zavod RS priprema i objavljuje Godišnji izvještaj o stanju
kvaliteta vazduha u RS, a jednom mjesečno podatke o kvalitetu vazduha iz RS mreže stanica
koje objavljuje na svojoj veb-stranici: www.rhmzrs.com.
Organi nadležani za probleme u oblasti kvaliteta vazduha i utvrđivanje politika u RS su:
Narodna skupština RS, Vlada RS, Ministarstvo za prostorno uređenje,građevinarstvo i
ekologiju RS, Republički hidrometeorološki zavod RS i Jedinice lokalne samouprave.
Narodna skupština RS i Vlada RS utvrđuju politike i donose strateške dokumente i akcione
planove realizacije utvrđenih strategija, razmatraju izvještaje i donose odluke u vezi s tim.
Ministarstvo za prostorno uređenje,građevinarstvo i ekologiju RS je nadležno za aktivnosti u
oblasti zaštite vazduha i izradu propisa i strateških dokumenata u oblasti zaštite i unapređenja
kvaliteta vazduha, propisivanje graničnih vrijednosti emisija zagađujućih materija iz
stacionarnih izvora i graničnih vrijednosti nivoa zagađujućih materija u vazduhu, kao i razvoj
akcionih i sanacionih planova u RS.
Republički hidrometeorološki zavod RS vrši praćenje kvaliteta vazduha u RS mreži u okviru
svojih nadležnosti (vidjeti odgovor na prethodno podpitanje).
Jedinica lokalne samouprave obezbeđuje monitoring kvaliteta vazduha u lokalnoj mreži i
mjerenja posebne namene u okviru svoje teritorije, obavještava javnost o prekoračenju
koncentracija zagađujućih materija u vazduhu i dostavljaju podatke u Republički
hidrometeorološki zavod RS.
Federacija BiH
Nacionalni/federalni program za nadzor kvaliteta zraka ne postoji. Za problematiku kvaliteta
zraka nadležni su federalni i kantonalni organi (nadležna ministarstva za okoliš i zakonodavna
tijela). Federalni organi, kantonalni organi i opštine su obavezni da usklade i koordiniraju
170
svoje politike koje se odnose na kvalitet zraka. Na nivou FBiH uspostavlja se federalna
politika o kvalitetu zraka koja je dio federalne politike zaštite okoliša i koja ima za cilj
poboljšanje kvaliteta zraka. Federalnu strategiju zaštite kvaliteta zraka donosi Parlament
FbiH, a strategija donesena za period 2008-2018 je definisala plan mjera i aktivnosti u oblasti
kvaliteta zraka. Prema zakonskom okviru, kantonalni planovi zaštite kvaliteta zraka moraju
biti usklađeni sa Federalnom strategijom zaštite kvaliteta zraka. Neki kantoni su donijeli svoje
planove zaštite kvaliteta zraka kao dio kantonalnih planova zaštite okoliša. Takođe, veliki broj
opština je donio svoje lokalne akcione planove u oblasti okoliša. U postupku izrade i
donošenja javnost je adekvatno uključena.
Ovlaštenje za monitoring kvaliteta zraka na području FBiH dato je Federalnom hidrometeorološkom zavodu.
Federalni hidrometeorološki zavod u Sarajevu i Republički hidrometeorološki zavod u
Banjaluci su nadležni za nadzor kvaliteta zraka na nivou entiteta. Federalni hidrometeorološki
zavod informiše javnost o rezultatima mjerenja kvaliteta zraka, te objavljuje informacije o
kvalitetu zraka. Prema „Pravilniku o monitoringu kvaliteta zraka“274, Federalni
hidrometeorološki zavod je ovlaštena institucija za uspostavljanje, organiziranje i upravljanje
sistemom nadzora kvaliteta zraka u FBiH, kao dijela nadzora u BiH , te za uspostavljanje
informacionog sistema kvaliteta zraka u cilju izvještavanja o rezultatima nadzora u
propisanim formatima. Federalni hidrometeorološki zavod ne dobiva izvještaje o regionalnim
i lokalnim planovima monitoringa kvalitete zraka.
Brčko distrikt BiH
Vlada Brčko distrikta posjeduje mobilnu stanicu za praćenje kvaliteta vazduha na području
Brčko distrikta. Rezultati mjerenja su dostupni na službenoj web stranici Vlade BD.
16. Postoje li procjene emisije glavnih atmosferskih zagađujućih materija?
Na nivou BiH nisu pravljene procjene emisija glavnih atmosferskih zagađujućih materija, jer
se ta aktivnost vodi na entitetskom i nivou distrikta. Međutim, trenutno je u fazi
uspostavljanja registar ispuštanja i prenosa zagađujućih materija tj. registar postrojenja
(PRTR), nakon čega će se krenuti ka sistematskoj analizi i procjeni emisija glavnih
zagađujućih materija.
Republika Srpska
U RS ne postoje zvanične procjene emisija glavnih atmosferskih zagađujućih materija.
Trenutno je u fazi uspostavljanja registra ispuštanja i prenosa zagađujućih materija tj.
Registar postrojenja (PRTR) i Republički hidrometeorološki zavod RS u ovom sistemu ima
obavezu provjere i validacije podataka od strane zagađivača. Pravilnikom o metodologiji i
načinu vođenja registra postrojenja i zagađivača, Zavod je definisan kao Referentni centar
RS za kvalitet vazduha i emisije u vazduh.
Federacija BiH
Ne postoje zvanične procjene emisija glavnih atmosferskih zagađujućih materija. U
energetskom sektoru, proračun emisije u zrak i korištenje preporučene metodologije i
AEDEM programskog paketa je urađen kroz Studiju energetskog sektora u BiH. Glavni
staklenički plinovi (CO2, CH4 i N2O) energetskog sektora su izračunati primjenom IPCC
metodologije, dok se za proračun drugih značajnih onečišćujućih tvari (SO2, NOx, CO i
cestica) koristila EMEP/CORINAIR metodologija. Proračun emisije je izrađen za 1990.
godinu i period 2000.- 2005.
274
„Sl.novine FBiH“, br. 12/05
171
Zakonom o zaštiti zraka u FBIH definisana je izrada registra emisija u zrak kao dijela
integralnog Registra zagađivača i zagađivanja u FBiH. Razvoj sistema prikupljanja podataka
o emisijama zagađujućih materija, te uspostava i funkcioniranje Registra zagađivača i
zagađivanja u FBIH po osnovu Zakona o zaštiti okoliša i odnosnog podzakonskog akta je u
toku.
Brčko distrikt BiH
Ne postoje zvanične procjene emisija glavnih atmosferskih zagađujućih materija.
17. Postoje li državni programi ili strategije za smanjenje emisije atmosferskih
zagađujućih materija? Koji se resursi, metode i postupci koriste za nadzor emisije?
Osim kada je u pitanju implementacija Montrealskog protokola, razvijeni su programi
postepenog isključivanja ODS supstanci iz upotrebe u BiH. Za sve druge tvari ne postoje
državni programi ili strategija za smanjenje emisije atmosferskih zagađujućih materija, jer se
ta pitanja uređuju entitetskim i BD BiH aktivnostima na način kako je opisano:
Republika Srpska
Strategijom zaštite vazduha definisani su ključni ciljevi u oblasti kvaliteta vazduha u RS,
odnosno smanjenja emisije atmosferskih zagađujućih materija, kao dijela zaštite životne
sredine.
Strategija sadrži:
a) opšte informacije (podatke o lokacijama, klimatske i topografske podatke, broj stanovnika,
mjerne stanice i/ili mjerna mjesta),
b) ključne elemente za procjenu trenutnog stanja kvaliteta vazduha,
c) ciljeve koji treba da se postignu,
d) aktivnosti koje je potrebno preduzeti radi postizanja zadatih ciljeva,
e) dugoročne i kratkoročne mjere za sprečavanje, ublažavanje i kontrolu zagađivanja vazduha,
f) vremenski okvir u kojem će se prenijeti zahtjevi kvaliteta vazduha koji se primjenjuju u
Evropskoj uniji,
g) vremenski okvir za postizanje zadatih ciljeva koji se tiču kvaliteta vazduha,
h) zahtjeve za integrisanjem ciljeva i mjera zaštite kvaliteta vazduha u druge sektorske
politike,
i) istraživanja koja je neophodno sprovesti u cilju realizacije Strategije i postizanja zadatih
ciljeva,
j) način izvještavanja o realizaciji Strategije,
k) postupke evaluacije izvještaja,
l) razloge za preispitivanje i korigovanje strateških opredjeljenja i
m) prikaz izvora i načina korišćenja sredstava i drugih resursa neophodnih za realizaciju
strateških ciljeva
Takođe, 2009. godine urađen je Prvi nacionalni izvještaj BIH u skladu sa UNFCCC o
klimatskim promjenama u kome su proračunate emisije gasova sa „efektom staklene bašte“
za 1990. godinu. U toku je izrada Drugog nacionalnog izvještaja BiH u skladu sa UNFCCC
u kome će se dati pregled emisija za 2001. godinu. U toku je izrada Strategije niskokarbonskog razvoja na nivou BiH u kojoj će biti navedeni planovi i ciljevi BiH za smanjenje
emisija zagađujućih materija.
Za nadzor emisija u cilju mjerenja kvaliteta vazduha nadležna je Inspekcija za zaštitu životne
sredine, odnosno Republička uprava za inspekcijske poslova RS putem svojih nadležnih
172
republičkih inspektora i inspektora u jedinicama lokalne samouprave (u daljem tekstu:
inspektor).
U vršenju inspekcijskog nadzora inspektor, pored opštih ovlašćenja propisanih zakonom
kojim se uređuje oblast inspekcija, ima ovlašćenja i da:
a) zabrani rad ako se uočene nepravilnosti ne otklone u ostavljenom roku, do
otklanjanja nepravilnosti,
b) zabrani rad stacionarnog izvora zagađivanja ili naloži preduzimanje drugih
odgovarajućih mjera zaštite dok se emisija i nivoi zagađujućih materija u vazduhu ne
svedu na propisane granične vrijednosti,
c) naredi pribavljanje rezultata mjerenja emisije i/ili nivoa zagađujućih materija u
vazduhu preko ovlašćenog pravnog lica i zabrani rad ako se rezultati mjerenja ne
dostave na uvid u ostavljenom roku,
d) u toku vršenja inspekcijskog pregleda naredi da se izvrše kontrolna mjerenja
emisije i/ili nivoa zagađujućih materija u vazduhu preko drugog ovlašćenog pravnog
lica, kad operater samostalno ili preko određenog ovlašćenog pravnog lica vrši
mjerenja, a rezultati izvršenih mjerenja pružaju osnov za to,
e) predloži oduzimanje ovlašćenja za obavljanje poslova mjerenja emisije i/ili
praćenje kvaliteta vazduha ako se ti poslovi ne obavljaju u skladu sa zakonom,
f) zabrani rad stacionarnog izvora zagađivanja ili drugu aktivnost koja se obavlja
protivno ovom zakonu,
g) zabrani postupanje sa supstancama koje oštećuju ozonski omotač i fluorovanim
gasovima sa efektom staklene bašte, kao i proizvodima koji sadrže te supstance ili su
pomoću njih proizvedeni protivno ovom zakonu,
h) zabrani poslove servisiranja i isključivanja iz upotrebe, odnosno sakupljanja,
obnavljanja i obrade proizvoda koji sadrže supstance koje oštećuju ozonski omotač ili
fluorovane gasove sa efektom staklene bašte ako utvrdi da ih obavlja lice koje za to
nema dozvolu, odnosno predloži oduzimanje dozvole za obavljanje tih poslova, ako
lice prestane da ispunjava propisane uslove i
i) zabrani uvoz i/ili izvoz supstanci koje oštećuju ozonski omotač ili fluorovanih
gasova sa efektom staklene bašte za koje nije izdata dozvola.
Mjerenje emisija zagađujućih materija u vazduhu propisano je Zakonom o zaštiti vazduha i
Pravilnikom o monitoringu emisija zagađujućih materija u vazduhu, kojim je definisan način,
postupak, učestalost i metodologija mjerenja emisije zagađujućih materija u vazduh.
Mjerenje emisije vrši se mjernim uređajima, na adekvatnim mjernim mjestima i primjenom
propisanih metoda mjerenja. Mjerenje emisije mogu da vrše samo akreditovane i ovlašćene
laboratorije. Ovlašćena pravna lica koja poseduju akreditaciju u skladu standarda BAS ISO
17025 (što se dokazuje rešenjem o akreditaciji i spiskom metoda u obimu akreditacije) i
ispunjavaju bliže uslove u pogledu kadrova, opreme i prostora u oblasti uzorkovanja,
mjerenja, analize i pouzdanosti podataka (što se dokazuje rešenjem – dozvolom Ministarstva
za prostorno uređenje,građevinarstvo i ekologiju) ispunjavaju zakonski uslov za vršenje
mjerenja emisije i jedino se rezultati ovlašćenih laboratorija mogu prihvatiti kao validni i
adekvatni.
173
Za provjeru emisije koriste se metode definisane BAS standardima.
Ukoliko neke vrste mjerenja nisu obuhvaćene BAS standardima, primjenjivaće se drugi
svjetski priznati standardi za metode provjere i praćenja emisije koji daju paralelne rezultate
mjerenja.
Federacija BiH
Po osnovu Zakona o zaštiti zraka donesen je Pravilnik o monitoringu emisija zagađujućih
materija u zrak275. Ovim pravilnikom uređuju se obaveze operatora da vrše provjeru ili
praćenje emisije zagađujućih materija iz postrojenja u zrak i stacionarnih izvora zagađivanja u
ovisnosti od vrste postrojenja, odnosno instalacija čija se emisija treba provjeravati, te
zagađujuće materije čija se emisija provjerava, metodologija uzorkovanja, uprosjećivanja,
mjerenja i način izražavanja i ocjenjivanja rezultata mjerenja kao i organizacija provjere i
uvjeti koje treba da zadovolji osoba koja vrši provjeru emisije. Tokom implementacije propisa
identificirana je potreba za unaprijeđenjem ovog zakonskog okvira. Detaljniji uslovi
monitoringa emisija iz pojedinih postrojenja propisani su i drugim pravilnicima koji regulišu
emisije iz postrojenja za spaljivanje otpada i emisije volatilnih organskih jedinjenja.
Zahtjevano je da mjerenja emisije vrše akreditovane laboratorije od strane Instituta za
akreditacije BiH u skladu sa BAS ISO 17025. Trenutno u BiH postoji jedno akreditovano
tijelo/ispitna laboratorija sa određenim „scoupom“ akreditacije.
Brčko distrikt BiH
Ne postoje programi ili strategije za smanjenje emisije atmosferskih zagađujućih materija.
18. Postoje li državni, regionalni ili lokalni planovi ili programi koji se konkretno bave
poboljšanjem kvaliteta vazduha (tj. nivoa koncentracije određenih polutanata) u okviru
svojih oblasti?
Ne postoje državni planovi ili programi koji se konkretno bave poboljšanjem kvaliteta
vazduha (tj. nivoa koncentracije određenih polutanata) u okviru svojih oblasti, a na nivou
entiteta i BD BiH je regulirano na način kako je objašnjeno u nastavku odgovora.
Republika Srpska
U RS planovi i programi poboljšanja kvaliteta vazduha su sastavni dio instrumenata politike i
planiranja zaštite vazduha koje čine:
a) Strategija zaštite vazduha
b) Planovi kvaliteta vazduha
c) kratkoročni Akcioni planovi
d) Republički program za postepeno smanjivanje godišnjih maksimalnih republičkih
emisija zagađujućih materija i
e) Planovi operatera za smanjenje emisija iz stacionarnih postrojenja
Strategija zaštite vazduha RS predstavlja osnovni dokument na osnovu koje se donose
planovi kvaliteta vazduha, kratkoročni akcioni planovi i programi za smanjenje emisija
zagađujućih materija u vazduh koji moraju da budu u saglasnosti sa njom.
275
„Sl. novine FBiH“, broj 12/05
174
Planiranje zaštite vazduha na nivou lokalnh zajednica u RS provodi se donošenjem Lokalnih
ekoloških akcionih planova (LEAP), Strategija razvoja opština i gradova, te Održivih
energetskih akcionih planova (SEAP).
Planove kvaliteta vazduha, donosi nadležni organ jedinice lokalne samouprave uz saglasnost
Ministarstva za prostorno uređenje,g rađevinarstvo i ekologiju RS. Nadležni organi lokalne
samouprave donosi tzv. „Plan kvaliteta vazduha u zonama i aglomeracijama“ u zonama i
aglomeracijama u kojima je vazduh III kategorije, odnosno kada zagađenje vazduha
prevazilazi efekte mjera koje se preduzimaju, odnosno kada je ugrožen kapacitet životne
sredine i/ili postoji stalno zagađenje vazduha na određenom prostoru, sa ciljem da se postignu
utvrđene granične ili ciljne vrednosti. Navedeni plan donosi se na osnovu ocjene stanja
kvaliteta vazduha i obuhvata sve glavne zagađujuće materije i glavne izvore zagađivanja
vazduha koji su doveli do zagađenja.
Federacija BiH
Ne postoje nacionalni, regionalni, lokalni planovi i programi poboljšanja kvaliteta zraka.
Prema zakonskom okviru u oblasti zaštite zraka u područjima gdje su nivoi veći od graničnih
vrijednosti, kanton donosi akcioni plan zaštite kvaliteta zraka u oblastima u kojima su
prekoračene granične vrijednosti kvaliteta zraka jedne ili više zagađujućih materija. U slučaju
da su prekoračene granične vrijednosti u dva ili više kantona, Federalno ministarstvo vrši
koordinaciju. Takođe, u slučajevima kada postoji rizik prekoračenja praga upozorenja, kanton
donosi Interventni plan.
Brčko distrikt BiH
Na nivou BD BiH ne postoje planovi ili programi koji se konkretno bave poboljšanjem
kvaliteta vazduha (tj. nivoa koncentracije određenih polutanata).
19. Kako je organizovana kontrola emisije isparljivih organskih jedinjenja (VOC) iz
različitih izvora, uključujući skladištenje i distribuciju nafte, industrijsku upotrebu
rastvarača, i upotrebu farbi i lakova?
Kontrola emisije isparljivih organskih jedinjenja (VOC) iz različitih izvora, uključujući
skladištenje i distribuciju nafte, industrijsku upotrebu rastvarača, i upotrebu farbi i lakova vrši
se na nivou entiteta i DB, na način kako je opisano u daljem tekstu odgovora:
Republika Srpska
U skladu sa Zakonom o zaštiti vazduha RS donesen je Pravilnik o emisiji isparljivih
organskih jedinjenja276kojim su uređene mjere i postupci za sprečavanje ili smanjivanje
direktnih ili indirektnih posljedica emisija isparljivih organskih jedinjenja na životnu sredinu,
posebno emisije u vazduh, te potencijalni rizik po ljudsko zdravlje.
Maksimalne republičke emisije utvrđuju se za acidifikujuće i eutrofikujuće zagađujuće
materije i prekursore ozona, i to za: sumpor-dioksid (SO2), azotne okside (NOx), isparljiva
organska jedinjenja i amonijak (NH3), u cilju unapređenja i zaštite životne sredine i zdravlja
ljudi od štetnog dejstva acidifikacije, eutrofikacije i prizemnog ozona, a radi postizanja
dugoročnih ciljeva koji podrazumijevaju održavanje kritičnih nivoa i zaštitu stanovništva.
Novim Zakonom o zaštiti vazduha planirano je donošenje Pravilnika o emisiji isparljivih
organskih jedinjenja u kome će biti definisano da pravno lice i preduzetnik koji u svom
proizvodnom procesu koristi organske rastvarače dužan je da primenjuje mjere u cilju
smanjenja vrijednosti emisije isparljivih organskih jedinjenja ispod propisanih vrijednosti.
276
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
175
Emisije iz pokretnih izvora zagađivanja kontrolišu se prilikom redovnog, vanrednog i
kontrolnog tehničkog pregleda, u skladu sa odgovarajućim tehničkim propisom i zakonom
kojim se uređuje bezbjednost saobraćaja. Pokretni izvori zagađivanja u RS mogu se koristiti i
stavljati u promet ako zagađujuće materije u izduvnim gasovima iz tih izvora ne prelaze
granične vrijednosti emisije utvrđene tehničkim propisima, u skladu sa ovim zakonom.
Emisije iz pokretnih izvora zagađivanja kontrolišu se prilikom redovnog, vanrednog i
kontrolnog tehničkog pregleda, u skladu sa odgovarajućim tehničkim propisom i zakonom
kojim se uređuje bezbjednost saobraćaja. Goriva koja se stavljaju u promet, odnosno koriste u
stacionarnim i pokretnim izvorima zagađivanja moraju zadovoljavati zahtjeve kvaliteta
propisane važećim standardima i tehničkim propisima koji se odnosi na kvalitet tog goriva.
članom 44. Zakona o zaštiti vazduha predviđeno je donošenje i pravilnika kojim će se
propisati tehničke mjere i zahtjevi koji se odnose na dozvoljene emisione faktore za
isparljiva organska jedinjenja koja potiču iz procesa skladištenja i distribucije nafte i naftnih
derivata, odnosno za skladišne, utovarne i istovarne instalacije na terminalima i za cisterne,
utovarne i istovarne instalacije u maloprodajnim objektima. Navedeni propis donijeće
ministar nadležan za poslove zaštite životne sredine u saradnji sa ministarstvom nadležnim za
poslove energetike, u roku od tri godine od dana stupanja na snagu ovog zakona, odnosno do
januara 2014. godine. Trenutno važeći propisi kojima je dijelom regulisana oblast kontrole
emisija isparljivih organskih jedinjenja prilikom skladištenja i distribucije nafte i naftnih
derivata su: Pravilnik o izgradnji stanica za snabdijevanje gorivom motornih vozila i o
skladištenju i pretakanju goriva277 i Pravilnik o izgradnji postrojenja za zapaljive tečnosti i o
skladištenju i pretakanju zapaljivih tečnosti278, kojima su propisani tehnički i sigurnosni
uslovi izgradnje navedenih postrojenja, te mjere zaštite od izbijanja i širenja požara.
Na osnovu Zakona o hemikalijama maksimalno dozvoljene vrijednosti sadržaja isparljivih
organskih jedinjenja (VOC) u premazima (bojama i lakovima) koji se nanose na zgrade,
njihovu opremu i ugradne dijelove, kao i u sredstvima i premazima za reparaciju drumskih
vozila propisane su u Prilogu 3 Pravilnika o uslovima za ograničenje i zabranu proizvodnje,
prometa i korišćenja hemikalija279. Ovim pravilnikom su propisane i metode određivnja
sadržaja VOC, dok su od njegovh odredbi izuzeti aerosoli i premazi koji se koriste isključivo
u industrijskim postrojenjima. Ograničenja sadržaja VOC su usklađena sa Direktivom
2004/42/EZ o ograničenjima emisije isparljivih organskih jedinjenja kod upotrebe organskih
rastvarača u određenim bojama i lakovima i proizvodima za reparaciju drumskih vozila
(„VOC“ direktiva).
Federacija BiH
Kontrola emisije VOC jedinjenja kod skladištenja i distribucije nafte nije regulisana.
Zakonom o zaštiti zraka u Federaciji date su odredbe koje se tiču skladištenja fosilnih goriva i
benzina. Prema istim, svi objekti, postrojenja, vozila i uređaji projektuju se i koriste na način
da preostala isparenja: ostaju u kontejneru nakon istakanja benzina, prihvataju i zadržavaju
povratna isparenja iz prostora za skladištenje na benzinskoj stanici ili glavnom skladštu, te da
se isparenja zadržavaju u pokretnom kontejneru dok ne dođe do ponovnog punjenja u
glavnom skladištu. Po osnovu Zakona o zaštiti zraka u FBiH donesen je Pravilnik o emisiji
isparljivih organskih jedinjenja280 kojim su definiraju mjere i postupci za spriječavanje ili
smanjivanje direktnih i indirektnih posljedica emisija isparljivih organskih jedinjenja
uzrokovanih korištenjam organskih otapala i farbi i lakova u određenim djelatnostima i
pogonima, kao i monitoring emisja. Pravilnik je u velikom stepenu usklađen sa Direktivom
„Službeni glasnik RS“, broj 26/12
„Službeni glasnik RS“, broj 26/12
279
„Službeni glasnik RS“, broj 100/10
280
„Sl. novine FBiH“, broj 12/05
277
278
176
1999/13/EZ o ograničenju emisije volatilnih organskih jedinjenja - VOC zbog upotrebe
organskih rastvarača kod određenih aktivnosti i instalacija. Član 6. Pravilnika definira potrebu
vršenja stalnog monitoring kanala kojima je povezana oprema za smanjenje zagađivanja i
koji na konačnoj tački ispuštanja emituju više od 10 kg/h ukupnog organskog ugljika, kako bi
se provjerilo da li su emitovane vrijednosti u skladu sa propisima.
Brčko distrikt BiH
Kontrola emisije isparljivih organskih jedinjenja je definisana Zakonom o zaštiti vazduha BD
BiH i Pravilnikom o emisiji isparljivih organskih jedinjenja BD i zakonskim i podzakonskim
aktima Odjeljenja za javnu sigurnost Vlade BD BiH, a kontrola putem inspekcijskog organa.
U okviru Odjeljenja za javnu sigurnost Vlade BD BiH postoji Jedinica za suzbijanje
akcidentnih situacija, koja interveniše u slučaju havarije ili akcidentne situacije i izlazi na
teren samo u slučaju nesreće i po pozivu.
20. Kakva je situacija po pitanju sprovođenja UNECE Konvencije o prekograničnom
zagađivanju vazduha na velikim udaljenostima i njenih različitih protokola? Da li se
vaša zemlja nalazi u Evropskom registru emisije zagađujućih materija (EPER) i
Evropskom registru ispuštanja i prenosa zagađujućih materija (E-PRTR)? Ako ne, koji
je planirani vremenski okvir za učestvovanje u ovim registrima?
BiH je strana UNECE Konvencije o prekograničnom zagađivanju vazduha na velikim
udaljenostima, te nije članica niti jednog protokola ove Konvencije. BiH nije članica
Evropskog registra emisije zagađujućih materija (EPER) i Evropskog registra ispuštanja i
prenosa zagađujućih materija (E-PRTR). Još uvijek nije određen vremenski okvir za učešće u
ovim registrima.
C. Upravljanje otpadom
21. Koje su glavne odlike propisa koji se odnose na upravljanje otpadom (uključujući
kućni otpad, otpad potrošačke robe, ambalažni otpad, električne i elektronske uređaje,
stara vozila, PCB/PCT, industrijski otpad koji uključuje i opasan otpad, mulj od
prečišćavanja komunalnih otpadnih voda i druge otpade iz specifičnih aktivnosti)? Da li
Bosna i Hercegovina namjerava da podnese zahtjev za Evropski katalog otpada?
Osnovni principi Odluke o nusproizvodima i njihovim proizvodima koji nisu namijenjeni
ishrani ljudi, kao propisa koji reguliše zbrinjavanje životinjskog otpada, sadrže: klasifikaciju
nusproizvoda životinjskog porijekla prema stepenu rizika po zdravlje životinja i ljudi, uslove
za spalionice, određene kategorije otpada koje se moraju spaljivati i označiti, zabranu ishrane
životinja nusproizvodima porijeklom od iste vrste, odnosno kanibalizam, zabranu ishranom
ugostiteljskim otpadom farmskih životinja, posebno svinja, zatim sadrži pravila prema kojima
se može u lanac ishrane farmskih životinja unijeti samo određeni materijal životinjskog
porijekla koji je veterinarski pregledan. Odgovarajuće mjere i postupci koji su neophodni za
pravilnu implementaciju proizilaze iz samog propisa. Te mjere, odnosno postupci odnose se
na jasno definisanje uslova pod kojima se nusproizvodi moraju uništavati odnosno koristiti.
Pa tako, između ostalog, jasno se propisuju uslovi pod kojima se obavlja transport, uslovi u
slučaju spaljivanja, uslovi za registraciju, infrastrukturu i opremu koja se koristi u objektu ili
pogonu, higijenski uslovi u vezi rukovanja nusproizvodima životinjskog porijekla i
proizvodima dobijenih od nusproizovda životinjskog porijekla, zatim uslovi za obradu
otpadnih voda, standardni parametri za preradu u pogonima koji proizvode biogas ili
kompost. Pored ove Odluke ne postoje drugi propisi na nivou BiH, te se isti definiraju na
nivou entiteta i BD BiH na način kako je opisano:
177
Republika Srpska
Osnovni zakonski okvir za upravljanje otpadom uspostavljen je u Zakonu o upravljanju
otpadom281 i Odlukom o ratifikaciji konvencije o kontroli prekograničnog prometa opasnog
otpada i njegovom odlaganju282.
Zakon o upravljanju otpadom zasniva se na načelima upravljanja otpadom: prevencije, načela
opreznosti, načela odgovornosti proizvođača otpada, načela zagađivač plaća, načela blizine i
načela regionalnosti.
Cilj Zakona o upravljanju otpadom je podsticanje i obezbjeđivanje najvažnijh uslova radi:
sprečavanja nastajanja otpada, prerade otpada za ponovnu upotrebu i reciklažu, izdvajanje
sirovog materijala iz otpada i njegovo korišćenje za proizvodnju energije i sigurno odlaganje
otpada. Radi postizanja ciljeva potrebno je preduzeti sljedeće neophodne mjere: smanjenje na
minimum proizvodnje otpada a posebno njegovih opasnih karakteristika, smanjenje količine
otpada, tretiranje otpada na način kojim se osigurava povrat sirovinskog materijala iz njega,
spaljivanje ili odlaganje na deponije na ekološki prihvatljiv način onih vrsta otpada koji ne
podliježu povratu komponenti.
Zakonom o upravljanju otpadom uređuju se: osnovna načela upravljanja otpadom, planiranje
upravljanja otpadom, dozvole za upravljanje otpadom, nadzor nad upravljanjem otpadom,
djelatnosti i odgovornosti upravljanja otpadom, prekogranično kretanje otpada.
Inspekcijski nadzor nad primjenom ovog zakona i propisa donešenih za njegovo izvršenje vrši
ekološka inspekcija putem Republičke uprave za inspekcijske poslove.
Zakonom o upravljanju otpadom izuzeti su: radioaktivni otpad; gasovi koji se emituju u
atmosferu; otpadne vode, osim tečnog otpada; muljevi iz kanalizacionih sistema i otpad
septičkih jama, osim muljeva iz postrojenja za tretman muljeva; otpad životinjskog porijekla
iz objekata za uzgoj, držanje, klanje životinja, kao i objekata za proizvodnju, skladištenje i
promet proizvoda životinjskog porijekla, fekalne materije sa farmi i druge prirodne, neopasne
supstance koje se koriste u poljoprivredi; otpad iz rudarstva koji nastaje istraživanjem,
iskopavanjem, preradom i skladištenjem mineralnih sirovina, kao i otpad iz kamenoloma;
otpad koji nastaje pri traženju, iskopavanju, prevozu i konačnoj obradi ili uništavanju minskoeksplozivnih sredstava i drugih bojnih sredstava i eksploziva.
Evropski katalog otpada transponovan je u Pravilnik o kategorijama otpada sa katalogom283
Upravljanje ambalažom i ambalažnim otpadom propisano je Uredbom o upravljanju
ambalažom i ambalažnim otpadom284.
Federacija BiH
Zakonski propisi koji se odnose na upravljanje otpadom predstavljaju jednu od najsloženijih
oblasti zakonskih propisa za zaštitu okoliša uslijed širokog niza utjecaja koje otpad može
imati na čovjeka i okoliš. Važećim zakonodavstvom iz oblasti upravljanja otpadom uveden je
i osiguran okvir za savremeni sistem zakonskih propisa o upravljanju otpadom. U FBiH je
donesen propis za selektivno prikupljanje i razdvajenje ambalažnog otpada - Pravilnik o
upravljanju ambalažom i ambalažnim otpadom285. Propis koji reguliše upravljanje
Elektronskim i elektroničkim otpadom je pripremljen u draft formi. Ostali propisi koji
regulišu selektivno prikuplanje i razdavajanje pojedinačnih linija otpada još uvijek nisu
doneseni, ali je obaveza njihovog donošenja regulisana okvirnim zanonom o upravljanju
otpadom. Do kraja 2012 godine planira se donošenje propisa o upravljanju otpadnim
baterijama i akumulatorima. FBiH je Evropski katlog otpada prenijela u svoje zakonodavstvo
„Službeni glasnik RS“, broj 53/02 i 65/08
„Službeni glasnik BiH“ broj 31/00
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
284
„Službeni glasnik RS“, broj 50/11
285
''Službene novine FBiH'', broj:88/11, od 28.12.2011.
281
282
283
178
Propisom o katalogu otpada sa listama286. Odredbom člana 9. Uredbe o uslovima ispuštanja
otpadnih voda u prirodne recipijente i sisteme javne kanalizacije287 propisano je da se mulj
koji nastaje prečišćavanjem otpadnih voda može koristiti dodatno. Za odlaganje mulja iz
postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda operator postrojenja mora pribaviti posebnu
dozvolu izdatu od strane ministarstva nadležnog za okoliš. Osnovna odlika propisa koji se
odnose na upravljanje otpadom je poticanje i osiguranje najvažnijih uvjeta radi sprječavanja
nastajanja otpada, prerade otpada za ponovnu upotrebu i reciklažu, izdvajanje tvorivog
materijala i njihovo korištenje za proizvodnju energije i sigurno odlaganje otpada (Zakon o
upravljanju otpadom FBiH288).
Brčko distrikt BiH
Glavne odlike propisa koji se odnose na upravljanje otpadom je izdavanje dozvola za uvozizvoz opasnog i neopasnog otpada a sve u skladu sa odredbama Zakona o upravljanju
otpadom BD BiH, te Pravilnika o katalogu otpada sa listama.
22. Molimo navedite osnovne podatke o činjenicama i brojkama o stvaranju otpada i
upravljanju otpadom:
a) Količina, vrsta (npr. opasni) i porijeklo (industrijska postrojenja,
poljoprivreda, rudnici i kamenolomi, opštine, itd.) otpada koji se stvori
godišnje;
b) Postrojenja za obradu otpada: broj i operativne karakteristike postrojenja za
obradu, kompostiranje i reciklažu, objekti za spaljivanje, deponije;
c) Brojke o izvozu i uvozu otpada (količina, vrsta).
U BiH, Agencija za statistiku BiH periodično objavljuje podatke o otpadu, a koji su i zvanični
podaci za BiH u unutrašnjoj i međunarodnoj komunikaciji po pitanjima koja su navedena.
Prema tome, otpad je svaka tvar ili predmet određen kategorijama otpada propisanim
provedbenim propisom Zakona o upravljanju otpadom FBiH289, i Zakona o upravljanju
otpadom RS290koje posjednik odbacuje, namjerava ili mora odbaciti. Osnova za prikupljanje
podataka o statistici otpada su statistička istraživanja predviđena u godišnjem Planu rada
Agencije za statistiku BiH i godišnjih planova entitetskih statističkih institucija. Istraživanjem
se obezbjeđuju strukturni podaci o otpadu prema Statističkoj nomenklaturi otpada EWC-Stat i
u skladu sa Regulativom o statistici otpada 2150/2002/EC. Agencija za statistiku BiH
poštujući odredbe ove Regulative, prikazuje podatke o nastajanju otpada u proizvodnim
aktivnostima prema Klasifikaciji ekonomskih djelatnosti i kategorijama otpada, kako
opasnog, tako i neopasnog. Za prikaz podataka se koriste dvije klasifikacije otpada: evropska
Lista otpada - LoW i statistička klasifikacija otpada - EWC-Stat. Izvještajne jedinice za ovo
istraživanje su poslovni subjekti i dijelovi poslovnih subjekata koji su registrovani u sektoru C
- vađenje ruda i kamena, D - prerađivačka industrija i E – Proizvodnja i snabdijevanje
električnom energijom, plinom i toplom vodom prema Klasifikaciji djelatnosti BiH (Nace
Rev 1.1).
Ukupna količina nastalog otpada iznosila je 58.343.502 tona u 2010. godini. Količina otpada iz
područja C - Vađenje ruda i kamena učestvovala je sa 95% u ukupnoj količini, D - Prerađivačka
industrija sa 2% i E - Proizvodnja i snabdijevanje energijom, plinom, parom i vodom sa 3%.
Količina nastalog opasnog otpada iznosi 525.125 tona ili 1% od ukupne količine. Najveći dio
''Službene novine FBiH'', broj:9/05, od 16.02.2005.
„Službene novine FBiH“, broj 4/12
„Službene novine FBiH“, broj 33/03 i 72/09
289
„Službene novine FbiH“,broj 33/03
290
„Službeni glasnik RS“, broj: 53/02
286
287
288
179
opasnog otpada potiče iz područja E - Proizvodnja i snabdijevanje električnom energijom,
plinom, parom i iznosi 491.401 tona i iz oblasti DJ - Prerađivačka industrija; Proizvodnja baznih
metala i metalnih proizvoda iznosi 12.491 tona.
Tabela: Ukupne količine otpada i količine opasnog otpada, 2010.
PODRUČJE KLASIFIKACIJE DJELATNOSTI BIH
Sectors of NACE Rev. 1.1
C
C
D
D
E
E
Vađenje ruda i kamena
Mining and quarrying
Prerađivačka industrija
Manufacturing
Proizvodnja i snabdijevanje električnom energijom,
plinom, parom i klimatizacija
Electricity, gas, steam supply and air conditioning
Ukupno
Total
Ukupno,
tona
Total, tons
Od toga opasni otpad, tona
Out of which hazardous
waste, tons
55.437.710
10.719
1.322.672
23.005
1.583.120
491.401
58.343.502
525.125
180
Tabela: Ukupni, neopasni i opasni otpad nastao u proizvodnim aktivnostima (područja C, D i E) po EWCStat klasifikaciji, 2010, tona
Nastali otpad
Ukupno
Neopasni
otpad
Opasni
otpad
58.343.502
57.818.377
525.125
28
0
28
640
613
27
01.3
Iskorišteni rastvarači
Kiseline, alkalni ili slani
otpad
Iskorištena ulja
11.916
0
01.4,02, 03.1
Hemijski otpad
24.981
21.618
03.2
Industrijski otpadni talozi
822.649
EWCStat klasifikacija
01.1
01.2
03.3
05
06.1
06.2
Muljevi i tekući otpad od
obrade otpada
Otpad iz zdravstvene zaštite
i biološki otpad
Otpad od obojenih metala i
željeza
Otpad od neobojenih metala
EWCStat Classification
01.1
11.916
Spent solvents
Acid, alkaline or saline
waste
Used oils
3.363
Chemical waste
01.4,02,03.1
822.315
334
Industrial effluent sludge
03.2
0
0
0
0
0
0
51.113
51.113
0
Metallic waste, ferrous
06.1
6.957
6.957
0
Metallicwaste,non-ferrous
06.2
Sludge and liquid waste
from waste treatment
Health
care
and
biological waste
06.3
Izmiješani metalni otpad
2.338
2.338
0
07.1
Stakleni otpad
3.310
3.310
0
07.2
Otpad od papira i kartona
3.462
3.462
0
07.3
07.4
07.5
07.6
Otpad od guma
Plastični otpad
Drveni otpad
Tekstilni otpad
84
2.085
256.135
5.014
84
2.085
252.519
5.014
0
0
3.616
0
Metallic waste, mixed
ferrous and non-ferrous
Glass waste
Paper and cardboard
waste
Rubber waste
Plastic waste
Wood waste
Textile waste
07.7
08(isklj.08.1,
08.41)
Otpad koji sadrži PCB
21
0
21
Waste containing PCB
Odbačena oprema
188
152
36
Discarded equipment
08.1
Odbačena vozila
121
58
63
Discarded vehicles
09.2
Baterije i akumulatorski
otpad
Otpad od pripreme hrane i
prerađevina
Zeleni otpad
09.3
Stajsko đubrivo
0
0
0
122
122
0
26.463
26.463
0
15.973
15.973
0
11.266
11.266
0
274.047
274.047
0
1
1
0
1.335
1.335
0
2.492
2.492
0
12.2,12.3,12.5
Ostali mineralni otpad (isklj.
građevinski i od rušenja,
sagorijevanja,
zemlje,
jaružanja, i tretmana opada)
54.955.084
54.953.907
1.177
12.4
Otpad od sagorijevanja
1.800.819
1.300.126
12.6
Zemlja
32.125
12.7
Otpad nastao jaružanjem
12.8, 13
Mineralni otpad od tretmana
i stabilizirani otpad
08.41
09.1
10.1
10.2
10.3
11
12.1
Otpad iz domaćinstva i slični
otpad
Izmiješani materijali koji se
ne mogu razlikovati
Razvrstani ostatak
Obični talozi
Građevinski otpad i otpad od
rušenja objekata
Battery and accumulator
waste
Animal and mixed food
waste
Vegetal waste
Animal faeces, urine and
manure
Household and similar
waste
Mixed
and
undifferentiated materials
Sorting residues
01.2
01.3
03.3
05
06.3
07.1
07.2
07.3
07.4
07.5
07.6
07.7
08
(excl.
08.1, 08.41)
08.1
08.41
09.1
09.2
09.3
10.1
10.2
10.3
11
500.693
Common sludge
Construction
and
demolition mineral waste
Other mineral waste (excl.
C&D waste, combustion
waste, soils, dredging
spoils, waste from waste
treatment)
Combustion waste
28.274
3.851
Soil
12.6
31.150
31.150
0
12.7
1.583
1.583
0
Dredging spoils
Mineral waste from waste
treatment and stabilised
waste
12.1
12.2,
12.5
12.3,
12.4
12.8, 13
181
Podaci o komunalnom otpadu se prikupljaju putem godišnjih statističkih istraživanja.
Godišnje izvještaje podnose javna komunalna preduzeća i druga preduzeća koja se bave
prikupljanjem i odlaganjem otpada, kao i preduzeća koja upravljaju odlagalištem otpada.
Komunalni otpad se u Listi otpada klasifikuje u grupu 20: Komunalni otpad i slični otpad iz
industrije, trgovine i uslužnih djelatnosti, uključujući odvojeno prikupljene frakcije.
Procijenjena količina proizvedenog komunalnog otpada za 2010. godinu iznosi 1.521.877
tona, odnosno 396 kg po stanovniku godišnje, ili 1.08 kg po stanovniku na dan. U 2010.
godini javnim odvozom prikupljeno je 1.499.023 tona komunalnog otpada, što je za 10% više
u odnosu na prethodnu godinu. Procenat stanovnika koji su uključeni u odvoz komunalnog
otpada iznosi prosječno 68%. Ostatak populacije, koja ne koristi komunalne usluge, naseljava
najvećim dijelom ruralna područja. U ukupnoj količini prikupljenog otpada, miješani
komunalni otpad učestvuje sa 92,4%, odvojeno prikupljeni komunalni otpad 6,0%, otpad iz
vrtova i parkova 1,1% i ambalažni otpad sa 0,4%. Na odlagališta otpada u 2010. godini
odloženo je 1.516.423 tona otpada, što je za 6,6% više u odnosu na prethodnu godinu. Podaci
o tokovima otpada dopremljenog na odlagališta potvrđuju potpuno oslanjanje na trajno
odlaganje komunalnog otpada na odlagališta.
Tabela: Ukupno proizvedeni komunalni otpad u BiH, 2003-2010 kg/stanov/god
Kg po glavi stanovnika
BiH
2003
232
2004
250
2005
257
2006
250
2007
260
2008
356
2009
389
2010
396
Zbog nedostatka podataka u BiH o uvozu/izvozu neopasnog otpada prema Regulativi
259/93/EEC o prekograničnom prometu otpada, Odjel za statistiku okoliša Agencije za
statistiku BiH je preduzeo aktivnosti na obradi dostupnih podataka statistike vanjske trgovine.
Razvoj i proizvodnja statistike vanjske trgovine u BiH se odvija kroz statističke institucije.
Osnova razvoja je utvrđena evropskim propisima i stoga je statistika vanjske trgovine u
velikoj mjeri usklađena sa zemljama EU. Osnovni izvor podataka je Jedinstvena carinska
isprava (JCI). Agencija za statistiku BiH dobija potrebne podatke iz Jedinstvenih carinskih
isprava od Uprave za indirektno oporezivanje BiH, u skladu sa Protokolom o saradnji
potpisanim između ove dvije institucije. Podaci o izvezenim/uvezenim količinama neopasnog
otpada su dobijeni na osnovu obrade baze podataka statistike vanjske trgovine. Baza sadrži
podatke koji su relevantni za statistiku o uvozu i izvozu otpada.
Kombinovana nomenklatura (CN) se sastoji od oko 10.000 različitih kodova koji opisuju
robu. Od tih kodova, oko 250 su kodovi koji se sastoje od ili sadrže otpad, a koji bi mogli biti
osnova za prikupljanje statističkih podataka o uvozu i izvozu otpada za različite materijale.
Obradom baze podataka statistike vanjske trgovine su ekstraktovani tarifni brojevi (CN
kodovi) koji sadrže otpad. Izbor tih kodova bio je zasnovan na osnovu procjene i
identifikacije koju je uradio Njemački zavod za statistiku, kao i dopuna koje je predložila
Savezna agencija zaštite okoliša UBA (Federal Environment Agency).
c) Brojke o uvozu/izvozu otpada
Tabela: Izvoz/uvoz neopasnog otpada, 2010, BiH
Vrsta otpada
Metalni otpad
Otpadno staklo
Tekstilni otpad
Otpadni papir i karton
Otpadna plastika
Neopasna šljaka i
toplinskih procesa
pepeo
iz
Izvezena količina (t)
87.227
704
305
40.026
2.625
201.033
Uvezena količina (t)
7.410
0
2.472
7.550
2.894
0
182
Analiza podataka o izvozu otpadnog papira i kartona u periodu 2006-2010 ukazuje na
značajan rast izvezenih količina. U 2010 godini količina izvezenog otpadnog papira i kartona
je za 155% veća u odnosu na 2009 godinu (CN 4707- Papir i karton namijenjeni ponovnoj
preradi (reciklaži).
Analiza podataka o izvozu neopasne šljake i pepela iz toplinskih procesa u periodu 2006-2010
ukazuje na značajan rast izvezenih količina. U 2010 godini količina izvezene neopasne šljake
i pepela je za 17,5% veća u odnosu na 2009 godinu.
Količina opasnog otpada tokom 2009. godine je za 55% veća u odnosu na prethodnu godinu.
Bez obzira na porast izvoza opasnog otpada u 2009. godini u odnosu na 2008. godinu,
prekogranični promet opasnim otpadom u periodu 2001-2009. je u blagom padu.
Tabela: Izvoz opasnog otpada, 2001-2009, tona
2001
2002
2003
2004
2005
Količina(t)
1830
6295
7094,3
6560
6660
Izvor: Sekretarijat Bazelske konvencije http://www.basel.int/
2006
4447,4
2007
4980,6
2008
3145
2009
4870
U 2009. godini uočen je izvoz nekih vrsta otpada koje nisu bile prisutne u prekograničnom
prometu otpada u 2008. godini. Riječ je o otpadnim uljima i mastima, kontaminiranoj zemlji,
otpadnim fluorescentnim cijevima i transformatorima, otpadnoj plivajućoj šljaki i
građevinskom otpadu koji sadrži azbest. Glavne izvozne destinacije su Austrija, Francuska i
Slovenija. U periodu od 2001. do 2009. godine nije bilo većih promjena u broju kompanija
koje su se bavile djelatnošću izvoza opasnog otpada. To je desetak kompanija koje posjeduju
rješenje za izvoz opasnog otpada od nadležnih entitetskih Ministarstava. Neke od kompanija
nisu nikada realizovale izvoz. Podaci su obrađeni na osnovu izvještaja o izvezenim
količinama koje su kompanije izvoznici opasnog otpada dostavile nadležnim entitetskim
Ministarstvima. Podatke o otpadu također posjeduju i Agencije na nivou entiteta kao i
kancelarija AS BiH smještena u Distriktu Brčko, a na način kako je opisano.
Republika Srpska
d) Količina, vrsta (npr. opasni) i porijeklo (industrijska postrojenja, poljoprivreda, rudnici i
kamenolomi, opštine, itd.) otpada koji se stvori godišnje;
Оtpаd iz prоizvоdnih dјеlаtnоsti (vаđеnjе rudа i kаmеnа, prеrаđivаčkа industriја, prоizvоdnjа
i snаbdiјеvаnjе еlеktričnоm еnеrgiјоm, gаsоm i tоplоm vоdоm)
Pоdаtkе о industriјskоm оtpаdu Rеpublički zаvоd zа stаtistiku RS dоbiја putеm Gоdišnjih
izvјеštаја о оtpаdu iz prоizvоdnih dјеlаtnоsti. Izvјеštаје dоstаvlјајu prеduzеćа čiја је prеtеžnа
dјеlаtnоst prеmа Klаsifikаciјi dјеlаtnоsti (KD) NACE Rev.1.1 rеgistrоvаnа u pоdručјu
Vаđеnjе rudа i kаmеnа, Prеrаđivаčkа industriја (isklјučuјući Оblаst 37, Rеciklаžа) i
Prоizvоdnjа i snаbdiјеvаnjе еl. еnеrgiјоm, gаsоm i tоplоm vоdоm, а kоја imајu dеsеt i višе
zаpоslеnih. Prilikоm prоvоđеnjа istrаživаnjа о оtpаdu iz prоzvоdnih dјеlаtnоsti Zаvоd uzimа
u оbzir dеfiniciје, prеpоrukе i stаndаrdе Rеgulаtivе Еvrоpskе kоmisiје о stаtistici оtpаdа,
(EC) No.2150/2002 (WstatR).
Тоkоm оdviјаnjа prоizvоdnih dјеlаtnоsti u 2010. gоdini u RS nаstаlо је 45 821 764 t
industriјskоg оtpаdа. Nајvеćа kоličinа pоtičе iz pоdručја Vаđеnjе rudа i kаmеnа, čаk 96,6%
оd ukupnе kоličinе, i оdnоsi sе nа minеrаlni оtpаdni mаtеriјаl kојi nаstаје prilikоm
pоvršinskе еksplоаtаciје rudа. Оpаsni оtpаd čini оkо 1,1% ukupnо nаstаlоg оtpаdа u
prоizvоdnim dјеlаtnоstimа, pri čеmu sе nајvеći udiо, оkо 1% bilјеži u pоdručјu Prоizvоdnjа i
snаbdiјеvаnjе еlеktričnоm еnеrgiјоm, gаsоm i tоplоm vоdоm. Оpаsni оtpаd, uglаvnоm, čini
оtpаd iz tеrmičkih prоcеsа, tј. lеtеći pеpео оd spаlјivаnjа kојi sаdrži оpаsnе mаtеriје.
183
Kоličinа оtpаdа nаstаlоg tоkоm оdviјаnjа prоizvоdnih dјеlаtnоsti u RS u 2010. gоdini:
Pоdručја prеmа Klаsifikаciјi dјеlаtnоsti (KD)
NACE Rev.1.1
Vаđеnjе rudа i kаmеnа
Prеrаđivаčkа industriја*
Prоizvоdnjа i snаbdiјеvаnjе еl.
еnеrgiјоm, gаsоm i tоplоm
vоdоm
C
D
E
UKUPNО
Ukupnа kоličinа оtpаdа
nаstаlоg tоkоm izvјеštајnе
gоdinе (t)
Оd tоgа, kоličinа оpаsnоg
оtpаdа (t)
44 303 442
615 001
10 541
6 234
903 321
491 281
45 821 764
508 056
*Оblаst 37 (Rеciklаžа) niје оbuhvаćеnа istrаživаnjеm
Kоmunаlni оtpаd
Pоdаtkе о kоmunаlnоm оtpаdu Zаvоd dоbiја putеm gоdišnjih izvјеštаја о prikuplјеnоm
оtpаdu i оtpаdu оdlоžеnоm nа оdlаgаlištа оtpаdа. Izvјеštаје pоdnоsе јаvnа kоmunаlnа i
privаtnа prеduzеćа kојimа је оpštinа dоdјеlilа prаvо nа prikuplјаnjе оtpаdа, оdnоsnо
uprаvlјаnjе оdlаgаlištimа оtpаdа. Kоmunаlni оtpаd nа pоdručјu RS nајvеćim diјеlоm, оkо
97%, prikuplја sе kао miјеšаni i, uglаvnоm, trајnо оdlаžе nа оpštinskа оdlаgаlištа оtpаdа.
Јаvni оdvоz оtpаdа оrgаnizоvаn је nа pоdručјu 54 оd ukupnо 62 оpštinе i, prеmа prоcјеni,
tоm uslugоm оbuhvаćеnо је оkо 68% stаnоvništvа RS. Kоličinа ukupnо prоizvеdеnоg оtpаdа
оdrеđuје sе nа оsnоvu kоličinе prikuplјеnоg оtpаdа, prоcеntа stаnоvništvа оbuhvаćеnоg
uslugоm јаvnоg оdvоzа оtpаdа i prоcјеnе brоја stаnоvnikа u izvјеštајnој gоdini. Оd ukupnе
kоličinе оtpаdа оdlоžеnоg nа еvidеntirаnа оdlаgаlištа u 2010. gоdini, 93,7% оdnоsi sе nа
kоmunаlni, а prеоstаlih 6,3% nа оstаli оtpаd (grаđеvinski оtpаd, оtpаdnо živоtinjskо tkivо,
stаrе gumе i drugо). Pоdаci о оpеrаtivnim kаrаktеristikаmа оvih оdlаgаlištа nisu dоstupni. То
upućuје nа mоgućnоst dа kоličinа оtpаdа kојu nа еvidеntirаnа оdlаgаlištа оtpаdа bеz оgrаdе
ili čuvаrа sаmоstаlnо оdlаžu grаđаni ili drugi izvоri niје rеgistrоvаnа. Uslјеd nеpоstојаnjа
mјеrnih instrumеnаtа ili еvidеnciје, kоličinе prikuplјеnоg i оdlоžеnоg, nајčеšćе, sе zаsnivајu
nа prоcјеnаmа јаvnih kоmunаlnih i privаtnih prеduzеćа kоја dоstаvlјајu izvјеštаје.
Kоličinа prоizvеdеnоg, prikuplјеnоg i оtpаdа оdlоžеnоg nа еvidеntirаnа оdlаgаlištа оtpаdа u
RS u 2009. i 2010. gоdini.
Indikаtоr
Ukupnа kоličinа prоizvеdеnоg оtpаdа (t)
Ukupnа kоličinа prikuplјеnоg оtpаdа (t)
Ukupnа kоličinа оtpаdа оdlоžеnоg nа еvidеntirаnа оdlаgаlištа оpаdа (t)
Kоličinа gоdišnjе prоizvеdеnоg оtpаdа pо stаnоvniku (kg/stаnоvnik)
Kоličinа dnеvnо prоizvеdеnоg оtpаdа pо stаnоvniku (kg/stаnоvnik/dаn)
Gоdinа
2009
395 600
255 034
310 402
276
0,76
2010
392 891
263 646
306 758
274
0,75
Rudarski otpad
Zakonom o upravljanju otpadom291 izuzet je rudarski otpad koji je predmet posebnog
propisa, odnosno postojećeg Zakona o rudarstvu. Postojeći Zakon o rudarstvu reguliše pitanje
rudarskog otpada na način da se isti smatra otpadom iz ekstraktivne industrije, odnosno
jalovinom, a pitanje postupanja sa jalovinom definiše kao rudarske radove i to samo za slučaj
da se radi o jalovini na eksploatacionom polju.
291
„Službeni glasnik RS“ broj 53/02
184
Rudarski otpad nastao u procesu eksploatacije i pripreme mineralne sirovine generiše se u RS
u sljedećim količinama (na godišnjem nivou):
a) na površinskim kopovima uglja: oko 16.000.000 m3
b) na eksploataciji metaličnih ležišta: 10.000.000 tona kopovske jalovine i oko
c) 500.000 tona flotacijske jalovine, što je ukupno 10.500.000 tona (oko 5.000.000 m3)
d) jalovina iz procesa eksploatacije kamena (kamenolomi) oko 100.000. tona odnosno oko
40.000 m3
Medicinski otpad
Proizvođači medicinskog otpada u RS su javne i privatne zdravstvene ustanove, institucije i
fakulteti gdje se vrše naučna istraživanja. Međutim, pored njih postoje i sporedna mjesta
nastajanja medicinskog otpada, kao što su domaćinstva, „harm reduction“ programi za
intravenozne ovisnike, te neke uslužne djelatnosti.
Za potrebe izrade Strategije upravljanja medicinskim otpadom u RS provedena je terenska
analiza na reprezentativnom uzorku svih zdravstvenih ustanova. Prema dostavljenim
podacima zdravstvenih ustanova (izvagan razdvojen infektivni medicinski otpad od
komunalnog otpada), utvrđeno je da se u RS godišnje generiše oko 400 tona opasnog
medicinskog otpada. Ova suma je i viša ukoliko se količina opasnog medicinskog otpada koja
se generiše u zdravstvenim ustanovama mjeri po kg/krevet/dan, na osnovu čega dobijemo da
se u RS generiše oko 700 tona na godišnjem nivou. Ovu količinu bi trebalo uvećati za otpad
koji se stvara u ostalim ustanovama koje proizvode medicinski otpad pa je procijenjena
vrijednost između 750 i 800 tona godišnje. Najveći dio opasnog medicinskog otpada odnosi
se na infektivni otpad koji se u zdravstvenim ustanovama prvenstveno tretira termički ili
hemijski.
Na osnovu Zakona o upravljanju otpadom i Pravilnika o vrstama otpada i djelatnostima
upravljanja otpadom za koje je potrebna dozvola292Ministarstvo za prostorno uređenje,
građevinarsvo i ekologiju RS izdaje dozvole za sve kategorije otpada uključujući i opasni
otpad, osim radioaktivnog otpada, gasova ispuštenih u atmosferu i otpadnih voda. Dozvole se
izdaju za djelatnosti prikupljanja i transporta otpada,skladištenja otpada,odlaganja i povrata
komponenti otpada kao i za djelatnosti održavanja i monitoringa uređaja za upravljanje
otpadom nakon zatvaranja. Do sada je izdato 80 dozvola za upravljanje otpadom.
e) Postrojenja za obradu otpada: broj i operativne karakteristike postrojenja za obradu,
kompostiranje i reciklažu, objekti za spaljivanje, deponije;
Putеm Gоdišnjеg stаtističkоg istrаživаnjа о оtpаdu оdlоžеnоm nа оdlаgаlištа оtpаdа u 2010.
gоdini еvidеntirаnа su ukupnо 42 оdlаgаlištа nа kоја јаvnа kоmunаlnа i privаtnа prеduzеćа
оdlаžu prikuplјеni оtpаd. Меđu njimа su i dviје rеgiоnаlnе dеpоniје. Republički zаvоd za
statistiku nе rаspоlаžе pоdаcimа о pоstrојеnjimа zа оbrаdu оtpаdа i njihоvim оpеrаtivnim
kаrаktеristikаmа. Trenutno je u RS u Bolnici „Sveti Apostol Luka“ u Doboju, instalirano
jedno postrojenje za zbrinjavanje medicinskog otpada. Tehnološki postupak zbrinjavanja
medicinskog otpada baziran je na obradi infektivnog i ostalog medicinskog otpada, različitih
vrsta, oblika i dimenzija, mljevenjem i sterilizacijom. Radi se o automatizovanom sistemu,
ECODAS SISTEM, koje funkcioniše na način da mljevenjem smanjuje zapremin
medicinskog otpada, a potom kombinujući visoku temperaturu, pritisak i paru vrši
sterilizaciju istog. Dimenzije postrojenje su 185x210x330, kapaciteta težine utovarnog
materijala 2000 kg, pritiska 2 kg/m3, pritiska pare 8 bara, pritiska protoka 170 kg/h i
kompresije vazduha 6 bara.
292
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
185
f) Brojke o izvozu i uvozu otpada (količina, vrsta)
Prekogranično kretanje otpada vrši se u skladu sa Zakonom o upravljanju otpadom i drugim
propisima kojima je ova oblast regulisana. Baza podataka nadležnog ministarstva o izvezenim
i uvezenim vrstama i količinama otpada nije formirana. U tаbеli su prikаzаni rаpоlоživi
pоdаci stаtistikе vаnjskе trgоvinе Zаvоdа zа stаtistiku RS prеmа pоdručјu i оblаsti
Klаsifikаciје dјеlаtnоsti (KD) NACE Rev.2 i аgrеgirаni nа nivоu glаvе Cаrinskе tаrifе BiH.
Gоdinа
Pоdručје
KD NACE
Rеv.2
Оblаst
KD
NACE
Rеv.2
2011
Е
38
2011
Е
38
2011
Е
38
2011
Е
38
2011
Е
38
2011
Е
38
2011
Е
38
2011
Е
38
2011
Е
38
2011
2011
Е
Е
38
38
2011
Е
38
2011
2011
Е
Е
38
38
2011
Е
38
Glаvа
CТ
Оpis glаvе Cаrinskе tаrifе BiH
(CТ)
UKUPNО - Prikuplјаnjе оtpаdа, dјеlаtnоsti
оbrаdе i оdlаgаnjа оtpаdа; rеciklаžа
mаtеriјаlа
Rаzni
prоizvоdi
hеmiјskе
38
industriје
Plаstičnе mаsе i prоizvоdi оd
39
plаstičnih mаsа
40
Kаučuk i prоizvоdi оd kаučukа
Drvо i prоizvоdi оd drvеtа;
44
drvеni ugаlј
Drvnа cеlulоzа ili cеlulоzа оd
оstаlih vlаknаstih cеlulоznih
47
mаtеriјаlа; оstаci i оtpаci оd
hаrtiје i kаrtоnа nаmiјеnjеni
pоnоvnој prеrаdi
52
Pаmuk
Vјеštаčkа ili sintеtičkа vlаknа,
55
sјеčеnа
Prirоdni i kultivirаni bisеri, drаgо
i pоludrаgо kаmеnjе, plеmеniti
mеtаli,
mеtаli
plаtirаni
71
plеmеnitim mеtаlimа i prоizvоdi
оd njih; imitаciје nаkitа; mеtаlni
nоvаc
72
Gvоžđе i čеlik
74
Bаkаr i prоizvоdi оd bаkrа
Аluminiјum i prоizvоdi оd
76
аluminiјumа
78
Оlоvо i prоizvоdi оd оlоvа
79
Cink i prоizvоdi оd cinkа
Еlеktričnе mаšinе i оprеmа i
njihоvi diјеlоvi; аpаrаti zа
snimаnjе ili rеprоdukciјu zvukа;
85
tеlеviziјski аpаrаti zа snimаnjе ili
rеprоdukciјu slikе i zvukа i
diјеlоvi i pribоr zа tе prоizvоdе
Izvоz u kg
Uvоz u kg
209837202
2889559
8900
1050
1692260
458858
21860
1124829
92348911
442039
29970127
165449
29694
323
76820
-
62913
40646
78149213
1849640
275718
164522
1481326
190409
2467391
57961
23446
2270
1620186
-
Federacija BiH
Podatke o proizvodnji otpada iz pojedinačnih djelatnosti, količine prikupljenog i odloženog
otpada vodi Federalni zavod za statistiku iiste objavljuje u 'Saopćenju' jednom gonišnje na
bosanskom i engleskom jeziku. Industrija u FBiH godišnje proizvede 2,4 miliona tona otpada,
od čega opasni otpad čini manje od 0,5 % mas. Samo oko 10 % ili manje nastalog
industrijskog otpada je adekvatno zbrinuto, dok se ostatak neadekvatno odlaže na nezaštićeno
tlo u ili van kruga industrijskih postrojenja, neadekvatno spaljuje ili čak prosipa u
186
vodotoke293. Pouzdani podaci o količinama i kategorijama otpada generalno nisu dostupni, a
neke količine su evidentirane npr. u Hercegovačko-neretvanskoj županiji, te se navodi da
ukupna godišnja količina generiranog opasnog otpada u toj županiji iznosi cca 1.800 t, te
drugog otpada kako je to navedeno:
-
medicinski opasni otpad cca 50 t ( 38 t infektivnog otpada, 12 t kemikalija, 0,1 t
igle)
0,1 t opasnog otpada iz veterinarskih ustanova
800 t otpadnih ulja
900 t starih guma
470 t otpadnih akumulatora
1.800 t elektronskog i elektroničnog otpada
Građevinski i interni otpad cca 67.800 t
Biološki i primarni mulj cca 1085 t
32 t otpada od proizvodnje ribe.
Brčko distrikt BiH
a)
Prosječna godišnja količina otpada, koji se prikupi na prostoru Brčko distrikta BiH:


Komunalni otpad: 20.000 t,
Krupni (dva puta godišnje organizuje se aktivnost prikupljanja komunalnog
otpada): 50 t,
 Industrijski (iz procesa proizvodnje ulja, fabrika Bimal): 300 t,
 Animalni (iz procesa proizvodnje i prerade mesnih proizvoda): 400 t.
b) Na odvojenoj parceli u krugu deponije, vrši se odlaganja biorazgradivog otpada,
kompostiranje i proizvodnja humusa. Prosječna količina prikupljenog biorazgradivog
otpada na godišnjem nivou iznosi 100 t. Ostali otpad se deponuje odvojeno – po vrsti i
prekriva inertnim materijalom.
c) Izdato je rješenje za izvoz neopasnog otpada, koje će se izvršiti u periodu 2012-2013
godine i to 40 t PE polietilena.
d) Izdato je rješenje za uvoz neopasnog otpada, koje će se izvršiti u periodu 2012-2013
godine i to 50 t PP polipropilena, 150 t PE polietilena.
e)
Izdato je rješenje za uvoz opasnog otpada, koje će se izvršiti u periodu 2012-2013
godine i to: Otpadni olovni akumulatori, EWC broj: 160601* 4.000 t
23. Postoji li opšta politika (program, strategija, itd.) upravljanja otpadom? Da li je
Bosna i Hercegovina odredila vremenski okvir za usvajanje preostalih propisa vezanih
za upravljanje otpadom?
Strategija upravljanja čvrstim otpadom u BiH, urađena kroz projekat PHARE u 2002. godini
za oba entiteta i DB, i po čijim se uputstvima rade pojedine aktivnosti u procesima upravljanja
otpadom.
Republika Srpska
U RS još nije usvojena Strategija upravljanja čvrstim otpadom, regionalni plan upravljanja
otpadom i Lokalni plan upravljanja otpadom.
U skladu sa Zakonom o upravljanju otpadom, Strategiju upravljanja čvrstim otadom na period
od šest (6) godina donosi Narodna skupštna RS, a Vlada RS donosi regionalni plan
upravljanja otpadom na osnovu sporazuma dvije ili više jedinica lokalne samouprave, o
zajedničkom upravljanju otpadom na teritoriji RS.
293
Federalna strategija zaštite okoliša
187
Jedinice lokalne samouprave donose lokalne planove upravljanja otpadom na period od šest
(6) godina i do sada su jedinice lokalne samouprave usvojile pet (5) Lokalnih planova
upravljanja otpadom.
Nacrt Strategije upravljanja medicinskim otpadom u RS trenutno je u proceduri usvajanja.
Federacija BiH
Federalna strategija zaštite okoliša FBiH koja, između ostalog, sadrži Federalnu strategiju
upravljanja donesena je za period od deset godina (2008-2018). Pored ovog usvojen je i Plan
upravljanja otpadom za FBiH za period od pet godina. Oba dokumenta sadrže akcijske
planove sa prijedlozima projekata, vremenskim rokovima za njihovu realizaciju kao i
potrebnim finansijskim iznosima. Takođe, sadrže aktivnosti kao i planiranu dinamiku na
izradi i donošenju provedbenih propisa vezanih za upravljanje otpadom. Prema Zakonu o
upravljanju otpadom294predviđeno je donošenje preostalih propisa vezanih za selektivno
prikupljanje i razdvajanje otpada. Vremenske okvire je teško odrediti za progresivniji razvoj
legislative iz ove oblasti zbog nedostatka ljudskih resursa u sektoru.
24. Postoji li zakonodavni okvir u pogledu sljedećih tema:
a) Osnovni okvirni propisi (definisanje, hijerarhija obrade otpada (preventiva,
prenamjena, iskorišćavanje), sistem odobravanja, nadležnosti za odlaganje i
iskorišćavanje komunalnog i drugog otpada);
b) Okvirni propisi o opasnom otpadu
c) Propisi o posebnim vrstama prerade otpada (spaljivanje, deponije)
d) Propisi o posebnim tokovima ili vrstama otpada
e) Propisi o transportu otpada
BIH je uključena u međunarodni sistem kontrole prekograničnog kretanja opasnih i drugih
vrsta otpada kao članica Bazelske konvencije, u skladu sa Odlukom o ratifikaciji konvencije o
kontroli prekograničnog prometa opasnog otpada i njegovom odlaganju295.
Tako je npr. Ured za veterinarstvo BiH u saradnji sa nadležnim entitetskim veterinarskim
organima pripremio propis čija je svrha smanjenje rizika po zdravlje ljudi i životinja prilikom
zbrinjavanja nusproizvoda životinjskog porijekla. U propisu su, kao za cilj, jasno definisani
načini prikupljanja, skladištenja, rukovanja, transporta, prerade, korištenja i odlaganja, uvoz,
provoz i izvoz nusproizvoda životinjskog porijekla.
Propis - Odluka o nusproizvodima životinjskog porijekla i njihovim proizvodima koji nisu
namijenjeni ishrani ljudi296 je predmet usklađivanja sa propisom Evropske Unije - Uredba
broj 1069/2009/EZ Evropskog parlamenta i Vijeća od 21.oktobra 2009 kojom se uspostavljaju
zdravstvena pravila u vezi nusproizvoda životinjskog porijekla i njihovih proizvoda koji nisu
namijenjeni ishrani ljudi i kojom se ukida Uredba broj 1774/2002/EZ.
Mjere za implementaciju navedene Odluke sadržane su u Pravilniku o utvrđivanju
veterinarsko-zdravstvenih uslova za odlaganje, korištenje, sakupljanje, prijevoz, identifikaciju
i sljedivost, registraciju i odobravanje pogona, stavljanje a tržište, uvoz, tranzit i izvoz
nusproizvoda životinjskog porijekla i njihovih proizvoda koji nisu namijenjeni ishrani ljudi.
Navedeni Pravilnik je objavljen297 i predmet je usklađivanja sa propisom Evropske unije Uredba Komisije (EU) br. 142/2011, od 25. februara 2011. o provedbi Uredbe (EZ) br.
294
''Sl.novine FBiH'', broj:33/03 i 72/09
„Službeni glasnik BiH“ broj 31/2000
296
„Službeni glasnik BiH“, broj 19/11
297
„Službeni glasnik BiH“, broj 30/12
295
188
1069/2009 Evropskog parlamenta i Vijeća kojom se utvrđuju zdravstvena pravila po pitanju
nusproizvoda životinjskog porijekla i proizvoda dobijenih od njih koji nisu namijenjeni za
ishranu ljudi, te kojom se provodi Direktiva Vijeća 97/78/EZ po pitanju određenih uzoraka i
predmeta koji su oslobođeni veterinarskih pregleda na granici u skladu sa navedenom
Direktivom. Ostala pitanja se definišu entitetskim i DB propisima, kako slijedi:
Republika Srpska
Osnovni zakonski okvir za upravljanje otpadom uspostavljen je Zakonom o upravljanju
otpadom298.
Hijerarhija upravljanja otpadom, kao jedan od principa koji je definisan ovim zakonom,
predstavlja redosljed prioriteta upravljanja otpadom i to: sprečavanje nastajanja otpada,
prerada otpada za ponovnu upotrebu i reciklažu, izdvajanje sirovog materijala iz otpada i
njegovo korišćenje za proizvodnju energije i sigurno odlaganje otpada. Takođe, propisana je
procedura izdavanja dozvola za upravljanje otpadom od strane Ministarstva za prostorno
uređenje, građevinarsvo i ekologiju RS, koje vrši poslove upravljanja otpadom iz nadležnosti
RS. Vlada RS donosi Regionalni plan upravljanja otpadom na osnovu sporazuma o
zajedničkom upravljanju otpadom na teritoriji RS.
Jedinice lokalne samouprave donose Lokalne planove upravljanja otpadom koje usvajaju
skupštine lokalne samouprave nakon ocjene i mišljenja ovog ministarstva. Komunalni otpad
se sakuplja i tretira u skladu sa posebnim propisom o pružanju usluga od strane komunalnih
preduzeća.Pružanje usluga upravljanja komunalnim otpadom u nadležnosti je jedinice lokalne
samouprave. Usluge mogu pružati javna ili privatna preduzeća.
Zakon o upravljanju otpadom uredio je upravljanje opasnim otpadom na način da se opasni
otpad može pomješati sa drugim otpadom samo na osnovu posebne dozvole nadležnog organa
za zaštitu životne sredine, a propisuje da ovlaštena tijela odlaganje otpada mogu vršiti na
deponije, kao termalno odlaganje i primjenom hemijskih, bioloških ili fizičkih postupaka.
Zakon propisuje upravljanje specifičnim vrstama otpada i to:otpadnim uljima, otpadom od
opreme koja sadrži PCB i PCT, iskorišćenim baterijama i akumulatorima, starim vozilima,
otpadom od električne i elektronske opreme.
Upravljanje ambalažom i ambalažnim otpadom propisano je Uredbom o upravljanju
ambalažom i ambalažnim otpadom299.
Pravilnik o upravljanju medicinskim otpadom300propisuje način upravljanja medicinskim
otpadom, sistem rukovanja i planiranje tretmana medicinskog otpada u skladu sa dobrom
praksom upravljanja medicinskim otpadom, da bi bili smanjeni rizici za zdravstvene i druge
radnike u dodiru sa medicinskim otpadom, za stanovništvo, životnu sredinu uopšte i
istovremeno da bi se uspostavila osnova za bezbjednije upravljanje medicinskim otpadom u
budućnosti.
Prekogranično kretanje otpada u RS regulisano je takođe Zakonom o upravljanju otpadom,
koji pored ovoga reguliše i opšte zahtjeve prekograničnog kretanja otpada, prekogranično
kretanje započeto u RS, prekogranično kretanje u slučaju kada je RS konačno odredište,
prekogranično kretanje kada je RS tranzitna zemlja i opšte odredbe za sve vrste
prekograničnog kretanja.
„Službeni glasnik RS“, br.53/02 i 65/08
„Službeni glasnik RS“, broj 50/11
300
„Službeni glasnik RS“ broj 90/06
298
299
189
Prekogranično kretanje otpada vrši se pod uslovom:
- da u RS ne postoje tehničke mogućnosti i neophodna postrojenja, kapacitete ili
odgovarajuće lokacije za odlaganje otpada, radi odlaganja otpada na ekološki
prihvatljiv i efikasan način ili ako se otpadi koji su u pitanju koriste kao sirovina
za industriju recikliranja ili povrata komponenti u državi BiH i RS-uvoznicama;
- da je kretanje otpada odobreno samo zbog posebnih razloga, inače je transport ili
odlaganje otpada zabranjeno;
- da se otpad pakuje, etiketira i transportuje na način kojim se sprečava zagađenje
životne sredine u skladu sa najboljom raspoloživom praksom;
- da postoji odgovarajuća dokumentacija o kretanju od tačke gdje je njegovo
kretanje počelo do momenta odlaganja u skladu sa nacionalnim i međunarodnim
standardima i međunarodnim propisima koji se odnose na početak prekograničnog
prometa do tačke odlaganja
Federacija BiH
a)
osnovni okvirni propisi (definicija, hijerarhija tretmana otpada: prevencija-ponovna
upotreba-iskorišćavanje, sistem odobravanja, odgovornosti za odlaganje i iskorišćavanje
komunalnog i drugog otpada);
Prema Zakonu o upravljanju otpadom301na sljedeći način su zakonodavnim okvirom
regulisane teme iz pitanja:
Član 4. reguliše definicije
Član 5-definiše osnovna načela
Član 12 i 13.-dozvola za upravljanje otpadom
Članovi 25.,26., 27., i 28.-odgovornosti za komunalni otpad
b) okvirni propisi o opasnom otpadu;
članom 36. Zakona o upravljanju otpadom302 dati su opći zahtjevi za opasni otpad
c) propisi o posebnim vrstama prerade otpada (spaljivanje, deponije);
članovi 34. i 35. Zakona o upravljanju otpadom303 regulišu deponovanje i
spaljivanje otpada
Pravilnik o uvjetima za rad postrojenja za spaljivanje otpada304
d) propisi o posebnim tokovima ili vrstama otpada;
član 58. Zakona o upravljanju otpadom305 reguliše donošenje propisa o posebnim
tokovima otpada.
Doneseni su sljedeći propisi koji regulišu ovu problematiku:
 Uredba o selektivnom prikupljanju, pakovanju i označavanju otpada306
 Pravilnik o životinjskom otpadu i drugim neopasnim materijalima prirodnog porijekla
koji se mogu koristiti u poljoprivredne svrhe307
 Pravilnik o obrascu, sadržaju i postupku obavještavanja o važnim karakteristikama
proizvoda i ambalaže od strane proizvođača308
 Pravilnik o upravljanju medicinskim otpadom309
 Pravilnik o ambalaži i ambalažnom otpadu310
301
''Službene novine FBiH'', broj:33/03 i 72/09
''Službene novine FBiH'', broj:33/03 i 72/09
303
''Službene novine FBiH'', broj:33/03 i 72/09
304
„Sužbene novine FBiH’’, broj: 12/05
305
''Službene novine FBiH'', broj:33/03 i 72/09
306
„Sužbene novine FBiH’’, broj: 38/06
307
„Službene novine FBiH“, broj: 8/08
308
„Službene novine FBiH“, broj: 6/08
309
„Sužbene novine FBiH“, broj: 77/08
310
„Službene novine FBiH“, broj: 88/11
302
190
e) propisi o transportu otpada.
Članovi od 38.- do 47. relgulišu prekogranični promet otpada
Pravilnici koji regulišu ovu oblast su sljedeći:
 Pravilnik o prekograničnom prometu otpada („Sl. novine FBiH“, broj: 07/11).
 Uredba o vrstama financijskih garancija kojima se osigurava prekogranični transport
opasnog otpada („Sl. novine FBiH’’, broj: 41/05)
Brčko distrikt BiH
Osnovni zakonodavni okvir za upravljanje otpadom je Zakon o upravljanju otpadom Brčko
distrikta BiH. Na osnovu zakona doneseni su i sljedeći podzakonski akti311:
- Pravilnik o postupanju s otpadom koji se ne nalazi na listi opasnog otpada ili čiji je
sadržaj nepoznat;
- Pravilnik o sadržaju plana prilagođavanja upravljanja otpadom za postojeća
postrojenja za tretman ili odlaganje otpada i aktivnostima koje preduzima nadležno
odjeljenje;
- Pravilnik o uslovima za prenos obaveza upravljanja otpadom sa proizvođača i
prodavca na operatera za prikuplanje otpada;
- Pravilnik o izdavanju dozvole za aktivnosti male privrede u upravljanju otpadom;
- Pravilnik o kategorijama otpada sa listama;
- Pravilnik o finansijskim garancijama kojima se može osigurati prekogranični
promet otpada.
25. Da li propisi o upravljanju otpadom u Bosni i Hercegovini uključuju odredbe o
prevenciji nastanka otpada?
Propisi o upravljanju otpadom u BiH uključuju odredbe o prevenciji nastanka otpada, a
definisane su entitetskim i DB propisima na način kako je navedeno u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Odredbe o prevenciji nastanka otpada u RS definisane su u Zakonu o upravljanju otpadom,
gdje je propisana je hijerarhija upravljanja otpadom i redoslijed prioriteta upravljanja
otpadom, od čega je prvi prioritet: sprečavanje nastajanja otpada. Takođe, propisano je da je
proizvođač otpada prema karakteristikama proizvoda, odgovoran za odabir najprihvatljivijeg
ekološkog rješenja u tehnologiji proizvodnje, pri tome imajući u vidu životni ciklus proizvoda
kao i korištenje najadekvatnije raspoložive tehnologije, a proizvođač i imalac otpada dužni su
skupljati, brinuti se o povratu ili odlaganju otpada koji produkuju njihove djelatnosti ili o
otpadu koji posjeduju. Pored toga proizvođač i imalac otpada odgovorni su za ekološki
prihvatljivo skladištenje otpada prije njegovog povrata ili odlaganja.
Federacija BiH
Odredbe o prevenciji nastanka otpada definisane su Zakonom o upravljanju otpadom FBiH312,
odnosno članom 5. toga Zakona i to kao jedno od načela na kojima se temelji zakon.
Brčko distrikt BiH
Odredbe o prevenciji nastanka otpada definisane su Zakonom o upravljanju otpadom Brčko
distrikta BiH313odnosno članom 2. toga Zakona.
„Službeni glasnik BD BiH, broj 32/06
„Službene novine FBiH“, broj 33/03 i 72/09
313
„Službeni glasnik BD BiH“, broj 25/04, 1/05, 19/07 i 9/09
311
312
191
26. Koji još instrumenti postoje, osim propisa (npr. ekonomski instrumenti, planiranje
upravljanja otpadom)?
Drugi instrumenti se implementiraju na nivou entiteta i DB što se pojašnjava u nastavku
odgovora.
Republika Srpska
Na osnovu Zakona o upravljanju otpadom odnosno načela „zagađivač plaća“ proizvođač ili
imalac otpada snose sve troškove prevencije, tretmana, odlaganja i monitoringa otpada, kao
troškove sanacionih mjera zbog šteta prouzrokovanih životnoj sredini ili štete koju će otpad
najvjerovatnije prouzrokovati. Ako nepoznato lice izvrši djelatnosti u upravljanju otpadom
suprotno Zakonu o upravljanju otpadom, obavezaće se RS na preduzimanje hitnih mjera,
odnosno djelatnosti čišćenja, radi zaštite ljudskog zdravlja, flore i faune i životne sredine.
RS ima pravo nadoknade troškova koji nastanu obavljanjem prethodnih djelatnosti od lica za
koje se utvrdi da je izvršilo nedozvoljenu djalatnost. Domaćinstva snose troškove upravljanja
komunalnim otpadom u skladu sa odlukom jedinice lokalne samouprave o upravljanju
komunalnim otpadom.
Federacija BiH
Za realizaciju koncepta regionalnog upravljanja otpadom za koje postoji zakonsko i strateško
opredjeljenje u BiH, u svim svojim aspektima i nivoima, potrebno je jasno definirati realne
izvore finansiranja da bi koncept bio uspješno realiziran. Trenutni izvori (kredit Svjetske
banke i budžetska sredstva FBiH i kantona, Fonda za zaštitu okoliša) nisu dovoljni za potpunu
realizaciju koncepta. Prihodi koji se ostvaruju iz jedinog ekonomskog instrumenta
„Korisnička naknada za prikupljanje i odlaganje komunalnog otpada“, čija stopa naplate
varira 50-70%, su nedovoljni za "full cost recovery" (troškovi prikupljanja i odlaganja u
potpunosti pokriveni od strane korisnika). Iz ostvarenih prihoda, čak i u slučaju 100% naplate,
gotovo je nemoguće finansirati razvojne projekte koji potiču primjenu načela iz Zakona o
otpadu: prevencije, odvojenog prikupljanja i reciklaže. U prilog tome govore i rezultati
ostvareni na reciklaži ambalažnog otpada, koji se tek treba uspostaviti. Nema ekonomskih
instrumenata koji promoviraju prevenciju stvaranja otpada i reciklažu, niti subvencija za
investicije u postrojenja za reciklažu i u mrežu prikupljanja i transporta sirovina.
Brčko distrikt BiH
Na osnovu Zakona o upravljanju otpadom, odnosno načela „zagađivač plaća“ proizvođač ili
imalac snose sve troškove prevencije, tretmana, odlaganja i monitoringa otpada, kao troškove
sanacionih mjera zbog šteta prouzrokovanih životnoj sredini.
27. Postoji li administrativna infrastruktura? Ako postoji, na kojem nivou (državnom,
regionalnom, lokalnom)?
Administrativna infrastruktura postoji na državnom nivou u Ministarstvu vanjske trgovine i
ekonomskih odnosa BiH, ali je operativna aktivnost na nivou entiteta i distrikta Brčko, te je
uređena na način kako je to opisano u daljem tekstu odgovora.
Republika Srpska
Na osnovu Zakona o upravljanju otpadom poslove upravljanja otpadom iz nadležnosti RS
vrši Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju u saradnji sa
Ministarstvom zdravlja i socijalne zaštite drugim nadležnim ministarstvima. edinice lokalne
samouprave donose lokalne planove upravljanja otpadom na period od šest (6) godina.
Odlukom jedinice lokalne samouprave o upravljanju komunalnim otpadom uređuje se:
geografsko područje koje pokriva preduzeće, osnovni zahtjevi za obezbjeđenje rada
192
preduzeća, uključujući metode skupljanja (kao npr. selektivno sakupljanje otpada); učestalost,
prava i obaveze preduzeća i domaćinstava onih čiji je otpad sličan otpadu iz domaćinstava;
određivanje načina korišćenja usluga preduzeća za proizvođače i vlasnike otpada, a koji nisu
domaćinstva; vrste kaznenih odredbi i stimulacionih mjera; tehničke i druge zahtjeve koji se
odnose na obezbjeđenje usluga uključujući skupljanje, tretman i odlaganje; uvođenje sistema
selektivnog prikupljanja otpada, zajedno sa određivanjem mjesta za selektivno prikupljanje
otpada; određivanje lokacije za deponije i lokacije za druge vrste tretmana otpada; procjena
visine naknade kojom se omogućava pouzdana, kontinuirana i prihvatljiva usluga i uslovi
plaćanja; uslovi za pronalaženje i tretiranje nezakonitog komunalnog otpada.
Federacija BiH
Okolišna administrativna infrastruktura je uspostavljena na državnom, entitetskom,
kantonalnom i lokalnom nivou. Nadležne institucije za pitanja zaštite okoliša na nivou FBiH:
 Federalno ministarstvo okoliša i turizma. Ovo Ministarstvo obavlja "upravne, stručne i
druge poslove iz nadležnosti FBiH koji se odnose na: zrak, vodu, zaštitu tla, i
upravljanje otpadom, izradu strategije i politike zaštite okoliša, standarde kvalitete
okoliša, praćenje stanja okoliša, izrada razvojne strategije i politike u oblasti turizma i
ugostiteljske djelatnosti, praćenje turističkih tokova i trendova na lokalnom i
međunarodnom tržištu; usmjeravanje dugoročnog razvoja turizma u okviru privrednog
sistema i druge poslove utvrđene važećim zakonima (Zakon o izmjenama i dopunama
Zakona o federalnim ministarstvima i drugim tijelima federalne uprave) 314. Postoji pet
sektora unutar ovog Ministarstva: Sektor za zaštitu okoliša, Sektor za okolišne
dozvole, Sektor za turizam, Sektor za implementaciju projekta i Sektor za pravne,
financijske i opće poslove. Ovo Ministarstvo djeluje kao nacionalna središnjica BiH u
Evropskoj agenciji za okoliš (EEA).
 Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva, s relevantnim
sektorima vodoprivrede, šumarstva i veterinarstva, Poljoprivredni inspektorat,
inspektorat vodoprivrede, Veterinarski inspektorat i Ured za provedbu projekata
šumarstva.
 Federalno ministarstvo zdravstva s relevantnim sektorima za hemikalije i otrove.
 Međuentitetsko tijelo za okoliš, imenovano je 2006 godine od strane Vlade FBiH u
skladu sa članom 41. Federalnog Zakona o zaštiti okoliša. Bavi se svim pitanjima u
vezi zaštite okoliša koja zahtijevaju usklađeni pristup u oba entiteta i odgovoran je za
usklađivanje zakona o zaštiti okoliša, propisima, standardima i akcijskim planovima,
međunarodnim ugovorima o pitanjima okoliša i njihovu provedbu, sudjelovanje u
međunarodnim procesima i suradnju s međunarodnim organizacijama, praćenje
okoliša i informacijski sustavi i razmjene informacija, kao i prekograničnim i
međuentitetskim pitanjima zaštite okoliša. Ovaj odbor se sastoji od osam članova,
četiri imenuje Vlada RS i četiri imenuje Vlada FBiH, koji se sastaju najmanje šest
puta godišnje. Tu su i brojne javne stručne institucije koje se bave pitanjima zaštite
okoliša u oba entiteta, bilo kao dio ministarstva ili pod izravnom nadležnosti
entitetskih vlada. U okviru svojih odgovornosti mogu da pružanju profesionalne
usluge (npr. zavodi za statistiku, hidrometeorološki), nadzor i kontrolu aktivnosti koje
imaju utjecaj na stanje okoliša (npr. inspekcija), djelatnosti u vezi sa prikupljanjem
sredstava, poticanjem i finansiranjem pripreme, provedbe i razvoja programa,
projekata i sličnih aktivnosti u području očuvanja, održivog korištenja, zaštite i
unapređivanja stanja okoliša i korištenja obnovljivih izvora energije (Fond za okoliš),
te planiranje i izvršenje aktivnosti usmjerene na zaštitu ljudi, dobara i okoliša od
314
''Službene novine FBiH'', broj: 06/08
193
prirodnih katastrofa, hitne situacije i incidenti velikih razmjera (npr. uprava civilne
zaštite). Također postoje i lokalne institucije u općinama FBiH.
Inače, FBiH se sastoji od deset kantona, njihove kompetencije opisane su u Federalnom
ustavu. Svaki od kantona ima svoju vladu i donosi svoje zakone (usklađeni s Federalnim
zakonima). Ne postoji jedinstven oblik organizacije ili politike za ministarstva koja se bave
pitanjima zaštite okoliša na kantonalnom nivou.
Brčko distrikt BiH
Administrativna infrastruktura postoji i na nivou Brčko distrikta BiH.
D. Kvalitet vode
28. Molimo opišite pravnu osnovu za zaštitu vode i upravljanje vodnim resursima,
posebno:
a) kvalitet voda i količina voda
b) podzemne i površinske vode,
c) kvalitet vode za piće,
d) kvalitet vode za kupanje
Oblast integralnog upravljanja vodnim resursima u BiH se uređuje pravnim okvirom na nivou
entiteta, FBiH, RS i BD BiH.
Republika Srpska
Upravljanje vodama je u nadležnosti RS, a ostvaruje se preko nadležnih ministarstava, organa
jedinice lokalne samouprave i javnih vodoprivrednih preduzeća. Članovima 25, 26, 27, 28 i
29. Zakona o vodama RS315 propisuje se donošenje planskih dokumenata za upravljanje
vodama i to: 1) Strategije integralnog upravljanja vodama na teritoriji RS; 2) Plana
upravljanja riječnim slivovima; 3) Programa mjera od strane nadležnog Ministarstva 4)
Priprema planiranja za upravljanje riječnim slivovima i 5) Konsultovanje javnosti koju
obavještava Agencija za vode i na zakonom propisan način vrši prikupljanje informacija.
Način integralnog upravljanja vodama unutar teritorije RS uređuje se Zakonom o vodama,
koji je preuzeo-transponirao Direktivu 2000/60/EC kojom je utvrđen okvir za politiku
Zajednice u oblasti voda u visini 100%.
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS, u cilju sprovođenja upravljanja
vodnim resursima, realizuje odredbe Zakona o vodama, koji je usklađen sa propisima
Evropske Unije, kao i podzakonske propise. Pored integralnog upravljanja vodama, svrha
ovog Zakona je i postizanje dobrog stanja voda i sprečavanje njene degradacije, postizanje
održivog korišćenja voda i osiguranje pravičnog pristupa vodama (član 2.). U svrhu
upravljanja vodama, Zakon propisuje identifikaciju lokacija i granice struktura i tijela
površinskih i podzemnih voda, kao i njihovu početnu karakterizaciju po metodologiji koja je
data u Okvirnoj direktivi o vodama. Ministarstvo je odgovorno za organizovanje praćenja i
sprovođenja neophodnih mjera kako bi se spriječila derogacija statusa površinskih i
podzemnih voda.
U tom cilju, Vlada RS i Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, su donijeli
propise koji omogućavaju da se voda namjenjena ljudskoj upotrebi i voda za piće štiti od
zagađenja preventivnim djelovanjem i sprečavanjem nekontrolisanog ispuštanja otpadnih
voda. Ti propisi su slijedeći:
315
„Službeni glasnik RS“, broj 50/06 i 92/09
194
1. Uredba o klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka316,
kojom su se uspostavili kriteriji i elementi kvaliteta za određivanje klasa prema različitim
kategorijama statusa (ekološkog i hemijskog). Ovom Uredbom uvedeno je 5 klasa voda i
njihova namjena shodno utvrđenoj klasi.
Navedena klasifikacija je suštinski usklađena sa Okvirnom direktivom o vodama (Directive of
the European Parliament and of the Council 2000/60/EC) .
2. Pravilnik o uslovima ispuštanja otpadnih voda u javnu kanalizaciju317
Ovim propisom definisani su uslovi ispuštanja otpadnih voda u javnu kanalizaciju, mjere
zaštite javnog kanalizacionog sistema, granične vrijednosti opasnih i štetnih materija koje se
mogu ispuštati u javnu kanalizaciju, kao i način vršenja kontrole kvaliteta ovih otpadnih voda.
U propis je uvedena EU lista prioritetnih supstanci za politiku voda.
3. Pravilnik o uslovima ispuštanja otpadnih voda u površinske vode318
Ovim propisom definisani su uslovi ispuštanja otpadnih voda ili efluenta postrojenja za
prečišćavanje i granične vrijednosti štetnih i opasnih materija koje se smiju ispuštati u
površinske vode, kao i način mjerenja i usaglašavanja izmjerenih, sa dozvoljenim
vrijednostima. Ovaj Pravilnik definisao je i Standarde koji se koriste, te primjenio Listu
prioritetnih supstanci EU u politici voda.
4. Pravilnik o uslovima koje moraju ispunjavati vodoprivredne laboratorije kao pravna lica
ili u okviru pravnih lica koje vrše određenu vrstu ispitivanja površinskih, podzemnih i
otpadnih voda319
Ovim propisom su definisani uslovi koje moraju da ispunjavaju laboratorije koje žele da vrše
ispitivanje površinskih i podzemnih voda, voda namjenjenih za vodosnabdjevanje i otpadnih
voda, u pogledu materijalnih i tehničkih uslova, kadrova, dobre laboratorijske prakse i
upravljanja, koje ispunjavaju zahtjeve međunarodnih standarda i korisnika, organa uprave,
kao i organizacija koje sprovode postupak akreditacije.
5. Pravilnik o tretmanu i odvodnji otpadnih voda za područja gradova i naselja gdje nema
javne kanalizacije320
Propisom je definisano postupanje pravnih i fizičkih lica kao i nadležnih organa u planiranju,
izgradnji, nadzoru, tretmanu i odvodnji otpadnih voda na području gradova i naselja gdje
nema javne kanalizacije, kao i uslovi za objekte te namjene. Predviđeni su oblici i veličine
prečistača i sl.
U pripremi je izrada podzakonskog propisa o vodi za kupanje. Naprijed navedeni
propisi/podzakonski akti, trenutno se usklađuju po vrijednosnim pokazateljima u ovoj oblasti.
Federacija BiH
Osnovni pravni dokument kojim je uređeno pitanje upravljanja vodama je Zakon o vodama
FBiH321. Zakonom o vodama je izvršena transpozicija Okvirne direktive o vodama (Direktiva
2000/60/EC Evropskog parlamenta i Vijeća od 23. oktobra 2000. godine). Provedenom
ocjenom usklađenosti utvrđeno je da je Zakona o vodama usklađen sa tom Direktivom 93%.
Prema odredbama člana 1. Zakona o vodama, Zakonom se uređuje upravljanje vodama unutar
teritorije FBiH. Upravljanje vodama obuhvata: zaštitu voda, korištenje voda, zaštitu od
štetnog djelovanja voda i uređenje vodotoka i drugih voda.
Prema odredbama člana 2. Zakona svrha Zakona je osiguranje upravljanja vodama s ciljem:
- smanjenja zagađenja voda, postizanja dobrog stanja voda i sprječavanje degradacije
voda;
“Službeni glasnik RS, broj: 42/01
“Službeni glasnik RS“ ,broj: 44/01
318
“Službeni glasnik RS“, broj: 44/01
319
“Službeni glasnik RS“ ,broj: 44/01
320
“Službeni glasnik RS“, broj: 68/01
321
“Službene novine FBiH“, broj 70/06
316
317
195
-
postizanja održivog korištenja voda;
osiguranja pravičnog pristupa vodama;
poticanja društvenog i privrednog razvoja;
zaštite ekosistema;
smanjenja rizika od poplava i drugih negativnih uticaja voda;
osiguranja učešća javnosti u donošenju odluka koje se odnose na vode;
sprječavanja i rješavanje sukoba vezanih za zaštitu i korištenje voda;
ispunjavanja obaveza iz međunarodnih ugovora koji su obavezujući za BiH
Brčko distrikt BiH
Nalogom Supervizora za BD BiH od 4. avgusta 2006. godine preuzet je Zakon o vodama
RS322kao Zakon Brčko distrikta BiH. Zakonom o vodama RS su preuzeti i svi njegovi
podzakonski akti koji su do tada donešeni.
Zakono o javnoj upravi BD BiH323 (član 27.) je definisao da nadležni organ uprave za režim,
upotrebu, korištenje i zaštitu voda i vodotoka je u nadležnosti Odjeljenja za poljoprivredu,
šumarstvo i vodoprivredu, odnosno Pododjeljenja za šumarstvo i vodoprivredu Vlade BD
BiH. Pored navedenog Odjeljenja poslove iz oblasti voda obavlja i Odjeljenje za zdravstvo,
odnosno Pododjeljenje za Javno zdravstvo Vlade BD BiH, koje prati stanje kvaliteta vode za
piće, zatim Odjeljenje za komunalne poslove, koje prati razvoj politike, strategije i pravnog
okvira za upravljanje snabdijevanja vodom, član 24. Zakona o javnoj upravi BD BiH.
a) kvalitet voda i količina voda
Republika Srpska
U skladu sa Zakonom o vodama, ODV/WDF i relevantnim, prethodno navedenim
podzakonskim aktima, praćenje kvaliteta voda u RS se odvija planski i kontinuirano, prema
posebnim, detaljno sačinjenim Programima monitoringa.
Monitoring programi se odnose na sveobuhvatan, međusobno povezan pregled statusa voda
svakog riječnog sliva i donosi ih Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS.
Republički hidrometeorološki zavod RS je prema Zakonu o meteorološkoj i hidrološkoj
djelatnosti nadležan za prikupljanje podataka o količini vode odnosno monitoring vodostaja i
vršenje hidrometrijskih mjerenja proticaja.
Prema Zakonu o vodama, Republički hidrometeorološki zavod, dužan je, u okviru svojih
ovlašćenja, da razvije sistem za praćenje i prognozu vanrednih meteoroloških stanja, i
prognozu takvih stanja pravovremeno šalje informacionom sistemu voda RS.
Prema Zakonu o vodama nadležnost nad upravljanjem vodama, odnosno za realizaciju
programa praćenja stanja voda, odgovorne su Agencije za vode na oblasnim riječnim
slivovima Save i Trebišnjice. Sprovođenje svih radnji praćenja stanja voda (monitoringa)
mogu da obavljaju samo specijalizovane institucije za sektor voda i životne sredine, koje
ispunjavaju propisane stručne kriterije određene Pravilnikom o uslovima koje moraju
ispunjavati vodoprivredne laboratorije kao pravna lica ili u okviru pravnih lica koja vrše
određenu vrstu ispitivanja površinskih, podzemnih i otpadnih voda. Realizacijom aktivnosi
predviđenih ovim Programima se u toku planskog perioda, obezbjeđuju podaci neophodni za:
a) klasifikaciju statusa;
b) dopunu i validaciju procedura procjene rizika;
c) efikasno i efektivno uspostavljanje budućih Programa monitoringa;
d) procjenu dugotrajnih promjena prirodnih uslova;
322
323
„Službeni glasnik RS“, broj 10/98
“Službeni glasnik BD BiH” ,broj 19/07,43/08 i 2/08
196
e) procjenu dugotrajnih promjena, koje su rezultat široko rasprostranjenih antropogenih
aktivnosti;
f) procjenu opterećenja zagađivača koji prelaze međunarodne granice;
g) procjenu promjene statusa onih vodnih tijela koja su identifikovana kao rizična, nakon
primjene mjera poboljšanja ili sprečavanja pogoršanja;
h) utvrđivanja razloga zbog kojih vodna tijela ne uspjevaju da dostignu ciljeve kvaliteta;
i) utvrđivanja veličine i uticaja incidentnog/nepredviđenog zagađenja;
j) potrebe interkalibracije;
k) ocjene usklađenosti sa standardima i ciljevima zaštićenih područja;
l) kvantifikaciju referentnih uslova za površinske vode;
m) ispunjavanja međunarodnih obaveza BiH i RS;
n) izvještavanja u okviru međunarodnih komisija (za mjerne profile uključene u
Međunarodnu monitoring mrežu (TNMN) u okviru Međunarodne komisije za zaštitu
rijeke Dunav (ICPDR).
Ocjena kvaliteta voda, na osnovu rezultata ispitivanja, se vrši u skladu sa Uredbom o
klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka. Ovom Uredbom određuju se granične vrijednosti
pet klasa voda prema kvalitetu koji podržava ekološku funkciju datih tipova akvatičnih
sistema, kao ikorišćenje vode za postojeće i planirane upotrebe površinskih (rijeke, jezera,
vještačke i jako modifikovane vodotoke) i podzemnih voda.
Prema navedenoj Uredbi, nisu definisane granične vrijednosti za sve biološke elemente
kvaliteta, kao ni tip-specifične granice klasa fizičko-hemijskih parametara koji podržavaju
određen ekološki status. Uredbom nisu definisane ni granične vrijednosti za sve parametre sa
liste prioritetnih supstanci.
RS je obavezna donijeti propis na osnovu člana 5., 6. i 7. Zakona o vodama, po principima
ODV/WDF.
Federacija BiH
Upravljanje vodama zasniva se na načelima dugoročne zaštite i racionalne upotrebe
raspoloživih količina voda (član 3. Zakona). Zakonom je definirano „stanje površinskih voda“
koje označava stanje vodnog tijela površinskih voda koje je određeno njegovim ekološkim ili
hemijskim stanjem, uzimajući ono koje je lošije (član 4. tačka 17.) i „stanje podzemnih voda“
koje označava stanje tijela podzemnih voda koje je određeno njegovim kvantitativnim ili
hemijskim stanjem, uzimajući ono koje je lošije (član 4. tačka 24.).
Svaki korisnik vode dužan je vodu koristiti na način i u obimu kojim se voda čuva od
rasipanja i štetnih promjena njenog svojstva (kvaliteta) i omogućuje zakonsko pravo
korištenja voda drugim licima (čl.45.). Za svako korištenje vode koje prelazi obim opće
upotrebe (potrebe jednog domaćinstva, rekreacija na vodi) potrebna je vodna dozvola (čl 47.).
Korištenje vode iz izvora i podzemne vode može se odobriti samo ako su provedeni istražni
radovi kojima se utvrđuje količina i kvalitet vode na određenom području (član 49. Zakona).
Lica koja zahvataju vodu dužna su voditi evidenciju o količini zahvaćene vode i o tome
dostavljati podatke nadležnoj agenciji za vode (član 50. Zakona).
U cilju zaštite voda utvrđen je ekološki prihvatljiv protok (EPP) koji osigurava očuvanje
prirodne ravnoteže i ekosistema vezanih za vodu, a koji se utvrđuje na osnovu provedenih
istražnih radova koji se provode po posebnoj metodologiji propisanoj podzakonskim
propisom. Do donošenja ovog propisa EPP se utvrđuje na osnovu hidroloških osobina vodnog
tijela za karakteristične sezone kao minimalni srednji mjesečni protok 95% vjerovatnoće
pojave (član 62. Zakona). (Pripremljen je radni materijal propisa i u toku su konsultacije za
donošenje istog).
197
Zakonom je propisana obaveza prikupljanja, upravljanja i distribucija podataka o vodnim
resursima, odnosno obaveza organiziranja hidrološkog monitoringa i monitoringa kvaliteta
voda, ekološkog stanja površinskih voda, monitoring podzemnih voda, te priprema izvještaja
o stanju voda (član 156. stav 1. tač. 1. i 2.).
Zakon o vodama FBiH (član 43. stav 1.tačka 6.) propisao je donošenje podzakonskog akata
o monitoringu voda i donošenje programa monitoringa voda za čije provođenje su nadležne
Agencije za vodna područja. Do donošenja ovog podzakonskog propisa i programa, Agencije
obavljaju monitoring po postojećim programima monitoringa za pojedinačna vodna područja,
a isti se trebaju prema odredbi člana 26. stav 5., 7. i 29. Zakona o vodama dopuniti u sklopu
izrade planova upravljanja vodnim prodručjima i izvještavanja o provođenju usvojenih
programa mjera.
Brčko distrikt BiH
Monitoring kvaliteta voda u Brčko distriktu se radi u kontinuitetu na tri vodostaja po dva
mjerenja godišnje. Prikupljaju se podaci o količini vode, odnosno monitoring vodostaja,
hidrometrija mjerenja protoka, fizičko-hemijski, mikrobiološki parametri, teški metali i
saprobiologija.
Ocjena kvaliteta voda, na osnovu rezultata ispitivanja, se vrši u skladu sa Uredbom o
klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka324
Zaštita voda od zagađivanja sprovodi se zabranom, ograničavanjem i sprečavanjem unošenja
u vode opasnih štetnih materija, propisivanjem i preduzimanjem drugih mjera za poboljšanje i
očuvanje kvaliteta voda (član 61. i član 64. Zakona o vodama).
b) podzemne i površinske vode
Republika Srpska
Uredbom o klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka RS se vrši klasifikacija voda i
kategorizacija vodotoka u pet klasa, prema stepenu zagađenosti i namjeni. U okviru Uredbe
dati su pokazatelji i njihove granične vrijednosti za svaku od klasa.
Zakonom o vodama se zabranjuje unošenje zagađujućih materija u vodna tijela i stoga je
ministar nadležan za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu donio Pravilnik o uslovima
ispuštanju otpadnih voda u površinskem vode325 kojim se utvrđuju uslovi ispuštanja otpadnih
voda ili efluenata postrojenja za prečišćavanje, graničnih vrijednosti štetnih i opasnih materija
koje se smiju ispuštati u površinske vode, kao i način utvrđivanja saglasnosti izmjerenih sa
dozvoljenim vrijednostima. Ovim Pravilnikom se kontrolišu ispusti prečišćenih i
neprečišćenih urbanih, industrijskih i drugih otpadnih voda (član 3.) i reguliše se ispuštanje
opasnih i toksičnih supstanci u prirodne vode koje mora biti u saglasnosti sa Zakonom o
vodama RS, sa Uredbom o klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka i drugim propisima iz
oblasti zaštite životne sredine. Norme definisane ovim Pravilnikom predstavljaju minimalni
zahtjev za kvalitet efluenata i na njih se odnose obaveze utvrđivanja:
a) graničnih vrijednosti za svaki pojedini parametar propisan ovim Pravilnikom za kvalitet
efluenta, lokalnim uslovima ispuštanja i graničnim vrijednostima dozvoljenim za datu
klasu vodotoka,
b) obaveza samomonitoringa, način i učestalost kontrole propisanih graničnih vrijednosti,
kao i način ocjene saglasnosti izmjerenih vrijednosti sa propisanim, i
c) rok za dostavljanje rezultata samomonitoringa nadležnom organu.
324
325
“Službeni glasnik RS “,broj 42/01
„Službeni glasnik RS“, broj 44/01
198
Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede donio je Pravilnik kojim se propisuju uslovi
ispuštanja otpadnih voda u javnu kanalizaciju, mjere zaštite javnog kanalizacionog sistema,
granične vrijednosti opasnih i štetnih materija koje se mogu ispuštati u javnu kanalizaciju, kao
i način vršenja kontrole kvaliteta ovih otpadnih voda. Zaštita javnog kanalizacionog sistema
od dejstva opasnih i štetnih materija otpadnih voda vrši se radi:
a) zaštite od mehaničkih uticaja;
b) zaštite od zapaljivih i eksplozivnih materija;
c) zaštite od hemijskih toksičnih i na drugi način štetnih materija;
d) zaštite od radioaktivnih materija;
e) zaštite od infektivnih voda.
Na osnovu Pravilnika o uslovima ispuštanju otpadnih voda u javnu kanalizaciju326, za
upravljanje i održavanje javnih kanalizacionih sistema se zadužuju Javna komunalna
preduzeća ili druge organizacije. Na osnovu člana 67. i 68. Zakona o vodama ministar
poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede je donio Pravilnik o uslovima koje moraju da
ispunjavaju vodoprivredne laboratorije kao pravna lica u okviru pravnih lica koja vrše
određenu vrstu ispitivanja kvaliteta površinskih, podzemnih i otpadnih voda kojim se
propisuju uslovi koje moraju ispunjavati laboratorije za ispitivanje površinskih i podzemnih
voda, voda namjenjenih vodosnabdijevanju i otpdanih voda u pogledu opštih zahtjeva,
materijalnih i tehničkih uslova (prostorija i opreme), kadrova, dobre laboratorijske prakse i
upravljanja koje ispunjavaju zahtjeve međunarodnih standarda i potrebe korisnika, organa
uprave, kao i organizacija koje sprovode postupak ovlašćenja.
Uslove koji su propisani za pojedine grupe poslova koje obavljaju vodoprivredne laboratorije
moraju zadovoljiti i druge laboratorije koje se registruju i ovlašćuju za određenu vrstu
ispitivanja kvaliteta voda. Među ovim drugima su i laboratorije u mreži javnog zdravstva u
RS koje su dobile ovlašćenje i registrovane su kao laboratorije koje uz primarnu djelatnost i
ispitivanje voda za piće i namirnica, imaju kao sekundarnu djelatnost ispitivanja i kontrolu
kvaliteta podzemnih, površinskih i otpadnih voda. Pravilnik definiše da prilikom podnošenja
zahtjeva za ovlašćenje treba obezbjediti definisane ciljeve i program postepenog uvođenja
sistema kvaliteta sa utvrđenim rokovima izvršenja prema međunarodnim standardima ISOEIC, odnosno Uputstvu 25 o evropskom standardu 45001 EN. U ovom pravilniku su navedeni
materijalni i tehnički zahtjevi za koje se smatra da ispunjavaju u cjelosti javnozdravstvene
laboratorije koje ispituju vode za piće i koje u pogledu prostora, kadra i opreme zadovoljavaju
u potpunosti navedene zahtjeve. Druge vrste mjerenja i interkalibraciju treba prema ovom
Pravilniku da vrše vodoprivredne laboratorije, a Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i
vodoprivrede RS je dužno izdati odbrenje i saglasnost za rad podnosiocu zahtjeva za
laboratorijska ispitivanja.
Institut za javno zdravstvo RS ima laboratorije kojima je primarna obaveza ispitivanja i
ocjene kvaliteta podzemnih voda koje su naznačajnije zalihe vode za piće za javno
vodosnabdijevanje, kao i laboratorije za ispitivanje površinskih voda. Kao sekundarna
djelatnost akreditovanih laboratorija ovih institucija u mreži javnog zdravstva, ističe se
ispitivanje i ocjena kvaliteta otpadnih voda koje se mogu izlijevati u površinske vodotoke ili
kanalizaciju. Izvještaj sa rezulatima provedenih ispitivanja i mišljenja upućuju se Agenciji za
vode RS, koja prikuplja informacije i skladišti iste u bazu podatataka za Ministarstvo
poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva RS i Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS.
Uslovi za korišćenje podzemnih voda, mineralnih, termalnih i termomineralnih propisani su
Zakonom koncesijama327 i Zakonom o rudarstvu328 u nadležnosti Ministarstva industrije,
„Službeni glasnik RS“, broj 44/01
„Službeni glasnik RS“, broj 25/02, 91/06, 92/02
328
„Službeni glasnik RS“, broj 59/12
326
327
199
energetike i rudarstva RS. Ove podzemne vode se zahvataju za potrebe balneoloških i
rekreativnih svrha, za flaširanje i u energetske svrhe. Zakonom o geološkim istraživanjima329
se uređuju postupci i procedure u procesu utvrđivanja potencijalnosti, odnosno izvođenju
detaljnih hidrogeoloških istraživanja podzemnih voda u cilju utvrđivanja kvaliteta i kvantiteta,
odnosno bilansnih rezervi podzemnih voda, sa aspekta obnovljivosti i osiguranja ravnoteže
između količina koje se mogu koristiti u eksploataciji i količina koje se mogu obezbediti
prihranjivanjem.
Na osnovu Zakona o geološkim istraživanjima, posebno se vodi registar pod nazivom
Geološki informacioni sistem RS (GIS), u cilju prikupljanja i obrade podataka o geološkim
resursima i njihovom održivom korišćenju, čiji je sastavni dio i prikupljanje i obrada podataka
vezanih za bilans rezervi podzemnih voda. Takođe, vodi se i Katastar istražnih i
eksploatacionih polja svih mineralnih sirovina u čjem sastavu su i podzemne vode.
Federacija BiH
Odredbe Zakona o vodama FBiH odnose se na sve površinske i podzemne vode na teritoriji
FBiH, odnosno sve kopnene vode (stajaće ili tekuće vode na površini kopna i podzemne
vode), prijelazne i obalne morske vode (izuzev morskih voda koje pripadaju teritorijalnim
vodama), mineralne vode, termalne i termomomineralne vode.
Osnovna teritorijalna jedinica upravljanja vodama je riječni bazen, odnosno vodno područje
(River Basin District). U Federaciji su identifikovana četiri dijela međunarodnih riječnih
bazena i to: Podsliv rijeke Save (dio riječnog bazena Dunava), dijelovi riječnih bazena
Neretve sa Trebišnjicom i dijelovi riječnih bazena Cetine i Krke. Na osnovu toga formirana
su: Vodno područje rijeke Save (Sava RBD) i Vodno područje Jadranskog mora (Adriatic See
RBD) koje čine bazeni Neretve sa Trebišnjicom, Cetine i Krke (član 23. Zakona).
Za ovako utvrđena vodna područja Zakonom je propisano donošenje Plana upravljanja
vodama vodnog područja (član 25. Zakona), koji između ostalog, sadrži i opći opis
karakteristika vodnog područja:
- za površinske vode: karte položaja i granica vodnih tijela, karte eko regija i tipova
površinskih voda, oznaku referentnih uslova za tipove površinskih voda;
- za podzemne vode: karte položaja i granica vodnih tijela podzemnih voda;
- kartu mreže monitoringa te prikaz rezultata programa monitoringa kojim se prati stanje
površinskih voda (ekološko i hemijsko), podzemnih voda (hemijsko i kvantitativno) i
zaštićenih područja.
Za potrebe praćenja voda i potrebe izrade i provođenje planova upravljanja vodama Zakonom
je propisano provođenje monitoringa voda (član 29. tačka 7. Zakona). Monitoring se provodi
prema podzakonskom propisu o monitoringu i sadržaju programa monitoringa, koji donosi
Vlada FBiH (član 43. stav 1. tačka 6. Zakona).
Korištenje voda obuhvata zahvatanje površinskih i podzemnih voda za različite namjene
(snabdijevanje vodom za piće, sanitarne i tehnološke potrebe i navodnjavanje), korištenje
vodnih snaga, korištenje vode za uzgoj ribe, za plovidbu, sport i rekreaciju i dr. (član 44.
Zakona).
Brčko distrikt BiH
Uredbom o klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka se vrši klasifikacija voda i
kategorizacija vodotoka u pet klasa, prema stepenu zagađenosti i namjeni. U okviru Uredbe
dati su pokazatelji i njihove granične vrijednosti za svaku od klasa. Zakonom o vodama se
zabranjuje unošenje zagađujućih materija u vodotoke i na osnovu istog je donešen Pravilnik o
uslovima ispuštanju otpadnih voda u površinskem vode kojim se utvrđuju uslovi ispuštanja
329
“Službeni glasnik RS, broj 51/04 i 75/10
200
otpadnih voda ili efluenata postrojenja za prečišćavanje, graničnih vrijednosti štetnih i
opasnih materija koje se smiju ispuštati u površinske vode, kao i način utvrđivanja saglasnosti
izmjerenih sa dozvoljenim vrijednostima. Ovim Pravilnikom se kontrolišu ispusti prečišćenih
i neprečišćenih urbanih, industrijskih i drugih otpadnih voda (član 3.) i reguliše se ispuštanje
opasnih i toksičnih supstanci u prirodne vode koje mora biti u saglasnosti sa Zakonom o
vodama RS, sa Uredbom o klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka i drugim propisima iz
oblasti zaštite životne sredine.
Na osnovu Pravilnika o uslovima ispuštanju otpadnih voda u javnu kanalizaciju za upravljanje
i održavanje javnih kanalizacionih sistema se zadužuju Javna komunalna preduzeća ili druge
organizacije.
Pravilnikom o uslovima koje moraju da ispunjavaju vodoprivredne laboratorije kao pravna
lica u okviru pravnih lica koja vrše određenu vrstu ispitivanja kvaliteta površinskih,
podzemnih i otpadnih voda kojim se propisuju uslovi koje moraju ispunjavati laboratorije za
ispitivanje površinskih i podzemnih voda, voda namjenjenih vodosnabdijevanju i otpdanih
voda u pogledu opštih zahtjeva, materijalnih i tehničkih uslova (prostorija i opreme), kadrova,
dobre laboratorijske prakse i upravljanja koje ispunjavaju zahtjeve međunarodnih standarda i
potrebe korisnika, organa uprave, kao i organizacija koje sprovode postupak ovlašćenja.
Javno zdravstvo Brčko distrikta ima laboratoriju kojoj je primarna obaveza ispitivanje i
ocjena kvaliteta podzemnih voda kao najznačajnijih zaliha vode za piće za javno
vodosnabdijevanje.
Uslovi za korišćenje podzemnih, mineralnih, termalnih i termomineralnih voda propisani su
Zakonom koncesijama 330
Ove podzemne vode se zahvataju za potrebe balneoloških i rekreativnih svrha, za flaširanje i u
energetske svrhe.
c) kvalitet vode za piće
Pravilnikom o zdravstvenoj ispravnosti vode za piće331 propisuju se zahtjevi i standardi koje
mora ispunjavati voda za piće, maksimalno dozvoljene vrijednosti parametara zdravstvene
ispravnosti, metode laboratorijskih ispitivanja, te mjere za praćenje zdravstvene ispravnosti
vode za piće. Cilj ovog pravilnika je zaštita zdravlja ljudi od negativnog uticaja bilo kakvog
zagađenja vode namijenjene za piće osiguravanjem njene zdravstvene ispravnosti. Agencija
za sigurnost hrane BiH je inicirala, predložila i uradila ovaj Pravilnik, u saradnji s nadležnim
organima entiteta i BD. Usklađen je sa Direktivom Vijeća 98/83/EZ od 03.11.1998. godine.
Prema ovom Pravilniku:
- Voda za piće je: svaka voda neprerađena ili prerađena, namijenjena za piće, kuhanje,
pripremu hrane ili drugu upotrebu u domaćinstvu, bez obzira na njeno porijeklo i bez
obzira da li se distribuira iz mreže, rezervoara ili je u flašama ili kontejnerima; svaka
voda koja se u subjektima u poslovanju s hranom koristi za proizvodnju, preradu,
konzerviranje ili prodaju proizvoda ili materija namijenjenih za ljudsku upotrebu, osim
ako nadležni organi smatraju da zdravstvena ispravnost vode ne može uticati na
kvalitet prehrambenih proizvoda u konačnom obliku.
- Nadležni organ su Agencija za sigurnost hrane BiH, entitetska ministarstva zdravlja i
Brčko Distrikta BiH, entitetski inspektorati i Inspektorat BD BiH.
Standardi zdravstvene ispravnosti vode. Agencija, u saradnji s nadležnim organima, utvrđuje
vrijednosti primjenljive na vodu za piće za parametre koji su navedeni u Aneksu I. ovog
pravilnika. Agencija, u saradnji s nadležnim organima, utvrđuje vrijednosti za dodatne
330
331
“Službeni glasnik BD BiH“, broj 41/06
“Službeni glasnik BiH“ ,broj 40/10 i 30/12
201
parametre koji nisu uključeni u Aneks I. kada zaštita zdravlja ljudi na teritoriji BiH ili njenom
dijelu tako zahtijeva.
Provjeru zdravstvene ispravnosti vode namijenjene javnom vodosnabdijevanju vrše nadležni
inspektorati entiteta i Brčko Distrikta BiH preko zavoda i instituta za javno zdravstvo entiteta
i Brčko Distrikta.
Praćenje. Nadležni inspektorati entiteta i Brčko Distrikta preduzimaju sve mjere, potrebne za
provođenje redovnog praćenja kvaliteta vode za piće, kako bi se provjerilo da li voda koja je
na raspolaganju potrošačima zadovoljava zahtjeve iz ovog pravilnika. Nadležni organi
preduzimaju sve mjere kako bi se potvrdila efikasnost primijenjenog postupka dezinfekcije,
kada je dezinfekcija sastavni dio tretmana ili distribucije vode za piće, te kako bi se svako
zagađenje koje je nastalo od nusproizvoda dezinfekcije svelo na najniži mogući nivo, a da
pritom ne utiče negativno na dezinfekciju. Agencija, u saradnji s Ministarstvom zdravlja i
socijalne zaštite RS, Federalnim ministarstvom zdravstva i Odjeljenjem za javno zdravlje BD,
izrađuje odgovarajuće godišnje planove praćenja za sve vode za piće. Program praćenja mora
zadovoljavati minimalne zahtjeve utvrđene u Aneksu II., koji je sastavni dio ovog pravilnika.
Nadležni organi dužni su utvrditi mjesta na kojima će se uzimati uzorci i koji će zadovoljiti
minimalne zahtjeve utvrđene u Aneksu II. Nadležni organi osiguravaju da se provodi dodatni
plan u slučajevima povremenih pojava materija i mikroorganizama za koje nisu utvrđene
vrijednosti parametara u skladu s članom 5. ovog pravilnika, ako postoji razlog za sumnju da
se oni nalaze u količinama ili broju koji predstavlja potencijalnu opasnost za zdravlje ljudi.
Laboratorije koje provode praćenje moraju biti akreditirane prema normi BAS EN ISO/IEC
17025.
Sanacione mjere i restrikcije u upotrebi. Nadležni organ preduzima sve potrebne mjere s
ciljem utvrđivanja uzroka u slučaju neispunjavanja vrijednosti parametara utvrđenih u članu
5. ovog pravilnika. Agencija može izdati vodiče koje će pomoći nadležnim organima da
ispune svoje obaveze. U slučaju neusklađenosti s vrijednostima parametara ili specifikacija
datih u Aneksu I., Dio C, nadležni organi razmatraju da li ta neusklađenost predstavlja rizik
po zdravlje ljudi. Oni preduzimaju sanacione mjere s ciljem uspostavljanja zdravstveno
ispravne vode za piće u svrhu zaštite zdravlja ljudi. Nadležni organi osiguravaju da javnost
bude obaviještena o preduzetim sanacionim mjerama, putem sredstava javnog informiranja,
izuzev u slučajevima kada smatraju da je neusklađenost s vrijednostima parametara neznatna.
Odstupanja. U slučaju elementarne nepogode ili iznenadnog zagađenja, Agencija, u saradnji s
Federalnim ministarstvom zdravstva, Ministarstvom zdravlja i socijalne zaštite RS i
Odjeljenja za javno zdravlje Brčko Distrikta, može odobriti odstupanja od vrijednosti
parametara utvrđenih pravilnikom, pod uslovom da takva odstupanja ne predstavljaju nikakvu
potencijalnu opasnost za zdravlje ljudi i pod uslovom da se snabdijevanje vodom za piće ne
može obavljati na drugačiji način. Odobrenje za odstupanje od maksimalno dozvoljene
vrijednosti daje Agencija na prijedlog Naučnog odbora za vode, ako povećane vrijednosti ne
predstavljaju moguću opasnost za zdravlje ljudi. Za sva odstupanja previđena ovim članom,
Agencija odmah obavještava stanovništvo za koje takvo odstupanje može predstavljati
poseban rizik. Uz to Agencija, tamo gdje je to potrebno, osigurava davanje savjeta određenim
grupama stanovništva, za koje bi odstupanje moglo predstavljati poseban rizik.
Revizija Aneksa. Agencija, u saradnji s nadležnim organima, dužna je izvršiti reviziju Aneksa
I. ovog pravilnika, najmanje svakih pet godina u svjetlu naučnog i tehničkog napretka te
utvrditi prijedloge za izmjene i dopune, ako to bude potrebno. Agencija, u saradnji s
nadležnim organima, obavezna je prilagoditi anekse II. i III. ovog pravilnika, najmanje svakih
pet godina u svjetlu naučnog i tehničkog napretka.
Informiranje i izvještavanje. Agencija, u saradnji s nadležnim organima, preduzima
neophodne mjere kako bi osigurala adekvatne i aktuelne informacije potrošačima o
zdravstvenoj ispravnosti vode za piće. Nadležna ministarstva zdravlja entiteta i Brčko
202
Distrikta dužna su sačiniti i dostaviti Agenciji objedinjeni godišnji izvještaj, najkasnije do 30.
aprila tekuće godine. Vijeće ministara, na prijedlog Agencije, u saradnji s nadležnim
organima, svake tri godine objavljuje izvještaj o zdravstvenoj ispravnosti vode za piće s
ciljem informiranja potrošača.
Službene kontrole i inspekcijski nadzor. Službene kontrole i inspekcijski nadzor za oblast
reguliranu ovim pravilnikom provode se na način kako je to utvrđeno važećim propisima.
Nadležni inspektorati entiteta i Brčko Distrikta moraju preduzeti sve potrebne mjere da bi se
osigurale službene kontrole i redovno praćenje zdravstvene ispravnosti vode za piće, kako bi
se provjerilo da li voda ispunjava sve uslove propisane ovim pravilnikom, a posebno
parametarske vrijednosti koje su utvrđene u aneksima ovog pravilnika.
Republika Srpska
Zaštita kvaliteta vode za piće nalazi svoje uporište u Zakonu o vodama kojim se u članu 18.
zahtjeva zaštita lokalnih izvorišta vode za piće za koje su odgovorne jedinice lokalne
samouprave i lice koje upravlja vodnim objektom za vodosnabdijevanje i lokalnim
izvorištem. U ovom Zakonu, definiše se i kvalitet vode namijenjen za ljudsku upotrebu koji
mora odgovarati uslovima i propisima o vodi za piće koje donosi ministarstvo nadležno za
poslove zdravstva. Pravna i druga lica koja obavljaju djelatnost vezanu za korišćenje vode
koja je namjenjena ljudskoj upotrebi dužni su osigurati stalni i sistematski pregled vode i
preduzimati mjere za osiguranje zdravstvene ispravnosti vode za piće i tehničke ispravnosti
uređaja u skladu sa ovim propisima koji se odnose na zone sanitarne zaštite.
Kontrolu vode koja je namjenjena za ljudsku upotrebu mogu vršiti samo ovlašćene
laboratorije. Uslove koje su dužne ispunjavati ovlašćene laboratorije, sadržaj i način dobijanja
ovlašćenja propisuje ministarstvo nadležno za oblast zdravstva.
U članu 73. Zakona o vodama definišu se i izdvajaju područja zaštite izvorišta vode za piće i
ljudsku upotrebu od zagađivanja i od drugih činilaca, koji mogu nepovoljno uticati na
zdravstvenu ispravnost voda koje se koriste u javne svrhe ili koji mogu nepovoljno uticati na
zdravstvenu ispravnost vode ili izdašnost izvorišta. U cilju sprovođenja zaštite izvorišta
neophodno je sprovođenje zaštitnih mjera, utvrđivanjem i uspostavljanjem zona sanitarne
zaštite, čija se veličina, granice, sanitarni režim, mjere zaštite i drugi uslovi određuju prema
metodologiji koju određuju doneseni podzakonski akti o mjerama zaštite, načinu određivanja,
održavanja i obilježavanja zona zaštite koje ministarstvo nadležno za poljoprivredu,
vodoprivredu i šumarstvo određuje sa ministarstvom nadležnim za oblast zdravstva, kroz
izradu odluka za privremenu ili trajnu zaštitu izvorišta voda za ljudsku upotrebu. Zaštita se
sprovodi u skladu sa propisom i odlukom o zaštiti izvorišta kojom se, na osnovu prethodnih
istražnih radova, određuje veličina i granice zona sanitarne zaštite, sanitarni i drugi uslovi
održavanja i druge zaštitne mjere, izvori i način njihova finansiranja, te kazne za povredu
odredaba odluke. Prema članu 74. ovog Zakona zone sanitarne zaštite utvrđene odlukom o
zaštiti izvorišta i predviđeni prostor za njih se prikazuju u planu upravljanja vodama. Odlukom
o zaštiti izvorišta organ lokalne samouprave na čijem području se nalaze zone zaštite izvorišta
ili korisnik tog izvorišta ih utvrđuje, a donosi ih nadležna skupština ili ukoliko je potrebno i
više, onda nadležna opština.
U cilju realizacije preventivne djelatnosti na zaštiti vode za piće Ministarstvo poljoprivrede,
šumarstva i vodoprivrede RS je u saradnji sa Ministarstvom zdravlja i socijalne zaštite RS,
donijelo Pravilnik o mjerama zaštite i načinu određivanja i održavanja zona i pojaseva
sanitarne zaštite, područja na kojima se nalaze izvorišta, kao i vodnih objekata i voda
namjenjenih ljudskoj upotrebi332 kojim su definisane zaštitne zone: zona neposredne zaštite,
332
„Službeni glasnik RS“, broj 7/03
203
zona uže zaštite i zona šire zaštite. Prema odredbama člana 27. pomenutog gore Pravilnika za
svaki program sanitarne zaštite koji donosi svako pravno, odnosno fizičko lice, a čiji je
rezultat djelatnosti proizvodnje i stavljanja u promet proizvoda koji su namjenjeni ljudskoj
ishrani, a u tehnološkom procesu koriste vodu sa posebnog izvorišta, kojim ovo pravno ili
fizičko lice upravlja, kao i program koji se odnosi na zone, pojaseve, objekte i količine vode
kojima se snabdjeva 500 i više stanovnika, Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite, kao i
Ministarstvo za poljoprivredu, vodoprivredu i šumarstvo daju saglasnosti obostrano i jedna
saglasnost ne može supstituirati drugu. Navedenim Pravilnikom propisano je sprovođenje
mjera zaštite područja na kojima se nalaze izvorišta, koja se po količini i kvalitetu mogu
koristiti ili se koriste za snabdjevanje stanovništva vodom za piće, odnosno ukoliko je voda
tog područja namjenjena za ljudsku upotrebu, a koja (područja) moraju biti zaštićena od
namjernog ili slučajnog zagađivanja i drugih uticaja, koji mogu nepovoljno djelovati na
zdravstvenu ispravnost vode, kao i način određivanja i održavanja zona i pojaseva sanitarne
zaštite, vodnih objekata i glavnih vodovoda, koji služe za snabdjevanje vodom za piće,
odnosno za ljudsku upotrebu, kao i uspostavljanje i sprovođenje mjera sanitarne zaštite takve
vode.
Nadzor i provjeru sprovedenih mjera zaštite vrši Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite, u
zonama i pojasevima sanitarne zaštite, realizacijom odredbi ovog Pravilnika, preko
inspekcijskih službi, kao i preko provjere kvaliteta vode kao resursa koji se štiti, na način da
toksični i mikrobiološki parametri moraju odgovarati maksimalno dozvoljenom nivou, kao i
referentnom nivou koji je naveden u važećem propisu u trenutku vršenja kontrole, odnosno
podzakonskom aktu o sanitarnoj ispravnosti vode za piće i propisima koji regulišu
karakteristike vode za drugu ljudsku upotrebu.
Higijenska ispravnost vode za piće u RS kontroliše se na osnovu Pravilnika o higijenskoj
ispravnosti vode za piće333. Odredbe navedenog Pravilnika se odnose na kvalitet vode
namijenjene za ljudsku potrošnju i u velikoj meri su usklađene sa Direktivom Savjeta
98/83/EU od 3.novembra 1998.godine. Pravilnik se ne odnosi na ljekovite mineralne vode
koje se koriste u terapeutske svrhe na izvoru. U njemu se pod vodom za piće navodi definicija
vode za piće, vrste izvorišta, tolerantni dnevni unos (TDI) prema Svjetskoj zdravstvenoj
organizaciji, vrste vodnih objekata, ekvivalentni stanovnik (ES), vrste uzorkovanja, tipovi
zagađenja. Pod javnozdravstvenom kontrolom higijenske ispravnosti vode za piće se
podrazumijeva kontrola koju sprovode isključivo javno zdravstvene ustanove koje je
rješenjem odredio ministar nadležan za poslove zdravlja, a uključuje i nadzor koji vrše
zdravstveni i sanitarni inspektori. U drugom dijelu navedenog Pravilnika se navode parametri
kontrole i ocjene higijenske ispravnosti voda za javno snabdijevanje stanovništva i ukupan
broj uzoraka planiran prema broju ekvivalentnih stanovnika (150 l/dan) u okviru godišnjeg
monitoringa. Mikrobiološki, fizički, hemijski, fizičko-hemijski, radiološki i drugi parametri su
navedeni u listama u odnosu na obim pregleda kojima se razlikuje osnovni pregled (A),
periodični pregled (B), novi zahvat vode (V) i higijensko-epidemiološke indikacije (G). U
trećem dijelu Pravilnika se navode odredbe za flaširane vode za piće (prirodna voda za piće,
prerađena voda za piće, prirodna mineralna voda), a u četvrtom dijelu način deklarisanja. U
dijelu pet je navedena kontrola higijenske ispravnosti iz distributivnih mreža za javno
vodosnabdijevanje, uslovi koje moraju ispunjavati laboratorije i BAS standardi za uzorkovanje
i kontrolu.
Uzorkovanje vrše stručnjaci iz Instituta za javno zdravlje RS u saradnji sa higijenskoepidemiološkim službama domova zdravlja i stručnim licima iz vodovoda. Kada se radi o
laboratorijskom ispitivanju ono se sprovodi u laboratorijama javnog zdravstva i drugim
333
„Službeni glasnik RS“, broj 40/03
204
dijelom u privatnim laboratorijama koje o tome ne izvještavaju javno zdravstvo i ministarstvo
nadležno za poslove zdravlja. Ministarstvo za poslove zdravlja isključivo je na kvartalnim,
polugodišnjim i godišnjim izvještajima izvještavano o rezultatima ispitivanja voda za piće
samo u ustanovama javnog zdravstva.
U oblasti javnog vodosnabdijevanja vodom za piće se godišnji planirani monitoring i ocjena
higijenske ispravnosti voda za piće vrši na osnovu navedenog Pravilnika o higijenskoj
ispravnosti vode za piće.
Federacija BiH
Pored Pravilnika o zdravstvenoj ispravnosti vode za piće koji je donesen na nivou BiH i koji
se primjenjuje na teritoriji FBiH, pitanje zaštite i upravljanja kvalitetom vode za piće je
regulisano i Zakonom o vodama.
Zakonom o vodama je utvrđena definicija „vode za piće“ koja označava vodu namijenjenu
ljudskoj upotrebi koja po kvalitetu odgovara posebnim propisima koje donosi ministarstvo
nadležno za pitanja zdravstva (član 4. tačka 26.) i definicija „javno vodosnabdijevanje“ koje
označava poslove zahvatanja podzemnih ili površinskih voda za snabdijevanje vodom
stanovništva, njihovo prečišćavanje do stepena zdravstvene ispravnosti i dovođenja do mjesta
potrošnje i raspodjele korisnicima voda, ako je ukupna zahvaćena količina veća od 10 m³/dan
(član 4. tačka 27.).
Kvalitet vode koja se koristi za piće (vodosnabdijevanje) mora odgovarati uvjetima utvrđenim
propisom o kvalitetu vode za piće koji donosi federalni ministar nadležan za zdravstvo.
Pravno lice koje obavlja djelatnost vodosnabdijevanja dužno je osigurati stalni i sistematski
pregled vode i preduzimati mjere za osiguranje zdravstvene ispravnosti vode i tehničke
ispravnosti uređaja, u skladu sa propisom o kvalitetu vode za piće. Kontrolu kvaliteta vode za
potrebe snabdijevanja može vršiti samo ovlaštena laboratorija. Uvjete koje mora ispunjavati
ovlaštena laboratorija propisuje ministar nadležan za zdravstvo (član 48. Zakona).
Područje na kojem se nalazi izvorište vode za piće koje se po količini i kvalitetu može
koristiti ili se koristi za javno vodosnabdijevanje mora biti zaštićeno od zagađenja i drugih
nepovoljnih uticaja na zdravstvenu ispravnost vode ili izdašnost izvorišta. Zaštita izvorišta
provodi se uspostavom zona sanitarne zaštite i zaštitnih mjera. Utvrđivanje zaštitnih zona i
zaštitnih mjera vrši se prema propisu o zaštiti izvorišta i na osnovu provedenih istražnih
radova (član 66. Zakona). Trenutno je u primjeni Pravilnik o uvjetima za određivanje zona
sanitarne zaštite i zaštitnih mjera za izvorišta voda koja se koriste ili planiraju da se koriste za
piće334. U cilju usklađivanja propisa FBiH sa propisima EU iz ove oblasti i u cilju
izjednačavanja standarda zaštite izvorišta u oba entiteta BiH, pripremljen je radni materijal
novog pravilnika koji se nalazi u fazi konsultacija za donošenje. Pored toga, Zakonom je
propisana i zaštita rezervi kopnenih voda, bez obzira na njihovu buduću namjenu (član 69.).
g) kvalitet vode za kupanje
Republika Srpska
Prema Zakonu o vodama područjem voda za kupanje – kupalištima, smatraju se područja
namjenjena za organizovano kupanje i područja na kojima kupanje nije zabranjeno i
tradicionalno se praktikuje. Ista se proglašavaju od strane jedinica lokalne samouprave, samo
ukoliko su zaštićena od zagađenja i ostalih oblika korišćenja ili pojava koje bi mogle uticati
na kvalitet vode za kupanje, odnosno ako su na ovim područjima ograničene ili zabranjene
aktivnosti koje bi mogle ugroziti zdravlje ili živote kupača. Na područjima kupališta nije
dozvoljeno postavljanje stalnih ili privremenih objekata ili drugih prepreka koje bi sprečavale
334
„Službene novine FBiH“, broj 51/02
205
slobodan tok vode, te slobodan prolaz preko vodnog zemljišta, odnosno sprečavale slobodan
prilaz obalama i koritima vodotoka, prirodnih jezera i akumulacija. Prema Uredbi o
klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka, vode druge klase, u prirodnom stanju mogu se
koristiti za kupanje. Istom Uredbom su definisane i dopuštene granične vrijednosti parametara
za propisanu klasu voda. Kupališta se prikazuju i definišu u planu upravljanja vodama, te u
dokumentima prostornog planiranja. Ministarstvo za poljoprivredu, vodoprivredu i šumarstvo,
u saradnji sa Ministarstvom zdravlja i socijalne zaštite, propisuje detaljnije kriterijume za
bazene i kupališta. Shodno tome, Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS i Republička
uprava za inspekcijske poslove su tokom 2012. godine, na osnovu člana 77.stav 3. Zakona o
vodama, naložili i u izradi je novi Pravilnik o kvalitetu bazenskih i drugih rekreativnih voda
koji će se uskladiti sa zakonskom regulativom u zemljama u EU.
Ocjena bazenskih voda vrši samo u laboratorijama javnog zdravstva tj. u Institutu za javno
zdravstvo i to prema odredbama Odluke o sanitarno-higijenskim mjerama u objektima za
proizvodnju i promet životnih namirnica i drugim javnim mjestima koja je donesena na
osnovu člana 9. Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti335, kao i prema odredbama
Pravilnika o higijenskoj ispravnosti vode za piće Voda u bazenu mora biti higijenski ispravna.
Pod higijenski ispravnom vodom bazena, smatra se voda čiji prosječan uzorak, sačinjen od tri
uzorka koji se uzimaju na početku, sredini i na kraju bazena, zadovoljava parametre navedene
u odluci lokalne zajednice, a koje se odnose na fizikalno-hemijske, mikrobiološke i
parazitološke parametre. Izvještaj o izvršenim ispitivanjima i laboratorijskoj kontroli prikuplja
i obrađuje Institut za javno zdravstvo RS, ali samo iz mreže javno zdravstvenih institucija i
izvještava se nadležno ministarstvo kroz kvartalne, polugodišnje i godišnje izvještaje.
Trenutni problem u ovoj oblasti nastupa zbog činjenice da se u pripremi i preradi bazenskih
voda otvorenih i zatvorenih bazena u potpunosti već koristi tehnologija koja je u Evropskoj
uniji, dok zakonska regulativa u vezi sa ovom materijom tek treba biti donesena i usklađena.
Federacija BiH
Zakonom o vodama utvrđena su zaštićena područja, među kojima su i površinska vodna tijela
namijenjena rekreaciji uključujući i područja određena za kupanje (član 65. stav 2. tačka 3.).
Kupalište je područje za javnu rekreaciju na vodi (plivanje i dr.) i područje na kome nije
zabranjeno kupanje, koje se tradicionalno koristi za tu namjenu. Kupalište proglašava
općinski organ uprave nadležan za vode u skladu sa propisom o kriterijima za kupališta, koje
propisuje federalni ministar za vode u saradnji sa federalnim ministrom nadležnim za
zdravstvo. Na području kupališta nije dozvoljeno postavljanje stalnih ili privremenih objekata
ili drugih prepreka koje bi sprječavale slobodan protok vode, slobodan prijelaz preko vodnog
dobra, odnosno sprječavale slobodan prilaz obalama i koritu vodotoka, prirodnog ili
vještačkog jezera, kao i obalnoj morskoj vodi. Kupalište mora biti zaštićeno od zagađenja i od
ostalih oblika korištenja ili pojava koje mogu uticati na kvalitet vode za kupanje. Aktivnosti
koje ugrožavaju ili bi mogle ugroziti zdravlje ili živote kupača moraju se zabraniti. Postojeći
podzakonski propis kojim je utvrđena opšta podjela voda na četiri klase, po stepenu
zagađenosti i namjeni i kojim su dati parametri i njihove granične vrijednosti za svaku klasu
te utvrđeno da je II ( druga) klasa voda podesna za kupanje, je Uredba o klasifikaciji voda i
voda obalnog mora Jugoslavije u granicama SRBiH336. Ovaj podzakonski akt nije usklađen sa
relevantnom EU legislativom. Zakonom o vodama je propisano donošenje podzakonskog akta
o kriterijima za kupališta (član 72. Zakona). Istim odredbama je propisano da se područja
kupališta unose u plan upravljanja vodama i prostorne planove (član 72. Zakona).
335
336
„Službeni glasnik RS“, broj 10/95
„ Službene novine SR BiH“, broj 18/80
206
Propis o kriterijima za kupališta nije donesen. Kroz isti je planirano da se izvrši transpozicija
Direktive 2006/7/EC Evropskog Parlamenta i Vijeća od 15. februara 2006. godine.
29. Da li su vode obuhvaćene opštom zaštitom ili je zaštita ograničena na određena
vodna tijela ili vode koje se koriste u određene svrhe (npr. dobijanje vode za piće), ili
pored opštih odredbi postoje oblasti pod posebnom zaštitom?
Pitanja opšte i posebne zaštite voda definisana su zakonskim i podzakonskim aktima na nivou
entiteta i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, što je pojašnjeno u odgovoru kako slijedi:
Republika Srpska
Zakon o vodama propisuje opštu zaštitu voda (član 57.). Pored toga Zakon propisuje i
posebnu zaštitu zaštićenih područje koja mogu biti:
a) područja namjenjena za zahvatanje vode za piće,
b) područja vodnih tijela namjenjenih zaštiti privredi važnih vodenih vrsta,
c) vode namjenjene rekreaciji, uključujući i područja određena za kupanje,
d) područja podložna eutrofikaciji i područja osjetljiva na nitrate,
e) područja namjenjena zaštiti staništa ili vrsta gdje je održavanje ili poboljšanje stanja voda
bitan uslov za njihov opstanak i reprodukciju. Područja na kojima se nalaze izvorišta vode
za piće i ljudsku upotrebu, a koja se po količini i kvalitetu mogu koristiti ili se koriste na
javni način, štite se od zagađenja i drugih činilaca koji mogu nepovoljno uticati na
zdravstvenu ispravnost vode ili na izdašnost izvorišta.
Granice zona sanitarne zaštite, sanitarni režim, mjere zaštite i drugi uslovi, u cilju
sprovođenja zaštitnih mjera, se određuju prema metodologiji Pravilnika o mjerama zaštite i
načinu određivanja i održavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite, područja na kojima se
nalaze izvorišta, kao i vodnih objekata i voda namjenjenih ljudskoj upotrebi. Ovaj Pravilnik
donosi Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS u saradnji sa Ministarstvom
zdravlja i socijalne zaštite RS.
U cilju zaštite voda Zakonom je propisana obaveza pribavljanja vodnih akata (smjernice,
vodna saglasnost i vodna dozvola) za zahvatanje voda, ispuštanje otpadnih voda u površinske
vode, indirektno ispuštanje otpadnih voda u podzemne vode, vještačko prihranjivanje
podzemnih voda, vađenje materijala iz vodotoka, trajno podizanje nivoa vode, izgradnju
objekata za zaštitu od poplava, izgradnju saobraćajnica, izgradnju mostova, izgradnju
deponija otpada, u postupku dodjele koncesija, promet opasnih materija i proizvoda od tih
materija, kao i za sve aktivnosti koje mogu imati negativan uticaj na kvalitet voda, na
akvatične i poluakvatične organizme, koje mogu povećati rizik od poplave ili erozije, ili
značajno smanjiti kvantitet voda, promijeniti morfologiju vodotoka, izmijeniti dubinu, nivo
vode ili protok vodotoka, te ometati korištenje površinskih voda u rekreacione svrhe (član
121.).
Federacija BiH
Zaštita voda regulisana je Zakonom o vodama i Zakonom o zaštiti okoliša337. Vode su opće
dobro i kao takve su pod posebnom zaštitom BiH, FBiH, kantona, grada i općine. Upravljanje
vodama zasniva se na načelima dugoročne zaštite i racionalne upotrebe raspoloživih količina
voda (član 3. Zakona). Vode su Zakonom o vodama obuhvaćene općom zaštitom (smanjenje
zagađenja voda, postizanje dobrog stanja voda i postizanje održivog korištenja voda) i
337
„Službene novine FBiH“, broj 33/03 i 38/09
207
uspostavom zaštićenih područja (voda za piće, ekonomski važne akvatične vrste, kupališta,
područja podložna eutrofikaciji i osjetljiva na nitrate, zaštita staništa biljnih i životinjskih
vrsta u kojima je održavanje ili poboljšanje stanja voda bitan uvjet za njihov opsanak i
reprodukciju), te zaštićenim područjima koja se uspostavljaju kroz druge zakone o zaštiti
okoliša (parkovi prirode, staništa i sl.). Opća zaštita voda osigurava se regulisanjem uvjeta za
ispuštanje otpadnih voda u površinske vode i indirektnog ispuštanja u podzemne vode,
zabranom ispuštanja otpadnih voda u prirodno jezero, močvaru i drugu prirodnu vodnu
akumulaciju i vodnu akumulaciju nastalu vađenjem mineralnih sirovina ili drugog sličnog
zahvata a koja je u kontaktu sa podzemnom vodom, zabranom direktnog ispuštanja otpadne
vode u podzemne vode (član 53.). Zakonom je regulisana obaveza odvodnje i tretmana
otpadnih voda (član 54.), propisivanjem graničnih vrijednosti zagađujućih materija u
otpadnim vodama prije njihovog ispuštanja u površinske vode i indirektnog ispuštanja u
podzemne vode, kao i propis o opasnim i prioritetnim materijama (član 55.), zabranama
upotrebe đubriva i sredstava za zaštitu bilja na vodnom dobru, odnosno propisivanjem pravila
dobre poljoprivredne prakse (član 56.), ograničenjem plovidbe (član 57.), zabranom pranja
vozila u površinskoj vodi i na vodnom dobru (član 58.), zabranom proizvodnje, rukovanja,
čuvanja i odlaganja opasnih materija i otpada na vodama i vodnom dobru (član 59.),
regulisanjem uvjeta prijevoza i pretovara opasnih materija na vodama (član 60.), postupanje u
slučaju akcidenta/incidenta (član 61.), obaveza utvrđivanja ekološki prihvatljivog protoka
(član 62.), uvjeti vađenja materijala (šljunka i pijeska) iz vodotoka (član 63.), referentna i
ovlaštene laboratorije za praćenje stanja voda (član 64.) i zaštićena područja (od člana 65. do
člana 79.).
U cilju zaštite voda Zakonom je propisana obaveza pribavljanja vodnih akata (prethodna
vodna saglasnost, vodna saglasnost i vodna dozvola) za zahvatanje voda, ispuštanje otpadnih
voda u površinske vode, indirektno ispuštanje otpadnih voda u podzemne vode, vještačko
prihranjivanje podzemnih voda, vađenje materijala iz vodotoka, trajno podizanje nivoa vode,
izgradnju objekata za zaštitu od poplava, izgradnju saobraćajnica, izgradnju mostova,
izgradnju deponija otpada, promet opasnih materija i proizvoda od tih materija, kao i za sve
aktivnosti koje mogu imati negativan uticaj na režim voda (član 109.).
Uvjeti za ispuštanje otpadnih voda u površinske vode i indirektno ispuštanje otadnih voda u
podzemne vode uređeni su Uredbom o ispuštanju otpadnih voda u prirodne recipijente i
sistem javne kanalizacije338. Način postupanja u slučajevima akcidenta uređen je Pravilnikom
o postupcima i mjerama u slučajevima akcidenta na vodama i obalnom vodnom zemljištu339.
Utvrđivanje područja podložnih eutrofikaciji i osjetljivih na nitrate uređeno je Pravilnikom o
utvrđivanju područja podložnih eutrofikaciji i osjetljivih na nitrate340, dok je način
monitoringa u istim područjima uređen Pravilnikom o monitoringu u područjima podložnim
eutrofikaciji i osjetljivim na nitrate341. Način i postupak izdavanja vodnih akata uređen je
Pravilnikom o sadržaju, obliku, uslovima, načinu izdavanja i čuvanja vodnih akata 342. Način
provođenja zaštite izvorišta vode za piće uređen je na način opisan u odgovoru na pitanje broj
28. c).
Brčko distrikt BiH
Član 3. Zakona o vodama propisuje da su vode dobro od opšteg interesa, da ne mogu biti ni u
čijem vlasništvu, da se svako pravo na vodu mora koristiti na racionalan i ekonomičan način
kojim se ne ugrožavaju prirodna svojstva vode, ne dovodi u opasnost život i zdravlje ljudi, ne
ugrožava biljni i životinjski svijet. Vodu prirodnih vodotoka, prirodnih jezera, prirodnih
„Službene novine FBiH“, broj 4/12
„Službene novine FBiH”, broj 71/09
„Službene novine FBiH“, broj 71/09
341
„Službene novine FBiH“, broj 71/09
342
„Službene novine FBiH“, broj. 06/08, 57/09 i 72/09
338
339
340
208
izvora, javnih bunara i javnih česmi mogu koristiti svi, pod jednakim uslovima, za
zadovoljavanje životnih potreba.
U pogledu ispuštanja otpadnih voda iz kanalizacionih sistema u prirodni recipijent
Pravinikom o uslovima ispuštanja otpadnih voda u površinske vode date su maksimalne
dopuštene koncentracije opasnih i štetnih materija u otpadnim vodama, koje se ne smiju
ispuštati u površinske vode.
Pravilnikom o tretmanu i odvodnji otpadnih voda za područja gradova i naselja gdje nema
javne kanalizacije343 je propisana zaštita voda od zagađenja, nesmetano i neškodljivo
korišćenje voda, zaštita zdravlja ljudi, životinjskog i biljnog svijeta i zaštita životne sredine,
kroz kontrolu ograničenja i zabranu unošenja u vode opasnih i štetnih materija.
Pravilnikom o uslovima za ispuštanje otpadnih voda u javnu kanalizaciju su propisane mjere
zaštite javnog kanalizacionog sistema, granične vrijednosti opasnih i štetnih materija koje se
mogu ispuštati u javnu kanalizaciju, kao i način vršenja kontrole kvaliteta ovih otpadnih voda.
Uredba o klasifikaciji voda i kategorizaciji vodotoka uspostavlja kriterijume za klasifikaciju i
vrši klasifikaciju kvaliteta površinskih i podzemnih voda, kao i kategorizaciju vodotoka.
30. Da li postojeći propisi obuhvataju principe kao što su sprečavanje zagađenja na
izvoru, kontrola emisija i standardi kvaliteta vode?
Pravilnikom o zdravstvenoj ispravnosti vode za piće344 propisuju se zahtjevi i standardi koje
mora ispunjavati voda za piće, maksimalno dozvoljene vrijednosti parametara zdravstvene
ispravnosti, metode laboratorijskih ispitivanja, te mjere za praćenje zdravstvene ispravnosti
vode za piće. Cilj ovog Pravilnika je zaštita zdravlja ljudi od negativnog uticaja bilo kakvog
zagađenja vode namijenjene za piće osiguranjem da je ta voda zdravstveno ispravna.
Takođe, oba entiteta i BD BiH imaju podzakonske akte kojima su regulisana pitanja
zagađenja na izvoru, kontrola emisija i standardi kvaliteta vode.
Republika Srpska
Uspješna zaštita voda se ostvaruje u okviru integralnih vodoprivrednih sistema, kao jedan od
najvažnijih ciljeva velikih integralnih razvojnih projekata.
Integralnost podrazumeva da svi na slivu, pa i izvan njega, preuzimaju svoj dio odgovornosti
za zaštitu voda - od izbora proizvodnih tehnologija i razmještaja industrija, izbora dispozicija
kanalizacionih sistema, projektovanja čeonih akumulacija koje će se koristiti i za
oplemenjavanje voda, planiranja regionalnih sistema za sakupljanje otpadnih voda i
centralizovano prečišćavanje, pa do ekonomske politike u kojoj je prihvaćeno načelo da pored
zagađivača i svi korisnici voda na slivu učestvuju u finansiranju zaštite. Integralna zaštita se
sprovodi na nivou slivnih cjelina, simultanom primjenom tri grupe mjera: tehnoloških,
vodoprivrednih i organizaciono-ekonomskih.
Tehnološke mjere su dio strateškog pristupa pri zaštiti životne sredine - otklanjanje efluentnih
uticaja na samim izvorima zagađenja, što podrazumijeva realizaciju sledećih grupa objekata i
mjera:
a) realizacija postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda (PPOV) opšteg tipa, kao tehnološki
logičan završetak kanalizacionih sistema naselja prije ispuštanja upotrijebljenih i
prečišćenih voda naselja u vodotoke prema odredbama Pravilnika o uslovima ispuštanja
otpadnih voda u površinske vode;
b) izrada postrojenja za predtretaman otpadnih voda proizvodnih preduzeća u naseljima, da bi
se iste dovele do nivoa kvaliteta (iskazanih preko dozvoljenih graničnih vrijednosti
343
344
„Službeni glasnik RS“, broj 68/01
„Službeni glasnik BiH“, broj 40/10 i 31/12
209
parametara u otpadnim vodama koje se mogu ispuštati u javnu kanalizaciju) da smiju da se
upuštaju u kanalizacije naselja, i da se preko gradske kanalizacije evakuišu prema PPOV
opšteg tipa (to podrazumijeva uklanjanje svih opasnih supstanci sa gledišta održavanja
kanalizacije i sa gledišta funkcionisanja PPOV), Prema odredbama Pravilnika o uslovima
ispuštanja otpadnih voda u javnu kanalizaciju;
c) realizacija namjenskih PPOV onih privrednih subjekata koji svoje otpadne vode upuštaju
zasebnim odvodnicima neposredno u rijeke, te moraju da ih prethodno prečiste do nivoa
dozvoljenih graničnih vrijednosti parametara u industrijskom otpadnim vodama koje se
smiju ispuštatai u površinske vode i koje su propisane Pravilnikoma o uslovima ispuštanja
otpadnih voda u površinske vode.
Nacrtom Strategije integralnog upravljanja vodama RS planira se promjena proizvodnih
tehnologija u cilju zaštite voda (zamjena ''prljavih'' proizvodnih tehnologija ''čistijim''
tehnologijama, koje racionalnije koriste sve vidove resursa i zbog toga imaju znatno manje
količine otpadnih efluenata).
Zakonom o vodama su definisani ciljevi zaštite životne sredine u planovima upravljanja
riječnim slivovima (član 35.), vještačka ili jako modifikovana vodna tijela (član 36.) kao i
izuzeci u odnosu na ciljeve zaštite životne sredine (član 37.). Osnovna načela opšte zaštite
voda su definisana članom 57. Standardi kvaliteata voda su definisani Uredbom o
klasifikaciji voda i karakterizaciji vodotoka, a granične vrijednosti emisije Pravilnicima o
uslovima ispuštanja otpadnih voda u površinske vode i javnu kanalizaciju.
Federacija BiH
U članu 5. Zakona o zaštiti okoliša utvrđena su načela održivog razvoja koja obuhvataju
očuvanje prirodnog blaga na način da stepen utroška obnovljivih materijala, vodnih i
energetskih resursa ne nadilazi okvire u kojima prirodni sistemi mogu to nadomjestiti, dok je
članom 8. istog zakona uređeno načelo integralnosti koje obuhvata i predviđanje posljedica po
okoliš kao rezultata djelovanja materija i djelatnosti, svođenje nastanka otpada i štetnog
djelovanja otpada na najmanju moguću mjeru, te kompletna primjena mjera u odnosu na
posljedice, poput kvalitativnih ciljeva zaštite okoliša i mjera usmjerenih ka izvorima kada su u
pitanju emisije.
Kontrola emisija i standarda kvaliteta otpadnih voda propisana je Uredbom o ispuštanju
otpadnih voda u prirodne recipijente i sistem javne kanalizacije345 koja je donesena na osnovu
Zakona o vodama, a kojom su propisani uslovi prikupljanja, pročišćavanja i ispuštanja
urbanih otpadnih voda u površinske vode, uslovi pročišćavanja i ispuštanja industrijskih
otpadnih voda u kanalizaciju ili površinske vode i granične vrijednosti emisije otpadnih voda
kod ispuštanja istih u prirodne recipijente ili sisteme javne kanalizacije, monitoring i
ispitivanje otpadnih voda i nadzor nad provođenjem Uredbe, Okolišni standardi kvaliteta za
prioritetne i druge supstance, Granične vrijednosti emisije supstanci i parametara kvaliteta za
industrijske otpadne vode, Granične vrijednosti emisije za ispuštanje pročišćenih otpadnih
voda iz postrojenja za pročišćavenje urbanih otpadnih voda u osjetljiva područja podložna
eutrofikaciji (tercijarno pročiščavanje), Granične vrijednosti emisije za ispuštanje pročišćenih
otpadnih voda iz postrojenja za pročišćavenje urbanih otpadnih voda u prirodni recipijent
(sekundarno prečišćavanje), Granične vrijednosti emisije za ispuštanje pročišćenih otpadnih
voda iz postrojenja za pročišćavenje urbanih otpadnih voda u površinske vode koje se koriste
za kupanje i rekreaciju, Kriteriji za identifikaciju osjetljivih i manje osjetljivih područja,
Učestalost uzimanja uzoraka, Indikativna lista ključnih opasnih materija za koje se moraju
propisati granične vrijednosti emisije prilikom izdavanja dozvole za ispuštanje otpadnih voda.
345
„Službene novine FBiH“, broj 4/12
210
Zakonom o vodama propisano je provođenje klasifikacije stanja voda u zavisnosti od jačine
promjena uzrokovanih ljudskim aktivnostima (član 32.). Za potrebe provođenja klasifikacije
vodnih tijela površinskih voda propisano je donošenje podzakonskog propisa o referentnim
uvjetima za klasifikaciju ekološkog stanja i parametara hemijskog kvaliteta za klasifikaciju
hemijskog stanja (član 43. stav 1. tačka 2.). Za potrebe provođenja klasifikacije vodnih tijela
podzemnih voda propisano je donošenje podzakonskog propisa o parametrima kvantitativnog
i hemijskog kvaliteta (član 43. stav 1. tačka 3.).
Brčko distrikt BiH
Pravilnikom o mjerama zaštite, načinu određivanja i održavanja zona i pojaseva sanitarne
zaštite, područja na kojima se nalaze izvorišta, kao i vodnih objekata i voda namjenjenoj
ljudskoj upotrebi346 se propisuje sprovođenje mjera zaštita područja na kojima se nalaze
izvorišta, koja se po količini i kvalitetu mogu koristiti ili se koriste za snabdjevanje
stanovništva vodom za piće, odnosno ukoliko je voda tog prostora namjenjena za ljudsku
upotrebu, a koja moraju biti zaštićena namjernog ili slučajnog zagađivanja i drugih uticaja,
koji mogu nepovoljno djelovati na zdravstvenu ispravnost vode, kao način određivanja i
održavanja zona i pojaseva sanitarne zaštite, koja služi za ljudsku upotrebu.
U članu 64. Zakona o vodama u cilju zaštite voda zabranjeno je:
1) unošenje opasnih i štetnih materija koje dovode do prekoračenja propisanih vrijednosti,
2) unošenje čvrstih i tečnih materija koje mogu zagaditi vodu ili mogu izazvati zamuljivanje,
zaslanjivanje vode i taloženje nanosa,
3) ispuštanje u javnu kanalizaciju otpadnih voda koje sadrže opasne i štetne materije, iznad
propisanih vrijednosti ili koje mogu štetno djelovati na mogućnost prečišćavanja voda iz
kanalizacije ili koje mogu oštetiti kanalizaciju i postrojenja za prečišćavanje voda,
4) korišćenje napuštenih bunara kao septičkih jama,
5) ostavljanje u korizu za veliku vodu prirodnih, vještačkih vodotoka i jezera materijale koji
mogu zagaditi vodu.
Nadalje članom 67. Zakona o vodama definisano je da komunalna i druga preduzeća koja
ispuštaju otpadne vode u prijemnike i javnu kanalizaciju dužna su da postave uređaje za
mjerenje, da mjere i registruju količine otpadnih voda i da podatke o tome dostavljaju
nadležnim organima.
Preduzeća koja imaju uređaje za prečišćavanje vode i mjerne uređaje dužna su ove uređaje
održavati u ispravnom stanju i obezbjediti njihovo redovno funkcionisanje i voditi dnevnik
rada uređaja za prečišćavanje voda.
31. Postoji li sistem za prethodno regulisanje i/ili posebna ovlašćenja za eksploataciju
vode iz podzemnih voda i/ili površinskih voda?
Regulisanje načina korištenja prava na vodu, kao i posebna ovlaštenja za eksploataciju vode
iz podzemnih i površinskih voda regulisana su zakonskim i podzakonskim aktima na nivou
entiteta i BD BiH, što je pojašnjeno u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Radi obezbjeđenja upravljanja vodama i u svrhu pravičnog pristupa vodama svih lica,
Zakonom o vodama (članovi od 12 do 164) se reguliše način korištenja prava na vodu
izdavanjem sljedećih vodopravnih akata: smjernica, saglasnosti i dozvola. Za svako
346
“Službeni glasnik RS“, broj 07/03
211
zahvatanje voda u svim privrednim granama i djelatnostima potrebno je pribaviti vodne
smjernice, saglasnost i dozvolu. Pod posebnom zaštitom su vode namijenjene za
vodosnabdijevanje. Odredbama Zakona članovi od 73. do 76. propisana je zaštita izvorišta
vode za piće i ljudsku upotrebu.
Članom 3. Zakona o rudarstvu RS propisano je šta se smatra mineralnim sirovinama. Između
ostalih mineralnim sirovinama smatraju se vode ispod površine zemlje, mineralne,
termomineralne i termalne. Eksploatacija ovih, ali i drugim mineralnih sirovina, uređena je
Zakonom o rudarstvu.
Odobrenje za korišćenje ovih voda ostavruje se na osnovu zaključenog ugovora o koncesiji u
skladu sa Zakonom o koncesijama RS.
Federacija BiH
Za svako zahvatanje podzemnih i/ili površinskih voda (za industriju i energetiku,
poljoprivredu, vodosnabdijevanje, uslužne djelatnosti koje u tehnološkom postupku koriste
vodu, turističke djelatnosti), prema odredbama člana 109. stav 1. tačka 1. Zakona o vodama,
potreban je vodni akt (prethodna vodna saglasnost, vodna saglasnost i vodna dozvola), bez
obzira na uticaje tih zahvatanja. Prethodnom vodnom saglasnošću se odlučuje o postojanju
uvjeta za ostvarivanje prava na vodu, te uvjeti kojima mora udovoljiti dokumentacija koja se
treba podnijeti za izdavanje vodne saglasnosti (član 111.). Vodnom saglasnošću se utvrđuje
da je dokumentacija priložena uz zahtjev za izdavanje vodne saglasnosti urađena u skladu sa
uvjetima iz prethodne vodne saglasnosti, propisima o vodama i planskim dokumentima (član
114.). Vodnom dozvolom utvrđuje se namjena, način i uvjeti korištenja vode, način i uvjeti
ispuštanja otpadnih voda, način i uvjeti odlaganja krutog i tečnog otpada i drugi uvjeti.
Vodnom dozvolom utvrđuje se da su ispunjeni svi uvjeti određeni vodnom saglasnošću (član
116.).
Zahtjev za izdavanje vodnog akta podnose pravna ili fizička lica, za koje postupanje nije
potrebno nikakvo ovlaštenje. S druge strane, dokumentacija koja se podnosi uz zahtjev za
izdavanje vodnog akta mora biti urađena od strane ovlaštenog pravnog lica koje je
registrirano za tu djelatnost. Ovlaštenje pravnog lica za izradu dokumentacije pribavlja se u
skladu sa podzakonskim propisom (član 120. stavovi 5. i 6.). Pored toga, javno
vodosnabdijevanje predstavlja javnu djelatnost i pravno lice koje vrši javno
vodosnabdijevanje mora biti registrirano u skladu sa odgovarajućim propisima za tu oblast.
Pravno lice koje obavlja djelatnost vodosnabdijevanja dužno je osigurati stalni i sistematski
pregled vode i preduzimati mjere za osiguranje zdravstvene ispravnosti vode i tehničke
ispravnosti uređaja, u skladu sa propisom o kvalitetu vode.
Brčko distrikt BiH
Voda kao prirodno bogastvo može se koristiti u skladu sa odredbama Zakona o vodama.
Koncesije u oblasti voda mogu se dati za slijedeće djelatnosti:
1)
2)
3)
4)
5)
6)
7)
8)
9)
zahvatanje vode za potrebe vodosnabdijevanja;
korišćenje vode za proizvodnju električne energije;
zahvatanje mineralnih i termalnih voda;
zahvatanje vode za navodnjavanje;
uređenje plovnih puteva;
građenje riječnih luka i pristaništa;
uzgoj ribe u zatvorenim i otvorenim vodotocima;
korišćenje vodnih površina za sportske i rekreativne namjene sa podizanjem objekata;
vađenje pijeska i šljunka.
212
Koncesija se daje u skladu sa Zakonom o koncesijama BD BiH347
32. Da li postojeći propisi obuhvataju ciljeve objedinjene u „master planu“, i da li
navode mjere koje treba preduzeti radi postizanja ovih ciljeva?
Na državnom nivou ne postoji „master plan“, koji sadrži objedinjene ciljeve i mjere vodne
politike BiH.
Republika Srpska
U skladu sa Zakonom o vodama, adekvatno i sa ODV/WDF u pripremi je Plan upravljanja
Oblasnim riječnim slivom – Distriktom za Distrikt – Oblasni riječni sliv rijeke Trebišnjice.
Radi se uz podršku WB/GEF zajedno sa Republikom Hrvatskom i FBiH.
U priprema je donošenje Plana upravljanja Oblasnim riječnim slivim-Distriktom za Oblasni
riječni sliv Save.
Okvrini plan razvoja vodoprivrede RS donesen je 2006. godine, kao prelazno rješenje do
usvajanja Strategije integralnog upravljanja vodama, koja je na javnom uvidu i planira se
usvajanje u prvom kvartalu 2013. godine od strane Narodne skupštine RS.
Federacija BiH
Zakonom o vodama FBiH (član 24.) propisano je donošenje Strategije upravljanja voda (u
daljem tekstu: SUV) kojom se određuje politika upravljanja vodama. SUV treba da sadrži
ocjenu stanja u području upravljanja vodama, ciljeve i pravce zaštite voda, zaštitu od štetnog
djelovanja voda i održivog korištenja voda i prioritete za postizanje ciljeva. U decembru
2011. godine Parlament FBiH je usvojio SUV u kojoj su utvrđeni strateški i operativni ciljevi
u oblasti upravljanja vodama do 2022. godine i mjere za postizanje tih ciljeva.
Isto tako, članom 25. Zakona o vodama utvrđeno je da se za provođenje SUV donose planovi
upravljanja vodama za Vodno područje rijeke Save i Vodno područje Jadranskog mora.
Planovi upravljanja vodama, pored ostalog, treba da sadrže i ciljeve za dostizanje dobrog
stanja i ekološkog potencijala vodnih tijela, ciljeve zaštite od štetnog djelovanja voda, ciljeve
održivog korištenja voda, uključujući rokove za postizanje navedenih ciljeva. Članom 26.
Zakona o vodama propisano je donošenje Programa mjera koje su sastavni dio Plana
upravljanja vodama. U toku su aktivnosti na izradi Planova upravljanja vodama, koji se
trebaju donijeti 2015. godine.
Brčko distrikt BiH
Kad se usvoji od strane Skupštine BD BiH novi Zakon o vodama, u skladu Okvirnom
direktivom o vodama, onda će se pristupiti izradi Plana upravljanja vodama.
33. U kojoj mjeri je kvalitet vode za piće koju ljudi dobijaju iz javnog sistema
vodosnabdijevanja u skladu sa propisima Bosne i Hercegovine?
Agencija za sigurnost hrane BiH prikuplja, obrađuje i analizira podatke o zdravstvenoj
ispravnosti vode za piće koje redovno dostavljaju laboratorije za kontrolu hrane u BiH. Na
tabelama je dat prikaz zdravstvene ispravnosti vode za piće iz javnih sistema
vodosnabdijevanja u BiH u odnosu na važeće propise u BiH:
347
„Službeni glasnik BD BiH“, broj 41/06.
213
Javna vodoopskrba, 2009. godina
Fizičko-hemijske analize
Mikrobiološke analize
Ukupno
Neodgovarajućih
Ukupno
Neodgovarajućih
14.666
2.056 (14,02%)
18.306
2.245 (12,26%)
Ukupno analiza
32.972
Neodgovarajućih
4.301 (13,05 %)
Javna vodoopskrba, 2010. godina
Fizičko-hemijske analize
Mikrobiološke analize
Ukupno
Neodgovarajućih
Ukupno
Neodgovarajućih
12.201
2.034(16,67%)
21.484
2.111 (9,82%)
Ukupno analiza
33.685
Neodgovarajućih
4.145 (12,28%)
Javna vodoopskrba, 2011. godina
Fizičko-hemijske analize
Mikrobiološke analize
Ukupno
Neodgovarajućih
Ukupno
Neodgovarajućih
13.532
1.119 (14,38%)
18.180
1.163 (6,40%)
Ukupno analiza
31.712
Neodgovarajućih
2.282 (7,20%)
Javna vodoopskrba, 2012. godina (01.01.-30.06.2012.)
Fizičko-hemijske analize
Ukupno
7.111
Mikrobiološke analize
Neodgovarajućih
942(13,25%)
Ukupno
9.677
Ukupno analiza
16.788
Neodgovarajućih
1.853(11,04%)
Neodgovarajućih
911 (9,41%)
Republika Srpska
U principu kvalitet vode koji ljudi dobijaju iz javnog sistema vodosnabdijevanja u RS je u
granicama propisanih okvira i parametara u Pravilniku o higijenskoj ispravnosti vode za
piće348.
Kvalitet vode koju ljudi dobijaju iz javnog sistema vodosnabdijevanja u RS mora biti u skladu
sa okvirima i parametarima propisanim u Pravilniku o higijenskoj ispravnosti vode za piće i
Pravilnikom o zdravstvenoj ispravnosti vode za piće.349
Procjenjuje se da 97,3% domaćinstava u RS ima bezbjedne izvore vode za piće. Procenat
stanovništva sa priključkom za vodu u kući/stanu se kreće različito u odnosu na područje i tip
naselja po područjima: Istočno Sarajevo (95,9%), Doboj (94,2%), Banjaluka (93,1%),
Trebinje (91,8%) i Bijeljina (89,4%). U Republici Srpskoj procentualno više od 50%
domaćinstava ima gradski vodovod kao glavni izvor vode za piće, na drugom mjestu su
lokalni vodovodni sistemi, a tek na trećem neka vrsta bunara (bušeni ili pokriveni kopani
bunar) ili neki drugi vid snabdjevanja.
348
349
„Službeni glasnik RS“, broj 40/03
„Službeni glasnik BiH“, broj 40/10 i 31/12
214
Tokom 2011. godine se analizirao kvalitet voda iz 63 centralna vodovoda, koji su stavljeni
pod stalni javnozdravstveni nadzor. Kontrolisano je ukupno 10.150 uzoraka vode za piće, a
procenat higijenski ispravnih uzoraka je bio veći (8.544 ili 95,3%) u odnosu na 2010. godinu
(7.105 ili 88,6%). Obzirom da Svjetska zdravstvena organizacija (SZO) dozvoljava na
godišnjem nivou fizičko-hemijsku neispravnost do 10% i mikrobiološku neispravnost do 5%,
može se konstatovati da kvalitet vode za javno vodosnabdjevanje u RS je odgovarajući, i
uklapa se u navedeno jer je fizičko-hemijska neispravnost je bila 4,9%, a mikrobiološka
neispravnost 4,6% (tabela 1).
Najveći dio uzoraka voda za piće iz centralnih vodovoda se kontrolisao na parametre u
obimu osnovnog pregleda (7.616 na fizikalno-hemijske parametre i 8960 na mikrobiološke
parametre). U tabeli 1. je prikazan broj analiziranih uzoraka voda za piće centralnih
vodovoda kod kojih se vršila javnozdravstvena kontrola, ali se u značajno većem broju na
godišnjem nivou kontrolisala mikrobiološka ispravnost.
Tabela 1. Centralni vodovodni sistemi u javnozdravstvenoj kontroli po područjima, 2011
Mikrobiološka
analiza
Fizičko-hemijska analiza
Područje sa
Ukupan
pripadajućim opštinama broj
uzoraka
Istočno Sarajevo
Banjaluka
Zvornik
Doboj
Foča
Doboj
Trebinje
Banjaluka
Ukupno
1033
37
113
1356
432
4645
7616
Neispravni
Broj
%
76
2
5
89
28
177
377
7,3
16,6
4,4
6,5
6,4
3,8
4,9
Broj
Ukupan
Broj
Ukupan
Ukupan
OSNOV broj
PERIODIČ broj
broj
Neispravni
NIH
neisprav nih NIH
neispravnih uzoraka
pregleda
pregleda
1033
37
113
1353
432
4620
7615
76
2
2
89
28
174
373
3
30
33
5
5
1098
801
310
1362
492
4897
8960
Broj
%
112
43
25
34
81
121
416
10,2
5,3
8,0
2,4
16,4
2,4
4,6
U tabeli 2. su prikazani razlozi fizičko-hemijske neispravnosti voda za piće iz centralnih
vodovoda prema područjima sa pripadajućim opštinama. U odnosu na razloge fizičkohemijske neispravnosti voda za piće iz centralnih vodovoda postoje razlike u odnosu na
određeno područje.
Tabela 2. Fizičko-hemijski razlozi neispravnosti uzoraka voda za piće centralnih vodovoda prema regionima,
2011. godina
Razlozi fizičko-hemijski neispravnosti
Područje sa pripadajućim
opštinama
Zvornik
Foča
Doboj
Istočno Sarajevo
Doboj
Banjaluka
Trebinje
Banjaluka
Ukupno
Boja,
mut.
miris ili
dr. fiz.
paramet
ri
2
1
70
11
26
28
138
KMnO4
Amo
nijak
Nitriti
Nitrati
Rezidual
ni hlor
Radio
loški
para
metri
Ostalo
1
9
42
4
133
186
1
8
9
1
5
6
4
18
1
2
25
4
23
1
28
0
11
1
16
28
Na prvom mjestu kao razlog fizičko-hemijske neispravnosti je povećan sadržaj organske
materije, zatim boja, mutnoća, miris, nedostatak rezidualnog hlora ili fizičko-hemijski
indikatori svježe fekalne kontaminacije. Ovi rezultati se mogu dovesti u vezu sa činjenicom
da su poplave tokom 2011. značajno uticale na kvalitet i higijensku ispravnost voda za piće.
215
U tabeli 3. su prikazani razlozi mikrobiološke neispravnosti voda za piće iz centralnih
vodovoda u 2011. godini prema regionalnoj pripadnosti.
Tabela 3. Razlozi mikrobiološke neispravnosti uzoraka voda za piće centralnih vodovoda prema regionima,
2011. godina
Razlozi mikrobiološke neispravnosti
Područje sa
pripadajućim
opštinama
Broj
neispravnih
zbog
prisustva
koliformnih
bakterija
Broj
neispravnih
zbog
prisustva
termotol.
koliformnih
bakterija
Zvornik
Foča
I.Sarajevo
Doboj
Trebinje
Banjaluka
Ukupno
38
22
51
5
71
6
193
10
106
7
6
22
151
Broj
neispravnih
zbog
prisustva
E.coli
21
20
51
33
4
129
Broj
neispravnih
zbog
prisustva
streptokoka
fekalnog
porijekla
Broj
neispravnih
zbog
prisustva
sulfitored.
klostridija
Broj
neispravnih
zbog poveć.
ukupnog
broja
aerob. mez.
bakterija
Broj
neispravnih
zbog
prisustva
Pseudomonas
aeruginosa
Ostalo
1
15
31
4
4
55
1
2
1
7
11
30
76
30
3
64
203
7
27
17
51
4
3
1
12
20
Vezano za mikrobiološku neispravnost ispitivanih uzoraka vode za piće iz centralnih
vodovoda, 2011. godine nema značajnije razlike u odnosu na prethodnu godinu, a najčešći
razlozi mikrobiološke neispravnosti bili su povećan broj aerobnih mezofilnih i ukupnih
koliformnih bakterija, prisustvo koliformnih bakterija, identifikovani pokazatelji fekalne
kontaminacije (E.coli, streptokoke fekalnog porijekla ili Pseudomonas aeruginosa).
34. Postoji li sistem za prethodno regulisanje i/ili posebna ovlašćenja za skladištenje i
rukovanje materijama koje ugrožavaju ili mogu ugroziti vode?
Ovo pitanje regulisano je na nivou entiteta i BD BiH.
Republika Srpska
Zakon o prometu eksplozivnih materija i zapaljivih tečnosti i gasova350 reguliše ovaj segment
u dijelu koji se tiče eksplozivnih materija i zapaljivih tečnosti i gasova. Zakon propisuje da
objekti u kojima se proizvode ili drže eksplozivne materije ili zapaljive tečnosti i gasovi
moraju biti van naseljenog mjesta i propisno udaljeni od javnih puteva, željezničkih pruga i
dalekovoda visokog napona, i drugih važnih objekata, odnosno odvojen od tih objekata
zaštitnim grudobranom ili zidom koji pruža punu zaštitu od eksplozije i požara, te niz drugih
mjera. Na osnovu Zakona o prometu eksplozivnih materija i zapaljivih tečnosti i gasova
Ministar industrije, energetke i rudarstva RS donio je Pravilnik o izgradnji stanica za
snabdijevanje gorivom motornih vozila i o skladištenju i pretakanju goriva351, te Pravilnik o
izgradnji postrojenja za zapaljive tečnosti i o skladištenju i pretakanju zapaljivih tečnosti352,
kojim su propisani tehnički i sigurnosni uslovi izgradnje navedenih postrojenja, te posebno
definisane i mjere zaštite od izbijanja i širenja požara.
Članom 121. Zakona o vodama propisana je obaveza pribavljanja vodnog akta za promet
opasnih materija kao i proizvoda od tih materija koji nakon upotrebe dospijevaju u vode, kao i
za sve aktivnosti koje privremeno ili trajno mogu degradirati kvalitet voda ili ometati
poboljšanje njihovog postojećeg kvaliteta, štetno uticati na akvatične i poluakvatične
ekosisteme.
„Službeni glasnik RS“, broj 78/11
„Službeni glasnik RS“, broj 26/12
352
„Službeni glasnik RS“, broj 26/12
350
351
216
Takođe, Zakonom o trgovini RS propisano je da pravna lica koja obavljaju skladištenje i
promet na veliko i malo naftnim derivatima mogu da otpočnu obavljanje djelatnosti ukoliko
od Ministarstva trgovine i turizma RS dobiju odobrenje za obavljanje iste, te ukoliko
ispunjavaju uslove propisane Pravilnikom o minimalno-tehničkim uslovima u pogledu
poslovnog prostora, opreme, uređaja i potrebne stručne spreme za obavljanje trgovinske
djelatnosti353. Prethodni uslovi koji se moraju ispuniti dokazuju se prilaganjem propisanih
odobrenja u kontekstu zaštite zdravlja ljudi i životinja i zaštite životne sredine, što je
regulisano propisima iz oblasti zaštite voda i zaštite životne sredine. Za obavljanje prometa na
veliko i malo naftnim derivatima, dakle potrebna je prethodna saglasnost nadležnih organa u
vezi sa obezbjeđenjem postrojenja za zapaljive tečnosti, što se provjerava u postupku
izdavanja tih odobrenja, odnosno inspekcija provjerava u inspekcijskim pregledima za
vrijeme obavljanja djelatnosti prometa naftnim derivatima.
Zakonom o hemikalijama RS propisani su uslovi koje moraju ispunjavati pravna lica koja se
bave proizvodnjom, prometom, skladištenjem i upotrebom opasnih hemikalija.
U članu 76. ovog Zakona propisano je da se opasne hemikalije u čvrstom i tečnom stanju koje
mogu dospjeti u površinske ili podzemne vodotokove ne smiju skladištiti u zonama sanitarne
zaštite u blizini izvorišta pitke vode. Izuzetno, hemikalije i biocidi mogu da se koriste u
zonama sanitarne zaštite isključivo u svrhu proizvodnje i dezinfekcije vode za piće ili zaštite
objekata koji služe u ove svrhe, uz saglasnost Ministarstva zdravlja i socijalne zaštite RS.
Uslovi i način skladištenja hemikalija u zonama zaštite voda za piće detaljno su propisani
Pravilnikom o utvrđivanju uslova za obavljanje djelatnosti proizvodnje, prometa i korišćenja
opasnih hemikalija354. Ovim Pravilnikom zabranjeno je korištenje sredstava za zaštitu bilja
koja sadrže opasne hemikalije u zonama sanitarne zaštite voda za piće, te su propisani i drugi
uslovi kojima se sprečava štetno djelovanje hemikalija na životnu sredinu.
Federacija BiH
Članom 109. stav 1. tačka 13. i stav 2. tačke 1. i 2. Zakona o vodama propisana je obaveza
pribavljanja vodnog akta za promet opasnih materija kao i proizvoda od tih materija koji
nakon upotrebe dospijevaju u vode, kao i za sve aktivnosti koje privremeno ili trajno mogu
degradirati kvalitet voda ili ometati poboljšanje njihovog postojećeg kvaliteta, štetno uticati
na akvatične i poluakvatične ekosisteme.
Pored vodnih akata koje je dužno pribaviti svako pravno ili fizičko lice koje u svojoj
djelatnosti vrši aktivnosti ili koristi materije opasne za vode, posebna ovlaštenja za rukovanje
materijama koje mogu dospjeti u vode i zagaditi ih su regulisana odredbama člana 61. stavovi
5., 6. i 7. Zakona o vodama u skladu sa kojim je donesen Pravilnik o uslovima i kriterijima
koje mora ispunjavati specijalizovano i ovlašteno pravno lice za provođenje mjera otklanjanja
ili spriječavanja zagađenja voda u slučaju iznenadnog zagađenja voda ili opasnosti od
iznenadnog zagađenja voda i načinu davanja ovlaštenja355.
Brčko distrikt BiH
Članom 15. Zakona o vodama definišu se objekti i radovi za koje je potrebno pribaviti
vodoprivredne uslove i smjernice za projektovanje objekata za čiju je izgradnju potrebna
vodoprivredna saglasnost, odnosno vodoprivredna dozvola.U stavu 2. tačka 22. tog člana stoji
da se to odnosi i na ’’skladištenje na obalama materija koje mogu zagaditi vodu’’.
„Službeni glasnik RS“ broj 84/07, 90/07 i 7/12
„Službeni glasnik RS“, broj 107/09
355
„Službene novine F BiH“, broj 06/11
353
354
217
Vodoprivrednim uslovima utvrđuju se uslovi za izradu tehničke dokumentacije, kojom se
obezbjeđuje adekvatna zaštita voda od zagađenja, a vodoprivrednom saglašnošću se utvrđuje
da je tehnička dokumentacija urađena u skladu sa utvrđenim vodoprivrednim uslovima, dok
se vodoprivrednom dozvolom utvrđuju način i uslovi skladištenja i ispuštanja opasnih i drugih
materija koje mogu zagaditi vodu.
35. Molimo navedite osnovne informacije o činjenicama i ciframa o upravljanju
komunalnim otpadnim vodama. Molimo navedite podatke o broju i operativnim
karakteristikama postrojenja za prikupljanje i prečišćavanje otpadnih voda i procjene
vezano za procenat populacije i industrija koje su povezane sa kolektorskim sistemima i
postrojenjima za prečišćavanje.
Sva evidencija, vezana za navedeno pitanje, vodi se na nivou entiteta i BD BiH.
Republika Srpska
Na osnovu prikupljenih podataka iz anketnih listova u 2011. godini oko 81% opštinskih
centara ima izgrađen kanalizacioni sistem sa različitim obuhvatom (prosječno je stepen
priključenosti 36%), dok 19% opština nema kanalizacioni sistem.
U RS je izgrađeno oko 1500 km kanalizacione mreže za fekalne i oborinske vode. Preko 50%
naselja ima mješoviti tip kanalizacije koja je stara, dotrajala i nedovoljnog kapaciteta.
Priključenost potrošača vode na kanalizacioni sistem je 45%, a od toga u gradskim sredinama
60%. Produkcija otpadne vode iznosi oko 40 miliona m3/godišnje, a više od 60% otpadnih
voda potiče iz većih opštinskih centara Banjaluka, Bijeljina, Doboj i Prijedor koje nemaju
riješen tretman otpadnih voda.
Manje od 15% naselja u RS-u ima neki vid prečišćavanja, a to je uglavnom mehaničko
prečišćavanje i taloženje. Izgrađena su trenutno samo četiri postrojenja za tretman urbanih
otpadnih voda sa pripadajućom sitnom industrijom i to postrojenja u Trebinju, Bileći i
Čelincu.
Osnovne karakteristike tih postrojenja su:
Redni
broj
Naselje
Godina
izgradnje
postrojenja
1.
Trebinje
1981.
2.
Bileća
2011.
3.
Čelinac
1990.
Kapacitet ES
16000
(predviđeno3000)
5000
(predviđeno1500)
5000
Stepen
prečišćavanja
Status
sekundarni
radi
tercijarni
radi
sekundarni
ne radi
U pogledu izgrađenosti uređaja za tretman inustrijskih otpadnih voda situacija je dosta loša s
obzirom da uređaji koji su izgrađeni su u dosta lošem stanju, zastarjele tehnologije, ne
održavaju se adekvatno i veoma mali broj njih radi.
U RS je u toku nekoliko projektata koji se tiču vodosnadbjevanja i kanalisanja i tretmana
otpadnih voda:
a) u završnoj fazi (Grad Bijeljina- I i II faza projekta završena, a III faza je u toku čijim
završetkom će biti izgrađen i uređaj za 40 000 ES). Ovaj projekat se finansira
sredstvima EBRD, donacijama i vlastitim sredstvima,
b) projekat koji se finansira sredstvima EIB, donacijama i vlastitim sredstvima, a
uključuje 24 opštine
Federacija BiH
Prema procijenjenim podacima u FBiH je na javni kanalizacioni sistem priključeno oko
761.000 stanovnika ili oko 33% od ukupnog broja stanovnika (2.327.512). Ono što
218
karakterizira najveći broj naseljenih mjesta na području FBiH jeste nepostojanje objedinjenog
sistema za prikupljanje (i tretman) otpadnih voda, te činjenica da se otpadne i oborinske vode
najčešće prihvataju mješovitim sistemom kanalizacije i najkraćim mogućim putem provode
do najbližeg recipijenta. Dio stanovnika je individualno rješavao pitanje konačne dispozicije
otpadnih voda na način da se otpadne vode skupljaju u septičke jame, najčešće urađene tako
da se njihov sadržaj procjeđuje u podzemlje ili preliva u najbliži potok, čime se kontaminiraju
podzemne i površinske vode, a opasnosti od ovog načina ispuštanja otpadnih voda je što se
najčešće zagađuju podzemne vode. U suštini, i jedan i drugi način ispuštanja otpadnih voda je
nekontroliran, neodrživ i suprotan načelima sanitacije naselja.
U FBiH danas postoji i radi ukupno devet (9) postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda
stanovništva ukupnog kapaciteta 94.000 ekvivalentnih stanovnika (ES), i to u Gradačacu
kapaciteta 30.000 ES, Žepču kapaciteta 5.000 ES (u pogonu samo I faza za 2.500 ES),
Srebreniku kapaciteta 12.000 ES, Trnovu kapaciteta 5.000 ES, Ljubuškom kapaciteta 5.000
ES, Čitluku kapaciteta 7.000 ES, Grudama kapaciteta 2.500 ES, Odžaku 10.000 ES i Neumu
(kapaciteta 30.000 ES, I stepen prečišćavanja) koje je locirano u Republici Hrvatskoj. Sva
postrojenja su sa I i II stepenom prečišćavanja. Jedan dio postrojenja za tretman urbanih
otpadnih voda, koja su prije rata bila u funkciji ili pak u završnoj fazi izgradnje, danas nisu u
funkciji. To se odnosi na postrojenja u Sarajevu, Širokom Brijegu i Bosanskom Grahovu.
Procjenjuje da je samo oko 4% stanovnika FBiH obuhvaćeno tretmanom otpadnih voda. Ako
bi se u funkciju stavila postrojenja koja su prije rata ili bila u funkciji ili u završnoj fazi
izvođenja, taj bi procenat bio oko 30% (učešće postrojenja u Sarajevu je ovdje dominantno).
Nedostatak sistematskog monitoringa kvaliteta i količina efluenta industrijskih zagađivača
rezultiralo je da se ocjene tereta zagađenja pojedinih rijeka zasnivaju na podacima dobivenim
ili na osnovu mjerenja provedenih za potrebe procjene produkcije otpadnih voda velikih
zagađivača ili na osnovu procjena zasnovanih na podacima vezanim za tip i obim proizvodnje
pojedinih privrednih subjekata urađenih u cilju dobivanja osnove za naplatu taksi za
ispuštanje otpadnih voda. Ispitivanjem kvaliteta otpadnih voda za 95 industrijska zagađivača
je utvrđeno da ispuštaju ukupan teret zagađenja u veličini od 2.145.061 ES. Ako se uporedi
teret zagađenja voda od stanovnika i teret zagađenja od industrije, dolazi se do zaključka da je
teret zagađenja od industrije obuhvaćene sistemom za naplatu za ispuštenu vodu i zagađenja
od stanovništva u ovom trenutku približno jednak.
Pregled postrojenja za tretman industrijskih otpadnih voda ne postoji. U ovom trenutku je
poznato da su u funkciji postrojenja za tretman industrijskih otpadnih voda u: tvornici papira
u Maglaju, kožarskoj industriji u Visokom, tvornici bezalkoholnih pića (Coca Cola) i tvornici
žice u Sarajevu, tvornici autodijelova u Tešnju, kompleksu hemijske industrije u Tuzli,
tvornicama aluminija u Mostaru, pivare u Grudama, mesna industrija „Lijanović” i prerada
aluminija „Feal”, obje u Širokom Brijegu. Jedan dio industrijskih zagađivača je prije rata
imao predtretman, ali su ova postrojenja izvan funkcije, što zbog prestanka rada industrijskih
pogona, što zbog neodgovarajućeg neodržavanja.
Brčko distrikt BiH
Informacije kojima raspolaže Odjeljenje za komunalne poslove Vlade BD su sljedeće:

Na teritoriji BD nema niti jednog aktivnog prečistaća otpadnih voda.

Podacima o predtretmanu ili prečišćavanju voda u industriji Odjeljenje za komunalne
poslove ne posjeduje.

Na osnovu podataka koje smo uspjeli dobiti od JP Komunalno Brčko, a koji su sastavni
dio izvještaja o javnoj kanalizaciji za 2011. godinu, količine otpadnih voda iz domaćinstva
koje se ispuštaju u kolektorske sisteme na teritoriji Brčko distrikta BiH je: 3.558.000 m3.
219

Procjena količina otpadnih voda iz privrede i industrije iznosi: 292.000 m3.
36. Koja su tijela nadležna za:
a) procedure planiranja
b) procedure prethodnog regulisanja i/ili posebnih ovlašćenja?
Republika Srpska
a) Procedure planiranja
U RS nadležni su Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede koje priprema
Strategiju integralnog upravljanja vodama, koju će donijeti Narodna skupština RS (član 228.
Zakona o vodama), na prijedlog Vlade RS.
Planove upravljanja vodama i programe mjera donosi donosi Vlada RS, na prijedlog
Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS, a ministarstvo obavlja konsultacije
sa nadležnim ministarstvom u FBiH, kako bi se osigurala koordinacija predloženih planova
upravljanja riječnim slivovima.
Za provođenje zadataka upravljanja vodama, Zakonom o vodama (od 176. do 183. člana)
osnovane su dvije Agencije za oblasne riječne slivove (u daljem tekstu: ORS) i definisani
poslovi i aktivnosti agencija Agencija za vode ORS Save i Agencija za vode ORS Trebišnjice
b) Procedure prethodnog regulisanja i/ili posebnih ovlašćenja
Nadležni su Narodna skupština RS, Vlada RS i Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i
vodoprivrede RS, a nadležnost za izdavanje vodnih akata je podijeljena između Agencija za
vode Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede i lokalnih zajednica, u skladu sa
članom 127. ZOV.
Federacija BiH
a) Procedure planiranja
Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva (FMPVŠ) priprema prijedlog
Strategije upravljanja vodama (SUV), uz saglasnost federalnog ministarstva nadležnog za
okoliš (član 24. stav 2.). SUV usvaja Parlament FBiH, na prijedlog Vlade FBiH (član 24. stav
7. Zakona).
Za provođenje zadataka upravljanja vodama, Zakonom (od 152. do 163. člana) osnovane su
dvije Agencije za vodna područja (u daljem tekstu: Agencije) i to.
 „Agencija za vodno područje rijeke Save“, Sarajevo koja ima četiri područna ureda

„Agencija za vodno područje Jadranskog mora“, Mostar koja ima dva područna ureda.
Agencije su javne ustanove, odnosno neprofitna pravna lica. Zadaci Agencija su propisani
Zakonom o vodama (članovi 29., 155. i 156.). Agencije pripremaju Planove upravljanja
vodama vodnih područja i programe mjera, organiziraju izradu tehničke dokumentacije za
pojedina pitanja upravljanja vodama, pripremaju planove za sprječavanje i umanjenje štetnih
posljedica prouzrokovanih poplavama i sušama, erozijom obala vodnog tijela i organiziraju
implementaciju tih planova (svaka za Vodno područje za koje je nadležna).
Planove upravljanja vodama i programe mjera donosi donosi Vlada Federacije, na prijedlog
FMPVŠ. Doneseni plan upravljanja vodama Vodnog područja Vlada FBiH podnosi Vijeću
ministara BiH radi usvajanja, u skladu sa procedurom propisanom odgovarajućim zakonom
BiH (član 40. Zakona).
220
b) Procedure prethodnog regulisanja i/ili posebnih ovlašćenja
Izdavanje vodnih akata (prethodna vodna saglasnost, vodna saglasnost i vodna dozvola) u
nadležnosti je Agencija i kantonalnih ministarstava nadležnih za vode. Aktivnosti za koje je
nadležna Agencija propisane su članom 139. stav 1. Zakona, dok su aktivnosti za koje je
nadležno kantonalno ministarstvo propisane članom 139. stav 2. Zakona.
FMPVŠ je nadležno za određivanje granice vodnog dobra uz površinske vode I kategorije, a
za određivanje granice vodnog dobra uz površinske vode II kategorije nadležno je kantonalno
ministarstvo nadležno za vode (član 8. stav 2. Zakona). FMPVŠ je nadležno za utvrđivanje
pripadnost vodnog dobra javnom vodnom dobru uz površinske vode I kategorije (član 10. stav
1. Zakona), a za utvrđivanje pripadnost vodnog dobra javnom vodnom dobru uz površinske
vode II kategorije nadležno je kantonalno ministarstvo nadležno za vode (član 10. stav 2.
Zakona).
FMPVŠ je nadležno za izdavanje ovlaštenja pravnim licima za izradu dokumentacije na
osnovu koje se izdaju vodni akti (član 120. stav 5. i 6. Zakona) i izdavanje ovlaštenja za
obavljanje stručno-tehničkih poslova iz nadležnosti Agencija (član 157. Zakona).
FMPVŠ je nadležno za izdavanje ovlaštenja za rad laboratorija za praćenje stanja voda i
ovlaštenih laboratorija za monitoring kvaliteta otpadnih voda i efluenta sa postrojenja za
prečišćavanje otpadnih voda (član 64. stav 5. Zakona).
Brčko distrikt BiH
a)
procedure planiranja
Resorno Odjeljenje za pitanje voda je Odjeljenje za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu
Vlade BD BiH. U okviru ovog Odjeljenja postoji Pododjeljenje za šumarstvo i vodoprivredu
koji je nadležno za pitanja iz sektora voda.Vlada BD BiH donosi podzakonske akte na
prijedlog Odjeljenja za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu, Vlada utvrđuje prijedloge za
donošenje novih, odnosno izmjenu postojećih zakona koje dostavlja Skupštini BD BiH na
usvajanje.
U skladu sa Zakonom o vodama Odjeljenje za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivreduPododjeljenje za šumarstvo i vodoprivredu Vlade BD BiH priprema planski dokument
Glavni operativni plan odbrane od poplava koji dostavlja Vladi BD BiH na usvajanje.
b)
procedure prethodnog regulisanja i/ili posebnih ovlašćenja
Prema odredbama Zakona o vodama organ ovlašćen za izdavanje vodoprivrednih akata radi
obezbjeđenja jedinstvenog vodnog režima, integralnog upravljanja i pravičnog pristupa
vodama je resorno Odjeljenje za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu Vlade BD BiH.
37. Na koji način je osigurana koordinacija aktivnosti različitih organa uključenih u
planiranje i implementaciju politika u oblasti voda?
Saglasno Ustavu BiH i Ustavima FBiH i RS, te Arbitražnoj odluci o BD BiH, nadležnosti za
upravljanje vodama u BiH su na nivou entiteta i BD BiH.
Ministarstvo spoljne trgovine i ekonomskih odnosa BiH je, na osnovu člana 9. stav (2)
Zakona o ministarstvima i drugim organima uprave Bosne i Hercegovine356, nadležno za
obavljanje poslova i zadataka iz nadležnosti BiH koji se odnose na definisanje politike,
osnovnih principa, koordinisanje djelatnosti i usklađivanje planova entitetskih tijela vlasti i
institucija na međunarodnom planu u područjima: poljoprivrede; energetike, zaštite okoline,
razvoja i korištenja prirodnih resursa, te turizma.
356
„Službeni glasnik BiH“, broj 5/03, 42/03, 26/04, 42/04, 45/06, 88/07, 35/09, 59/09, 103/09
221
Po pitanju ispunjavanja međunarodnih obaveza BiH tj. obaveza koje proizilaze iz potpisanih
konvencija, sporazuma, ugovora i sl., kao i saradnje sa međunarodnim organizacijama i
donatorima po osnovu projekata u sektoru voda Ministarstvo spoljne trgovine i ekonomskih
odnosa BiH vrši redovne konsultacije, koordinaciju i usaglašavanje aktivnosti i mišljenja oba
entiteta i BD BiH. Nadalje, značajan broj predstavnika iz oba entiteta, a posebno eksperata iz
sektora voda, je preko Ministarstva spoljne trgovine i ekonomskih odnosa angažovan u
različitim međunarodnim radnim tijelima, kao članovi tih tijela ili kao kontakt tačke.
Zajednički sastanci predstavnika svih ključnih institucija za upravljanje vodama se odražavaju
više puta u toku godine u skladu sa potrebama i pitanjima oko kojih je potrebno postići
dogovor za dalje aktivnosti. Pismena, elektronska i svaka druga komunikacija između
predstavnika ključnih institucija se svakodnevno obavlja. Analizom efikasnosti sistema
koordinacije između institucija u BiH identifikovan je prostor za dalje unaprijeđenje sistema
koordinacije, zbog čega je pripremljen i nacrt „Pravilnika o obavljanju koordinacionih
poslova i zadataka u oblasti upravljanja vodnim resursima”. Očekujemo usvajanje ovog
dokumenta do kraja 2012. godine.
Entitetski zakoni, Zakon o vodama FBiH i Zakon o vodama RS, regulišu upravljanje vodama
na području entiteta i postavljaju određenu osnovu za koordinaciju pojedinih subjekata na
svojim teritorijima, s tim da su u upravljanje vodama na nivou entiteta uključeni brojni
subjekti.
Republika Srpska
Republika Srpska na osnovu Zakona o vodama RS upravlja vodama u RS i izvršava obaveze
koje BiH ima kao međunarodno pravni subjekat. Ključne institucije:

Narodna skupština RS koja je nadležna za usvajanje Zakona o vodama, strategije
upravljanja vodama, prostornog plana i budžeta;

Predsjednik RS koji je nadležan za proglašavanje zakona i drugih opštih akata koje
usvoji Narodna skupština;

Vlada RS koja je nadležna za provođenje politike i izvršavanje zakona, predlaganje i
davanje preporuka iz oblasti zakonodavstva, predlaganje strategije upravljanja
vodama, kao i usvajanje planova oblasnih riječnih slivova;

Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede koje je nadležno za upravne,
stručne i druge poslove utvrđene zakonom koji se odnose na nadležnost RS u oblasti
vodoprivrede;

Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju koje je nadležno za
upravne, stručne i druge poslove utvrđene zakonom koji se odnose na nadležnost RS u
oblasti zaštite, očuvanja i unapređenja životne sredine;

Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite koje je nadležno za upravne, stručne i druge
poslove utvrđene zakonom koji se odnose na nadležnost RS vezano za zdravstvenu
ispravnost vode za ljudsku upotrebu;

Republička uprava za inspekcijske poslove koja je nadležna za vršenje inspekcijskog
nadzora korištenja vodnih resursa;

Agencija za vode oblasnog riječnog sliva Save i Agencija za vode oblasnog riječnog
sliva Trebišnjice koje su odgovorne za sprovođenje zadataka upravljanja vodama koji
se Zakonom o vodama RS i propisima donesenim na osnovu tog zakona stavljaju u
njihovu nadležnost;
222

Fond za zaštitu životne sredine Republike Srpske koji je, između ostalog, nadležan za
prikupljanje i distribuciju finansijskih sredstava za zaštitu životne sredine na teritoriji
RS.

Gradski/opštinski zakonodavni organi koji su nadležni za obezbjeđenje javnog
vodosnabdijevanja, kao i prikupljanja i pročišćavanja otpadnih voda na području
grada/opštine.
Zakon o vodama RS u članu 129. definiše saradnju različitih organa u postupku izdavanja
vodopravnih akata.Prema Glavnom operativnom planu357 i prema Planu aktivnosti u pripremi
i sprovođenju mjera zaštite i spašavanja od poplava358 definisana je uloga Republičkog
hidrometeorološkog zavoda RS u slučaju poplava gdje je Republički hidrometeorološki zavod
RS dužan da kroz redovna i vanredna obavještenja i prognoze upozori javnost na opasnost od
velike količine poplava kao i vanredne hidrološke izvještaje o vodostaju u slučaju kad
vodostaj pređe kote redovne i vanredne odbrane od poplava koje su definisane Glavnim
operativnim planom odbrane od poplava.
U planiranju i implementaciji politika u oblasti voda koordinacija aktivnosti na nivou BiH se
vrši saradnjom između nadležnih organa entiteta ili posredstvom Ministarstva spoljne
trgovine i ekonomskih odnosa BiH.
Federacija BiH
Koordinacija aktivnosti različitih organa uključenih u planiranje i sprovođenje politika i
propisa osigurana je odgovarajućim odredbama Zakona o vodama i drugim propisima. Tako
je članom 24. stav 4. Zakona propisano da se prijedlog strategije upravljanja voda dostavlja
federalnom ministarstvu nadležnom za okoliš, kantonalnim ministarstvima nadležnim za vode
i savjetodavnim vijećima vodnih područja radi davanja primjedbi i sugestija, koji su dužni u
roku od tri mjeseca dostaviti svoje primjedbe i sugestije (član 24. stav 5. Zakona). O početku
pripreme Plana upravljanja vodama Agencija za vodno područje pisanim putem obavještava
Savjetodavno vijeće vodnog područja, kanton, grad i općinu (član 38. stav 1. Zakona). U cilju
racionalizacija, integracija i optimizacija odlučivanja u sektoru voda, razmjene i
objedinjavanja informacija interno – unutar sektora voda propisana je uspostava
Informacionog sistema voda (ISV), sadržaj ISV, organizacija i upravljanje ISV, obaveza
ustupanja podataka za ISV i pristup informacijama ISV (čl. 98. do 106. Zakona).
Vlada FBiH daje saglasnost na Okvirne planove i finansijske planove Agencija za vode koji
se donose za period od najmanje tri godine (član 160, stav 1. Zakona).
Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva (FMPVŠ) daje saglasnost na:
Statut Agencija za vode, godišnji plan i finansijski plan Agencija za vode, izvještaj o
poslovanju Agencija za vode za prethodnu godinu i imenovanje i razrješenje direktora
Agencija za vode (član 160. stav 2. Zakona). Upravni odbor Agencije za vode je odgovoran
za provođenje utvrđene politike upravljanja vodama i naloga FMPVŠ (član 160. stav 4.
Zakona).
FMPVŠ vrši upravni nadzor nad provođenjem Zakona i upravni nadzor nad radom Agencija
za vode u obavljanju poslova koji su Zakonom dati u njihovu nadležnost (član 179. Zakona).
U vršenju nadzora nad radom Agencija za vode FMPVŠ ostvaruje neposredan uvid i kontrolu
u postupanju Agencija za vode, vrši pregled akata i dokumentacije koju donose Agencije i o
kojoj vode evidencije, daje naloge i instrukcije za obavljanje poslova i traži podatke i
obavještenja o izvršavanju obaveza iz Zakona i izvještaje o izvršenju zadataka propisanih
Zakonom (član 180. stav 1. Zakona).
357
358
„Službeni glasnik RS“,broj 13/12
„Službeni glasnik RS“, broj 14/12
223
FMPVŠ vrši nadzor nad zakonitošću vodnih akata koje donose Agencije i kantonalna
ministarstva nadležna za vode i rješava po žalbama izjavljenim na vodne akte koje izdaju
Agencije i kantonalna ministarstva nadležna za vode (član 181. Zakona o vodama), odnosno
rješava po žalbama na rješenje federalnog vodnog inspektora (član 192. stav 1. Zakona o
vodama).
Kanton je nadležan za obavljanje poslova i zadataka koji su Zakonom dati u njegovu
nadležnost, a način organizacije obavljanja tih poslova uređuje se propisom kantona (član
167. stav 1. Zakona). Koordinacija aktivnosti na provođenju Zakona sa kantonima i
Agencijama se vrši i na redovnim sastancima koje organizira FMPVŠ.
Vlada FBiH svake dvije godine izvještava Parlament FBiH o provođenju Programa mjera iz
Plana uprvljanja vodama (član 26. stav 7. Zakona).
Brčko distrikt BiH
Koordinaciju aktivnosti organa i institucija uključenih u planiranje i implementaciju politike u
oblasti voda u BD BiH vrši Vlada BD BiH, koja donosi podzakonske akte iz oblasti
voda.Vlada donosi podzakonske akte na prijedlog Odjeljenja za poljoprivredu, šumarstvo i
vodoprivredu Vlade BD BiH. Pošto je u BD na snazi stari Zakon o vodama RS preuzet od RS
nalogom Supervizora, a koji nije usklađen sa Okvirnom direktivom o vodama, preduzete su
aktivnosti za izradu novog zakona i on je u početnoj fazi izrade (usvojene smjernice Zakona o
vodama u julu 2012.godine). Novi zakon će biti usklađen sa odredbama ODV.
38. Da li je u toku razvoj sistema upravljanja riječnim tokom kako bi se obezbijedilo
upravljanje kvalitetom i količinom vode, kao i upravljanje rizikom od poplava, a ako
jeste, na koji način? Da li postoje propisi o prevenciji i zaštiti od rizika od poplava? Da li
postoji saradnja sa susjednim zemljama sa kojima Bosna i Hercegovina dijeli rječne
slivove? Kako je upravljanje ribnjacima i drugim živim resursima integrisano u to
upravljanje? Postoji li sistem za podsticanje svih zainteresovanih strana (uključujući
javne i privatne zainteresovane strane) da aktivno učestvuju u upravljanju riječnim
slivom?
Zakonodavstvo BiH u skladu sa Okvirnom Direktivom za vode propisuje obavezu donošenja
planova upravljanja za riječne slivove. Članom 25. stav 1. Zakona o vodama FBiH, definisana
je obaveza donošenja planova upravljanja za Vodno područje rijeke Save i Vodno područje
Jadranskog mora. Istim članom Zakona predviđeno je da Vlada FBiH donese poseban akt o
detaljnom sadržaju i načinu donošenja plana upravljanja. Nacrt ovog akta je pripremljen kroz
projekat „Podrška vodnoj politici u BiH“ koji treba da bude upućen u proceduru usvajanja
nadležnim organima u FBiH.
Članom 26. Zakona o vodama RS propisuje da se obaveza donošenja Plana upravljanja za
oblasni riječni sliv rijeke Save i rijeke Trebišnjice.
Na međunarodnom planu u oblasti izrade i usvajanja planova upravljanja međunarodnog
karaktera BiH je u potpunosti uključena. Aktivnosti su vezane za riječni sliv rijeke Dunav,
rijeke Save, rijeke Neretve, Trebišnjice, Cetine i Krke.
BiH je članica Međunarodne Komisije za zaštitu rijeke Dunav (ICPDR – International
Commission for the Protection of the Danube River) koja egzistira na osnovu Konvencije o
saradnji na zaštiti i održivoj upotrebi rijeke Dunav – Konvencija o zaštiti rijeke Dunav359.
Plan upravljanja slivom rijeke Dunav (Danube River Basin Management Plan) donešen je u
359
Odluka o ratifikaciji Konvencije – Službeni glasnik BiH broj 1/05 – Međunarodni ugovori
224
okviru aktivnosti ICPDR-a u decembru 2009. godine, a usvojen je u februaru 2010. godine.
Plan pokriva vremenski period od 2009. do 2015. godine i sadrži program mjera.
U skladu sa članom 12. Okvirnog sporazuma o slivu rijeke Save360 koji nalaže obavezu
donošenja jedinstvenog Plana upravljanja vodnim resursima sliva rijeke Save za Republiku
Sloveniju, Republiku Hrvatsku, Bosnu i Hercegovinu i Republiku Srbiju. Nacrt Plana je
predstavljen u novembru 2011. godine, nakon čega je uslijedio proces javnih konsulatcija.
Usaglašavanje i konačno usvajanje Nacrta Plana upravljanja slivom rijeke Save je predviđeno
do kraja 2012. godine.
Kada je u pitanju sliv rijeka Neretve i Trebišnjice, aktivnosti na izradi planova upravljanja
riječnim slivovima ovih rijeka, u skladu sa odredbama entitetskih Zakona o vodama, su
otpočele kroz projekat Svjetske Banke, odnosno njene fondacije Global Environment Fund
(GEF) „Plan upravljanja riječnim slivom Neretve i Trebišnjice“. Projektom je predviđena
izrada pojedinačnih planova upravljanja za BiH (odvojeno FBiH i RS) i za Hrvatsku, kao i
izrada Okvirnog plana upravljanja za sliv Neretve i Trebišnjice. Završetak projekta se očekuje
krajem 2013. godine.
Sredinom 2011. godine otpočete su aktivnosti na izradi Karakterizacijskog izvještaja za
dijelove riječnih slivova Cetine i Krke na području FBiH. Aktivnosti se provode u
koordinaciji sa nadležnom institucijom za upravljanje vodama iz Republike Hrvatske i
završetak istih je planiran krajem 2012. godine.
Multilateralna saradnja BIH sa susjednim državama realizuje se kroz rad Međunarodne
komisije za zaštitu rijeke Dunav (ICPDR) i Međunarodne komisije za sliv rijeke Save.
Takođe, BiH je pokrenula proceduru sukcesije Jugoslovensko-Italijanskog Sporazuma o
saradnji na zaštiti voda Jadranskog mora i obalnih područja od zagađivanja, na osnovu kojeg
egzistira Komisija za zaštitu voda Jadranskog mora i obalnih područja od zagađivanja, koju
sačinjavaju predstavnici Hrvatske, Crne Gore, Italije i Slovenije. Komisija se bavi pitanjima
ispitivanjima ekosistema Jadranskog mora, zaštitom osjetljivih područja, rješavanjem
problematike balastnih voda Jadrana itd.
Po pitanju bilateralne saradnje BiH i susjednih država potrebno je istaći da je trenutno na
snazi:
 Ugovor između Vlade Republike Hrvatske i Vijeća ministara BiH o uređenju
vodoprivrednih odnosa361
 Ugovor između između Vijeća ministara BiH i Vlade Republike Hrvatske o zajedničkom
finansiranju održavanja pogona regionalnog odvodnog sistema Komarna – Neum –
Mljetski kanal (potpisan 11. jula. 2004. godine)
Sa Republikom Hrvatskom postoji saradnja i u okviru WB-GEF projekta „Plan upravljanja
riječnim slivom Neretve i Trebišnjice“. Projektom je predviđena izrada pojedinačnih planova
upravljanja za BiH (odvojeno FBiH i RS) i za Hrvatsku, kao i izrada Okvirnog plana
upravljanja za sliv Neretve i Trebišnjice. Završetak projekta se očekuje krajem 2013. godine.
Ugovori između Savjeta ministara Bosne i Hercegovine i Vlade Crne Gore i Vlade Republike
Srbije o uređenju vodoprivrednih odnosa su u fazi usaglašavanja.
U skladu sa članom 30. paragraf 1., Okvirnog sporazuma o slivu rijeke Save, Bosna i
Hercegovina, Republika Hrvatska, Republika Srbija i Republika Slovenija donijele su
Protokol o zaštiti od poplava na Okvirni sporazum o slivu rijeke Save362.
360
Odluka o ratifikaciji Okvirnog sporazuma o slivu rijeke Save – Službeni glasnik BiH broj 8/03 – Međunarodni ugovori
„Službeni glasnik BiH“, broj 6/96 – Međunarodni ugovori
362
Odluka o ratifikaciji protokola o zaštiti od poplava uz okvirni sporazum o slivu rijeke Save – „Službeni glasnik BiH“ broj 7/11 –
Međunarodni ugovori
361
225
Ovim protokolom regulišu se pitanja održive zaštite od poplava u slivu rijeke Save, u cilju
sprečavanja ili ograničavanja opasnosti od poplava, smanjivanja rizika od poplava i
smanjivanja ili ublažavanja štetnih posljedica od poplava (član 2.).
Takođe, oba entitata i BD BiH provode aktivnosti po pitanju pripreme i provođenja mjera
zaštite i spašavanja od poplava, što je objašnjeno u odgovoru kako slijedi:
Republika Srpska
Vlada RS svake godine, na prijedlog Republičke uprave civilne zaštite, usvaja Plan aktivnosti
u pripremi i provođenju mjera zaštite i spašavanja od poplava u RS. Posljednji ovakav plan,
koji je usvojen i čija je implementacija trenutno u toku je Plan aktivnosti u pripremi i
provođenju mjera zaštite i spašavanja od poplava u RS u 2012. godini 363. Radi se o osnovnom
dokumentu za koordinaciju i sprovođenje dodatnih ili posebnih godišnjih zadataka i aktivnosti
republičkih organa, gradova/opština, privrednih društava, drugih pravnih lica i udruženja
građana koja sprovode mjere zaštite i spašavanja od poplava.
Prema Zakonu o vodama zaštita od štetnog djelovanja voda odnosi se na odbranu od poplava i
leda na vodotocima, te zaštita od erozije i bujica. Članom 91. Zakona definisana su ugrožena
područja – vodoplavno područja koja određuje Vlada RS na prijedlog Ministrstva
poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. Zakonom je definisano šta se podrazumjeva
vodoplavnim područjem (član 92.). Zadaci RS, jedinica lokalne samouprave i stanovništva u
vezi sa zaštitom od štetnog djelovanja voda (član 94.), planiranje i sprovođenje zaštite (član
95.), plan zaštite od štetnog dejstva voda (član 96.), vanredne mjere za zaštitu od štetnog
dejstva voda (član 97.), sprovođenje planova zaštite od štetnog djelovanja voda (član 98.),
obim zaštite od štetnog djelovanja voda (član 99.), osmatranje, prognoza i rano upozorenje
(član 100.), zadaci nadležnih organa u slučaju povećanog stepena ugroženosti (član 101.),
zadaci nadležnih organa u vezi sa intervencijom u slučaju prirodne nesreće zbog štetnog
djelovanja voda (član 102.), zadaci nadležnih organa u vezi sa sanacijom posljedica štetnog
djelovanja voda (član 103.), zabrane u vodoplavnom području (član 105.), kazne za
zabranjene radnje i aktivnosti (član 107.),odgovornosti nadležnog organa za upravljanje
vodama za štete (član 109.).
Ministar Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS donosi Naredbu o Glavnom
operativnom planu odbrane od poplava za svaku godinu.
Tokom 2007. godine u RS je pripremljen Plan upravljanja poplavnim rizikom u skladu sa
Evropskim vodnim direktivama (2000/60/EC i 2007/60/EC) i „Akcioni program za održivo
upravljanje poplavama u slivu rijeke Dunav“, sa ciljem da se postigne dugoročan i održiv
pristup upravljanju rizicima od poplava u RS.
U Akcionom planu koji je usvojen 2010. godine su navedene sve aktivnosti koje treba
sprovesti na izradi Plana upravljanja poplavnim rizikom u RS. Generalno se predviđa
sprovođenje sljedećih Programskih zadataka:
a) Pripremni radovi (prikupljanje raspoloživih podataka, sistematizacija postojeće
dokumentacije vezane za poplave, izučavanje preporuka međunarodnih dokumenata i
projekata – usaglašavenje sa WFD, Evropskom direktivom o poplavnom riziku)
b) Priprema podloga (geodetskih – nabavka karata, snimanje profila; hidroloških – analiza
postojećih hidroloških obrada i obrada novoprikupljenih podataka u cilju definisanja
hidrološkog režima voda)
c) Izrada Plana upravljanja poplavnim rizikom, po principu „korak po korak“, gdje je
planirano da se izvrši preliminarna procjena poplavnog rizika na području RS.
363
„Službeni glasnik RS“, broj 14/12
226
To podrazumjeva provođenje aktivnosti prvog koraka, datog u Preporukama za izradu
Plana (Direktiva o upravljanju poplavnim rizikom, Poglavlje II, članovi 4, 5 i 6
Amandmana). Rok za izradu prvog koraka je 22.12.2012. godine, a po akcionom planu za
RS je 2013. godine, ažuriranje do 22.12.2018. godine (po Akcionom planu za RS do
2019godine) i svakih šest godina nakon toga.
d) Izrada mapa poplavnog rizika na području RS, predviđa provođenje aktivnosti drugog
koraka, datog u Preporukama (Poglavlje III, članovi 7 i 8 Amandmana). Rok za izradu
drugog koraka je 22.12.2013. godine (rok u RS je 2015. godina), ažuriranje do
22.12.2019. godine i svakih šest godina nakon toga.
e) Usvajanje i implementacija Planova upravljanja poplavnim rizikom na području RS,
podrazumjeva provođenje aktivnosti trećeg koraka, datog u Preporukama (Poglavlje IV
članovi 9, 10, 11 i 12 Amandmana). Rok za izradu trećeg koraka u RS je 2017 . godine,
ažuriranje do 22.12.2021. godine i svakih šest godina nakon toga.
Ribnjaci su višenamjenski objekti predvidjeni za učešće u odbrani od poplava. Procesom
privatizacije i izmjenjenom vlasničkom strukturom djelatnosti, ali i dijela tih objekata,
ribnjaci su izgubili prvobitno predviđenu višenamjensku ulogu na organizovan i planski
način. Ta uloga se javlja sekundarno kao posljedica njihove pozicije u plavnim područjima,
koju vlasnici ribnjaka doživljavaju kao štetan događaj.
Članom 29. Zakona obezbjeđeno je učešće javnosti u donošenju Planova upravljanja riječnim
slivovima, kao i Urebom o načinu učešća javnosti u upravljanju vodama364 Vlade RS. Sistem
nije u cijelosti uspostavljen iz razloga djelimičnog regulisanja i sprovođenja zakonskih
principa „korisnik plaća“ i „zagađivač plaća“.
Federacija BiH
U skladu sa odredbama člana 25. Zakona o vodama, koji je u velikoj mjeri usklađen sa
Okvirnom direktivom o vodama (Direktiva EU 2000/60/EC), za provođenje Strategije
upravljanja vodama donose se planovi upravljanja vodama za Vodno područje rijeke Save i
Vodno područje Jadranskog mora.
U skladu sa odredbom člana. 90. stav 3. Zakona o vodama Vlada FBiH je 2009. godine
donijela Uredbu o vrstama i sadržaju planova zaštite od štetnog djelovanja voda 365, koja je u
većem dijelu usklađena sa Direktivom o procjeni i upravljanju poplavnim rizicima (Direktiva
EU 2007/60/EC).
U skladu sa odredbom člana 92. stav 4. Zakona o vodama i u skladu sa navedenom Uredbom,
2011. godine je donesen Federalni operativni plan obrane od poplava366, a u toku su i
aktivnosti na izradi Procjene poplavnog rizika (aktivnosti koordinirano provode Agencije za
vode).
Pitanje upravljanja ribarstvom i drugim živim resursima regulisano je Zakonom o
slatkovodonom ribarstvu367. Trenutno je u procesu izrada novog zakona. Interes nosioca
aktivnosti koje su vezane za ribarstvo (ribolovna društa, uzgajivači ribe, Ministarstva za
zaštitu okoliša i prirode – zaštićena područja za te akvatične vrste) uključene su u izradu
planova upravljanja vodama i kroz javne rasprave koje se organizuju tokom izrade i usvajanja
planova. Plan upravljanja vodama sadrži i zaštićena područja namijenjena zaštiti ekonomski
važnih akvatičnih vrsta.
Članom 38. Zakona uređeno je pitanje konsultovanja javnosti prilikom izrade Plana
upravljanja vodama vodnog područja (obavještavanje javnosti o početku pripreme Plana,
„Službeni glasnik RS“, broj 35/07
„Službene novine FBiH“, broj 26/09,
366
„Službene novine FBiH“, broj 7/11
367
„Službene novine FBiH“, broj: 64/04
364
365
227
rokovi za dostavljanje prijedloga pravnih i fizičkih lica o pitanjima koja se odnose na Plan,
rok za prezentaciju periodičnih izvještaja o toku pripreme Plana, obaveza i rok javnog
objavljivanja nacrta Plana, rok za dostavljanje primjedbi na nacrt Plana, obaveza i rok za
pripremu izvještaja koji sadrži usvojene odnosno odbijene primjedbe sa obrazloženjem).
Isto tako, na osnovu odredbi člana 164. Zakona o vodama osnovana su:
 Savjetodavno vijeće Vodnog područja rijeke Save (Rješenje o osnivanju368),
 Savjetodavno vijeće Vodnog područja Jadranskog mora (Rješenje o osnivanju369).
Savjetodavna vijeća formirana su prema sljedećim kriterijima: Vladu FBiH predstavlja pet
članova prema nadležnostima i interesima za pitanje voda, svaki kanton sa vodnog područja
predstavlja jedan član s tim da, predstavnici korisnika voda čine najmanje jednu trećinu
članova vijeća, nevladine organizacije sa Vodnog područja predstavljaju najmanje tri člana i
naučne institucije sa Vodnog područja koje se bave problematikom voda, okoliša i drugih
sličnih oblasti najmanje tri člana.
Savjetodavna vijeća razmatraju sistemska pitanja upravljanja vodama od značaja za Vodno
područje, razmatraju različite potrebe i interese i predlažu mjere za razvoj i poboljšanje
upravljanja vodama na Vodnom području.
Brčko distrikt BiH
Ne postoji ni jedan akt o poplavama osim Glavnog operativnog plana odbrane od poplava koji
se donosi na godišnjem nivou na prijedlog Odjeljenja za poljoprivredu, šumarstvo i
vodoprivredu Vlade BD BiH. Glavni operativni plan za odbranu od poplava usvaja Vlada BD
BiH.
GOP se donosi u skladu sa Zakonom o vodama član 38.
39. Da li je uspostavljena mreža za nadzor površinskih i podzemnih voda kako predviđa
direktiva o nitratima?
Sve aktivnosti koje se vode u BiH po pitanju sprovođenja i transponiranja Direktive o
nitratima sprovode se na nivou entiteta i BD BiH. Mreža za nadzor površinskih i podzemnih
voda kako predviđa Direktiva o nitratima nije uspostavljena niti u jednom od entiteta, a
takođe ni u BD BiH. Dalje pojašnjenje dato je u odgovoru kako slijedi:
Republika Srpska
Nije uspostavljena mreža za nadzor površinskih i podzemnih voda u RS, kako predviđa
direktiva o nitratima.
Praćenje stanja voda zasniva se na Programu praćenja stanja-statusa voda i sprovodi se od
2000. godine kontinuirano. Za realizaciju programa praćenja stanja voda odgovorna je
Agencija za vode, a sprovođenje radnji praćenja stanja voda mogu obavljati samo
specijalizovane institucije koje ispunjavaju propisane stručne kriterije. Među parametrima
koji se ispituju na mjernim profilima nalaze se i oni koji ukazuju na sadržaj azota i fosfora u
vodama, ali monitoring u skladu sa Direktivom 91/676/EEC nije uspostavljen.
Federacija BiH
U skladu sa odredbom člana 76. stav 2. Zakona o vodama 2009. godine donesen je Pravilnik o
monitoringu u područjima podložnim eutrofikaciji i osjetljivim na nitrate.370
„Službene Novine FBiH“, broj 77/09
„Službene Novine FBiH“, broj 80/09
370
„Službene novine FBiH“, broj 71/09
368
369
228
Mreža za nadzor površinskih i podzemnih voda sukladno direktivi o nitratima još nije
uspostavljena, ali se vrši periodični monitoring u svrhu pripreme za aktivnosti na utvrđivanju
područja osjetljivih na nitrate (2010., 2011. i 2012. godine).
Brčko distrikt BiH
Ne postoji monitoring u skladu sa direktivom o nitratima.
40. Da li su utvrđene zone ugrožene nitratima? Da li postoji propis o tome?
Aktivnosti po ovom pitanju se sprovode na nivou entiteta i BD BiH. Trenutne aktivnosti po
ovom pitanju objašnjene su u odgovoru kako slijedi:
Republika Srpska
Nisu utvrđene zone ugrožene nitratima i ne postoji propis o tome u RS.
Zakonom o vodama članom 70. definisane su vrste zaštićenih područja među kojima su i
područja podložna eutrofikaciji i područja osjetljiva na nitrate. Članom 78. Zakona određeno
je da će Ministrastvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS u saradnji sa Ministrastvom
nadležim za ekologiju propisati metode za utvrđivanje osjetljivih i manje osjetljivih područja
na eutrofikaciju i na nitrate. Članom 81. Zakona date su obaveze i ograničenja aktivnosti u
osjetljivim područjima, a između ostalog i obavezna primjena dobre poljoprivredne prakse u
osjetljivim područjima. Članom 82. Zakona Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i
vodoprivrede RS propisuje način praćenja stanja voda u osjetljivim područjima, što uključuje
i aktivnosti na vodama i aktivnosti na osjetljivom području.
Podzakonski propisi koje bi trebalo donijeti, a koji bi regulisali pitanja određivanja i praćenja
zona ugroženih nitratima nisu donijeti.
Federacija BiH
U skladu sa odredbom člana 73. stav 2. Zakona o vodama 2009. godine donesen je Pravilnik o
utvrđivanju područja podložnih eutrofikaciji i osjetljivih na nitrate.
Područja još nisu utvrđena. Na bazi rezultata monitoringa (vidjeti odgovor na pitanje 39.)
planira se pristupiti aktivnostima na utvrđivanju područja osjetljivih na nitrate.
Odredbama člana 75. Zakona utvrđene su obaveze i ograničenja aktivnosti u osjetljivim
područjima, među kojima i obaveza primjene dobre poljoprivredne prakse.
Brčko distrikt BiH
Nisu utvrđene zone ugroženosti nitratima i ne postoji propis o tome.
41. Da li je utvrđen Kodeks dobrih poljoprivrednih praksi koji predviđa „direktiva o
nitratima“? Da li postoji propis o tome?
Za ovu aktivnost nadležni su entiteti i Brčko distrikt BiH, što je objašnjeno u odgovru kako
slijedi:
Republika Srpska
Nije utvrđen Kodeks dobrih poljoprivrednih praksi koji predviđa „direktiva o nitratima“. Ne
postoji propis o tome.
Odredbom člana 59. Zakona o vodama utvrđena je obaveza donošenja propisa o pravilima
dobre poljoprivredne prakse koja se primjenjuje u područjima gdje su vode zagađene
nitratima i sredstvima za zaštitu bilja, ili u područjima gdje postoji rizik od takvog zagađenja.
Federacija BiH
Kodeks dobrih poljoprivrednih praksi koje predviđa „direktivom o nitratima“ nije utvrđen.
229
Odredbom člana 56. stav 1. Zakona o vodama utvrđena je obaveza donošenja propis o
pravilima dobre poljoprivredne prakse koja se primjenjuje u područjima gdje je voda
zagađena nitratima i sredstvima za zaštitu bilja, ili u područjima gdje postoji rizik od takvog
zagađenja.
Brčko distrikt BiH
Nije utvrđen kodeks dobrih poljoprivrednih praksi koje predviđa „direktiva o nitratima“ i ne
postoji propis o tome.
42. Da li je usvojen Akcioni program koji predviđa „direktivu o nitratima“? Da li
postoji propis o tome?
Za ovu aktivnost nadležni su entiteti i Brčko distrikt BiH, što je objašnjeno u odgovoru kako
slijedi:
Republika Srpska
Nije usvojen Akcioni program koji predviđa „direktiva o nitratima“. Ne postoji propis o tome.
Federacija BiH
Akcioni program koji predviđa „direktiva o nitratima“ nije usvojen, jer područja podložna
eutrofikaciji i osjetljiva na nitrate nisu utvrđena.
Članom 19. i 20. Pravilnika o utvrđivanju područja podložnih eutrofikaciji i osjetljivih na
nitrate definirano je donošenje i sadržaj programa mjera – akcionog programa za proglašena
zaštićena područja ili područja koja će biti proglašena zaštićenim.
Brčko distrikt BiH
Nije usvojen Akcioni program koji predviđa „direktivu o nitratima“ i ne postoji propis o
tome.
43. U kojoj se fazi trenutno nalazi sprovođenje „direktive o nitratima“?
Za ovu aktivnost nadležni su entiteti i BD BiH, što je objašnjeno u odgovoru kako slijedi:
Republika Srpska
Članom 59. i 78. Zakona o vodama propisano je da će Ministarstva poljoprivrede, šumarstva
i vodoprivrede RS u saradnji sa Ministarstvom za prostorno uređenje, građevinarstvo i
ekologiju donijeti podzakonski propis iz navedene oblasti.
Zakon o mineralnim đubrivima371, kojim se uređuju uslovi za razvrstavanje, kvalitet i
obilježavanje mineralnih đubriva, ispitivanje, fitosanitarna kontrola i uzorkovanje u prometu,
uvozu i primjeni, kao i druga pitanja od značaja za mineralna đubriva. U Zakonu o
mineralnim đubrivima, u članu 15. naznačeno je da se mineralna đubriva primjenjuju u skladu
sa dobrom poljoprivrednom praksom, u količini koja je u skladu sa plodnošću zemljišta i
potrebama biljaka, uzimajući u obzir klimatske uslove područja i uslove sjetve i sadnje.
Federacija BiH
Nitratna direktiva je, shodno Izvještaju o napretku usklađivanja zakondavstva BiH sa EU
direktivama (RENA projekt za 2011. godinu), transponirana u zakonodavstvo FBiH u
procentu od 60%.
371
„Službeni.glasnik RS“, broj 71/09
230
Osim periodičnog monitoringa voda u svrhu pripreme za aktivnosti na utvrđivanju područja
osjetljivih na nitrate koji se provodi od 2010. godine, ostali segmenti direktive o nitratima se
ne provode.
Brčko distrikt BiH
Nema nikakvih aktivnosti na sprovođenju „direktive o nitratima“.
E. Zaštita prirode
44. Opišite pravnu osnovu za zaštitu prirode, naročito u pogledu vrsta i staništa od
značaja za očuvanje.
Pored međunarodnih konvencija koje je BiH prihvatila (vidjeti odgovor na pitanje broj 16.
Prvi dio Opšta politika u oblasti životne sredine), te iz odgovora na 46 pitanje (E Zaštita
prirode), oblast zaštite prirode definiraju se zakonim entiteta i BD BiH, te je pojašnjeno u
nastavku odgovora:
Republika Srpska
Zaštita prirode, kao važan dio ukupne zaštite životne sredine, uređena je ustavnim pravima i
osnovnim zakonima RS, te podzakonskim aktima, vezanim za zaštitu prirode, a to su:
1.
Zakon o zaštiti prirode – Prečišćeni tekst
2.
Zakon o nacionalnim parkovima,
3.
Strategija zaštite prirode RS 372
4.
Prostorni plan RS do 2015. godine
5.
Pravilnik o sistemu praćenja namjernog držanja i ubijanja zaštićenih životinja373
6.
Pravilnik o načinu uspostavljanja i upravljanja informativnim sistemom za zaštitu
prirode i sistem praćenja374
7.
Pravilnik o sadržaju, utvrđivanju i načinu sprovođenja mjera upravljanja zaštićenim
područjima375
8.
Pravilnik o registru zaštićenih prirodnih dobara376
9.
Pravilnik o unutrašnjem redu u nacionalnom parku377
10.
Pravilnik o službenoj uniformi, legitimaciji i upotrebi službenog naoružanja službe
nadzora u nacionalnom parku378
U skladu sa članom 36. Zakona o zaštiti prirode, Vlada na prijedlog ministarstva nadležnog za
zaštitu životne sredine, posebnim aktom (odlukom) proglašava stroge, posebne rezervate i
spomenike prirode, a Ministarstvo donosi podzakonski akt (rješenje) o proglašenju
zaštićenog područja i to za zaštićene pejzaže i područje upravljanja resursima. Akt o
proglašenju objavljuje se u Službenom glasniku RS. Prema Zakonu o zaštiti prirode biološka
raznovrsnost uključuje raznovrsnost unutar vrsta, između vrsta, životnih zajednica i
„Službeni glasnik RS“, broj 65/11
„Službeni glasnik RS“, broj 85/05
374
„Službeni glasnik RS“, broj 85/05
375
„Službeni glasnik RS“, broj 56/09
376
„Službeni glasnik RS“, broj 79/11
377
„Službeni glasnik RS“, broj 83/11
378
„Službeni glasnik RS“, broj 83/11
372
373
231
ekosistema. Članom 22. definisana je zaštita divljih životinja i biljaka za svaku pojedinu
vrstu. Divlje vrste i podvrste koje su ugrožene ili rijetke, zaštićuju se kao strogo zaštićene
vrste, zaštićene vrste i zaštićene zavičajno odomaćene vrste.
Kao strogo zaštićena vrsta, odnosno podvrsta može se utvrditi:
a) divlja vrsta kojoj prijeti izumiranje na području RS
b) usko rasprostranjeni endem
c) divlja vrsta zaštićena na osnovu međunarodnog ugovora čiji je potpisnik BiH.
Kao zaštićena vrsta može se utvrditi:
a) zavičajna divlja vrsta koja je osjetljiva ili rijetka, i ne prijeti joj izumiranje na području
RS
b) divlja vrsta koja nije ugrožena, ali ju je radi njenog izgleda lako moguće zamijeniti s
ugroženom divljom vrstom
c) međunarodno značajna i zaštićena divlja vrsta, prema važećem međunarodnom
sporazumu, čiji je BiH potpisnica.
Zaštićenom zavičajnom odomaćenom vrstom može se utvrditi ona ugrožena baštinjena sorta
prirodne baštine RS odnosno BiH. Očuvanje biološke raznolikosti, zaštita, održavanje ili
obnavljanje staništa divljih biljnih i životinjskih vrsta ostvaruje se preduzimanjem
ekonomskih, društvenih i kulturnih mjera, kao i proglašavanjem i upravljanjem zaštićenim
područjima i uključivanjm u “Zaštićena područja u Evropi”. Vrste prirodnih staništa "koje su
od interesa za Zajednicu - mreža NATURA 2000” su prirodna staništa na teritoriji RS koja su
navedena u Direktivi Evropske unije o staništima. Osnova za zaštitu vrsta i staništa je Crvena
knjiga zaštićenih vrsta i staništa. U toku je projekat “Zaštićena brdska i planinska područja” u
okviru koga je završena Crvena lista flore i faune RS, što je preduslov za izradu Crvene
knjige.
Nacionalni parkovi utvrđuju se i proglašavaju u RS na osnovu Zakona o nacionalnim
parkovima379 i u RS nacionalnim parkovima su proglašeni: Nacionalni park „Sutjeska“
Nacionalni park „Kozara. Zakon o nacionalnom parku “Kozara” i Zakon o nacionalnom parku
“Sutjeska” su u nacrtu usvojeni na 20. sjednici Narodne skupštine RS. Zakoni su trenutno u
fazi izrade prijedloga za narednu sjednicu Narodne skupštine RS.
Federacija BiH
Zakonom o zaštiti prirode380 uređuju se uvjeti i način obnove, zaštite, očuvanja i održivog
razvoja pejzaža, prirodnih područja, biljaka, životinja i njihovih staništa, minerala i fosila i
drugih komponenti prirode na teritoriji FBiH, nadležnosti tijela koja vrše poslove zaštite
prirode, informacijski sistem, nadzor, finansiranje zaštite prirode i kazne za prekršaje za
pravna i fizička lica. U skladu sa članom 23. Zakona ministar će utvrditi Crvenu listu, njen
sadržaj i rok važenja. Ministar je dužan informirati javnost o razlozima uključenja svake
vrste ili staništa u Crvenu listu i mjerama koje će se primjeniti radi poboljšanja stanja vrsta i
staništa iz Crvene liste. Izrada Crvene liste bit će zasnovana na naučnim principima. U toku je
donošenje novog Zakona o zaštiti prirode, koji se nalazi u zadnjoj fazi parlamentarne
procedure. U skladu sa članom 24. Zakona uređuje se očuvanje biološke raznolikosti kroz
zaštitu i očuvanje prirodnih staništa i divljih biljnih i životinjskih vrsta, te preduzimanje
ekonomskih, društvenih i kulturnih mjera radi održavanja ili obnavljanja prirodnih staništa,
divljih biljnih i životinjskih vrsta i očuvanja izvornog stanja. Odredbama člana 31. stav 4, 5, i
6. Zakona o lovstvu381, propisano je da površine koje predstavljaju izuzetno pogodna staništa
379
„Službeni glasnik RS” broj 21/96 i 75/10
232
rijetkih, prorijeđenih i vrijednih vrsta divljači, Vlada FBiH na prijedlog federalnog ministra
može proglasiti posebnim lovištem uz predhodno pribavljeno mišljenje kantonalnog ministra.
Brčko distrikt BiH
Zakonom o zaštiti prirode BD BiH382 uređuju se obnova, zaštita i održivi razvoj pejzaža,
prirodnih područja, biljaka, životinja i njihovih staništa, zemljišta, minerala i fosila i drugih
komponenti prirode, koji čine dio životne sredine, na način i prema uslovima utvrđenim ovim
zakonom.
45. Koje je multilateralne sporazume iz oblasti životne sredine, vezane za biodiverzitet,
Bosna i Hercegovina potpisala i kako se oni sprovode?

Konvencija o biološkoj raznolikosti, Rio de Janeiro, 1992. godine.
Stupanje na snagu: 29. 12.1993. godine (BiH pristupila 26.08.2002. godine., ratificirana
04.10.2002. godine). Temeljna konvencija koja je zacrtala novu koncepciju zaštite prirode,
proširujući ovu djelatnost na očuvanje sveukupne biološke i krajobrazne raznolikosti i
osiguranje održivog korištenja prirodnih dobara. Konvencija određuje biološku raznolikost
kao raznolikost unutar vrsta, među vrstama i među ekološkim sistemima. Ona dakle obuhvaća
sve oblike života koji u cjelini sami po sebi predstavljaju vrijednost koju treba očuvati, bez
obzira posjeduju li još neke posebne vrijednosti koje im pripisuje čovjek. Konvencija
uspostavlja očuvanje biološke raznolikosti kao temeljno međunarodno načelo u zaštiti prirode
i zajedničku obavezu čovječanstva. Osnovni cilj konvencije je očuvanje i održivo korištenje
biološke raznovrsnosti što podrazumjeva korištenje na način da se neće dugoročno osiromašiti
živi svijet i njemu pripadajuća staništa nego će prirodni potencijal zemlje ostati na korištenje
budućim generacijama.
 Konvencija o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divljih životinja i biljaka
(CITES)- ratificirana 05.12.2008. godine383.
 Konvencija o močvarama od međunarodne važnosti, osobito kao stanište ptica močvarica,
Ramsar 1971, notifikacija o sukcesiji
Predstavlja okvir za međunarodnu saradnju u zaštiti i „razumnom“ korištenju močvara.
Konvencija obavezuje zemlje članice na opće očuvanje močvara na njihovom teritoriju kao i
na posebne obaveze koje se tiču močvara uvrštenih na Popis močvara od međunarodne
važnosti. Osim toga države moraju provoditi zaštitu močvara utemeljenjem prirodnih
rezervata od kojih najmanje jedan mora biti predložen za Ramsarski popis.

Konvencija o zaštiti Europskih divljih vrsta i prirodnih staništa (Bern) – ratificirana
15.09.2008. godine

Kartagena protokol o biološkoj sigurnosti

Konvencija o zaštiti svjetske kulturne i prirodne baštine, Pariz, 1972. godine

Međunarodna konvencija o zaštiti ptica, Pariz, 1950.

Međunarodna konvencija o zaštiti biljaka

Konvencija o uspostavljanju evropske i mediteranske organizacije za zaštitu prirode.

Konvencija o evropskim pejzažima, ratificirana 31.01.2012. godine.
380
„Službene novine FBiH“, broj 33/03
„Službene novine FBiH”, broj 4/06 i 8/10
382
„Službeni glasnik BD BiH“, broj : 24/04 i 19/07
383
„Službeni glasnik BiH“, broj: 11/08)
381
233
U toku su aktivnosti na pripremi za ratifikacijui drugih međunarodnih sporazuma koje se
odnose na biodiverzitet.
Način provođenja međunarodnih sporazuma najbolje se oslikava kroz primjer implementacije
Bečke konvencije i Montrealskog protokola o supstancama koje oštećuju ozonski omotač.
Naime, utvrđena je zakonska osnova za provođenje Montrealskog protokola o
supstancama/tvarima koje oštećuju ozonski omotač, kao međunarodnog sporazuma/ugovora,
kojeg je BiH prihvatila (ratificirala) po osnovu sukcesije obaveza bivše zajedničke države
SFR Jugoslavije384 kao svoju međunarodnu obavezu i zasnovana je na Zakonu o postupku
zaključivanja i izvršavanja međunarodnih ugovora BiH385 i Zakonu o Vijeću ministara BiH386
Nakon toga Vijeće ministara BiH je donijelo Odluku o uslovima i načinu provođenja
Montrealskog protokola i postepenog isključivanja iz upotrebe supstanci koje oštećuju
ozonski omotač u BiH387. Ovom odlukom su jasnije definirani uslovi i način provođenja
Montrealskog protokola i postepenog isključivanja iz upotrebe supstanci koje oštećuju
ozonski omotač u BiH i preciznije su regulirani svi aspekti provođenja Montrealskog
protokola u BiH, kao i nadležnosti i obaveze svih aktera – državnih organa i tijela u tom
zadatku. Tom odlukom se, također, precizno određuju uvjeti i način postepenog smanjivanja
potrošnje supstanci koje oštećuju ozonski omotač (u daljem tekstu: SOOO) i njihovog
postepenog isključenja iz upotrebe, kao i postupanja sa ovim supstancama i proizvodima koji
sadrže te supstance u BiH (član 2. Odluke).
U oba entiteta su usvojeni i na snazi su zakoni o zaštiti okoliša (FBiH) i zaštiti životne sredine
(RS), kao i Zakon o zaštiti zraka FBiH388 i Zakon zaštiti vazduha RS389, koji jednim dijelom,
pokrivaju i oblast zaštite atmosfere, u koju spada i zaštita ozonskog omotača planete Zemlje.
Kasnijom razradom operativnih propisa u oba BiH entiteta, pripremljeni su i usvojeni i
dodatni podzakonski akti koji pobliže definiraju procedure i postupke u provođenju gore
navedenih zakona o zaštiti zraka/vazduha u kojima je detaljnije definirana operativna
problematika provođenja Montrealskog protokola, na entitetskoj ravni:


Uredba Vlade RS o postepenom isključivanju supstanci koje oštećuju ozonski omotač390
Pravilnik Ministarstva prostornog uređenja i okoliša FBiH o postepenom isključivanju
supstanci koje oštećuju ozonski omotač391
Ovim pod-zakonskim aktima oba entiteta regulirano je, između ostalog i:

Kontrola i pregled uređaja u pogonu, koji sadrže SOOO i rad servisa

Prikupljanje SOOO iz postojećih rashladnih uređaja u pogonu

Odlaganje starih ili neispravnih rashladnih uređaja na deponije otpada

Formiranje Registra uvoza/izvoza i distribucije SOOO u oba BiH entiteta

Obaveze i način izvjestavanja uvoznika SOOO iz oba inteteta
 Obaveze i prava nadležnih entitetskih institucija/ministrastava u procesu licenciranja i
izdavanja dozvola za uvoz/izvoz SOOO u BiH.
„Sl. list SFRJ MU“, broj 16/90; „Službeni list RBiH“, broj 13/94
„Službeni glasnik BiH“ broj 29/00
386
„Službeni glasnik BiH“ broj 30/03 i 42/03
387
„Službeni glasnik BiH“ broj 36/07
388
„Službene novine FBiH“, broj: 33/03
389
„Službeni glasnik RS“, broj: 53/02
390
„Službeni glasnik RS“, broj 94/05
391
„Službene novine FBiH“, broj 39/05
384
385
234
Inače, Vijeće ministara BiH je na 66. redovnoj sjednici, održanoj u julu 2000. godine donijelo
zaključak, sa izvršnom snagom, o usvajanju ovog projekta i uspostavljanju Ozonske
jedinice/Biroa za zaštitu ozonskog omotača u BiH. Administrativno sjedište Ozonske jedinice
je uspostavljeno u Ministarstvu vanjske trgovine i ekonomskih odnosa, sa odjelima lociranim
u Ministarstvu prostornog uređenja i okoliša (sada Ministarstvo okoliša i turizma) FBiH i
Ministarstvu za urbanizam, stambeno-komunalne djelatnosti i ekologiju (sada Ministarstvo
prostornog uređenja, građevinarstva i ekologije) RS. Ozonska jedinica BiH je nadležna za
cjelokupni monitoring i kontrolu uvoza, izvoza i potrošnje SOOO, odnosno za sveukupni
nadzor monitoring provođenja Montrealskog protokola u BiH.
Za druge Kovencije su utvrđene obaveze uspostave pododbora koji razmatraju pitanje
implementacije GEF konvencija.
46. Kakvi su državni planovi u pogledu biodiverziteta? Kakva je situacija u Bosni i
Hercegovini u pogledu sprovođenja Emerald mreže, kao pripreme za uvođenje ekološke
mreže Natura 2000?
Uređena je Strategija BiH sa Akcionim planom za zaštitu biološke i pejzažne raznolikosti
(NBSAP 2008-2015.). Dokument je upućen Ministarstvu vanjske trgovine i ekonomskih
odnosa BiH za dalju proceduru usvajanja na Vijeću ministara BiH. Strategija je usvojena na
Vijeću ministara BiH 13.07.2011. godine. NBSAP sadrži identifikaciju osnovnih strateških
pravaca za efikasno i održivo upravljanje biološkom i pejzažnom raznolikošću, a donesena je
na osnovu studije BiH – Zemlja raznolikosti.
Prvi korak za BiH je formiranje EMERALD mreže (Environmental Managment Exchange
and Resource Alliance for Local Development). U 2006. godini, WWF MedPO je započeo
projekat "Živuće srce Evrope" za podršku implementaciji evropske ekološke mreže NATURA
2000 u BiH, koji je završen 2011. godine. Cilj projekta je pružanje podrške vladinim
institucijama u procesu pripreme BiH za nominovanje područja u BiH za NATURA 2000
mrežu, uključujući jačanje kapaciteta za identifikaciju staništa i vrsta koje postoje u BiH, a
koje su zaštićene legislativom EU. U okviru publikacije koja je objavljena u julu 2011. godine
dati su podaci o staništima i vrstama iz Dodatka I i II Direktive o staništima EU, a koja su
prisutna u BiH. Izvršeno je i kartiranje svih tipova staništa i vrsta na listi Dodatka I i II i
izrađena je odgovarajuća digitalna baza podataka. U maju 2012. godine objavljena je
interaktivna mapa. Pregled flore, faune i staništa iz Dodatka I i II Direktive o staništima, koja
su prisutna u BiH će biti osnov za određivanje budućih NATURA 2000 područja.
Prema Rezolucijama Bern konvencije. 4 i 6. utvrđeni su tipovi staništa i ugrožene vrste koje
se nalaze na području BiH. Rezultat projekta koji je implementiran od 2005. do 2008. godine,
je 29 ASCI područja koji pokrivaju 4,9% BiH.
Aktivnosti na nivou entiteta i DB su pojašnjene u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Strateški okvir za zaštitu biodiverziteta je definisan u Strategiji zaštite prirode RS 392. Područja
za mrežu NATURA 2000 Uredbom određuje Vlada RS na prijedlog ministarstva nadležnog
za zaštitu životne sredine. Uredba mora sadržavati ciljeve očuvanja područja i neophodne
mjere zaštite. Područja koja mogu biti određena za mrežu NATURA 2000 su: zaštićena
prirodna područja, nacionalni parkovi, zaštićeni pejzaži ili spomenici prirode, ako se u njima
nalaze "vrste od interesa za Zajednicu". U mrežu NATURA 2000 mogu biti uključena i
područja koja se budu nalazila izvan mreže postojećih i planiranih zaštićenih područja
prirode.
392
„Službeni glasnik RS“, broj 65/11
235
Stalni komitet pri Bernskoj konvenciji u decembru 2011. godine zvanično je nominovao kao
"Kandidovana Emerald područja" područja predložena od strane Bosne i Hercegovine, Srbije,
Hrvatske, Crne Gore, Makedonije, Albanije, Norveške, Švajcarske i Maroka za pridruženje
Mreži. Bosna i Hercegovina je kandidovala ukupno 29 područja na površini od 250 455
hektara. Od tog broja, potpuno ili djelimično na entitetskoj teritoriji Republike Srpske nalazi
se 17 područja.
Pregled kandidovanih Emerald područja koja su potpuno ili djelimično u Republici Srpskoj:
Naziv područja
Gornji tok Neretve (dio u RS)
Kompleks Maglić-Volujak-Zelengora
Vlašić (dio u RS)
Popovo polje/Vjetrenica (dio u RS)
Miljacka-Lapišnica-Moštanica (dio u RS)
Crepoljsko-Bukovik (dio u RS)
Rača-Bijeljina
Bardača-Lijevče polje
Vrbas-Tijesno
Ugar kanjon (dio u RS)
Crna rijeka, pritoka Vrbasa
Fatničko polje
Dabarsko polje
Nevesinjsko polje
Gatačko Veliko polje
Veliki Stolac
Kanjon Drine
Kod područja
BA0000002
BA0000009
BA0000011
BA0000012
BA0000014
BA0000017
BA0000018
BA0000019
BA0000020
BA0000021
BA0000022
BA0000023
BA0000024
BA0000025
BA0000026
BA0000027
BA0000028
Površina (ha)
21419
8000
7723
35146
621
4136
8438
2206
397
3099
492
2913
4016
16733
8527
15569
9437
Federacija BiH
Federalno ministarstvo okoliša i turizma je određeno kao operativni focal point ispred BiH za
Konvenciju o biološkoj raznolikosti. U skladu s tim Ministarstvo je odgovorno za
komunikaciju sa internacionalnim institucijama, za iniciranje aktivnosti pod Konvencijom i
koordinaciju sa drugim relevantnim autoritetima i zainteresovanim stranama. Projekat
„Uspostava Emerald mreže u BiH“ je imao za cilj identifikaciju područja sa visokim
stepenom biodiverziteta.
47. Kakvi sistemi zaštićenih područja postoje u cilju očuvanja prirode, uključujući
posebno zaštićena područja? Na koji način se određuju zaštićena područja? Koliku
površinu ona trenutno pokrivaju? Koliki je procenat nacionalne teritorije koja je
trenutno zaštićena? Kakvi su planovi u vezi se povećanjem zaštićenih područja?
Klasifikacija zaštićenih područja u BiH vrši se u skladu sa klasifikacijom Međunarodne unije
za zaštitu prirode (IUCN). Na osnovu dostupnih podataka, ukupan procenat zaštićenih
područja u BiH trenutno iznosi 1,85 % (1,4% u FBiH i 0,45% u RS). GEF projektom
“Zaštićena šumska i planinska područja”, koji se implementira od strane Svjetske banke u
BiH, predviđeno je da ukupna površina zaštićenih područja u BiH bude oko 3%.
Detaljniji podaci o zaštićenim područjima unutar BiH, kao i detaljniji odgovori po ovom
pitanju, navedeni su u odgovorima entiteta, kako slijedi:
Republika Srpska
Zaštićena područja prirode su prirodne vrijednosti proglašene u skladu sa Zakonom o zaštiti
prirode i upisane u Registar zaštićenih prirodnih dobara RS, a odnose se na zaštitne kategorije
uključujući vodene površine u njihovom sastavu, zaštićene minerale i fosil, te zaštićene vrste
biljaka, gljiva i životinja. Područja se proglašavaju zaštićenim radi očuvanja biološke i
236
pejzažne raznovrsnosti, radi svoje osjetljivosti ili radi naučnog, kulturološkog, estetskog,
obrazovnog, privrednog ili drugog javnog interesa. Zakonom o zaštiti prirode izdvojeno je
šest kategorija zaštićenih područja koja su usklađena sa klasifikacijom Međunarodne unije za
zaštitu prirode (IUCN).
Kategorija
a) zaštićeno prirodno područje
1. strogi prirodni rezervat
2. posebni rezervat (područje
divljine)
b) nacionalni park
c)
spomenik prirode
d) područje upravljanja staništem
zaštićeni pejzaž
1. zaštićeni prirodni pejzaži,
2. zaštićeni kulturni pejzaži,
3. parkovi prirode i
4. park-šume, šumski zaštitni
pojasevi i prirodni prostori
oko kulturnih dobara;
f) zaštićeno područje za
upravljanje resursima
1. vještački formirani zasadi
(perivoji, botaničke bašte,
alpinetumi, gradski parkovi,
drvoredi, kao i drugi oblici
baštenskog i parkovskog
oblikovanja), ili
2. pojedinačna stabla, grupe
stabala, ili žive prirodnjačke
zbirke
Svrha
Proglašava
ustanovljeno u naučne svrhe ili radi
zaštite postojećih prirodnih odlika
područja
Vlada RS
ustanovljen u svrhu zaštite
ekosistema i rekreacije
ustanovljen radi očuvanja
specifičnih prirodnih karakteristika
Narodna skupština RS
Vlada RS
uspostavljeni da bi se očuvala
prirodna staništa;
Ministarstvo za prostorno
uređenje, građevinarstvo i
ekologiju
ustanovljen radi očuvanja kopnenih
i priobalnih područja i rekreacije
Ministarstvo za prostorno
uređenje, građevinarstvo i
ekologiju
uspostavljeno radi očuvanja genofonda
Ministarstvo za prostorno
uređenje, građevinarstvo i
ekologiju
e)
Zakonom o zaštiti prirode (čl. 25) definisane su posebne mjere zaštite prirode i to kroz
proglašavanje zaštićenih područja. Područja koja imaju izraženu biološku, geološku,
ekosistemsku ili pejzažnu raznovrsnost proglašavaju se zaštićenim područjima. Zaštićena
područja su:
a) zaštićena prirodna područja
 strogi prirodni rezervati
 posebni rezervati
b) nacionalni parkovi
c) spomenici prirode
d) područja upravljanja staništem
e) zaštićeni pejzaži
f) zaštićeni prirodni pejzaži
237
 zaštićeni kulturni pejzaži
 parkovi prirode
 park – šume, šumski zaštitni pojasevi i prirodni prostori oko kulturnih dobara
g) zaštićena područja za upravljanje resursima
 vještački formirani zasadi
 pojedinačna stabla, grupe stabala ili žive prirodnjačke zbirke uspostavljene radi
očuvanja genofonda.
U zavisnosti od kategorije, zaštićena područja proglašavaju Narodna skupština RS, Vlada RS
ili Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS, a postupak određivanja
i proglašenja područja zaštićenim sprovodi ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine u
skladu sa čl. 36.,37. i 38. Zakona o zaštiti prirode. Nacionalni parkovi uređuju se posebnim
Zakonom o nacionalnim parkovima. Vlada na prijedlog ministarstva nadležnog za zaštitu
životne sredine, posebnim aktom proglašava stroge, posebne rezervate i spomenike prirode.
Zaštićeni pejzaž i područje upravljanja resursima proglašava ministarstvo nadležno za zaštitu
životne sredine, podzakonskim aktom uz prethodno pribavljeno mišljenje Ministarstva
poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede i Republičke uprave za geodetske i imovinsko pravne
poslove. Prethodnu zaštitu prirodnog područja, na zahtjev pravnog ili fizičkog lica, proglašava
ministar nadležan za zaštitu životne sredine, ukoliko prethodni podaci čvrsto ukazuju da
područje ima svojstva zaštićenog područja, da je pokrenut postupak za stavljanje pod zaštitu
ili ukoliko postoji opasnost da će područje biti ozbiljno narušeno ili uništeno ukoliko se ne
preduzmu mjere zaštite. Postupak za proglašenje područja zaštićenim, po prijemu zahtjeva ili
tokom trajanja prethodne zaštite, pokreće ministar za zaštitu životne sredine, podnošenjem
prijedloga Vladi. Prijedlog se zasniva na stručnoj osnovi – studiji zaštite i analizi svih
dostupnih podataka i informacija, kriterijuma i ciljeva za proglašenje i upravljanje zaštićenim
područjima. Ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine povjerava izradu studije
Republičkom zavodu za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa a po potrebi može
angažovati spoljnu stručnu pomoć od ostalih domaćih ili međunarodnih eksperata i stručnih
organizacija. Ministarstvo na osnovu stručnog vrednovanja i procjene suštinskih svojstava
priprema prijedlog akta o proglašenju zaštićenog područja.
Akt Vlade RS o proglašavanju zaštićenog područja objavljuje se u 'Službenom glasniku RS i
dostavlja se:
a) nadležnom sudu radi zabilježbe u zemljišnim knjigama,
b) Republičkoj upravi za geodetske i imovinsko-pravne poslove,
c) upravljaču zaštićenog područja, i
d) Republičkom zavodu za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasleđa, radi upisa u
Registar zaštićenih prirodnih dobara.
Ministarstvo obavještava javnost o prijedlogu akta o proglašavanju zaštićenog područja, u
skladu sa članom 15. Zakona o zaštiti prirode, stavljajuči na uvid javnosti prijedlog akta o
proglašenju zaštićenog područja i studiju sa kartografskom dokumentacijom.
Na teritoriji RS zaštićeno je 22 217,31 hektara (222,17 km2), a površina teritorije RS iznosi
24 858 km2, što iznosi 0,89% ili 0,9% 393. Površina pod zaštitom iznosi 0,9% teritorije RS,
odnosno oko 0,45% teritorije BiH.
Zaštićena su dva nacionalna parka, dva posebna rezervata prirode, tri spomenika prirode i
jedno područje za upravljanje resursima.
393
Podatak je dostavljen iz Republičkog zavoda za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa
238
U tabeli su navedena zaštićena područja prirode RS iz koje se vide i upravljači ovih područja:
Naziv i
kategorija
Posebni
rezervat
prirode
"Lisina" *
Kategorija
Iucn
Površina
(ha)
Opština
Upravljač
Akt o zaštiti
Rješenje o
prethodnoj zaštiti
Posebnog rezervata
prirode „Lisina“394
Rješenje o
prethodnoj zaštiti
Posebnog rezervata
prirode
„Gromiželj“395
Zakon o nacionalnim
parkovima396 i član
19. Zakona o
nacionalnim
parkovima397
Zakon o nacionalnim
parkovima398 i član
19. Zakona o
nacionalnim
parkovima399
I
560,64
Mrkonjić Grad
ŠG „Lisina“
Posebni
rezervat
prirode
„Gromiželj“ *
I
831,33
Bijeljina
Udruženje
građana
"Gromiželj"
Nacionalni
park
„Sutjeska“
II
17 350
Foča i Gacko
JU "NP
„Sutjeska“
Nacionalni
park „Kozara“
II
3 375
Prijedor
JU „NP Kozara“
III
45,45
Banjaluka
Grad Banjaluka
Odluka o zaštiti
Spomenika prirode
pećina Ljubačevo400
III
27,01
Pale
Kulturni centar
Pale
Odluka o zaštiti
Spomenika prirode
pećina Orlovača401
III
0,5
Kotor Varoš
Eko-etno selo
"Žuta bukva"
VI
27,38
Banjaluka
Institut za
genetičke
resurse
Spomenik
prirode
„Pećina
Ljubačevo“
Spomenik
prirode
„Pećina
Orlovača“
Spomenik
prirode „Žuta
bukva“
Područje za
upravljanje
resursima
„Univerzitetski
grad“
Odluka o zaštiti
Spomenika prirode
Žuta bukva402
Rješenje o zaštiti
Područja za
upravljanje resursima
„Univerzitetski
grad“403
Područja prirode mogu biti zaštićena i na međunarodnom nivou, na osnovu međunarodnih
sporazuma, konvencija i članstva u međunarodnim institucijama. Međunarodnu zaštitu mogu
imati, pored zaštićenih područja po domaćem zakonodavstvu i ona područja koja nemaju
status zaštićenog područja prema Zakonu o zaštiti prirode. Takav je slučaj sa močvarnim
kompleksom Bardača koja se nalazi na teritoriji opštine Srbac.
394
„Službeni glasnik RS“, broj 85/11
„Službeni glasnik RS“, broj 81/11
396
„Službeni glasnik RS“, broj 75/10
397
„Službeni glasnik RS“, broj 21/96
398
„Službeni glasnik RS“, broj 75/10
399
„Službeni glasnik RS“, broj 21/96
400
„Službeni glasnik RS“, broj 36/08
401
„Službeni glasnik RS“, broj 117/11
402
„Službeni glasnik RS“, broj 30/12
403
„Službeni glasnik RS“, broj 53/12
395
239
Naziv zaštićenog
područja
Nacionalni park
„Kozara“
Nacionalni park
„Sutjeska“
Močvarni kompleks
„Bardača“
Površina (ha)
Opština
3 375
Prijedor
17 350
Foča i Gacko
3 500
Srbac
Međunarodna
kategorija
Član EUROPARC
federacije
Član EUROPARC
federacije
Ramsarsko područje (br.
1658)
Vezano za planove u vezi se povećanjem zaštićenih područja, Republički zavod za zaštitu
kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa je pripremio više naučno-stručnih osnova sa
prijedlozima za proglašenje zaštićenih područja za koje se provodi postupak proglašenja (broj
zaštićenih područja i procenat zaštićene teritorije u RS je mali i ne odražava u dovoljnoj mjeri
bogatstvo prirodnih vrijednosti). U Prostornom planu RS do 2015. godine planirano je
stavljanje pod pravnu zaštitu između 15 i 20 procenata ukupne površine RS, jer se to smatra
optimalnim, kada je u pitanju priroda RS, a zacrtano je i u Akcionom planu za zaštitu životne
sredine BiH (NEAP BiH).
Federacija BiH
U skladu sa članom 25. Zakona, zaštićeno područje je dio kopna i/ili mora određeno radi
zaštite i održavanja biološke raznolikosti, prirodnih i kulturnih resursa.
Zaštićena područja su:
a) Zaštićena prirodna područja ustanovljena u naučne svrhe ili radi zaštite divljine;
b) Nacionalni parkovi ustanovljeni u svrhu zaštite ekosistema i rekreacije;
c) Spomenici prirode ustanovljeni u svrhu očuvanja specifičnih prirodnih karakteristika;
d) Zaštićeni pejzaži ustanovljeni u svrhu očuvanja kopnenih pejzaža, priobalnih područja i
rekreacije.
Prijedlog za proglašenje zaštićenog prirodnog područja i nacionalnog parka daje Federalno
ministarstvo okoliša i turizma.
Prijedlog za proglašenje zaštićenog pejzaža i spomenika prirode daju kantonalna ministarstva.
Prijedlog za proglašenje zaštićenog pejzaža i spomenika prirode koji se nalaze na području
dva ili više kantona daje Federalno ministarstvo okoliša i turizma.
Prijedlog za proglašenje zaštićenih područja koji se nalaze na području oba entiteta daje
Federalno ministarstvo okoliša i turizma i Ministarstvo za urbanizam, stambeno-komunalne
djelatnosti, građevinarstvo i ekologiju RS u skladu sa Međuentitetskim programom zaštite
okoliša.
Poseban zakon o proglašenju zaštićenog prirodnog područja i nacionalnog parka, te
zaštićenog pejzaža i spomenika prirode koji se nalaze na području dva ili više kantona donosi
Parlament FBiH.
Poseban zakon o proglašenju zaštićenog pejzaža i spomenika prirode donose zakonodavna
tijela kantona.
Poseban zakon o proglašenju zaštićenih područja koji se nalaze na području oba entiteta
donose entitetska zakonodavna tijela.
Ukupna površina zaštićenih područja u FBiH iznosi 716,15 km², što je 2,74 % , a u odnosu na
površinu BiH to iznosi 1,40%.
Hercegovačko-neretvanska županija
Zakoni na različitim nivoima vlasti (federalna i županijska/kantonalna ministarstva FBiH),
definiraju različite kategorije.
240
Brčko distrikt BiH
Zakonom o zaštiti prirode BD BiH (članovi 24. i 25.) definisane su posebne mjere zaštite
prirode i to kroz proglašavanje zaštićenih područja. Prostornim planom BD određena su
zaštićena područja nivoa zaštićeni pejsaž (park-šume), parkovi i prirodni rezervati. BD BiH
nema zaštićenih područja nivoa rezervata ili nacionalnih parkova (član 54. Prostornog plana
BD BiH).
48. Koji su glavni (pravni i praktični) instrumenti očuvanja prirode (npr. sistemi
izdavanja dozvola, procjene uticaja, ugovori o upravljanju, planovi očuvanja, sistemi
nadoknade, itd.), kontrole prostornog planiranja i mjere za prinudno izvršenje:
a)
b)
c)
za zaštićene oblasti;
za očuvanje prirode van zaštićenih područja;
za zaštićene vrste;
Ova pitanja su regulisana entitetskim i DB zakonodavstvom, što se vidi iz nastavka teksta
odgovora.
Republika Srpska
a) zaštićene oblasti;
Akt o proglašenju područja zaštićenim, u skladu sa članom 41. Zakona o zaštiti prirode, sadrži
pored osnovnih podataka o zaštićenom području, pravila upravljanja i naziv tijela koje će
upravljati zaštićenim područjem. Upravljač zaštićenog područja može odrediti način obračuna
i naplate nadoknade za korišćenje zaštićenog područja, pravnim licima i krajnjim korisnicima,
u zavisnosti od stepena iskorišćavanja, stepena štete nanesene zaštićenom području, odnosno
pogodnosti koje pruža korišćenje zaštićenog područja za obavljanje djelatnosti ili za druge
svrhe korišćenja.
b) očuvanje prirode van zaštićenih područja;
U skladu sa članom 21. Zakona o zaštiti prirode – prečišćeni tekst projekti i aktivnosti u
prirodi planiraju se tako da se izbjegne ili svede na najmanju mjeru narušavanje prirode. U
toku izvođenja radova i obavljanja aktivnosti nosilac aktivnosti je dužan da planira i sprovodi
mjere kojima se sprečava ugrožavanje prirode, a po završetku radova i aktivnosti dužan je da
u zoni uticaja uspostavi ili približi stanje u prirodi onom stanju koje je bilo prije zahvata,
odnosno da izvrši sanaciju područja u skladu sa ovim zakonom i drugim propisima. Za
projekte i aktivnosti u prirodi koji mogu imati značajan uticaj na životnu sredinu obavezno se
sprovodi procjena uticaja na životnu sredinu, u skladu sa Zakonom o zaštiti životne sredine.
Izuzetno, za planirane projekte i aktivnosti koji nisu obuhvaćeni procjenom uticaja na životnu
sredinu, a koji sami ili sa drugim projektima ili aktivnostima mogu imati bitan uticaj na
ekološki značajno područje ili zaštićenu prirodnu vrijednost, utvrđuje se njihova prihvatljivost
za prirodu u odnosu na ciljeve očuvanja tog ekološkog značajnog područja ili zaštićene
prirodne vrijednosti, donošenjem stručnog mišljenja o prihvatljivosti projekta u skladu sa
ovim zakonom i posebnim zakonima. Stručno mišljenje daje Zavod za zaštitu kulturno
istorijskog i prirodnog nasljeđa na onovu Strategije zaštite prirode i uvida u šumsko
privredne, lovnoprivredne i vodoprivredne osnove i planske dokumente područja na kome se
predlaže izvođenje aktivnosti, odnosno prethodno pribavljenih mišljenja nadležnih
republičkih organa uprave ukoliko navedene osnove nisu donesene. Za planirane projekte i
aktivnosti za koje je u skladu sa Zakonom o zaštiti životne sredine i posebnim propisima
obavezna procjena uticaja na životnu sredinu analiza prihvatljivosti za prirodu je sastavni dio
procjene uticaja na životnu sredinu. Rješenjem o davanju saglasnosti na stručno mišljenje o
241
prihvatljivosti projekta i aktivnosti, koje donosi ministar nadležan za zaštitu životne sredine,
utvrđuju se naročito uslovi i mjere za sprečavanje, smanjenje i otklanjanje štetnih uticaja na
prirodu.
Negativan uticaj na prirodu postoji ako projekat ili aktivnost mogu prouzrokovati:
a) da značajan broj ugroženih osjetljivih ili rijetkih vrsta biljaka i životinja bude istrebljen,
b) da staništa ugroženih, osjetljivih ili rijetkih vrsta biljaka i životinja budu izložena
negativnim uticajima ili uništena zbog uticaja na elemente predjela ili
c) da se može očekivati značajan poremećaj u odnosima i međusobnom djelovanju između
životinjskih i biljnih vrsta i uticaja biotičkih i abiotičkih ekoloških faktora (geološki,
klimatski, zemljište, površinske i podzemne vode, vegetacija itd.) u ekosistemu ili
njegovim dijelovima.
Izuzetno, radi zaštite javnog interesa, Vlada može dati saglasnost na planirane aktivnosti
privredne i socijalne prirode, pod uslovom da pravno ili fizičko lice koje je predlagač
aktivnosti priložio studiju koja sadrži mjere o otklanjanju štetnih posljedica za prirodu.
c) zaštićene vrste;
U slučaju da se projekat, odnosno aktivnost planira na području gdje se nalazi stanišni tip ili
stanište biljaka, gljiva ili životinjskih vrsta, koje su zaštićene na osnovu međunarodnih
ugovora ili su uvrštene u Crvenu knjigu, planirana aktivnost može se dozvoliti samo ako se
ona odnosi na zaštitu zdravlja ljudi, javni interes ili na uspostavljanje bitno povoljnijih uslova
za prirodu. Nadoknada se utvrđuje uz saglasnost nadležnog republičkog organa uprave. U
skladu sa članom 46. Zakona o zaštiti prirode zabranjeno je namjerno unošenje (introdukcija)
novih biljnih i životinjskih vrsta koje ne potiču sa teritorije RS. Ponovno uvođenje
(reintrodukcija) nestalih biljaka i životinja u RS može se vršiti samo uz prethodnu saglasnost
ministarstva nadležnog za zaštitu životne sredine i pribavljeno mišljenje ministarstva
nadležnog za poljoprivredu i šumarstvo.
Federacija BiH
a)
zaštićene oblasti;
Režimi zaštite i granice zaštićenih područja sa različitim režima zaštite utvrđuju se Zakonom
o proglašenju područja zaštićenim i Prostornim planom. Zakon o proglašenju zaštićenog
područja donosi se na osnovu studije izvodljivosti. U skladu sa članom 31. Zakonom o
proglašenju zaštićenim područjem propisane su mjere upravljanja, nadležno tijelo za
provođenje mjera upravljanja i tehnologije koje će se primjeniti na zaštićenom području. U
skladu sa Zakonom o Nacionalnom parku „Una“404 u području Nacionalnog parka zabranjeni
su zahvati i djelatnosti za koje je u postupku izrade dokumenata prostornog uređenja, planova
korištenja prirodnih dobara ili pri izdavanju konkretnih upravnih akata utvrđeno da bi mogli,
ugroziti ciljeve osnivanja Nacionalnog parka, te da bi nepovoljno utjecali na prirodne
vrijednosti u takvoj mjeri da bi se bitno promijenile karakteristike koje su značajne za
njihovo očuvanje, biološku i pejzažnu raznolikost, te bitno ugrozili njegove ekološke,
biološke i pejzažne vrijednosti. Štetnost zahvata i djelatnosti utvrđuju se u postupku procjene
utjecaja na okoliš sukladno Zakonu o zaštiti okoliša405. Član 31. Zakona o zaštiti prirode
reguliše donošenje planova upravljanja za zaštićena područja.
404
405
„Službene novine FBiH“, broj 44/08
„Službene novine FBiH”, broj:33/03
242
b)
očuvanje prirode van zaštićenih područja;
U skladu sa članom 24. Zakona o zaštiti prirode uređuje se očuvanje biološke raznolikosti
kroz zaštitu i očuvanje prirodnih staništa i divljih biljnih i životinjskih vrsta, te preduzimanje
ekonomskih, društvenih i kulturnih mjera radi održavanja ili obnavljanja prirodnih staništa,
divljih biljnih i životinjskih vrsta i očuvanja izvornog stanja. U skladu sa članom 22. Zakona
o zaštiti prirode zabranjeno je namjerno uništavnje ili oštećivanje, zloupotrebljavanje ili
pretjerano iskorištavnje nezaštićenih divljih biljaka. Zabranjeno je uznemiravanje,
proganjanje ili ubijanje nezaštićenih divljih životinja, premještanje, oštećivanje ili uništavanje
njihovih prebivališta (gnijezda ili legla) i uznemiravanje, uništavanje ili mijenjanje njihovih
staništa (prebivališta) ukoliko za to ne postoje posebni razlozi. Odredbe se odnose na svaku
pojedinu vrstu divljih biljaka i životinja u svakoj fazi razvoja, u svakom obliku i stanju.
c)
zaštićene vrste;
U skladu sa članom 34. Zakona zabranjeno je, za zaštićene vrste biljaka i gljiva sa Crvene
liste, svako:
a) namjerno branje, skupljanje, rezanje, vađenje korijena ili oštećivanje biljaka u njihovom
prirodnom opsegu koje se nalaze u divljini (odnosi se na sve faze životnog ciklusa
biljaka),
b) čuvanje, transport i prodaja ili razmjena takvih vrsta koje se nalaze u divljini, izuzev onih
koje su pribavljene po pravnom osnovu prije stupanja na snagu ovog zakona.
U skladu sa članom 35. Zakona zabranjeno je svako:
a) namjerno držanje ili ubijanje zaštićenih životinja koje se nalaze u divljini,
b) namjerno uznemiravanje, posebno tokom uzgajanja, zimskog sna i migracije,
c) namjerno oštećivanje ili uklanjanje gnijezda,
d) oštećivanje ili uništavanje legla i prebivališta,
e) čuvanje, transport i prodaja ili razmjena vrsta iz divljine, izuzev onih koje su pribavljene
po pravnom osnovu prije stupanja na snagu ovog zakona,
f) vršenje radnji koje mogu prouzrokovati nestanak ili uznemiravanje populacije takvih
vrsta.
Brčko distrikt BiH
Na nivou BD BiH postoji Zakon o zaštiti prirode BD BiH i Zakon o prostornom planiranju i
građenju.
a) zaštićene oblasti;
Članom 35. Zakona o zaštiti prirode reguliše se upravljanje zaštićenim područjem.
b) očuvanje prirode van zaštićenih područja;
Članom 24. Zakona o zaštiti prirode uređuje se očuvanje biološke raznolikosti kroz zaštitu i
očuvanje prirodnih staništa i divljih i životinjskih vrsta. U skladu sa članom 21 Zakona
zabranjeno je namjerno uništavanje ili iskorištavanje nezaštićenih divljih biljnih vrsta i
uznemiravanje, progonjenje i ubijanje nezaštićenih divljih životinja.
c)
zaštićene vrste;
U skladu sa članvima 38. i 39. pomenutog Zakona zabranjeno je namjerno brati ili uništavati
biljne vrste nevedene u Crvenoj knjizi i namjerno uništavanje životinjskih vrsta koje su
navedene u Crvenoj knjizi.
49. Da li postoji sistem za sistematični nadzor biodiverziteta? Ako postoji, molimo
navedite detaljne informacije?
Sistematični nadzor biodiverziteta u Bosni i Hercegovini ne postoji.
243
U RS u ovoj oblasti se jedino vrši monitoring u zakonskim (pravno) zaštićenim područjima.
50. Na koji način je administrativni sistem odgovoran za organizovanu zaštitu prirode?
Opišite detaljno (uključujući broj osoblja, itd.) i molimo navedite godišnji budžet
namijenjen za očuvanje prirode (administracija, upravljanje, nadzor, itd.).
Administrativni kapaciteti na nivou BiH su opisani u odgovoru na pitanje broj 8 (I dio Opšta
politika zaštite okoline), dok se sve ostale aktivnosti, kao i budžetska sredstva za očuvanje
prirode, regulišu entitetskim i DB zakonodavstvom, što se vidi iz nastavka odgovora:
Republika Srpska
Poslove u oblasti zaštite prirode iz nadležnosti organa RS vrši Ministarstvo za prostorno
uređenje, građevinarstvo i ekologiju.
Poslove u oblasti zaštite prirode iz nadležnosti jedinica lokalne samouprave vrše organi
uprave nadležni za zaštitu životne sredine.
U okviru Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju, u resoru zaštite
životne sredine zaposleno je 11 izvršilaca, a poslove iz oblasti zaštite prirode obavlja jedan
izvršilac, viši stručni saradnik za zaštitu prirode.
U okviru Resora za zaštitu životne sredine obavljaju se poslovi integralne zaštite i
unapređenja zaštite životne sredine, istraživanje, planiranje i upravljanje kroz mjere zaštite
životne sredine, zaštita prirodnih resursa, te prirodnog i kulturnog nasljeđa. U nadležnosti
resora je učešće u izradi i realizaciji programskih akata na domaćem i međunarodnom nivou
iz oblasti zaštite životne sredine, ostvarivanje i koordinacija stručne saradnje i razmjena
iskustava sa međunarodnim i domaćim organima i organizacijama i nevladinim
organizacijama u oblasti zaštite životne sredine, učešće u realizaciji projekata finansiranih
od strane međunarodnih finansijskih organizacija u oblasti zaštite životne sredine, izrada
zakonskih i podzakonskih akata iz oblasti zaštite životne sredine i ostali poslovi utvrđeni
zakonom.
Budžet ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS, ne uzimajući u
obzir budžet fonda, za 2012. godinu iznosi 3.936.000 KM.
Inspekcijske poslove obavlja Republička uprava za inspekcijske poslove RS - Inspektorat.
Upravnim i stručnim poslovima koji se odnose na nepokretna i pokretna kulturna dobra,
prirodu i ekologiju i nacionalne parkove, proglašene zaštićene zone u skladu Zakona o zaštiti
prirode i unutar ministarstva bavi se Ministarstvo prosvjete i kulture RS, odnosno Resor
kulture kojim rukovodi pomoćnik ministra, a za upravne i stručne poslove koji se odnose na
zaštitu prirodnog nasljeđa, nacionalne parkove i zaštićene ekološke zone, zaštitu kulturnoistorijskog i nepokretnog nasljeđa sistematizovana su 3 radna mjesta. U sastavu ministarstva
kao upravna organizacija posluje Republički zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog
nasljeđa RS koji obavlja upravne i stručne poslove koji se odnose na određivanje, evidenciju,
istraživanje i vrednovanje stvari i dijelova prirode koji uživaju prethodnu zaštitu,
proglašavanje dobra zaštićenim, izradu projekata za restauraciju, rekonstrukciju i
konzervaciju kulturno - istorijskog i prirodnog nasljeđa, korišćenje zaštićenih dobara,
ovlašćivanje i nadzor nad radom organizacija za zaštitu, vođenje Registra zaštićenih prirodnih
dobara u skladu sa Pravilnikom o registru zaštićenih prirodnioh dobara i sl. Zavod ima 3
odjeljnja od kojih se Odjeljenje za zaštitu prirodnog nasljeđa sa 2 Odsjeka bavi poslovima
biološko-tehničke zaštite prirodnog nasljeđa i istraživanje, valorizaciju i dokumentaciju
prirodnog nasljeđa unutar. U Zavodu je zaposleno 25 radnika, od čega 20 radi u sjedištu
Zavoda u Banjaluci, troje zaposlenih je na Palama i dvoje u Trebinju (1 doktor nauka, 3
magistra nauka i 13 radnika sa visokom školskom spremom).
Zaštićenim područjem upravlja tijelo koje je odgovorno za to (pravno lice) tzv. „upravljač“
koji se određuje Aktom o proglašavanju zaštićenog područja, koji između ostalog sadrži i
244
pravila upravljanja, neophodne mjere upravljanja prirodnim resursima i odgovarajuće tehnike
koje se primjenjuju na zaštićeno područje, zabrane i ograničenja, za koje se smatra da su
neophodna da bi se ispunili ciljevi upravljanja, kao i obavezu usvajanja plana upravljanja i
rok za njegovo usvajanje. Upravljači zaštićenih područja u RS su:
a) Javna preduzeća/ustanove osnovana radi upravljanja nacionalnim parkovima:
1) Javna ustanova Nacionalni park “Sutjeska” Tjentište i Javna ustanova Nacionalni park
“Kozara” Prijedor
2) Za spomenik prirode “Pećina Ljubačevo” upravljač je Grad Banja Luka, u skladu sa
članom 22. Zakona o lokalnoj samoupravi
3) Za spomenik prirode “Pećina Orlovača” upravljač je Opština Pale u skladu sa članom
22. Zakona o lokalnoj samoupravi
4) Za spomenik prirode „Žuta bukva“ upravljač je opština Kotor Varoš i privredno
društvo Eko-etno selo „Žuta bukva“ u skladu sa članom 22. Zakona o lokalnoj
samoupravi
5) Za područje za upravljanje resursima „Univerzitetski grad“ Banja Luka upravljač je
Institut za genetičke resurse – organizaciona jedinica Univerziteta u Banjaluci
6) Za područje budućeg posebnog rezervata prirode „Lisina“ Mrkonjić grad upravljač je
Šumsko gazdinstvo Lisina, opština Mrkonjić grad i Udruženje gljivara i ljubitelja
prirode „Lisina“
7) Za područje budućeg posebnog rezervata prirode „Gromiželj“ Bijeljina upravljač je
Udruženje građana Gromiželj i opština Bijeljina
8)
b) Javna preduzeća i ustanove osnovane od strane Vlade ili lokalne samouprave za
upravljanje prirodnim resursima, kao i same lokalne zajednice: JP „Šume RS“ Sokolac sa
23 Šumskih gazdinstava i ''Centrom za gazdovanje kršom'' u Trebinju; ŠG "Lisina“
Mrkonjić Grad-upravljač Posebnog rezervata prirode "Lisina"; Grad Banjaluka- upravljač
Spomenikom prirode "Pećina Ljubačevo"; „Kulturni centar Pale“ Pale- upravljač
Spomenikom prirode "Pećina Orlovača"; Eko-etno selo "Žuta bukva", Kotor Varošupravljač Spomenikom prirode "Žuta bukva"; JU „Institut za genetičke resurse“ Banja
Luka – upravljač Područja za upravljanje resursima "Univerzitetski grad"; JU Muzej RS,
Banja Luka; Sportsko rekreativno skijalište a.d. ,,Igrište,, Vlasenica; a.d. ,,Vazdušna
Banja,, Nevesinje, 32 opštinske/gradske Turističke organizacije i sl.
c) Udruženja, odnosno nevladine organizacije: Udruženje građana "Gromiželj" Bijeljinaupravljač Posebnog rezervata prirode"Gromiželj" i sl.
Zaštićenim područjima manje površine i u privatnom vlasništvu, koja su proglašena na
lokalnom nivou, upravljanje je povereno i fizičkim licima.
Federacija BiH
U skladu sa Pravilnikom o untarnjem ustrojstvu Federalnog ministarstva okoliša i turizma,
član 6. unutar Sektora okoliša Ministarstva formirana su dva odsjeka:
a) Odsjek za očuvanje biološke i krajobrazne raznolikosti (broj zaposlenih: 2)
U Odsjeku za očuvanje biološke i krajobrazne raznolikosti i prirodnih vrijednosti obavljaju se
poslovi: razrade i poduzimanja mjera u cilju cjelovite zaštite biološke i pejsažne raznolikosti,
očuvanje prirodnih dobara od posebnog interesa i održivog korištenja biološke raznolikosti.
b) Odsjek za očuvanje prirodnih vrijednosti i eko-turizam (broj zaposlenih: 2)
245
U Odsjeku za očuvanje prirodnih vrijednosti i eko-turizam obavljaju se poslovi: razrade i
poduzimanja mjera u cilju cjelovite zaštite očuvanja prirodnih dobara od posebnog interesa za
FBiH/BiH, posebno zaštićenih područja iz nadležnosti, tj. zaštićenih prirodnih područja i
nacionalnih parkova, učestvovanje u davanju mišljenja za stavljanje određenog područja u
funkciju ekološkog turizma, obavljaju i drugi poslovi iz djelokruga Odsjeka.
U 2011. godini iz budžeta FBiH izdvojeno je 500.0000 KM za Nacionalni park Una i 500.000
KM za pomoć ostalim zaštićenim područjima u FBiH. U budžetu FBiH za 2012. godinu
također je planirana pomoć Nacionalnom parku Una u iznosu od 500.000 KM i pomoć od
500.000 KM ostalim zaštićenim područjima u FBiH.
Upravljači zaštićenih područja:
Odlukom o osnivanju Javnog preduzeća Nacionalni park Una406 formirano je Javno preduzeće
Nacionalni park Una d.o.o. Bihać.
Zaštićenim područjima koja su formirana na nivou kantona, osnivaju se nadležna tijela za
upravljanje u skladu sa zakonskom regulativom kantona.
Hercegovačko-neretvanska županija
Godišnje se izdvaja cca 200.000 KM za Park prirode Hutovo blato, a 20 djelatnika javnog
preduzeća i nadležnog ministarstva je angažirano na ovoj problematici.
Županija posavska
Zaštitom prirode se bave pojedina ministarstva i uprave kao što su Ministarstvo poljoprivrede,
vodoprivrede i šumarstva Županije Posavske, te Uprava za civilnu zaštitu Županije Posavske
u skladu sa svojim ovlastima. Samo je u Ministarstvu prometa, veza, turizma i zaštite okoliša
Županije Posavske uposlena jedna osoba koja se isključivo bavi pitanjima zaštite okoliša.
Brčko distrikt BiH
Zaštita prirode je u nadležnosti Odjeljenja za prostorno planiranje i imovinsko-pravne poslove
Vlade BD BiH i na poslovima zaštite životne sredine gdje spada i zaštita prirode rade tri viša
stručna saradnika za zaštitu okoline.
51. Koje su glavne razlike između vaših postojećih propisa o očuvanju prirode i
direktiva EU o očuvanju prirode, i koje su glavne poteškoće koje predviđate u pogledu
procesa usklađivanja?
Propisi o očuvanju prirode, regulisani su entitetskim i zakonodavstvom BD BiH. Praćenje
usaglašenosti EU direktiva provedeno je kroz projekat finansiran od strane EU pod nazivom
„Praćenje napretka usaglašenosti ekološke legislative u zemljama jugoistočne Evrope sa EU
legislativom“ (2007-2009.), te (2010-2012). Razlike između postojećih propisa i direktiva EU
o očuvanju prirode, navedene su u nastavku odgovora:
Republika Srpska
Zaštita prirode u RS definisana je Zakonom o zaštiti prirode, Zakonom o zaštiti životne
sredine, Pravilnikom o načinu uspostavljanja i upravljanja informativnim sistemom za zaštitu
prirode i sistem praćenja, Pravilnikom o sistemu praćenja namjernog držanja i ubijanja
zaštićenih životinja, Zakonom o nacionalnim parkovima i podzakonskim aktima:
Pravilnikom o sadržaju, utvrđivanju i načinu sprovođenja mjera upravljanja zaštićenim
područjima, Pravilnik o registru zaštićenih prirodnih dobara, Pravilnik o unutrašnjem redu u
406
„Službene novine FBiH“, broj 71/08
246
nacionalnom parku, Pravilnikom o službenoj uniformi, legitimaciji i upotrebi službenog
naoružanja službe nadzora u nacionalnom parku407.
Odlukama Vlade RS i donesenim propisima u vezi s tim, svi organi uprave u RS prilikom
pripreme zakonskih i podzakonskih propisa i strateških dokumenta obavezni su identifikovati
relevantni acquis i iste usklađivati sa njim. Praćenje usklađenosti politika RS koji se odnose
na životnu sredinu sa propisima EU vrši Ministarstvo za ekonomske odnose i regionalnu
saradnju RS, koje koordinira planove izrade propisa kojima se vrši usklađivanje
zakonodavstva RS sa pravnom tekovinom Evropske unije i pravnim aktima Savjeta Evrope i
ovjerava Izjavu o usaglašenosti propisa sa acquis-em i prateći uporedni prikaz u skladu
Odluke o postupku usklađivanja zakonodavstva RS sa pravnom tekovinom Evropske unije i
pravnim aktima Savjeta Evrope.
Vlada RS i Narodna skupština RS ne razmatraju nacrte i prijedloge zakona i propisa ako isti
nemaju priloženu i ovjerenu Izjavu o usaglašenosti i Uporedni prikaz usaglašenosti propisa sa
acquis-em EU. Prije skupštinskog razmatranja svi nacrti i prijedlozi zakona i strategija se u
tom smislu razmatraju na Odboru za EU Narodne skupštine RS.
Pregled usklađenost važećih propisa iz oblasti zaštite životne sredine RS sa odgovarajućim
izvorima prava Evropske unije je data u sljedećoj tabeli:
Propis
Zakon o zaštiti
(prečišćeni tekst)408
životne
sredine
Podzakonski akti
1.
Uredba o projektima za koje se
sprovodi procjena uticaja na životnu
sredinu
i
kriterijumima
za
odlučivanje o obavezi sprovođenja i
obimu procjene uticaja na životnu
sredinu409
2.
3.
4.
5.
Uredba o postrojenjima koja
mogu biti izgrađena i puštena u rad
samo ukoliko imaju ekološku
dozvolu410
Izvori prava EU
Usklađenost
 EIA
Direktiva-Direktiva
Savjeta
broj
85/337/EEC od 27. juna 1985.god. o procjeni
uticaja određenih javnih i privatnih projekata na
životnu sredinu, EIA Direktiva
190/225
(84%)
 SEA Direktiva-Direktiva broj 2001/42/EC
Evropskog Parlamenta i Savjeta od 27. juna 2001.
o procjeni uticaja pojedinih planova i programa
na životnu sredinu
 Direktiva broj 2003/4/EC Evropskog Parlamenta i
Savjeta od 28.januara 2003 o pristupu javnosti
informacijama o životnoj sredini
Pravilnik
o
najboljim
raspoloživim
tehnikama
za
postizanje
standarda
kvaliteta
 Direktiva broj 2003/35/EC Evropskog Parlamenta
životne sredine411
i Savjeta od 26.maja 2003.godine o učešću
Pravilnik o eko-oznakama i
javnosti u izradi određenih planova i programa
412
načinu upravljanja eko-oznakama
koji se odnose na životnu sredinu i kojom se
mijenja i dopunjava Direktiva Savjeta
Pravilnik o uslovima za
obavljanje djelatnosti iz oblasti
5/180 (3%)
169/190
(89%)
5/50 (10%)
„Službeni glasnik RS“, broj 83/11
„Službeni glasnik RS“, broj 71/12
409
“Službeni glasnik RS“, broj 7/06 i 21/10
410
„Službeni glasnik RS“, broj 7/06 i 21/10
411
„Službeni glasnik RS“, broj 22/08
412
„Službeni glasnik RS“, broj 22/08
407
408
247
zaštite životne sredine413
6.
Pravilnik o uslovima za
podnošenje zahtjeva za izdavanje
ekološke dozvole za postojeća
postrojenja414
7.
Pravilnik o rokovima za
podnošenje zahtjeva za izdavanje
ekološke dozvole za postojeća
postrojenja415
8.
Pravilnik o metodologiji i
načinu vođenja registra postrojenja i
zagađivača416
9.
Pravilnik o postupku revizije i
obnavljanja ekoloških dozvola417
10.
Uputsvo o sadržaju Studije
uticaja na životnu sredinu418
Zakon O Fondu i finansiranju zaštite
životne sredine RS419
85/337/EEC
 Direktiva broj 2006/32/EC Evropskog Parlamenta
i Savjeta od 5. aprila 2006.godine o efikasnosti
korištenja krajnje energije i energetskih usluga i o
ukidanju Direktive Savjeta 93/76/EEC
 Direktiva 2009/28/EC Evropskog Parlamenta i
Savjeta od 23. aprila 2009.godine o promociji
upotrebe energije iz obnovljivih izvora kojom se
mijenjaju i naknadno ukidaju Direktive
2001/77/EC i 2003/30/EC
Zakon o zaštiti vazduha420
Podzakonski akti
1 Uredba o graničnim vrijednostima
emisije zagađujućih materija u
vazduh421


Direktiva
broj
2001/81/EEC
Evropskog Parlamenta i Savjeta od 23.oktobra
2001.godine o maksimalnim dozvoljenim
emisijama određenih zagađujućih materija
vazduha

Direktiva
broj
2004/107/EC
Evropskog Parlamenta i Savjeta od 15.decembra
2 Uredba o postepenom isključivanju
supstanci koje oštećuju ozonski
omotač422
3 Pravilnik o monitoringu kvaliteta
vazduha423
Direktiva broj 2008/50/EC Evropskog
Parlamenta i Savjeta od 21.maja 2008.godine o
kvalitetu ambijentalnog i čistijeg vazduha za
Evropu
Djelimično
usklađen
–
veći stepen
usklađenosti
biće
postignut
donošenjem
podzakonskih
akata
Djelimično
usklađen
–
veći stepen
usklađenosti
biće
postignut
donošenjem
podzakonskih
akata
„Službeni glasnik RS“, broj 15/07 i 36/08
„Službeni glasnik RS“, broj 64/10
415
„Službeni glasnik RS“, broj 64/10
416
„Službeni glasnik RS“, broj 92/07
417
„Službeni glasnik RS“, broj 46/11
418
„Službeni glasnik RS“, broj 118/05
419
„Službeni glasnik RS“, broj 117/11
420
„Službeni glasnik RS“, broj 124/11
421
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
422
„Službeni glasnik RS“, broj 94/05
423
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
413
414
248
2004.godine o nivoima arsenika, kadmija, žive,
nikla i policikličnih ugljovodonika u okolnom
vazduhu
4 Pravilnik o monitoringu emisija
zagađujućih materija u vazduh424
5 Pravilnik o graničnim vrijednostima
emisije u vazduh iz postrojenja za
sagorijevanje425
6 Pravilnik o graničnim vrijednostima
kvaliteta vazduha426
7 Pravilnik o ograničenju emisije u
vazduh iz postrojenja za spaljivanje
biomase427
8 Pravilnik o uslovima za rad
postrojenja za spaljivanje otpada428
9 Pravilnik o emisiji
organskih jedinjenja429
isparljivih

Direktiva broj 2009/29/EC Evropskog
Parlamenta i Savjeta od 23.aprila 2009.godine
kojom se mijenja Direktiva broj 2003/87/EC u
cilju unapređenja funkcionisanja sistema trgovine
dopuštenim kvotama gasova sa efektom staklene
bašte unutar Zajednice
 Okvirna Direktiva o kvalitetu ambijentalnog
vazduha, Ambient Air Quality framework
Directive, (96/62/EC)
55/135 (41%)
45/290 (16%)
55/175 (31%)
 Direktiva o graničnim vrijednostima za sumpordioksid, azot-dioksid, i okside azota, čestice i
olovo u ambijentalni vazduh, Particilate Matter
and Lead in Ambient Air Directive (99/30/EC,
as amended)
60/275 (22%)
 Direktiva o benzenu
(2000/69/EC)
i
ugljen-monoksidu,
10/275 (4%)
 Direktiva o ozonu, (2002/3/EC)
 Direktiva o arsenu, kadmijumu, živi, niklu i
policikličnim aromatičnim ugljovodonicima,
(2004/107/EC)
Zakon o upravljanju otpadom430
 Direktiva o otpadu, (2006/12/EC)
55/110 (50%)
Podzakonski akti
30/95 (32 %)
1.
2.
3.
Pravilnik o sadržaju plana
prilagođavanja za postojeća
postrojenja i uređaje za djelatnosti
upravljanja otpadom i aktivnostima
koje preduzima nadležni organ431
Pravilnik o vrstama otpada i
djelatnostima upravljanja otpadom
za koje je potrebna dozvola432
Pravilnik o kategorijama otpada sa
 Direktiva o opasnom otpadu, Hazardous Waste
Directive (91/689/EC, as amended)
 Direktiva o deponijama, Landfill Directive
(99/31/EC)
170/435 (39
%)
405/645 (63
%)
 Direktiva
o
spaljivanju
otpada,
Waste
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05 i 90/06
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
426
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
427
„Službeni glasnik RS“, broj 85/05 i 52/09
428
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
429
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
430
„Službeni glasnik RS“, broj 53/02 i 65/08
431
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
432
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05 i 3/07
424
425
249
katalogom433
4.
Incineration Directive (2000/76/EC)
Pravilnik o kategorijama otpada,
karakteristikama koje ga svrstavaju
u opasni otpad, djelatnostima
povrata komponenti i odlaganja
otpada434
5.
Pravilnik o finansijskim
garancijama kojima se može
osigurati prekogranično kretanje
otpada435
6.
Pravilnik o transportu opasnog
otpada436
7.
Pravilnik o uslovima za prenos
obaveza upravljanja otpadom sa
proizvođača i prodavača na
odgovorno lice sistema za
prikupljanje otpada437
8.
Pravilnik o postupku klasifikacije i
označavanja ambalaže438
9.
Uredba o upravljanju ambalažom i
ambalažnim otpadom439
10. Pravilnik o načinu
otpadnim gumama440
usklađen
 Direktiva o ambalažnom otpadu, Packaging
Waste Directive (94/62/EC, as amended)
 Direktiva Evropskog parlamenta i Savjeta od 11.
februara 2004. godine koja izmjenjuje i dopunjuje
Direktivu broj 94/62/EC o ambalaži i
ambalažnom otpadu
upravljanja
11. Pravilnik o smanjenju ambalažnog
otpada441
Zakon o zaštiti prirode442 (prečišćeni
tekst)
Podzakonski akti
1. Pravilnik o sistemu praćenja
namjernog držanja i ubijanja
zaštićenih životinja443
2. Pravilnik o načinu uspostavljanja i
upravljanja informativnim sistemom
 Direktiva o divljim pticama, Wild
Directive (79/409/EEC, as amended)
 Direktiva o staništima,
(92/43/EC, as amended)
Habitats
Birds
Directive
5/140 (4 %)
55/220
%)
(25
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
„Službeni glasnik RS“, broj 39/05
435
„Službeni glasnik RS“, broj 86/05
436
„Službeni glasnik RS“, broj 86/05
437
„Službeni glasnik RS“, broj 118/05
438
„Službeni glasnik RS“, broj 8/12
439
„Službeni glasnik RS“, broj 50/11
440
„Službeni glasnik RS“, broj 20/12
441
„Službeni glasnik RS“, broj.46/12
442
„Službeni glasnik RS“, broj 50/02, 34/08, 113/08
443
„Službeni glasnik RS“, broj 85/05
433
434
250
za zaštitu prirode i sistemu
praćenja444
3. Pravilnik o sadržaju, utvrđivanju i
načinu sprovođenja mjera
upravljanja zaštićenim
područjima445
4.
Pravilnik o registru zaštićenih
prirodnih dobara446
Zakon o nacionalnim parkovima 447

Prijedlozi :
1. Zakona o nacionalnom parku
„Sutjeska“

2. Zakona o nacionalnom parku
„Kozara“
Podzakonski akti
1.
Pravilnik o unutrašnjem redu u
nacionalnom parku448
2. Pravilnik o službenoj uniformi,
legitimaciji i upotrebi službenog
naoružanja službe nadzora u
nacionalnom parku449
3. Odluka o promjeni oblika
organizovanja Javnog preduzeća
Nacionalni park „Sutjeska“ Tjentište
u Javnu ustanovu450
Direktiva 92/43/EEZ Vijeća od 21. maja 1992.
godine o očuvanju prirodnih staništa i divlje faune
i flore
Direktiva 79/409/EEZ Vijeća od 02. aprila 1979.
godine o zaštiti divljih ptica

Direktiva broj 2007/2 Evropskog
parlamenta i Savjeta od 14. marta 2007.
godine kojom se osniva Infrastruktura za
prostorne informacije u Evropskoj
zajednici (INSPIRE)
Delimično
usklađeno u
fazi
Prijedloga/
Izvršeno je
preuzimanje
odredbi ovih
direktiva
u
izradi zakona
o
nacionalnim
parkovima
„Sutjeska“ i
„Kozara“;
predmetne
Direktive br.
92/43/EEZ i
79/409/EEZ
djelimično su
preuzete
Zakonom o
izmjenama i
dopunama
Zakona
o
zaštiti
prirode452
4. Odluka o promjeni oblika
organizovanja Javnog preduzeća
Nacionalni park „Kozara“ Prijedor u
Javnu ustanovu451
Zakon o lovstvu manjim dijelom je usklađivan sa odredbama Direktive savjeta 79/409/EES o
zaštiti divljih ptica, Regulative Savjeta 3254/91/EEZ o zabrani korišćenja zamki koje hvataju
životinje za noge i Direktive Savjeta 92/43 EES o zaštiti staništa divljih životinjskih i biljnih
vrsta, kao i opšte odredbe Međunarodne Konvencije za zaštitu ptica, Pariz 1950/63,
Konvencije o međunarodoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore, Vašington 1973 –
„Službeni glasnik RS“, broj 85/05
„Službeni glasnik RS“, broj 56/09
446
„Službeni glasnik RS“, broj 79/11
447
„Službeni glasnik RS“, broj 75/10
448
„Službeni glasnik RS“, broj 83/11
449
„Službeni glasnik RS“, broj 83/11
450
„Službeni glasnik RS“, broj 13/11
451
„Službeni glasnik RS“, broj 13/11
452
„Službeni glasnik RS”, broj 34/08
444
445
251
dopunjena 1979 u Bonu, Konvencije o zaštiti evropskih divljih vrsta i staništa , Bern 1979 i
Konvencije o biološkoj raznovrsnosti, Rio de Ženeiro 1992.
Zakonom o zaštiti i dobrobiti životinja usklađivan je sa dijelom odredbi Direktive 98/58/EC o
zaštiti farmskih životinja, Regulativom 1/2005 o zaštiti životinja tokom transporta i sličnih
operacija sa amandmanima na Direktive 64/432/EEC i 93/119/EC, Direktive 93/119/ES o
zaštiti životinja tokom klanja i ubijanja, Direktiva 1999/74/ES o minimalnim standardima za
zaštitu koka nosilja, Direktive 1999/22/EES o držanju divljih životinja u ZOO vrtovima i
Direktive 86/609/EES o aproksimaciji zakona, regulativa i administrativnih odredbi Zemalja
članica u vezi sa zaštitom životinja koje se koriste za eksperimente i druge naučne svrhe.
Zakon o nacionalnim parkovima nije usklađivan je sa acquis-em EU.
Prilikom usklađivanja RS propisa i politika sa propisima EU, evidentne su poteškoće u
kontekstu još uvijek nedovoljnih administrativnih kapaciteta kako upogledu izrade, tako i
implementacije propisa, kao i nepostojanje prevoda acquis-a novijeg datuma.
Federacija BiH
Po pitanju implementacije Direktive o zaštiti divljih ptica 2009/147/EEC i Direktive o
staništima 92/43/EEC, projekat "Praćenje napretka usaglašenosti okolišne legislative u
zemljama jugoistočne Evrope sa EU legislativom (2008/2009)“ pokazao je da su odredbe
Zakona o zaštiti prirode453djelimično usaglašene sa pojedinim odredbama navedenih
direktiva:
 Direktiva o pticama: stepen usaglašenosti 4%
 Direktiva o staništima: stepen usaglešenosti 18%
Urađen je nacrt novog Zakon o zaštiti prirode u FBiH, koji je u parlamentarnoj proceduri. U
okviru projekta „Praćenje napretka usaglašenosti okolišne legislative u zemljama jugoistočne
Evrope sa EU legislativom“, koji je proveden od 2010. do 2012. godine, a na osnovu
urađenog novog Zakona o zaštiti prirode, koji je u parlamentarnoj proceduri, analiza je
pokazala slijedeće:
 Usklađenost sa Direktivom i pticama iznosi 48%
 Usklađenost sa Direktivom o staništima 63%
U odnosu na postojeći zakon može se smatrati da je učinjen veliki napredak.
Brčko distrikt BiH
Zakon o zaštiti prirode BD BiH, je djelimično usklađen sa direktivama EU, a to su pokazale i
analize projekta „Praćenje napretka usaglašenosti ekološke legislative u zemljama jugoistočne
Evrope sa EU legislativom (2007 – 2009.), te (2010 – 2012).
52. Koje su glavne razlike između vaših postojećih propisa o trgovini divljim
životinjama i odredbi EU o istom, i koje su glavne poteškoće koje predviđate u pogledu
procesa usklađivanja?
Donešen je Pravilnik o veterinarskim uslovima za uvoz određenih vrsta ptica i o uslovima
karantina454 koji je usklađen sa regulativom 3187/2007, a sve drugo, izuzev međunarodne
saradnje, se reguliše entitetskim i zakonodavstvom BD BiH, kako slijedi:
Republika Srpska
U trgovini divljim životinjama sa aspekta sprečavanja širenja zaraznih i parazitarnih bolesti
važe naredbe o zabrani i ograničavanju kretanja za prijemčljive vrste životinja i proizvoda od
453
454
„Službene novine FBiH“, broj 33/03
„Službeni glasnik BiH“, broj 17/11
252
takvih životinja radi sprečavanja unosa ili širenja neke određene zarazne bolesti. Posebni
uslovi za trgovinu divljim životinjama koji se odnose na zoovrtove propisani su na osnovu
Zakona o zaštiti i dobrobiti životinja455 kojim je zabranjeno uzgajanje divljih životinja, osim u
slučaju uzgoja u zoološkim vrtovima i radi spasavanja pojedinih životinjskih vrsta, a na
osnovu Pravilnika o uslovima za osnivanje i rad zooloških vrtova456 čijim odredbama je
zoološkim vrtovima, izuzev sa drugim zoovrtovima, zabranjena trgovina divljim životinjama
bez posebnog odobrenja ministarstva, o čemu se mora voditi posebna evidencija. Zakon je u
ovome dijelu usklađivan sa Direktivom 1999/22/EES o držanju divljih životinja u zoološkim
vrtovima.
Prilikom usklađivanja RS propisa i politika sa propisima EU, evidentne su poteškoće u
kontekstu još uvijek nedovoljnih administrativnih kapaciteta kako upogledu izrade, tako i
implementacije propisa, nepostojanje prevoda acquis-a novijeg datuma i nedovoljna edukacija
na svim nivoima.
Federacija BiH
Zakonom o zaštiti prirode nije regulisana trgovina divljim životinjama. Zakonom o zaštiti
prirode (nacrt prijedloga) koji je u parlamentarnoj proceduri regulisana je problematika
prekograničnog prometa divljim vrstama/podvrstama i trgovina istim.
Iz oblasti veterinarstva ne postoje posebni propisi koji regulišu samo trgovinu divljih
životinja.
Brčko distrikt BiH
Zakonom o zaštiti prirode u BD BiH nije regulisana trgovina divljim životinjama.
53. Koje su glavne razlike između vaših postojećih propisa o dobrobiti životinja vezano
za divlje životinje i odredbi EU o istom, i koje su glavne poteškoće koje predviđate u
pogledu procesa usklađivanja?
Zakonom o zaštiti i dobrobiti životinja457 propisani su opći uvjeti za zaštitu divljih životinja, a
za propisivanje detaljnijih uvjeta vezanih za zaštitu i dobrobit životinjskih vrsta spada u
nadležnost entitetskih ministarstava u čijoj je nadležnosti zaštita prirode. Glavne poteškoće
mogle bi biti podkapacitiranost nadležnih institucija u pogledu broja kadra, obzirom na veoma
opsežnu i specifičnu problematiku divljih životinja, s posebnim naglaskom na sprječavanje
nelegalne trgovine, dok su ostale aktivnosti definisane na nivou entiteta i BD, na način kako
je opisano u nastavku odgovora:
Republika Srpska
Zakon o lovstvu, sadrži odredbe koje se odnose na zaštitu dobrobiti divljih životinja u prirodi
koje su usklađene sa evropskim propisima koji se odnose na ovu oblast (Uredba Savjeta
3254/91/EEZ o zabrani korišćenja zamki koje hvataju životinje za noge), na način da je
divljač zabranjeno uznemiravati i loviti otrovom, omčama, zamkama, klopkama, gvožđima,
mrežama, električnim uređajima ili drugim sredstvima za masovno hvatanje, odnosno
uništavanje. Takođe zakon je manjim dijelom preuzeo i dio odredbi Direktive savjeta
79/409/EES o zaštiti divljih ptica i Direktive Savjeta 92/43 EES o zaštiti staništa divljih
životinjskih i biljnih vrsta, kao i opšte odredbe Međunarodne Konvencije za zaštitu ptica,
Pariz 1950/63, Konvencije o međunarodoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore,
Vašington 1973 – dopunjena 1979 u Bonu, Konvencije o zaštiti evropskih divljih vrsta i
staništa , Bern 1979 i Konvencije o biološkoj raznovrsnosti, Rio de Ženeiro 1992.
„Službeni glasnik RS“, broj 111/08
„Službeni glasnik RS“, broj 85/10
457
"Službeni glasnik BiH", broj 25/09
455
456
253
Prema ovome zakonu zaštićena divljač dijeli se na stalno zaštićenu divljač, lovostajem
zaštićenu i privremeno zaštićenu divljač i stalno zaštićene vrste divljači nije dozvoljeno loviti,
a lovostajem su zaštićene one vrste divljači koje je dozvoljeno loviti, ali samo u određeno
vrijeme. Naredbom o vremenu lova lovostajem zaštićene divljači458, propisan je period u
kome je lovostajem zaštićenu divljač dozvoljeno loviiti u lovištu. Lovostajem zaštićenu
divljač, u vrijeme lova, u privredno-sportskim i sportsko-rekreacionim lovištima, zabranjeno
je loviti nelovnim danima. Nezaštićenu divljač zabranjeno je loviti u periodu kada su ženke
visokobređe ili dok vodi sitnu mladunčad. Zakonom o lovstvu propisana je zabrana lova
ptica i sisara korisnih za poljoprivredu i šumarstvo, a Naredbom o utvrđivanju ptica i sisara
korisnih za poljoprivredu i šumarstvo459, pobrojane su vrste koje spadaju u ovu kategoriju
zaštite. Zabranjeno je uništavanje, hvatanje i prisvajanje mladunčadi i jaja, oštećivanje i
uništavanje gnijezda, legla i jaja zaštićene i nezaštićene divljači, kao i hvatanje divljači i
držanje divljači u zatvorenom ili ograđenom prostoru, izuzev u slučaju propisanim ovim
zakonom. Pojedini članovi EU Direktive o pticama ugrađeni su Zakon o lovstvu, kao i
podzakonskim aktima iz ove oblasti.
Zakonom o zaštiti i dobrobiti životinja u poglavlju VII Zaštita divljih životinja (od člana 23.
do 25.) definisane su i zabranjene radnje kojima se divlje životinje, kao populacija ili jedinke,
podvrgavaju mučenju ili se trajnije onemogućavaju u obavljanju fizioloških funkcija
(hranjenja, napajanja, razmnožavanja) poput onemogućavanja pristupa vodi, uništavanja
staništa, unošenja stranih životinjskih vrsta u stanište, hvatanja ili usmrćivanja životinja na
način koji uzrokuje trajnije patnje i drugih zahvata sa štetnim posljedicama. Takođe, definišu
se obaveze za korisnike lovišta u pogledu obezbeđenja prirodnih uslova za opstanak
populacije divljih životinja u sklopu ekološke ravnoteže, saniranja poremećaja u staništu i
veterinarsko-zdravstvene zaštite. Posebnim članom se zabranjuje uzgajanje divljih životinja,
osim u slučaju uzgoja u zoološkim vrtovima i radi spasavanja pojedinih životinjskih vrsta.
Navedene odrebe zakona usklađivane su sa: Direktivom 98/58/EC o zaštiti farmskih
životinja, Regulativom 1/2005 o zaštiti životinja tokom transporta i sličnih operacija sa
amandmanima na Direktive 64/432/EEC i 93/119/EC, Direktivom 93/119/ES o zaštiti
životinja tokom klanja i ubijanja , Direktiva 1999/74/ES o minimalnim standardima za zaštitu
koka nosilja, Direktivom 1999/22/EES o držanju divljih životinja u ZOO vrtovima i
Direktivom 86/609/EES o aproksimaciji zakona, regulativa i administrativnih odredbi
Zemalja članica u vezi sa zaštitom životinja koje se koriste za eksperimente i druge naučne
svrhe. Prilikom usklađivanja RS propisa i politika sa propisima EU, evidentne su poteškoće u
kontekstu još uvijek nedovoljnih administrativnih kapaciteta kako upogledu izrade, tako i
implementacije propisa, kao i nepostojanje prevoda acquis-a novijeg datuma i nedovoljna
edukacija na svim nivoima.
Federacija BiH
U oblasti veterinarstva nema posebnih propisa o dobrobiti životinja vezano za divlje životinje.
Brčko distrikt BiH
U BD BiH ne postoji Zakon o veterinarstvu.
54. Opišite zakonsku osnovu za držanje životinja u zoološkim vrtovima. Da li postoji
sistem inspekcije i izdavanja dozvola za ove vrste ustanova?
Zakonska osnova za držanje životinja u zoološkim vrtovima sadržana je u članku 24. Zakona
o zaštiti i dobrobiti životinja Bosne i Hercegovine460 koji propisuje obaveze posjednika
„Službeni glasnik RS“, broj: 3/10
„Službeni glasnik RS“, broj: 3/10
460
„Službeni glasnik BiH", broj 25/09
458
459
254
životinja u zoološkim vrtovima koje se odnose na osiguranje uvjeta koji jamče da nastambe za
životinje prostorom i opremom zadovoljavaju osnovne potrebe svake životinjske vrste, te
osim zatvorenog još i otvoreni prostor za kretanje, da je životinjama obezbjeđena primjerena
hrana i voda u potrebnim dnevnim količinama, potrebna veterinarska zaštita i liječenje,
humani odnos zaposlenog osoblja prema životinjama i zaštita životinja od posjetitelja.
Također, na osnovu članka 25. stavka (4) Zakona donesen je Pravilnik o uvjetima za
osnivanje i rad zooloških vrtova461, kojim je propisan sistem izdavanja dozvola za rad
zooloških vrtova kao i inspekcijski nadzor, što obavljaju nadležna tijela entiteta. Ova pitanja
uredjuju se i entitetskim i zakonodavstvom BD BiH, što se pojašnjava u nastavku odgovora:
Republika Srpska
Zakonsku osnova za držanje životinja u zoološkim vrtovima, kao i kontrolu zooloških vrtova
u RS čine: Zakon o veterinarstvu u RS462, Zakon o zaštiti i dobrobiti životinja i Pravilniku o
uslovima za osnivanje i rad zooloških vrtova463.
Zakon o zaštiti i dobrobiti životinja ima posebnu cjelinu (Glava VIII - Zaštita životinja u
zoološkim vrtovima, cirkusima i na izložbama u kojoj se određuju opšti i specijalni uslovi za
zoovrtove te uslovi za zaštitu i dobrobit zatočenih životinja, dok se Pravilnikom o uslovima
za osnivanje i rad zooloških vrtova464 detaljno propisuju uslovi zaštite i dobrobiti životinja. U
dodatku ovog Pravilnika nalaze se minimalni ambijentalni uslovi za svaku vrstu eksponata
divljih životinja. Zoološki vrt može započeti obavljati djelatnost na osnovu saglasnosti za
osnivanje zooloških vrtova, propisane članom 27. stava 2. Zakona o zaštiti i dobrobiti
životinja465, koju donosi ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. U Pravilniku o
uslovima za osnivanje i rad zooloških vrtova466 su propisanu uslovi koje zoološki vrt mora
ispuniti za dobijanje navedene saglasnosti. Republička uprava za inspekcijske poslove i
veterinarski inspektori vrše kontrolu zooloških vrtova.
Federacija BiH
Na osnovu Zakona o zaštiti i dobrobiti životinja i Pravilnika o uslovima za osnivanje i rad
zooloških vrtova rješenje o ispunjavanju propisanih uvjeta za zoološke vrtove donosi
federalni ministar poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva. Nadzor nad radom zoološkog vrta
vrši kantonalna veterinarska inspekcija. Zakonom o veterinarstvu467 je takođe propisana
obaveza registracije zooloških vrtova.
55. Da li vaša zemlja ima nacionalni program za šume i nacionalni sistem inventarisanja
šuma?
U BiH ne postoji nacionalni program za šume i nacionalni sistem inventarisanja šuma, a
jedina inventura šuma za područje BiH urađena je u periodu 1964 – 1968 godine. Trenutno se
rade inventure na nivou entiteta, nastavak odgovora daje pojašnjenja.
Republika Srpska
Izrada Šumarskog programa RS, kao osnovnog dokumenta kojim se predviđa učesnički,
sveobuhvatan, međusektorski i trajan proces planiranja, sprovođenja, praćenja i vrednovanja
šumarske politike sa ciljem postizanja održivog gazdovanja šuma svih oblika svojine zajedno
sa akcionim planom za njegovo sprovođenje planirana je za 2013. godinu.
„Službeni glasnik BiH“, broj 27/10
„Službeni glasnik RS“, broj:42/08,6/12
463
„Službeni glasnik RS“, broj 85/10
464
„Službeni glasnik RS“, broj 85/10
465
„Službeni glasnik RS“, broj 111/08
466
„Službeni glasnik RS“, broj 85/10
467
„Službene novine FBiH“, broj 46/00)
461
462
255
Zakonom o šumama468, propisana je obaveza provođenja inventure šuma na velikim
površinama. Pravilnikom o sprovođenju inventure šuma na velikim površinama469, propisan je
način provođenja iste.
Druga inventura šuma na velikim površinama završena je 2012. godine i očekuje se
publikovanje dobijenih rezultata. Sistem inventure šuma na velikim površinama koristi
adekvatno modifikovanu Gaus-Krigerovu mrežu stalnih mjernih tačaka (klastera) 2х2 i
4х4km.
Federacija BiH
U FBiH u toku je izrada Šumarskog programa FBiH i ukoliko se stvore svi potrebni
preduslovi završetak se očekuje sredinom 2013. godine.
Prva inventura šuma za područje BiH je urađena u period 1964 – 1968 godine.
Druga državna inventura šuma na velikim površinama je pri završetku. Prikupljanje podataka
na terenu je završeno krajem 2010. godine, odabrani su i angažirani domaći eksperti koji su
izvršili obradu podataka i tumačenje rezultata i priredili Radnu verziju publikacije za BiH.
Radna verzija publikacije za BiH je završena i u toku je priprema projektnog zadatka za
recenziju i lektorisanje, kao i priprema za konačnu verziju publikacije za BiH. Nakon ovih
aktivnosti, publikacija BiH će biti uređena i pripremljena za štampanje.
Podaci iz inventure šuma pored šumarskih institucija bit će dostupni zainteresovanim iz
drugih sektora i široj javnosti u ograničenom obimu, kako na državnoj tako i na
međunarodnoj razini.
56. Da li postoji sistem za sistematski nadzor stanja šuma (prije svega u odnosu na
efekte novih izazova koje klimatske promjene stvaraju/će vjerovatno stvoriti)?
Sistemski monitoring šuma u odnosu na efekte prirodnih i antropogenih faktora trenutno ne
postoji u BiH.
57. Da li postoji centralizovani sistem za prikupljanje podataka o svim šumskim
požarima? Da li postoji strategija za sprječavanje šumskih požara?
Još uvijek ne postoji strategija za sprječavanje šumskih požara. Na nivou BiH postoje podaci
o svim šumskim pošarima za period 2001 do 2009 (vidjeti tabelu šumskih požara), dok se
podaci za period do avgusta 2012 još uvijek prikupljaju.
Tabela šumskih požara u BiH, za period 2001-2009
Godina
2001.
2002.
2003.
2004.
2005.
2006.
2007.
2008.
2009.
468
469
Šumski požari (štete u EUR)
400
672.507,00
799
1.803.789,50
1242
20.197.378,00
239
1.159.251,00
307
557.986,70
317
1.007.367,00
1558
4.972.111,50
522
2.161.491,00
335
810.665,00
„Službeni glasnik RS“, broj 75/08
„Službeni glasnik RS“, broj 13/09
256
Republika Srpska
U skladu sa Zakonom o šumama i preuzetim međunarodnim obavezama Informacioni sistem
u šumarstvu sastoji se od 14 osnovnih grupa podataka u okviru kojih se nalazi i evidencija o
šumskim požarima propisana Pravilnikom o sadržaju i postupku izrade plana zaštite šuma od
požara470. Prikupljanje podataka o šumskim požarima vrše centri osmatranja, obavještavanja i
uzbunjivanja 121 Republičke uprave civilne zaštite, Vatrogasni savez RS i vatrogasne
jedinice u skladu sa teritorijalnom nadležnošću, Javno preduzeće šumarstva "Šume RS" A.D.
Sokolac i šumska gazdinstva u njegovom sastavu, u skladu sa svojom teritorijalnom
nadležnošću i nadležna služba Ministarstva unutrašnjih poslova RS. Vlada RS svake godine,
na prijedlog Republičke uprave civilne zaštite, donosi Plan aktivnosti u pripremi i provođenju
mjera zaštite i spašavanja od šumskih i drugih požara otvorenog prostora u RS.
Posljednji ovakav plan, koji je usvojen i čija je implementacija trenutno u toku je i Plan
aktivnosti u pripremi i provođenju mjera zaštite i spašavanja od šumskih i drugih požara
otvorenog prostora u RS u 2012. godini471. Radi se o osnovnom dokumentu za koordinaciju i
sprovođenje dodatnih ili posebnih godišnjih zadataka i aktivnosti republičkih organa,
gradova/opština, privrednih društava, drugih pravnih lica i udruženja građana koja sprovode
mjere i zadatke zaštite od požara otvorenog prostora.
Strategija za sprječavanje šumskih požara ne postoji.
58. Molimo opišite opštu politiku i zakonsku osnovu za zaštitu zemljišta, uključujući
odredbe za prepoznavanje i upravljanje zagađenim područjima.
Oblast zaštite zemljišta, uređuje se na nivou entiteta i BD BiH, kako je opisano u nastavku
odgovora:
Republika Srpska
Strategijom razvoja poljoprivrede RS do 2015. godine definisani su prioriteti za zaštitu
poljoprivrednog zemljišta, dok su mjere zaštite poljoprivrednog zemljišta definisane Zakonom
o poljoprivrednom zemljištu.
Strateški cilj u RS je da se zemljište mora koristiti na racionalan i znalački način, a sve u cilju
proizvodnje dovoljnih količina hrane i sirovina za stanovništvo, u cilju održivog razvoja
društva, u cjelini i cilju zaštite životne sredine. Korišćenje, upravljanje i zaštita zemljišta,
važnog prirodnog resursa mora biti usklađeno sa zakonskom regulativom i propisima RS i
BiH, ali isto tako i sa propisima Evropske unije, kao i sa međunarodnim konvencijama, koje
se odnose na ovaj resurs: UNCCD, UNFCCC, UNCBD, Water Convention, Water
Framework Directive...) i vezama između ovih konvencija.
Radi zaštite zemljišta od degradacije (izgradnja naselja, industrijskih postrojenja,
saobraćajnica i drugih infrastrukturnih objekata na zemljištima vrijednijeg boniteta,
površinska eksploatacija različitih sirovinskih materijala, razvoj vodne erozije i klizišta,
prisustvo minsko-eksplozivnih sredstava) definisano je da se moraju primjeniti preventivne
mjere i mjere popravke već degradiranih zemljišta, kroz rekultivaciju i remedijaciju, a sve u
cilju očuvanja zemljišta, prvenstveno vrednijih bonitetnih klasa, za njegovu primarnu
funkciju, a to je proizvodnja hrane i sirovina za stanovništvo.
Zakonom o poljoprivrednom zemljištu uređuju se planiranje, zaštita, uređenje, korišćenje i
raspolaganje poljoprivrednim zemljištem, kao i druga pitanja od značaja za poljoprivredno
zemljište kao dobro od opšteg interesa. Zakonom je definisana zabrana korišćenja obradivog
poljoprivrednog zemljišta u nepoljoprivredne svrhe, zabrana ispuštanja i odlaganja opasnih i
štetnih materija, dekontaminacija i saniranje poljoprivrednog zemljišta i protiverozione mjere,
470
471
„Službeni glasnik RS“, broj 107/09
„Službeni glasnik RS“ broj 16/12
257
kao i utvrđivanje opasnih i štetnih materija u poljoprivrednom zemljištu i vodi za
navodnjavanje. Ispitivanja na osnovu Zakona vrše ovlašćene institucije, a upravni nadzor nad
sprovođenjem Zakona vrši Ministarstvo poljoprovrede, šumarstva i vodoprivrede RS.
Inspekcijski nadzor nad izvršavanjem ovog zakona i podzakonskih propisa donesenih na
osnovu njega obavlja Poljoprivredna inspekcija u sastavu Inspektorata RS i inspektori u
jedinici lokalne samouprave.
Ukupna površina poljoprivrednog zemljišta u RS iznosi 1.251.695 ha, odnosno približno čini
0,85 hektara po stavnovniku, ili 51,2 % od ukupne površine RS.
U Strategiji zaštite prirode RS navodi se da je poljoprivredno zemljište jedan je od strateških
potencijala RS i predstavlja izuzetno značajan resurs i pripada mu primarno mjesto u
prirodnim potencijalima. Zastupljenost u odnosu na nepoljoprivredna zemljišta i strukturna
iskorišćenost je vrlo različita, što je rezultat pripadnosti pojedinih poljoprivrednih površina
različitim morfološkim cjelinama.
Zakon o zaštiti životne sredine , u poglavlju II- Zaštita elemenata životne sredine, definiše da
zaštita zemljišta obuhvata površinu i ispod površinske slojeve zemljišta, formacije stijena i
minerala, kao i njihove prirodne i prelazne oblike i procese, na površini zemljišta ili ispod
površine mogu se vršiti djelatnosti i odlagati materije koje ne zagađuju ili oštećuju zemljište,
u toku realizacije projekta, kao i prije njegovog izvođenja (izgradnja, eksploatacija mineralnih
sirovina itd.), obezbjeđuje se zaštita zemljišta, a nakon završetka djelatnosti koje uključuju
korištenje zemljišta, korisnik mora osigurati obnovu, odnosno razvoj tog područja prema
utvrđenom planu.
Strategijom hemijske bezbjednosti RS od 2012. do 2016. godine kao jedan od strateških
ciljeva definisano je i očuvanje i zaštitu zemljišta. U strategiji su definisane posebne mjere
koje je potrebno sprovesti kako bi se postigli definisani ciljevi, kao i nosioci planiranih
aktivnosti.
Strategija razvoja energetike RS do 2030. godine iz 2012. godine takođe usmjerava zakonske,
institucionalne, organizacione, ekonomske i tehnološke procese u RS u pravcu postizanja
savremenih standarda upravljanja energetskim sektorom i organizacije otvorenog tržišta
energije uz obaveznu zaštitu okoline, pa i zemljišta.
Zakonom o rudarstva RS propisana je rekultivacija zemljišta na kojem se odvija rudarska
djelatnost, a sastavni dio rudarskih projekata je i projekat rekultivacije.
Takođe, članom 48. Zakona o geološkim istraživanjima472 propisano je da nakon završetka ili
obustavljanja istražnih radova, nosilac odobrenja za istraživanje je dužan zemljište oštećeno
istraživanjima osposobiti za korišćenje. Inspektorat provjerava da li se eksploatacija
mineralnih sirovina odvija u skladu sa odobrenim rudarskim projektima.
Federacija BiH
Prema Strategiji zaštite okoliša FBiH 2008-2018. problemi vezani za zaštitu i unapređenje
kvaliteta zemljišta veoma su raznovrsni i kompleksni, a prema uzrocima možemo ih svrstati u
nekoliko grupa:
1. neracionalno upravljanje zemljištem, odnosno nemogućnost uspostave integralnog
sistema održivog upravljanja zemljištem;
2. nepostojanje sistematskog praćenja kvaliteta zemljišta – monitoringa;
3. neadekvatne proizvodne prakse koje nisu prilagođene prirodnim karakteristikama
zemljišta u BiH;
4. nizak nivo javne i političke svjesti.
472
„Službeni glasnik RS“, br oj 51/04,75/10
258
Prema Strategiji zaštite okoliša FBiH 2008 – 2018. i njenom akcionom planu operativni
ciljevi unapređenja kvaliteta zemljišta su:
1. Stvoriti osnovu za skladan i prostorno uravnotežen socio – ekonomski razvoj;
 Ojačati regulatorni okvir neophodan za uspostavu integralnog sistema upravljanja
zemljištem (ISUZ)
 Ojačati i uspostaviti institucionalni okvir neophodan za provođenje regulative i
funkcioniranje ISUZ
 Doprinjeti razvoju ruralnih oblasti
2. Minimiziranje/otklanjanje rizika po ljudsko zdravlje, biodiverzitet, prirodno i graditeljsko
naslijeđe;
 Identificiranje i pračenje rizika po ljudsko zdravlje, biodiverzitet, prirodno i
graditeljsko naslijeđe
 Unapređenje kvaliteta zemljišta vračanjem funkcije degradiranog zemljišta ili
minimiziranje uticaja
3. Senzibiliranje i jačanje kapaciteta lokalne i ekspertske zajednice.
 Senzibiliranje javnosti o značaju neekonomskih funkcija zemljišta
 Jačanje kapaciteta, ekspertske i lokalne zajednice
Zemljišna politika u FBiH definisana je Zakonom o poljoprivrednom zemljištu473, u poglavlju
IV. Zaštita poljoprivrednog zemljišta što podrazumjeva sistem mjera prevencije i sanacije
kojima se omogućava sprečavanje neželjenih stanja i uklanjanje evidentnih oštećenja nastalih
na poljoprivrednom zemljištu.
59. Ima li vaša zemlja sistem za nadzor zemljišta? Ukoliko ima, navedite detalje (npr.
parametre koji se razmatraju, učestalost kontrola, itd.).
Na nivou BiH ne postoji jedinstven sistem za nadzor zemljišta. Oblast zaštite zemljišta
definira se na nivou entiteta i BD, a sukladno objašnjenjima datim u nastavku odgovora.
Republika Srpska
RS nema uspostavljen jedinstven sistem za nadzor zemljišta.
Praćenje stanja poljoprivrednog zemljišta na području RS u prethodnom periodu vršeno je
kroz realizaciju projekata od strane Poljoprivrednog instituta RS, i to: Ispitivanje sadržaja
ostataka pesticida i nitrata u drenažnim vodama poljoprivrednog zemljišta (2009),
Identifikacija i izrada baze podataka glavnih zagađivača zemljišta u okviru izrade trajnog
monitoringa zagađenja poljoprivrednog zemljišta RS (2009), Utvrđivanje početrnog stanja
zagađenja zemljišta kao preduslova za uvođenje trajnog monitoringa zagađenja zemljišta u
RS (2010-2011.). Implementacija navedenih projekata predstavlja inicijalnu fazu, na osnovu
koje će se formirati zonalni raspored osjetljivih područja, neophodnih za monitoring
zagađenja poljoprivrednog zemljišta.
Zakonom o poljoprivrednom zemljištu, u okviru poglavlja III ( čl. 18. st 1.) definisano je da
se ispitivanje poljoprivrednog zemljišta i vode za navodnjavanje radi utvrđivanja prisutnih
količina opasnih i štetnih materija vrši prema Programu koji donosi Ministarstvo.Program još
uvijek nije donesen jer je za izradu istog neophodno prethodno uspostavljanje procedura za
ispitivanje opasnih, štetnih materija, kao i rezidua pesticida u poljoprivrednom zemljištu, što
je uslovljeno izradom podzakonskih akata (navedenih u odgovoru na prethodno pitanje).
473
„Službene novine FBiH“, broj 52/09
259
Federacija BiH
Za FBiH sistem za nadzor zemljišta provodi Federalni agro-pedološki zavod.
FBiH je uradila Monitoring poljoprivrednog zemljišta koji je proveden u periodu 2008-2011.
godina s tim da su istražni radovi obavljeni u 2008., 2009. i 2010. godini, gdje su praćena
osnovna hemijska svojstva tla, sadržaj ukupnih oblika teških metala i sadržaj organskih
polutanata. Monitoringom zemljišta u FBiH obuhvaćeno je 260 lokacija koje su definisane
mrežom u Gauss-Krigerovoj projekciji, pravougaonog rasporeda gdje je svaka tačka od druge
udaljena oko 10 km. Za ove potrebe korištene su topografske karte M1:25.000, satelitski i
orto-foto snimci.
Informacijski sustav poljoprivrednog zemljišta predstavlja bazu podataka koja ima svoj ulaz,
dakle opskrbu informacijama i izlaz, odnosno korištenje tih informacija za različite potrebe.
Naravno da je unaprijed potrebno imati jasne principe opskrbe sustava informacijama i to
onima koje predstavljaju već raspoloživi fond i onima koje će se prikupljati u budućnosti,
ranije navedenim monitoringom i drugim pedološkim istraživanjima za razne svrhe. Isto tako,
unaprijed moraju biti jasni principi korištenja informacija i uvjeti za to korištenje.
Korisnici informacijskog sustava, posebno podataka prikupljenih monitoringom jesu razne
međunarodne komisije i organizacije, kao što su: Savjet ministarstava za zaštitu okoliša,
Komisija Europske Unije, Međunarodna banka za obnovu i razvoj (IBRD), Europska banka
(ECB),Program UN-a za okoliš (UNEP), Organizacija UN-a za obrazovanje, znanost i kulturu
(UNESCO), Organizacija UN-a za hranu i poljoprivredu (FAO), FAO/ECE, nevladine
organizacije (NGO), Svjetska zdravstvena organizacija (WHO), Organizacija za ekonomsku
suradnju i razvoj (OECD), PHARE i dr. U okviru tehničke pomoći Evropske Unije
implementacijom IPA 2007 projekta „Jačanje i harmonizacija informacionog sistema u
poljoprivredi i ruralnom sektoru BiH (BiH AIS)“, započete su aktivnosti na razvoju sistema
uzimanja uzoraka za potrebe razvoja pouzdane osnove za poljoprivrednu statistiku. Cilj
provođenja projekta je stvaranje pouzdane tehničke osnove za prikupljanje podataka koji bi se
koristili za potrebe poljoprivrednih statistika koje su osnova za planiranje poljoprivrednih
politika i mjera podrške u poljoprivredi. U ovom trenutku u BiH ne raspolažemo pouzdanim,
kvalitetnim statističkim podacima, posebno onim u oblasti upravljanja i korištenja
poljoprivrednog zemljišta.
Zakonom o poljoprivrednom zemljištu474 i podzakonskim propisima na entitetskom nivou
uređena su pitanja upravljanja, zaštite, korištenja, uređenja, raspolaganja, nadzor i ostala
značajna pitanja koja se odnose na poljoprivredno zemljište FBiH. Zakonom su podijeljene
nadležnosti nadzora i ovlaštenja federalne i kantonalne poljoprivredne inspekcije.
U skladu sa Zakonom o poljoprivrednom zemljištu federalna poljoprivredna inspekcija u
provedbi inspekcijskog nadzora ovlaštena je kontrolirati:
 vođenje propisanih službenih evidencija o poljoprivrednom zemljištu,
 izdavanje poljoprivredne saglasnosti za promjenu namjene poljoprivrednog zemljišta,
 uvjete i način korištenja sredstava ostvarenih po osnovu promjene namjene, zakupa i
koncesije na poljoprivrednom zemljištu,
 izdata rješenja o oslobađanju plaćanja naknade za promjenu namjene poljoprivrednog
zemljišta,
 ugovore o zakupu i davanju koncesije na poljoprivredno zemljište u vlasništvu države,
 način raspolaganja poljoprivrednim zemljištem u vlasništvu države,
 donošenje dugoročnog programa korištenja zemljišta od strane korisnika poljoprivrednog
zemljišta u vlasništvu države,
474
„Službene novine FBiH“, broj 52/09
260

rad Federalnog zavoda po pitanjima obavljanja poslova i zadataka koji su mu povjereni
ovim Zakonom.
Kantonalna poljoprivredna inspekcija ovlaštena je i obavezna provoditi kontrolu nad svim
poslovima, osim onim datim u nadležnost federalne poljoprivredne inspekcije, a naročito:
 da li se obradivo poljoprivredno zemljište obrađuje ne umanjujući njegovu vrijednost;
 kontrolisati postupak i radnje pravnih lica koja obavljaju sistemsku kontrolu plodnosti tla,
 zaštitu zemljišta od onečišćenja štetnim i opasnim materijama;
 kontrolisati kvalitet mineralnih gnojiva i organskih gnojiva i supstrata za poboljšanje
plodnosti tla;
 korištenje poljoprivrednog zemljišta u nepoljoprivredne svrhe;
 provođenje propisanih agrotehničkih mjera;
 održavanje dugogodišnjih zasada i višegodišnjih kultura podignutih radi zaštite od erozije;
 promjenu namjene poljoprivrednog zemljišta;
 namjensko korištenje sredstava prikupljenih na osnovu Zakona o poljoprivrednom
zemljištu koja idu u budžete kantonâ i opština;
 raspolaganje i korištenje poljoprivrednog zemljišta u vlasništvu države;
 kontrola provođenja mjera, propisanih Zakonom o poljoprivrednom zemljištu, za
ispitivanje dozvoljenih štetnih i opasnih materija u tlu i vodi za navodnjavanje, kao i
ispitivanje plodnosti tla;
 način i uvjete korištenja pašnjaka i pojilišta;
 kontrolu evidencije o poljoprivrednom zemljištu koje su opštinski organi u obavezi voditi.
Federalna i kantonalna poljoprivredna inspekcija u provedbi inspekcijskog nadzora u skladu
sa Zakonom o poljoprivrednom zemljištu, Zakonom o inspekcijama u FBiH i Zakona o
prekršajima poduzima zakonom propisane mjere, donosi rješenja o otklanjanju nedostataka i u
slučaju učinjenog prekršaja podnosi zahtjev za pokretanje prekršajnog postupka.
Za učinjene prekršaje predviđene su novčane kazne u rasponu od 5.000,00 – 15.000,00 KM za
pravna lica i 500,00 – 1.500,00 KM za fizička lica (pojedince).
U FBiH trenutno postoji 5 federalnih poljoprivrednih inspektora i na nivou kantona djeluje
ukupno 20 kantonalnih poljoprivrednih inspektora.
Radi očuvanja, namjenskog i racionalnog korištenja poljoprivrednog zemljišta, sprečavanja
korištenja u nepoljoprivredne svrhe, proizvodnje zdravstveno ispravne hrane, zaštite zdravlja
ljudi, životinjskog i bijnog svijeta, nesmetanog korištenja i zaštite okoliša, Zakonom o
poljoprivrednom zemljištu propisane su mjere zemljišne politike.
Mjerama zemljišne politike utiče se na namjensko i racionalno gospodarenje poljoprivrednim
zemljištem kao dobrom od općeg interesa za FBiH, kantone i općine u skladu sa važećim
propisima i uz sistemsku zaštitu okoliša. Mjere zemljišne politike provodi Federalno
ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva i nadležna kantonalna ministarstva, u
saradnji sa Federalnim zavodom za agropedologiju, kao i naučno-stručnim institucijama iz
oblasti poljoprivrede.
U okviru mjera zemljišne politike predviđeno je donošenje Strategije, Programa gospodarenja
i Projekta višenamjenskog vrednovanja poljoprivrednog zemljišta na nivou FBiH, kantona i
općina, zemljišni monitoring, odnosno praćenje stanja i promjena na zemljištu i u zemljištu,
kao i uspostavljanje zemljišno-informacionog sistema. Zemljišno-informacioni sistem FBiH
je sistem evidencija i praćenja stanja poljoprivrednog zemljišta koji se uspostavlja i vodi u
Federalnom ministarstvu poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva i Federalnom zavodu za
agropedologiju. Ispitivanje poljoprivrednog zemljišta u cilju utvrđivanja količine štetnih i
261
opasnih materija u zemljištu vrši se prema programu koji donosi kantonalno ministarstvo
poljoprivrede, dok je ispitivanje plodnosti zemljišta u obavezi vlasnika/korisnika obradivog
poljoprivrednog zemljišta (od 1 do 4 katastarske klase), svake pete godine. Kantonalno
ministarstvo u obavezi je dostavljati podatke o izvršenim ispitivanjima poljoprivrednog
zemljišta Federalnom ministarstvu radi uvođenja u sistem evidencije i praćenja stanja
poljoprivrednog zemljišta. Podzakonskim propisima definisane su dozvoljene količine štetnih
i opasnih materija u poljoprivrednom zemljištu, način ispitivanja, kao i metodologija za
praćenje stanja poljoprivrednog zemljišta, program sistemskog praćenja kvalitete zemljišta,
način izrade remedijacionih programa i drugo.
Županija zapadnohercegovačka
Nadzor zemljišta se vrši na temelju odredbi Zakona o poljoprivrednom zemljištu FBiH.
Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva donijelo sljedeće pravilnike:
1. Pravilnik o utvrđivanju dozvoljenih količina štetnih opasnih tvari u zemljištu i metode
njihovog ispitivanja475
2. Pravilnik o uvjetima koje moraju ispunjavati naučno-stručne institucije i laboratoriji za
vršenje poslova izrade projekata, te mjerenja i ispitivanja zemljišta476
3. Pravilnik o metodologiji praćenja stanja poljoprivrednog zemljišta477
Lista parametara obuhvata podatke i informacije koji se prikupljaju na mjestima uzorkovanja
zemljišta. Prilikom izbora parametara uzimaju se u obzir oni parametri koji mogu dostići
vrijednosti koje mogu izazvati značajan rizik po ljudsko zdravlje i životnu sredinu.
Vremenska dinamika uzorkovanja zemljišta, analiza uzoraka, obrada i prikaz podataka zavisi
od postojanosti analiziranih parametara, njihovih oblika i koncentracija u životnoj sredini, te
se utvrđuju parametri sa godišnjom, trogodišnjom i petogodišnjom dinamikom mjerenja.
Srednje-bosanski kanton
Zakon o poljoprivrednom zemljištu FBiH definiše nadzor nad poljoprivrednim zemljištem.
Posmatra se očuvanje, namjensko korištenje, povećanje proizvodne sposobnosti, usklađivanje
interesa subjekata, evidencija o zapuštenom poljoprivrednom zemljištu, evidencija o pretvorbi
poljoprivrednog u građevinsko zemljište i evidencija o rekultivaciji zapuštenog zemljišta.
Zeničko-dobojski kanton
Zakonom o poljoprivrednom zemljištu FBiH utvrđuju se definicije, osnovna načela i
upravljanje, zaštita, korištenje i uređenje, raspolaganje, evidencije i ostala pitanja koja se
odnose na poljoprivredno zemljište. Poljoprivredno zemljište Zakon definira kao prirodno
bogatstvo i dobro od općeg interesa koje uživa posebnu zaštitu i koristi se za poljoprivrednu
proizvodnju i ne može se koristiti za druge svrhe osim u slučajevima i pod uvjetima
utvrđenim ovim Zakonom. Promjena namjene poljoprivrednog zemljišta provodi se u skladu
sa planovima prostornog uređenja i aktima određenih citiranim Zakonom. Poljoprivredno
zemljište može se početi koristiti u nepoljoprivredne svrhe samo uz saglasnost kantonalnog
ministarstva i nakon uplate naknade propisane Zakonom o poljoprivrednom zemljištu.
Skupština Zeničko-dobojskog kantona je 13.09.2006. godine donijela Odluku o korištenju
sredstava prikupljenih od naknada za promjenu namjene poljoprivrednog zemljišta, kojom se
reguliše način korištenja ovih namjenskih sredstava. U skladu sa Zakonom o poljoprivrednom
zemljištu, u martu 2011. godine, za potrebe Kantona, Poljoprivredno-prehrambeni fakultet iz
Sarajeva je uradio Studiju upotrebne vrijednosti zemljišta za područje Zeničko-dobojskog
„Službene novine FBiH“, broj 72/09
„ Službene novine FBiH“, broj 39/10
477
„ Službene novine FBiH“, broj 38/11
475
476
262
kantona, kojom su provedena istraživanja o fizičkim i hemijskim karakteristikama zemljišta,
te sadržaj teških metala u zemljištu. Naprijed pomenuti dokumenti čine osnovu sistema
nadzora poljoprivrednog zemljišta u Kantonu, s tim da se u proteklom periodu kontinuirano
provodio nadzor nad promjenom namjene poljoprivrednog zemljišta, a širi monitoring će se
provoditi od 2013. godine s obzirom da je Programom Vlade planirano da se do kraja 2012.
godine obezbijedi oprema za ove namjene. Članom 44. Zakona o šumama478 i članom 34.
Uredbe o šumama479 propisano je da je Kantonalna uprava za šumarstvo dužna Federalnoj
upravi za šumarstvo dostaviti katastar državnih i privatnih šuma i šumskog zemljišta,
najkasnije do 31. marta tekuće godine za prethodnu godinu sa evidentiranim svim
promjenama u toku godine. Katastar državnih i privatnih šuma i šumskog zemljišta vodi se na
propisanim obrascima u koje se unose podaci o svim promjenama površinama po
kategorijama šuma. Također, u katastar šuma unose se i podaci o površinama šuma i šumskog
zemljišta, koje su kupljene, na osnovu objavljenog javnog poziva za prikupljanje ponuda, a
shodno Programu utroška namjenskih sredstava iz oblasti šumarstva u kojem se planiraju
sredstva za ovu namjenu prikupljena na osnovu prevođenja šumskog zemljišta drugoj namjeni
(krčenje šume), proglašenja zaštitnih šuma i šumskog zemljišta, uspostave prava služnosti,
zakupa i sl. Poslove inspekcijskog nadzora nad provođenjem odredbi Zakona o
poljoprivrednom zemljištu480 vrše federalni i kantonalni poljoprivredni inspektori.
Programom rada i mjesečnim planovima rada određuju se poslovi, zadaci i broj inspekcijskih
kontrola. Učestalost kontrola zavisi i od podnešenih predstavki odnosno zahtjeva raznih
pravnih i fizičkih lica za izvršenje inspekcijskog nadzora u vezi zaštite određenih njihovih
prava ili prijavljivanja određenih nezakonitih radnji i ponašanja na terenu.
Bosansko-podrinjski kanton
U Bosansko-podrinjskom kantonu Goražde nema ovlaštene laboratorije u kojoj bi se vršila
kontrola zemljišta. Federalni zavod za poljoprivredu i Agromediteranski zavod Mostar vrše
ispitivanje zemljišta, te se po potrebi angažuju za obavljanje ove vrste poslova i u našem
Kantonu. U Kantonalnoj upravi za inspekcijske poslove postoji poljoprivredna inspekcija u
čijoj nadležnosti je i ova oblast.
Unsko-sanski kanton
Na području Unsko – sanskog kantona ne postoji sistem nadzora zemljišta.
F. Kontrola industrijskog zagađenja i upravljanje rizikom
60. Koje su glavne odlike propisa koji se odnose na izdavanje dozvola industrijskim
postrojenjima vezano za emisiju zagađujućih materija u vazduh, vodu i zemljište?
Postoji li sistem izdavanja dozvola koji se zasniva na Integrisanom sprječavanju i
kontroli zagađenja (IPPC)?) Koliko IPPC postrojenja postoji? Koje aktivnosti nadzora,
sprovođenja i izvještavanja se preduzimaju vezano za date propise?
U BiH se još uvijek ne primjenjuje sistem izdavanja ekoloških dozvola koji se zasniva na
Integrisanom sprječavanju i kontroli zagađenja (IPPC). Projektom finansiranom od strane EU,
definirano je da u BiH postoji 135 IPPC postrojenja. Izdavanje dozvola vrši se na entitetskom,
nivou BD-a, te na kantonalnom nivou u FBiH. Odgovori na ova pitanja, za entitetski i nivo
BD-a, dati su u nastavku odgovora.
„Službene novine FBiH“, broj 20/02
„Službene novine FBiH“, broj 83/09, 26/10, 33/10, 38/10 i 60/11
480
„Službene novine FBiH“, broj: 52/09
478
479
263
Republika Srpska
Podzakonski akti koji definišu ovu oblast, a u skladu sa nadležnostima Ministarstva za
prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS se odnose na izdavanje dozvola
industrijskim postrojenjima vezano za emisiju zagađujućih materija u vazduh. Uredbom o
graničnim vrijednostima emisije zagađujućih materija u vazduh481 definišu se granične
vrijednosti emisija zagađujućih materija u vazduh iz industrijskih stacionarnih izvora
zagađivanja neorganskih zagađivača, kancerogenih polutanata i organskih polutanata.
Prema ovoj uredbi, postojeći pogoni ne smiju prekoračiti utvrđene granične vrijednosti nakon
01.01.2008. godine, a u izuzetnim slučajevima više vrijednosti se mogu primjenjivati
najkasnije do 01. 01. 2012. godine i to pod uslovom da ne postoje tehno-ekonomski uslovi za
ograničenje. Takođe, istom uredbom su definisane granične vrijednosti emisije iz specifičnih
industrijskih grana. Uredbom su definisane granične vrijednosti emisija iz specifičnih
industrijskih grana, i to za: proizvodnju ili topljenje mješavina bitumena sa mineralnim
materijama, kod postrojenja za dobijanje sirovih obojenih metala, a granične vrijednosti iz
pogona za pečenje ili sinterovanje metalne rude, emisije za visoke peći, za proizvodnju
cementnog klinkera i proizvodnju celuloze iz drveta ili drugih vlaknastih materijala, iskazane
su u tabelama. U RS-u je u primjeni ekološka dozvola koja definiše granične vrijednosti
emisija u vazduh, vodu i zemljište kao i uslove za ispuštanje istih. Utvrđivanje graničnih
vrijednosti za površinske i podzemne vode nije u nadležnosti ovog Ministarstva.
Postoji li sistem izdavanja dozvola koji se zasniva na Integrisanom sprječavanju i kontroli
zagađenja (IPPC)?)
U RS-u nije u primjeni IPPC (integrisana dozvola) dozvola, već se primenjuju posebne
dozvole koje se izdaju od strane nadležnih resora-Ministarstava, kako za vode tako i za
upotrebu i korišćenje zemljišta. Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinu i ekologiju u
svojoj nadležnosti je izvršilo djelimičnu transpoziciju IPPC direktiva kroz Ekološku dozvolu.
Postupak izdavanja ekološke dozvole je definisan Zakonom o zaštiti životne sredine poglavlje 8 - „Izdavanje ekoloških dozvola i sprečavanje nesreća velikih razmjera“, od člana
80 do110. Poglavljem „Izdavanje ekoloških dozvola i sprečavanje nesreća velikih razmjera“
definisano je da se ekološkom dozvolom propisuju pravila za sprečavanje ili smanjenje
emisija u vazduh, vodu i zemljište i sprečavanje stvaranja otpada, da bi se ostvario visok nivo
zaštite životne sredine kao cjeline i utvrđena je obaveza posjedovanja ekološke dozvole za
postrojenja propisana podzakonskim aktom koji će donijeti ministar nadležan za zaštitu
životne sredine, kao i mogućnost sjedinjenja uslova za više postrojenja u jednoj ekološkoj
dozvoli.
Zakonom su propisane opšte obaveze odgovornog lica postrojenja koje se moraju ispuniti
tokom izgradnje, rada i prestanka rada postrojenja, a u cilju postizanja standarda kvaliteta
životne sredine, minimiziranja prekograničnog zagađenja i efikasne zaštite životne sredine.
Posebno je značajna odredba člana 88. koja propisuje učešće javnosti prilikom izdavanja
ekološke dozvole koja može, u roku od 30 dana od dana obavještenja javnosti o podnesenom
zahtjevu u jednom od dnevnih listova u RS-u, podnijeti nadležnom organu mišljenje o
zahtjevu za izdavanje ekološke dozvole i priloženoj dokumentaciji. Zakonom su propisani
rokovi za izdavanje ekološke dozvole, sadržaj ekološke dozvole, obavezu nadležnog organa
da obavještava javnost o izdatoj dozvoli, kao i uslovi za odbijanje zahtjeva za izdavanje
ekološke dozvole. Određena je obaveza za postrojenja da posredstvom odgovornog lica
obavljaju monitoring emisija i obezbjeđuju meteorološka mjerenja, zatim učestalost
monitoringa, obavještavanje o rezultatima mjerenja, kao i postizanje standarda kvalitete
481
„Službeni glasnik RS“ broj 39/07
264
životne sredine posredstvom mjera propisanih ekološkom dozvolom. Propisan je postupak
redovne revizije i obnavljanja i vanredne revizije izdatih ekoloških dozvola, utvrđena je
obaveza odgovornog lica postrojenja da ukoliko planira promjenu prirode ili funkcionisanja
postrojenja, proširenje postrojenja koje može uticati na životnu sredinu ili namjerava
prestanak rada postrojenja, da o tome obavijesti organ nadležan za izdavanje ekološke
dozvole. Zakonski je definisana procedura i obaveze nadležnih organa u slučajevima kada se
utvrdi da rad nekog postrojenja može da izazove značajne negativne posljedice na životnu
sredinu drugog entiteta, BD BiH ili druge države, odnosno da postrojenje može imati
negativan uticaj na životnu sredinu na području RS-a, a postupak izdavanja dozvole se
sprovodi u drugoj državi ili entitetu ili BD BiH, kao i izuzetke od primjene. Propisano je
uspostavljanje i obaveza ministarstva nadležnog za zaštitu životne sredine da vodi registre
izdatih ekoloških dozvola i ispuštanja i prenosa zagađujućih materija.
Propisane su obaveze odgovornog lica postrojenja koje može izazvati nesreće velikih
razmjera i to: obaveza preduzimanja svih potrebnih mjera za sprečavanje nesreća, obaveza
dostavljanja Ministarstvu potrebnih podataka, dužnost izrade plana sprečavanja nesreća
velikih razmjera, zatim izrade Izvještaja o bezbjednosti, unutrašnjih i spoljašnjih planova
intervencije, kao i ulogu Ministarstva u obezbjeđivanju informacija o postrojenjima koja
mogu izazvati nesreće velikih razmjera. Propisano je da se ciljevi sprečavanja nesreća velikih
razmjera i ograničavanja njihovih posljedica uzimaju u obzir pri izradi planova prostornog
uređenja, a posebno prilikom određivanja lokacija za nova postrojenja, kao i obaveza
odgovornog lica da čim podaci budu dostupni, obavijesti organ nadležan za izdavanje
ekološke dozvole i organ nadležan za inspekcijski nadzor o nesreći velikih razmjera, o čemu
je organ za izdavanje ekološke dozvole dužan da vodi evidenciju.
Koliko IPPC postrojenja postoji? Koje aktivnosti nadzora, sprovođenja i izvještavanja se
preduzimaju vezano za date propise?
Uredba o postrojenjima koja mogu biti izgrađena i puštena u rad samo ukoliko imaju
ekološku dozvolu482 definiše vrstu i karakteristike IPPC postrojenja. U pogledu nadzora,
sprovođenja i izveštavanja vezana za IPPC postrojenja, Zakon o zaštiti životne sredine je
definisao nadzor i kontrolu nad sprovođenjem određenih mjera koje su definisane kroz
ekološku dozvolu. Ministarstvo prostornog uređenja, građevinarstva i ekologije RS vrši
takođe, upravni nadzor nad primjenom odredbi Zakona o zaštiti životne sredine kao i propisa
donesenih na osnovu njega. U sprovođenju inspekcijskog nadzora nadležnim inspektorima,
pored opštih ovlaštenja propisanih zakonom kojim se uređuje oblast inspekcija propisana su i
ostala ovlašćenja u članu 131. U Ministarstvu prostornog uređenja, građevinarstva i ekologije
RS formiran je Registar o postrojenjima tzv. „katastar zagađivača“ i donesen je Pravilnik o
metodologiji i načinu vođenja registra postrojenja i zagađivača483, na osnovu kojeg se vrši
prikupljanje i obrada podataka od strane individualnih zagađivača.
Federacija BiH
Glavne karakteristike propisa koji se odnose na izdavanje dozvola industrijskim postrojenjima
vezano za emisiju zagađujućih materija u vazduh, vodu i zemljište je da su obavezujuće za
sve IPPC pogone. Sistem izdavanja dozvola koji se zasniva na Integriranom sprječavanju i
kontroli zagađenja (IPPC) djelomično postoji u FBiH. Postojeći Zakon o zaštiti okoliša 484 i
Zakon o izmjenama i dopunama zakona o zaštiti okoliša485 sadrže cca 50% IPPC Direktive.
Integralnost postupka izdavanja okolišne dozvole se postiže provođenjem odredbi seta
„Službeni glasnik RS“ broj. 7/06
„Službeni glasnik RS“ broj 92/07
484
“Službene novine FBiH” broj 33/03
485
“Službene novine FBiH” broj 38/09
482
483
265
okolišnih zakona i Zakona o vodama486, koji propisuju da se izdavanje okolišne dozvole ne
može okončati bez vodnog akta. Trenutno je u izradi novi federalni Zakon o zaštiti okoliša
koji je usaglašen u potpunosti sa IPPC direktivom, odnosno koji će izvršiti transponiranje
odredbi nove direktive o industrijskim emisijama-IED. U toku je uspostavlja registra
zagađivača. U FBiH je do sada izdato više od 100 okolišnih dozvola za IPPC postrojenja.
Provođenje nadzora i izvještavanje je propisano svakom okolišnom dozvolom, a provodi se
putem neovisne institucije Federalne uprave za inspekcijske poslove, temeljem člana 88,
poglavlje XII, NADZOR, Zakona o zaštiti okoliša487 i Zakon o izmjenama i dopunama
Zakona o zaštiti okoliša488. Dok je članom 69 propisano da dozvola sadrži uslove koji se
odnose između ostalog i na zahtjeve za monitoring emisija, kao i način, učestalost i obim
podataka sadržanih u izvještaju koji se dostavlja nadležnom organu.
Izdavanje dozvola industrijskim postrojenjima vezano za emisiju zagađujućih materija u
vazduh, vodu i zemljište u potpunosti reguliše Zakon o zaštiti okoliša489 i Zakon o
prostornom planiranju i korištenju zemljišta na nivou FBiH,490 kao i pravilnici i uredba
(Pravilnik o pogonima i postrojenjima za koje je obavezna procjena uticaja na okoliš i
pogonima i postrojenjima koji mogu biti izrađeni i pušteni u rad samo ako imaju okolinsku
dozvolu,491 Pravilnik o donošenju najboljih raspoloživih tehnika kojima se postižu standardi
kvalitete okoliša492, Uredba o građevinama i zahvatima od značaja za FBiH i građevinama,
djelatnostima i zahvatima koji mogu u znatnoj mjeri uticati na okoliš, život i zdravlje ljudi
FBiH i šire). U nekim kantonima je to definiranmo na slijedeći način:
Hercegovačko-neretvanska županija
U Hercegovačko-neretvanskoj županiji izdavanje dozvola industrijskim postrojenjima vezano
za emisiju zagađujućih materija u vazduh, vodu i zemljište reugilsano je Zakonom o zaštiti
okoliša493 i Pravilnikom o djelatnostima, pogonima i postrojenjima koji mogu biti izgrađeni i
pušteni u rad samo ako imaju okolišno dopuštenje494.
Županija Posavska
Prilikom izdavanja dozvola postrojenjima vezano uz emisiju zagađujućih materijala institucije
Županije Posavske primjenjuju propise donesene na nivou FBiH.
Brčko distrikt BiH
Popis pogona i postrojenja koji mogu biti izgrađeni i pušteni u rad samo ako imaju ekološku
dozvolu. Još uvijek nije uspostavljen sistem IPPC-dozvola. U BD-u postoji 6 IPPC
postrojenja. Postoji inspekcijski nadzor.
61. Koje su glavne odlike propisa koji se odnose na emisije industrijskih polutanata u
vazduh, vodu i zemljište, a posebno emisije iz velikih kotlovskih postrojenja (snage iznad
50 MWh)?
Ova oblast se reguliše entitetskim i zakonodavstvom BD BiH, na način kako je pojašnjeno u
nastavku odgovora.
“Službene novine FBiH” broj 70/06
“Službene novine FBiH” broj 33/03
488
“Službene novine FBiH” broj 38/09
489
“Službene novine FBiH” broj 33/03
490
“Službene novine FBiH” broj 2/06, 72/07, 32/08, 4/10, 13/10 i 45/10
491
“Službene novine FBiH” broj 19/04
492
“Službene novine FBiH” broj 92/07
493
Narodne novine Hercegovačko-neretvanska županija, broj 6/12
494
Narodne novine Hercegovačko-neretvanska županija/K, broj: 1/05
486
487
266
Republika Srpska
Za navedena postrojenja primjenjuje se Pravilnik o graničnim vrijednostima emisije u vazduh
iz postrojenja za sagorevanje495 i Uredba o graničnim vrijednostima emisija zagađujućih
materija u vazduh iz industrijskih stacionarnih izvora zagađivanja,496 i to od:
a) Neorganskih zagađivača
b) Kancerogenih polutanata
c) Organskih polutanata
Pravilnik o graničnim vrijednostima emisije u vazduh iz postrojenja za sagorevanje uređuje
granične vrijednosti zagađujuće materije u vazduh iz postrojenja za sagorevanje fosilnih
goriva (čvrsta, tečna ili gasovita) i to za:
1. postrojenja u kojima se produkti sagorijevanja koriste neposredno za zagrijavanje,
sušenje ili neku drugu vrstu tretiranja predmeta ili materijala, npr. peći za ponovno
zagrijavanje, peći za tretiranje toplotom,
2. postrojenja za naknadno sagorijevanje, tj. bilo koji tehnički uređaj projektovan za
prečišćavanje otpadnih gasova putem sagorijevanja koji ne funkcioniše kao nezavisno
postrojenje za sagorijevanje,
3. pogone za regeneraciju katalizatora za katalizaciju procesa krekovanja,
4. pogone za konverziju sumporvodonika u sumpor,
5. reaktore koji se koriste u hemijskoj industriji,
6. koksne peći,
7. kaupere.
Odredbe ovog pravilnika ne primjenju se na postrojenja koja imaju pogon na dizel, benzin i
gasne motore ili gasne turbine, bez obzira na gorivo koje se koristi.
Emisija SO2 iz novih postrojenja na ugalj toplotne snage između 50 i 300 MW se određuje
linearnom interpolacijom vrijednosti definisanih ovim Pravilnikom.
Emisija SO2 iz novih postrojenja na tečno gorivo toplotne snage 50 do 300 MW ograničava se
na 1700 mg/m3.
Granične vrijednosti emisije za NOx, za nova postrojenja toplotne snage iznad 50 MW iznose:
Granična vrijednost (mg/m3)
650
Vrsta goriva
Čvrsta goriva uopšte
Čvrsto sa manje od 10%
Isparljivih jedinjenja
Tečna
Gasovita
1300
450
350
Granične vrijednosti emisije čvrstih čestica za nova postrojenja snage iznad 50 MW iznose:
Vrsta goriva
Čvrsta
Toplotni kapacitet MW
>500
<500
Tečna (1)
Gasovita
sva postrojenja
sva postrojenja
Granična vrijednost (mg/m3)
50
100
50
5 po pravilu;
10 za gas iz visokih peći:
50 za gasove proizvedene u industriji čelika koji
se mogu koristiti i drugdje.
„Službeni glasnik RS“ broj 39/005
„Službeni glasnik RS“ broj 39/05
495
496
267
Federacija BiH
Pravilnik o graničnim vrijednostima emisije u zrak iz postrojenja za sagorijevanje497 donesen
po osnovu Zakona o zaštiti zraka, u dijelu regulisanja emisija iz postrojenja za sagorijevanje
snage iznad 50MW ima nizak stepen usaglašenosti sa odnosnom Direktivom 2001/80.
Djelimična usaglašenost istog je postignuta u dijelu regulisanja emisija iz novih postrojenja.
Donošenje novog propisa je u toku.
Pravilnik o uslovima za rad postrojenja za spaljivanje otpada498 regulira uslove za rad i mjere
za smanjenje emisija u zrak, tlo, površinske i podzemne vode i rizik po ljudsko zdravlje iz
postrojenja za spaljivanje i suspaljivanje otpada. Ovaj pravilnik ima visok stepen
usaglašenosti sa Direktivom 2000/76.
Pravilnikom o emisiji isparljivih organskih jedinjenja499 utvrđuju se mjere i postupci za
spriječavanje ili smanjivanje direktnih ili indirektnih posljedica emisja isparljivih organskih
jedinjenja na okoliš iz pogona koji koriste organska otapala, posebno emisija u vazduh, te
potencijalni rizik po ljudsko zdravlje. Propis ima visok stepen usaglašenosti sa odnosnom
Direktivom 1999/13.
Brčko distrikt BiH
U BD BiH su na snazi isti podzakonski akti koji regulišu ovu oblast kao i u entitetima, sa
istim odredbama.
62. Da li postoji sistem koji obuhvata registar ispuštanja i prenosa zagađujućih materija
vezano za industrijska postrojenja?
Od 2007. godine, entitetska ministarstva nadležna za okoliš su počela razvijati entitetske
Registre ispuštanja i prenosa zagađenja (PRTR). U sklopu EU/CARDS projekta je izvršena
nabavka hardvera i softvera za oba ministarstva. Oba entiteta su 2007. godine usvojila
Pravilnike o registraciji postrojenja i zagađivača. Preduzeća imaju obavezu izvještavati o
podacima od 2008. godine, a entitetski inspektori za okoliš imaju pravo novčano kazniti
preduzeća i njihovu upravu zbog nepoštivanja predmetnih propisa. Obaveze izvještavanja
obuhvataju emisije u zrak, ispuštanje otpadnih voda, odlaganje čvrstog otpada, karakteristike
postrojenja i detalje o dozvolama. Urađene su dopune PRTR Pravilnika u entitetima i BD u
BiH, i napravljeno je korisničko uputstvo. PRTR registar je postavljen na web stranicu
MVTEO BiH. Predviđeno je da se podaci o industrijama dostavljaju u MVTEO BiH od strane
entitetskih ministarstva i DB BiH. MVTEO BiH će dostavljati objedinjene podatke prema
međunarodnim organizacijama i EEA, a podaci će biti dostupni i javnosti.
Republika Srpska
U RS- postoji sistem koji obuhvata registar ispuštanja i prenosa zagađujućih materija vezano
za industrijska postrojenja. U primjeni je Pravilnik o metodologiji i načinu vođenja registra
postrojenja i zagađivača500. Ovim pravilnikom propisuje se metodologija i način vođenja
Registra postrojenja i zagađivača, koji u skladu sa Zakonom o zaštiti životne sredine i
međunarodnim ugovorima, predstavlja osnovu za izvještavanje i učešće javnosti u oblasti
zaštite životne sredine. Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS
uspostavlja i održava elektronski Registar postrojenja i zagađivača zasnovan na
informacijama dostavljenim od odgovornog lica postrojenja i jedinica lokalne uprave, a
“Službene novine FBiH” broj 12/05
“Službene novine FBiH” broj 12/05
499
“Službene novine FBiH” broj 12/05
500
„Službeni glasnik RS“ broj 92/07
497
498
268
elektronska mreža kojom će ministarstvo biti povezano sa jedinicom lokalne samouprave,
uspostaviće se najkasnije do kraja 2012.godine. Ministarstvo godišnje objavljuje navedene
podatke u periodu od maksimalno 15 mjeseci od kraja svake kalendarske godine na koju se
odnose prikupljeni podaci o ispuštanju zagađujućih materija i prenosu otpada izvan lokacije i
zagađujućih materija u vodu.
Federacija BiH
Registar se uspostavlja i razvija se na temelju člana 28. Zakona o zaštiti okoliša 501 i Zakona o
izmjenama i dopunama Zakona o zaštiti okoliša502 i odredbama Pravilnika o registrima
postrojenja i zagađivanjima503 dat je sadržaj podataka o djelatnostima, pogonima i
postrojenjima koja ugrožavaju ili mogu ugroziti okoliš i način na koji se izvještava za
Registar zagađivača u FBiH.
63. Postoje li odredbe koje se odnose na učešće javnih ili privatnih preduzeća u
sistemima provjere stanja životne sredine?
Na nivou BiH nisu definirane odredbe koje se odnose na učešće javnih ili privatnih preduzeća
u sistemima provjere stanja životne sredine, izuzev prava svakoga da zatraži i dobije
informaciju o okolišu u skladu sa odredbama Arhuske konvencije, jer se to reguliše
entitetskim i zakonodavstvom BD BiH na način kako je pojašnjeno u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Zakon o zaštiti životne sredine RS je članom 11. definisao da se, s ciljem zaštite životne
sredine planiranje, upravljanje i monitoring životne sredine na nivou RS-a postiže saradnjom i
zajedničkim djelovanjem svih subjekata, svakog u okviru svoje nadležnosti i odgovornosti
(Republika, jedinice lokalne samouprave, preduzetnici, javna i privatna preduzeća, javne
službe i druga pravna i fizička lica). Članom 112. Zakona definisano je i pravo dobrovoljnog
učešća pravnih (javnih ili privatnih) i fizičkih lica u sistemu upavljanja i kontrole zaštite
životne sredine (Sistem EMAS), u skladu sa Uredbom 761/2001 Evropske Komisije. Zakon
također definiše i učešće javnih institucija u donošenju odluka o provjeri stanja i planovima
koji se odnose na životnu sredinu, gdje je u članu 65. propisano učešće nadležnih institucija u
postupku procjene o uticaju planirane izgradnje nekog postrojenja na životnu sredinu. Učešće
javnosti u zaštiti životne sredine u RS definisano je od člana 33. do člana 42. Zakona.
Federacija BiH
U FBiH postoje odredbe koje se odnose na učešće javnih ili privatnih preduzeća u sistemima
provjere stanja životne sredine i provode se u postupku izdavanja okolišnih dozvola na
temelju odredbi Zakona propisanih u poglavlju VI - Učešće Zakon o zaštiti okoliša504 i
Zakon o izmjenama i dopunama zakona o zaštiti okoliša505 i članom 36. regulisano je način
učešća javnosti (javnih ili privatnih preduzeća) u planovima upravljanja i revizije u oblasti
životne sredine.
Brčko distrikt BiH
Odredbe Zakona o zaštiti životne sredine BD BiH uređuju učešće javnih ili privatnih
preduzeća u sistemima provjere stanja životne sredine.
“Službene novine FBiH” broj 33/03
“Službene novine FBiH” broj 38/09
“Službene novine FBiH” broj 82/07 od 19.11.2007
504
“Službene novine FBiH” broj.33/03
505
“Službene novine FBiH” broj 38/09
501
502
503
269
64. Da li postoje mjere koje regulišu sistem eko-označavanja?
Na nivou BiH ne postoji sistem eko-označavanja, već se taj sistem definira entitetskim
zakonodavstvom.
Republika Srpska
Sistem eko-označavanja definisan je u članovima 111.–115. Zakona o zaštiti životne sredine.
Uspostavljanje sistema dodjele eko-oznaka vrši se radi podsticanja izrade, proizvodnje,
marketinga i upotrebe proizvoda sa smanjenim uticajem na životnu sredinu, a zakon definiše
uslove dodjeljivanja eko-oznaka i upravljanje sistemom eko-oznaka za koje je nadležno
ministarstvo za zaštitu životne sredine. U tom smislu u RS je u primjeni Pravilnik o ekooznakama i načinu upravljanja eko-oznakama506. Zakonom o hemikalijama Republike Srpske
(član 16.) i Zakonom o biocidima Republike Srpske (član 38.) propisano je da pakovanje ili
reklamiranje hemikalije ili biocida ne smiju dovesti potrošača u zabludu u pogledu opasnih
svojstava hemikalija ili proizvoda, niti se isti smiju označavati kao manje opasni ili bezopasni
za zdravlje ljudi, životinja ili za životnu sredinu.
Federacija BiH
U FBiH postoji eko – označavanje. Zakonski je eko označavanje propisano poglavljem XIII DOBROVOLJNI PRISTUP Zakona o zaštiti okoliša507 i Zakonom o izmjenama i dopunama
zakona o zaštiti okoliša508. Na osnovu člana 91 i 92 pomenutog Zakona propisane su mjere
koje reguliraju sistem eko označavanja i odredbi postojećeg Pravilnika o eko-oznakama i
načinu upravljanja eko-oznakama.509
65. Kako javna tijela pristupaju i kontrolišu pitanje industrijskog rizika i industrijskih
nezgoda? Da li postoji sistem za kontrolu glavnih opasnosti od nezgoda (Seveso)?
Na nivou BIH ne postoji sistem za kontrolu glavnih opasnosti od nezgoda vezanih za Seveso
Direktivu. Nakon ratifikacije Konvencije o prekograničnim efektima industrijskih aksidenata
(očekuje se do kraja godine) uspostavit će se struktura za kontrolu glavnih opasnosti od
nezgoda, u kojoj će biti uključeni svi neophodni institucionalni kapaciteti. Trenutno se ove
aktivnosti odvijaju na nivou entiteta i BD-a, što je pojašnjeno u nastavku odgovora:
Republika Srpska
Ulogu nadležnih institucija u obezbjeđivanju informacija o postrojenjima koja mogu izazvati
nesreće velikih razmjera definisana su Zakonom o zaštiti životne sredine i Uredbom o
postrojenjima koja mogu biti izgrađena i puštena u rad samo ukoliko imaju ekološku dozvolu,
a nadzor nad primjenom zakona i ispunjavanja obaveza subjekata koji posjeduju opasna
postrojenja vrši Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS i inspektori
Inspektorata i jedinica lokalne samouprave.
Zakonom o zaštiti životne sredine propisane su obaveze odgovornog lica subjekta koji
posjeduje postrojenja koje može izazvati nesreće velikih razmjera i to: posjedovanje ekološke
dozvole, obaveza preduzimanja svih potrebnih mjera za sprečavanje nesreća, obaveza
dostavljanja Ministarstvu za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS potrebnih
podataka, dužnost izrade Plana sprečavanja nesreća velikih razmjera, zatim izrade Izvještaja o
bezbjednosti, unutrašnjih i spoljašnjih planova intervencije. Subjekti koji posjeduju
postrojenja koja mogu izazvati nesreće velikih razmjera dužna su imati Plan sprečavanja
nesreća velikih razmjera posredstvom ovlaštene institucije i moraju osigurati pravilno
„Službeni glasnik RS“ broj 22/08
“Službene novine FBiH” broj 33/03
508
“Službene novine FBiH” broj 38/09
509
“Službene novine FBiH” broj 92/07
506
507
270
sprovođenje plana. Plan za postrojenja, uključujući i skladišta, dostavlja se nadležnoj
inspekciji i Ministarstvu uz zahtjev za izdavanje ekološke dozvole, koji vrše upravni i
inspekcijski nadzor istih. Izvještaj o bezbjednosti subjekti dostavljaju ministarstvu zajedno sa
zahtjevom za izdavanje ekološke dozvole i navedeni izvještaj mora biti dostupan javnosti.
Izuzetno od navedenog javnosti neće biti dostupni dijelovi izvještaja o bezbjednosti koji
sadrže industrijske, komercijalne ili lične podatke, podatke javne bezbjednosti ili odbrane i u
takvim slučajevima odgovorno lice uz zahtjev za izdavanje ekološke dozvole dostavlja
izmijenjen izvještaj u kojem ta pitanja nisu uključena. Ciljeve sprečavanja nesreća velikih
razmjera i ograničavanja njihovih posljedica nadležni organi (Republika i jedinice lokalne
uprave i samouprave) uzimaju u obzir i pri izradi Planova prostornog uređenja, a posebno
prilikom određivanja lokacija za nova postrojenja, kao i obaveza odgovornog lica da, čim
podaci budu dostupni, obavijesti organ nadležan za izdavanje ekološke dozvole i organ
nadležan za inspekcijski nadzor, o nesreći velikih razmjera. Na osnovu Zakona o civilnoj
zaštiti510 Vlada RS donosi Republički plan i program civilne zaštite koji sadrži procjenu
ugroženosti od prirodne i druge nesreće, plan preventivnog djelovanja, plan pripravnosti, plan
mobilizacije i plan hitnog odgovora. U skladu sa Republičkim planom i programom, gradovi i
opštine donose svoje programe i planove iz oblasti civilne zaštite od prirodnih i drugih
nesreća. Procjenu ugroženosti RS od prirodnih i drugih nesreća izrađuje Republička uprava
civilne zaštite u saradnji sa drugim organima i institucijama, dok organi lokalne samouprave
izrađuju procjenu ugroženosti grada ili opštine. Vezano za hemijsku opasnost, Zakonom o
civilnoj zaštiti usvojene su preopruke Međunarodnog programa hemijske bezbjednosti i
Svjetske zdravstvene organizacije da se u izgradnji nacionalnih sistema posebna pažnja
posveti prevenciji, pripravnosti, intervenciji i uklanjanju posljedica, a ostale nadležnosti
definisane su Zakonom o hemikalijama. U utvrđivanju mjera prevencije, pripravnosti i
intervencija u slučaju akcidenta s hemikalijama u RS učestvuju: Ministarsvo zdravlja i
socijalne zaštite, Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, Ministarstvo za
prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju, Ministarstvo unutrašnjih poslova, Ministarstvo
saobraćaja i veza, Republička uprava civilne zaštite, te druge republičke upravne organizacije.
Nadležni organ u oblasti prevencije udesa, a u smislu propisivanja preventivnih mjera u
ostvarivanju bezbjednosti i zdravlja radnika na radnom mjestu je Ministarstvo rada i boračkoinvalidske zaštite Republike Srpske i Inspektorat, a na osnovu Zakona o zaštiti na radu 511 koji
se primjenjuje na sve djelatnosti, uključujući i industrijsku djelatnost. Poslodavac je dužan da
prilikom organizovanja rada i radnog procesa obezbjedi preventivne mjere radi zaštite i
zdravlja radnika i da za njihovu primjenu obezbjedi potrebna finansijska sredstva i da radniku
obezbijedi rad na radnom mjestu i u radnoj sredini u kojima su sprovedene mjere zaštite i
zdravlja na radu i odgovoran je za neprimjenjivanje tih mjera. Poslodavac je dužan da donese
Akt o procjeni rizika koji se zasniva na utvrđivanju mogućih vrsta opasnosti i štetnosti na
radnom mjestu i u radnoj sredini, na osnovu kojih se vrši procjena rizika od nastanka povreda
i oštećenja zdravlja i na osnovu toga utvrđuje načine i mjere za njihovo sprečavanje,
otklanjanje ili smanjenje na najmanju moguću mjeru. Nadzor nad primjenom propisa u oblasti
zaštite na radu, vrši organ Inspektorata putem Inspekcije rada.
Federacija BiH
Federalno ministarstvo okoliša i turizma provodi odobrenje Planova sprječavanja nesreća
velikih razmjera u okviru postupka izdavanja okolišnih dozvola za ovu vrstu postrojenja.
Pravilnikom o pogonima i postrojenjima za koje je obavezna procjena utjecaja na okoliš i
pogonima i postrojenjima koji mogu biti izgrađeni i pušteni u rad samo ako imaju okolinsku
„Službeni glasnik RS“ broj 26/02, 39/03 i 29/10
„Službeni glasnik RS“ broj 1/08 i 13/10
510
511
271
dozvolu512, članom 9, 10 i 11 dati su pogoni i postrojenja za koje postoji opasnost od nesreća
većih razmjera, a za koje Federalno ministrastvo izdaje okolinsku dozvolu. Ministarstvo
dostavlja odobrene vanjske i unutrašne planove sprečavanja nesreća većih razmjera
Federalnoj upravi civilne zaštite temeljem odredbi Zakona, Poglavlje X - IZDAVANJE
OKOLINSKIH DOZVOLA I SPREČAVANJE NESREĆA VELIKIH RAZMJERA Zakona
o zaštiti okoliša513 i Zakon o izmjenama i dopunama zakona o zaštiti okoliša514 član 74.
Informiranje o nesrećama većih razmjera propisano je član 75. - Plan sprečavanja nesreća
većih razmjera i član 76. - Izvještaj o stanju sigurnosti. Detaljnije je postupak kontrole
pitanja industrijskog rizika i industrijskih nezgoda definiran i provodi se na osnovu odredbi
Pravilnika o sadržaju izvješća o stanju sigurnosti, sadržaju informacija o sigurnosnim
mjerama i sadržaju unutarnjih i vanjskih planova intervencije.515
G. Hemikalije
66. Koje su glavne odlike propisa koji se odnose na hemijske supstance?
Na nivou BiH, npr. Zakonom o hrani516 definisan je pojam kontaminanta: „Kontaminant ili
štetna materija je biološka, hemijska, radiološka ili fizička materija štetna za zdravlje ljudi,
koja nije namjerno dodana hrani, a prisutnost koje je u hrani posljedica postupaka tokom
proizvodnje (uključujući postupke izvršene tokom uzgoja usjeva i životinja te primjene
veterinarskih lijekova), prerade, pripreme, tretiranja, pakovanja, transporta ili skladištenja te
hrane, ili posljedica zagađenja okoliša“. Pravilnikom o maksimalno dozvoljenim količinama
za određene kontaminante u hrani517, koji je usklađen sa legislativom EU, propisuju se
maksimalno dozvoljene količine nitrata, mikotoksina, metala, metaloida, 3monohlorpropandiola (3-MPCD), policikličnih aromatskih ugljikovodika, dioksina i
polihloriranih bifenila (PCB) sličnih dioksinima u hrani i mjere koje se preduzimaju u slučaju
prekoračenja njihovih maksimalno dozvoljenih količina.
Zakonom o fitofarmaceutskim sredstvima BiH518 uređuje se promet i nadzor aktivnih materija
kaja se nalaze u obliku FFS, registracija FFS, izdavanje dozvola na osnovu zakona, promet,
upotreba i nadzor FFS, ostaci FFS, vođenje registra FFS i registra fizičkih i pravnih osoba
koja se bave prometom FFS, saopćavanje podataka i vođenje evidencija u vezi FFS, tehnički
zahtjevi za uređaje za aplikaciju FFS, ovlaštenje organa koji su odgovorni za izvršavanje ovog
zakona i propisa donesenih na osnovi zakona.
Proizvodnja FFS, promet za potrebe proizvodnje, dobra laboratorijska praksa, Postupak
prethodne obavijesti (PIC postupak) te razvrstavanje, pakovanje i obilježavanje FFS uređuje
se propisima o kemikalijama. Ostale aktivnosti se odvijaju i regulišu na nivou entiteta i BD
BiH, na način kako je navedeno u nastavku odgovora.
Republika Srpska
U RS oblast hemikalija uređena je Zakonom o hemikalijama. Ovim Zakonom uređuje se
klasifikacija, pakovanje i obilježavanje opasnih hemikalija, razmjena podataka o
hemikalijama kroz bezbjednosno-tehnički list (safety data sheet – SDS), integralni inventar
proizvedenih i uvezenih hemikalija, dobra laboratorijska praksa, ograničenja i zabrane
“Službene novine FBiH” broj 19/04
“Službene novine FBiH” broj 33/03
514
“Službene novine FBiH” broj 38/09
515
“Službene novine FBiH” broj 68/05
516
„Službeni glasnik BiH, br. 50/04
517
„Službeni glasnik BiH“, broj 37/09
518
„Službeni glasnik BiH“, broj 49/04
512
513
272
supstanci koje izazivaju zabrinutost, uslovi za uvoz i izvoz hemikalija za koje je propisan
postupak prethodne saglasnosti, odobrenja za vršenje djelatnosti proizvodnje, prometa i
korišćenja opasnih hemikalija, sistematsko praćenje hemikalija, stavljanje na tržište
deterdženata, nadzor i druga pitanja od značaja za bezbjedno upravljanje hemikalijama.
Odredbe ovog Zakona u dobroj mjeri su usklađene sa propisima Evropske unije u ovoj oblasti
i to: Uredbom 1907/2006 (REACH), Uredbom 1272/2008 (CLP), Uredbom 689/2008,
Uredbom 648/2004, Uredbom 440/2008, Direktivom 2004/9/EZ i Direktivom 2004/10/EZ.
Na osnovu ovog Zakona donesen je niz podzakonskih akata kojima se ova oblast bliže
uređuje, te je usvojena Strategija hemijske bezbjednosti Republike Srspke od 2012. do 2016.
godine. Cilj ove strategije je efikasnije i transparentnije sprovođenje politike na polju
bezbjednog korištenja hemikalija, zaštite zdravlja građana i zaštite životne sredine kroz
utvrđivanje glavnih strateških ciljeva i mjera za uspostavljanje racionalnog, efikasnog,
dinamičnog i integrisanog sistema hemijske bezbjednosti.
Prilikom izrade Strategije poštovana su osnovna načela i preporuke Međunarodnog programa
hemijske bezbjednosti (IPCS), Međuvladinog foruma za hemijsku bezbjednost (IFCS) i
Strateškog pristupa međunarodnom upravljanju hemiklijama (SAICM). Na osnovu Zakona o
hemikalijama doneseni su sljedeći podzakonski akti:
1) Pravilnik o načinu procjene bezbjednosti hemikalije, sadržaju izvještaja o
bezbjednosti hemikalije i prijedlog mjera za smanjenje i kontrolu rizika od
hemikalije519 (u skladu sa Aneksom I REACH Uredbe);
2) Pravilnik o uslovima koje moraju ispunjavati institucije koje vrše procjenu
bezbjednosti hemikalija520;
3) Pravilnik o utvrđivanju uslova za obavljanje djelatnosti proizvodnje, prometa i
korišćenja opasnih hemikalija521;
4) Pravilnik o načinu vođenja Inventara hemikalija522 (u skladu sa Aneksima IV i V
REACH Uredbe);
5) Pravilnik o sadržaju dosijea i načinu vođenja evidencije o hemikaliji523 (u skladu sa
Aneksima VI - XI REACH uredbe);
6) Pravilnik o kriterijumima za stavljanje deterdženata na tržište524 (u skladu sa
Uredbom 648/2004);
7) Pravilnik o sadržaju tehničkog dosijea o surfaktantu u deterdžentu525 (u skladu sa
Uredbom 648/2004);
8) Pravilnik o obilježavanju deterdženata526 (u skladu sa Uredbom 648/2004);
9) Pravilnik o uslovima i načinu sticanja i provjere znanja o zaštiti od opasnih
hemikalija527;
10) Pravilnik o visini naknada koje se odnose na opasne hemikalije i proizvode528;
11) Pravilnik o klasifikaciji, pakovanju i obilježavanju hemikalija i određenih
hemikalija529 (u skladu sa CLP uredbom);
12) Pravilnik o kriterijumima za identifikaciju supstanci kao PBT ili vPvB530 (u skladu
sa Aneksom XIII REACH uredbe);
„Službeni glasnik Republike Srpske“,broj 99/09
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 102/09
521
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 107/09
522
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 113/09
523
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 113/09
524
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 8/10
525
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 8/10
526
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 8/10
527
„Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 126/11 i 13/12
528
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 125/11
529
„Službeni glasnik Republike Srpske“ ,broj 50/10
519
520
273
13) Pravilnik o sadržaju bezbjednosno-tehničkog lista i Uputstvo o načinu izrade
BTL531 (u skladu sa Aneksom II REACH uredbe);
14) Pravilnik o uslovima za ograničenje i zabranu proizvodnje, prometa i korišćenja
hemikalija532 (u skladu sa Aneksom XVII REACH uredbe, Direktivom
2004/42/EZ, Stokholmskom konvencijom);
15) Pravilnik o proceduri za postupak prethodnog obavještenja i postupak davanja
saglasnosti na osnovu prethodnog obavještenja prilikom uvoza i izvoza određenih
opasnih hemikalija i proizvoda533 (u skladu sa Uredbom 689/2008);
16) Pravilnik o načinu vođenja Integralnog inventara hemikalija534;
17) Pravilnik o načinu vođenja evidencija i dostavljanju podataka o hemikalijama535;
18) Pravilnik o sadržaju izvještaja u postupku nadzora nad uvozom hemikalije536;
19) Pravilnik o principima dobre laboratorijske prakse537 (u skladu sa Direktivom
2004/10/EZ);
20) Pravilnik o utvrđivanju usaglašenosti rada laboratorije sa principima dobre
laboratorijske prakse538 (u skladu sa Direktivom 2004/9/EZ).
Navedenim podzakonskim aktima se bliže uređuje oblast hemikalija, a isti se redovno
ažuriraju u skladu sa izmjenama i dopunama propisa EU sa kojima se usklađuju.
Federacija BiH
Većina propisa koji se odnose na hemijske supstance su na entitetskom, a ne na državnom
nivou. Nije u potpunosti zakonski regulisano skladištenje opasnih hemikalija. Na području
FBiH je u primjeni propis preuzet iz BiH, ali programom rada Federalnog ministarstva
zdravstva za 2012. godinu planirana je izrada novog Zakona o hemikalijama, usaglašanog sa
propisima EU. Na osnovu navedeog Zakona potrebno je donijeti podzakonske akte sa
akcentom na usaglašavanje sa pravnim izvorima EU u ovoj oblasti.
67. Postoje li pravila za klasifikaciju, pakovanje i obilježavanje hemikalija (i za
supstance i za proizvode)? Kada se očekuje da Bosna i Hercegovina implementira
Globalno harmonizovani sistem klasifikacije i obilježavanja hemikalija (UN GHS)?
Na nivou BiH ne postoje razvijena pravila za klasifikaciju, pakovanje i obilježavanje
hemikalija (ni za supstance niti za proizvode), jer se ta aktivnost provodi na nižim nivoima
(entiteti i BD BiH), što se vidi iz nastavka odgovora.
Republika Srpska
Pravila za klasifikaciju, pakovanje i obilježavanje hemikalija u RS-u propisana su
Pravilnikom o klasifikaciji, pakovanju i obilježavanju hemikalija i određenih proizvoda539
koji je donesen na osnovu čl. 8. i 17. Zakona o hemikalijama. Ovim pravilnikom
implementira se Globalno harmonizovani sistem klasifikacije i obilježavanja hemikalija
Ujedinjenih nacija na isti način kako je ovaj sistem implementiran u EU Uredbom 1272/2008.
Svi aneksi ove Uredbe preuzeti su prilozima Pravilnika. Shodno rokovima propisanim ovom
Uredbom i u RS je u primjeni i stari sistem klasifikacije i obilježavanja hemikalija prema
Direktivama 67/548/EEZ (DSD) i 1999/45/EEZ (DPD). U Prilogu 6 ovog pravilnika data je
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 82/10
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 100/10
532
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 100/10
533
„Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 8/11 i 72/11
534
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 15/11
535
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 97/11
536
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 126/11
537
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 23/12
538
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 23/12
539
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 50/10
530
531
274
usaglašena klasifikacija i obilježavanje za određene supstance kroz spisak klasifikovanih
supstanci u skladu sa Aneksom VI Uredbe 1272/2008.
Federacija BiH
Zakonom o potvrđivanju uredbi sa zakonskom snagom,540 potvrđuju se uredbe o preuzimanju
i primjenjivanju saveznih zakona koji se u BiH primjenjuju kao republički. Na osnovu ovih
uredbi na području FBiH na snazi su:
1.
2.
3.
Zakon o prevozu opasnih materija541;
Zakon o prometu otrova542 i
Pravilnik o načinu prevoza opasnih materija u drumskom saobraćaju543
68. Da li postoji procedura registracije/odobravanja pesticida, tj. sredstava za zaštitu
biljaka (poljoprivredni pesticidi) i/ili biocida (pesticida koji se ne koriste u
poljoprivredi)?
Zakonom o fitofarmaceutskim sredstvima (FFS) BiH544 koji je usklađen sa EU Direktivom
91/414 o stavljanju na tržište sredstava za zaštitu bilja propisan je postupak registracije FFS.
Prema Zakonu nadležni organ za registraciju je Uprava BiH za zaštitu zdravlja bilja. Za
implementaciju odredbi Zakona potrebno je donijeti podzakonske akte kojima će se preuzeti
Aneksi I-VI Direktive. Uprava je u suradnji sa nadležnim organima entiteta donijela Spisak
aktivnih materija dozvoljenih za upotrebu u FFS u BiH545 kojim je preuzet Anex I Direktive,
odnosno nova Uredba (EU) broj 540/2011 od 25 maja 2011. kojom se sprovodi Uredba (EC)
broj 1107/2009 Europskog Parlamenta i Vijeća u vezi spiska odobrenih aktivnih materija.
Nacrti ostalih podzakonski akata su izrađeni uz podršku projekta IPA 2008 „Podrška Upravi
BiH za zaštitu zdravlja bilja“. Uz podršku navedenog projekta u toku je revidiranje Zakona u
cilju usklađivanja sa Uredbom (ЕC) Br. 1107/2009 оd 21. оktоbrа 2009. gоdinе, kоја sе
оdnоsi nа stаvlјаnjе u prоmеt srеdstаvа zа zаštitu i Direktivom 2009/128/EC od 21. oktobra
2009. godine kojom se uspostavlja okvir za djelovanje zajednice za dostizanje održive
upotrebe pesticida. Pored podrške u usklađivanju legislative sa acquis-em EU, projekat pruža
podršku jačanja kapaciteta administrativnog osoblja te stručnjaka koji će vršiti ocjenjivanje
FFS. U okviru navedenog IPA projekta organizirno je niz obuka iz različitih područja
ocjenjivanja (toksikologija, ekotoksikologija, stanje i ponašenje u okolišu, ostaci pesticida).
Do donošenja neophodnih podzakonskih akata te uspostavljanja Komisije za ocjenjivanje FFS
i njihove obuke, registraciju FFS obavljaju nadležni organi entiteta i BD-a BiH na temelju
entitetskih propisa te odredbi Zakona o fitofarmaceutskim sredstvima BiH.
FFS može biti registrovano ukoliko je aktivna materija uvrštena u Spisak dozvoljenih aktivnih
tvari za upotrebu u BiH. To se reguliše na nivou entiteta što se vidi iz nastavka odgovora.
Republika Srpska
Oblast biocida (pesticida koji se ne koriste u poljoprivredi) u Republici Srpskoj je uređena
Zakonom o biocidima. Ovim zakonom uređuju se uslovi stavljanja na tržište i korišćenja
biocida, a koji se odnose na procjenu rizika i efikasnosti biocida radi donošenja dozvole za
stavljanje biocida na tržište, postupak donošenja dozvole, istraživanje i razvoj, klasifikacija,
pakovanje, obilježavanje, reklamiranje i bezbjednosno-tehnički list, uslovi za uvoz biocida,
bezbjedno korišćenje, odobrenje za obavljanje djelatnosti proizvodnje i prometa biocida,
“Službeni list BiH” broj 13/94
“ Službeni list SFRJ, broj 27/90
542
“Službeni list SFRJ”, broj 13/91
543
“Službeni list SFRJ” broj 82/90
544
“Službeni glasnik BiH” broj 49/04
545
“Službeni glasnik BiH” broj 03/12
540
541
275
evidencije o biocidima, zabrane i ograničenja, dostupnost podataka, nadzor i druga pitanja od
značaja za bezbjedno stavljanje na tržište i korišćenje biocida.
Ovaj Zakon je u usklađen sa Direktivom 98/8/EZ i za njegovo sprovođenje je nadležno
Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS, a za nadzor nad njegovim sprovođenjem
Republička uprava za inspekcijske poslove RS putem Zdravstvene inspekcije.
Biocid se može staviti na tržište i koristiti u namijenjene svrhe ako je ministar donio dozvolu
za stavljanje tog biocida na tržište i ako je biocid klasifikovan, pakovan i obilježen u skladu sa
navedenim Zakonom. Biocid se može staviti na tržište i koristiti prije donošenja dozvole za
stavljanje biocida na tržište ukoliko je biocid upisan u Program dostavljanja tehničkog
dosijea. Zavisno od načina korištenja, organizama na koje djeluju, objekata u kojima se
koriste i predmeta i površina koje tretiraju, biocidni proizvodi svrstavaju se u 23 vrste biocida
koji su grupisani u četiri glavne grupe, što je i utvrđeno Pravilnikom o vrstama biocida546.
Biocidni proizvod sadrži aktivne supstance usklađene na nivou Evropske unije koje se nalaze
na jednoj od listi, i to: Lista aktivnih supstanci koje su dozvoljene za upotrebu u biocidnom
proizvodu (Lista I), Lista aktivnih supstanci koje su dozvoljene za upotrebu u proizvodima
manjeg rizika (Lista Ia), Lista osnovnih supstanci sa uslovima za upotrebu u biocidnom
proizvodu (Lista Ib) ili se nalaze na spisku aktivnih supstanci u biocidnim proizvodima koje
su uključene u program revizije za određenu vrstu biocidnog proizvoda tzv. ,,Review
programme“. Navedene liste utvrđene su Pravilnikom o spisku aktivnih supstanci koje su
dozvoljene u biocidnom proizvodu547. Pravilnikom o spisku aktivnih supstanci koje nisu
dozvoljene u biocidnim proizvodima548 utvrđena je lista aktivnih supstanci koje nisu
dozvoljene za upotrebu u biocidnim proizvodima za određene vrste i naveden je rok za
njihovo povlačenje sa tržišta u navedenim vrstama. Pripremljene su i izmjene i dopune
navedenih pravilnika u skladu sa ažurnim listama aktivnih supstanci u Evropskoj uniji i
uskoro se očekuje njihovo objavljivanje u Sl. glasniku RS-a.
Postupak za donošenje dozvole za stavljanje biocida na tržište sprovodi se u dvije faze: u
prvoj fazi podnosilac zahtjeva dostavlja osnovne podatke o biocidu, u drugoj fazi podnosilac
dostavlja tehnički dosije za aktivnu supstancu i dosije za biocid. Sadržaj osnovnih podataka o
biocidnom proizvodu propisan je Pravilnikom o sadržaju osnovnih podataka o biocidnom
proizvodu549. Sadržaj tehničkog dosijea definisan je Pravilnikom o sadržaju dokumentacije za
ocjenu aktivne supstance u biocidu, ocjenu biocida, obimu i sadržaju dosijea i sažetka
dosijea550. U fazi dostavljanja tehničkog dosijea, Ministarstvo vrši procjenu dosijea, gdje
stručno mišljenje daje Komisija za biocide. Uslovi i način rada komisije definisani su
Pravilnikom o uslovima i načinu rada komisije za biocide551. Ukoliko je biocid stavljen na
tržište u propisanoj proceduri prije stupanja na snagu Zakona o biocidima ili ako se aktivna
supstanca nalazi na spisku aktivnih supstanci u biocidnim proizvodima koje su uključene u
program revizije za određenu vrstu biocidnog proizvoda ili se aktivna supstanca nalazi na
listama I ili Ia, ministar donosi rješenje o upisu u Program dostavljanja tehničkog dosijea i
rješenjem propisuje rok za dostavljanje tehničkog dosijea. Za biocid koji kao aktivnu
supstancu sadrži samo osnovnu supstancu koja je upisana na Listu Ib, ili je u postupku upisa
na navedenu listu, nije potrebna dozvola za stavljanje u promet. Ministar može, na osnovu
zahtjeva pravnog zastupnika stranog proizvođača biocida koji ima dozvolu za stavljanje
biocida na tržište izdatu od nadležnog organa države članice EU, izdati dozvolu za stavljanje
,,Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 3/10
,,Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 32/10 i 72/11
548
,,Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 32/10 i 74/11
549
,,Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 32/10
550
,Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 3/10
551
,,Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 23/10
546
547
276
biocida na tržište RS-a u skladu sa članom 26. Zakona i Pravilnikom o uslovima i postupku
priznavanja strane dozvole za stavljanje biocida na tržište552. Dozvola kojom se odobrava
stavljanje biocida na tržište sadrži podatke o proizvođaču biocida, podatke o pravnom
zastupniku stranog proizvođača kome se izdaje dozvola, naziv biocida, naziv i sadržaj
aktivnih supstanci, namjenu biocida, uslove i način upotrebe, rok važenja rješenja i druge
važnije podatke u vezi s biocidom. Rok važenja dozvole može biti određen na period do deset
godina, odnosno na period koji je određen za aktivnu supstancu sadržanu u biocidu a koja se
nalazi upisana na Listi I ili Ia. Biocidi kojima je izdata dozvola za stavljanje na tržište upisuju
se u Inventar biocida i sastavni je dio Integralnog inventara hemikalija. Način vođenja
Inventara biocida propisan je Pravilnikom o načinu vođenja inventara biocida553.
U postupku registracije sredstava za zaštitu bilja, Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite je
nadležno za klasifikaciju, pakovanje i obilježavanje ovih sredstava, što se ostvaruje kao dio
procesa registracije pri Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, a u skladu sa
Instrukcijom za klasifikaciju, pakovanje i obilježavanje sredstava za zaštitu bilja.
Zakon o sredstvima za zaštitu bilja u RS-u554 donesen je 2010. godine. Ovim zakonom
uređuje se obavljanje poslova od javnog interesa u oblasti sredstava za zaštitu bilja, osnivanje
Komisije za sredstva za zaštitu bilja, registracija, promet, uvoz i primjena sredstava za zaštitu
bilja u poljoprivredi i šumarstvu, usluge u oblasti sredstava za zaštitu bilja, evidencija,
prikupljanje i razmjena podataka, kao i druga pitanja od značaja za primjenu sredstva za
zaštitu bilja. Za sprovođenje ovog zakona i propisa donesenih na osnovu njega, nadležno je
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. Inspekcijski nadzor nad primjenom
propisa vrši Republička uprava za inspekcijske poslove, posredstvom fitosanitarnih i
poljoprivrednih inspektora i poljoprivrednih inspektora u sastavu jedinica lokalne
samouprave. Sredstva za zaštitu bilja mogu se proizvoditi, stavljati u promet i primjenjivati na
teritoriji RS-a ako su registrovana i snabdjevena deklaracijom i uputstvom za primjenu u
skladu sa Zakonom i propisima donesenim na osnovu njega, a aktivna supstanca, odnosno
osnovna supstanca koju sredstva za zaštitu bilja sadrže, može se proizvoditi i stavljati u
promet ako je upisana u Listu odobrenih supstanci. Registracija sredstava za zaštitu bilja vrši
se na osnovu stručnih mišljenja Komisije za sredstva za zaštitu bilja imenovane od strane
ministra poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS-a, a na osnovu Zakona o sredstvima za
zaštitu bilja.Sredstva za zaštitu bilja registruje Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i
vodoprivrede RS, na prijedlog Komisije za sredstva za zaštitu bilja, a na osnovu zahtjeva koji
podnosi proizvođač ili ovlašteni zastupnik. Uz zahtjev se podnosi određena dokumentacija
propisana Zakonom o sredstvima za zaštitu bilja iz koje se vidi procjena sredstva za zaštitu
bilja i aktivne supstance.
Federacija BiH
Uslovi i procedure za izdavanje saglasnosti za uvoz i odobrenje za stavljanje u unutrašnji
promet sredstava za zaštitu bilja su kako slijedi:
Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva nadležno je za izdavanje
saglasnosti za uvoz sredstava za zaštitu bilja u skladu sa Zakonom o zaštiti bilja od bolesti i
štetočina koje ugrožavaju cijelu zemlju i Zakonom o zaštiti bilja od bolesti i štetočina,555 koji
se u skladu sa članom IX 5. (1) Ustava FBiH primjenjuju kao federalni propisi, na osnovu
tačke II stav 1. Odluke o klasifikaciji roba na režime izvoza i uvoza, te Spiska roba za
,,Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 49/10
,,Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 57/10
554
„Službeni glasnik RS“, broj 52/10
555
“Službeni list RBiH, broj 2/92, 13/94
552
553
277
reprodukciju i zaštitu životinja i biljaka, koji je sastavni dio ove Odluke556. Uvoziti se mogu
samo ona sredstva za zaštitu zdravlja bilja koja se nalaze na Popisu aktivnih tvari koji se
nalaze u fitofarmaceutskim sredstvima koja se mogu uvoziti u BiH557. Spisak se redovito
revidira i usklađen je s odlukama EU. U skladu sa odredbama navedenih zakona i Pravilnika o
uslovima koje moraju ispunjavati preduzeća, odnosno druga pravna lica čija je djelatnost
promet sredstava za zaštitu bilja,558 FMPVŠ nadležno je i za izdavanje rješenja kojim se
odobrava stavljanje u unutrašnji promet sredstava za zaštitu bilja.
Strani proizvođač sredstava za zaštitu bilja može da ostvari pravo na uvoz otvaranjem
predstavništva u BiH ili putem svog ovlaštenog zastupnika na teritoriji FBiH - na osnovu
ugovora o zastupanju. Ugovor o zastupanju stranog lica može sačiniti preduzeće (društvo) ili
drugo pravno lice koje je upisano u sudski registar za vršenje poslova zastupanja u
vanjskotrgovinskom prometu i trgovinom hemijskim sredstvima (sredstvima za zaštitu bilja).
Ugovor sadrži i listu sredstava za zaštitu bilja na koje se zastupništvo odnosi. Jedan primjerak
ugovora se dostavlja u dosije u FMPVŠ.
Strani proizvođač sredstava za zaštitu bilja, preko pravnog lica (preduzeća, društva) čija je
djelatnost proizvodnje sredstava za zaštitu bilja, odnosno preko svog ovlaštenog zastupnika u
FBiH, podnosi dvije vrste zahtjeva:
1.
2.
Pismeni zahtjev za izdavanje saglasnosti za uvoz i
Pismeni zahtjev za izdavanje rješenja kojim se odobrava stavljanje u unutrašnji
promet sredstava za zaštitu bilja.
Dakle, zastupnik stranog proizvođača (odnosno predstavništvo stranog proizvođača) u
njegovo ime podnosi navedene zahtjeve Federalnom ministarstvu poljoprivrede, vodoprivrede
i šumarstva, na pripremljenim obrascima. Predstavništvo/zastupnik stranog proizvođača
sredstava za zaštitu bilja može uvoziti samo sredstva za zaštitu bilja iz proizvodnog opusa
proizvođača kojeg predstavlja (i to sa liste sredstava za zaštitu bilja na koje se zastupništvo
odnosi) i za koje je odobrena upotreba i prometovanje u zemlji proizvođača, u originalnom
pakovanju i sa uputstvom o upotrebi sredstva (na jednom od službenih jezika u BiH), te u
količinama koje su odobrene rješenjem o uvozu. Ukoliko su predmet ugovora neka od
sredstava za zaštitu bilja koja nisu originalni proizvod stranog proizvođača kojeg zastupa,
mora se pribaviti odobrenje od originalnog proizvođača da je saglasan da se njegovi proizvodi
uvoze u BiH preko drugog proizvođača.
Predstavništvo, kada se otvori i počne sa radom, sklapa ugovor o distribuciji sa jednim ili više
distributera koji moraju ispunjavati uvjete za bavljenje prometom sredstava za zaštitu bilja (od
djelatnosti preduzeća registrovanog u sudskom registru, mišljenja ili zapisnika (rješenja)
nadležnog poljoprivrednog inspektora da raspolaže odgovarajućom opremom i skladišnm
prostorom za čuvanje i izdavanje sredstava do dokaza da u stalnom radnom odnosu ima
odgovarajući stručni kadar (dokazuje ovjerenom kopijom diplome ing. poljoprivrede
voćarskog, ratarskog, opšteg ili smjera zaštite bilja, ovjerenom kopijom radne knjižice i
ovjerenom kopijom prijavnog obrasca), što je propisano naprijed pomenutim Zakonom i
Pravilnikom.
Uvoznik (distributer, zastupnik) mora ispunjavati i sve ostale uvjete propisane kako Zakonom
o privrednim društvima559, tako i Zakonom o zaštiti bilja od bolesti i štetočina koje
„Službeni glasnik BiH“, broj:22/98, 30/02, 40/02 i 20/05
„Službeni glasnik BiH“, broj 4/12
Službeni list RBiH broj 2/92 i 13/94
556
557
558
559
“Službene novine FBiH” broj 23/99
278
ugrožavaju cijelu zemlju i Pravilnikom o uslovima koje moraju ispunjavati preduzeća,
odnosno druga pravna lica čija je djelatnost promet sredstava za zaštitu bilja.
Prije podnošenja zahtjeva FMPVŠ za izdavanje saglasnosti za uvoz i zahtjeva za odobrenje
prometa sredstava za zaštitu bilja, uvoznik (distributer, zastupnik) mora imati i rješenje izdato
od Federalnog ministarstva zdravstva kojim se dokazuje ispunjenost uslova za bavljenje
prometom otrova i odobrava djelatnost prometa otrovima u FBiH, a prema odredbama
Zakona o otrovima560. Zahtjev za odobrenje uvoza otrova podnosi se Federalnom ministarstvu
zdravstva, a dobijeno rješenje kojim se odobrava uvoz otrova dostavlja se uz zahtjeve
FMPVŠ.
Prilikom svakog uvoza, predstavništvo/zastupnik podnosi pismeni zahtjev za izdavanje
saglasnosti za uvoz i pismeni zahtjev za izdavanje rješenja kojim se odobrava stavljanje u
unutrašnji promet sredstava za zaštitu bilja. Podnosi se onoliko zahtjeva za uvoz i zahtjeva za
prometovanje koliko se sredstava uvozi. Na zahtjevima se navode podaci o sredstvu: tarifna
oznaka, tar. broj, vrsta sredstva, trgovački naziv sredstva, aktivna materija, otrovnost, način
upotrebe, karenca, količina koja se uvozi, vrijednost robe koja se uvozi izražena u DEM ili
EUR preračunata po dnevnom kursu u KM, te granični prijelaz za ulazak robe i kontrolu.
Uz zahtjeve za uvoz prilaže se profaktura za robu koja se uvozi, a na svaki zahtjev za uvoz
nalijepi se federalna administrativna taksa u iznosu od 20 KM i rješenje izdato od FMZ kojim
se odobrava uvoz otrova.
Na osnovu tačke II stav 1. Odluke o klasifikaciji roba na režime izvoza i uvoza, dozvolu za
uvoz sredstava za zaštitu bilja izdaje MVTEO BiH – Uprava BiH za zaštitu zdravlja bilja (uz
prethodno pribavljenu saglasnost koju izdaje Federalno ministarstvo poljoprivrede,
vodoprivrede i šumarstva). Obrazac zahtjeva za korištenje oblika uvoza robe na osnovu
dozvole „D“ objavljen je u Sl. glasniku BiH, broj 41/02. Uz zahtjeve za odobrenje stavljanja u
unutrašnji promet sredstava za zaštitu bilja prilaže se ovjeren prepis stalne dozvole za
upotrebu i stavljanje u promet sredstava u zemlji proizvođača ili zemlji izvoznici ili u nekoj
od evropskih zemalja (i prevod ovjeren od sudskog tumača), dokaz o razvrstavanju u listu
otrova i toksikološko mišljenje (ocjenu). Rješenja stalnih dozvola koje donosi nadležni organ
zemlje proizvođača sredstava za zaštitu bilja čuvaju se u dokumentaciji i koriste kao dokaz u
upravnom postupku izdavanja rješenja pri uvozu i prometovanju onoliko dugo koliko ona
važe. O svakoj promjeni uvjeta navedenih u stalnim dozvolama za promet i upotrebu tih
sredstava u zemlji proizvođača ili o novim rješenjima koja donese organ uprave u zemlji
proizvođača, predstavništvo ili zastupnik stranog proizvođača (odnosno uvoznik) je dužan
izvjestiti Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva i priložiti dokaz.
Na zahtjeve za odobrenje stavljanja u unutrašnji promet nalijepi se federalna administrativna
taksa u iznosu od 30 KM, u skladu sa Zakonom o federalnim upravnim pristojbama i tarifi
federalnih upravnih pristojbi561. Rješenje kojim se odobrava stavljanje u unutrašnji promet
sredstava za zaštitu bilja izdaje FMPVŠ i ono je važeće 1 godinu. Ukoliko se podnese novi
zahtjev za uvoz istog sredstva, podnosi se i novi zahtjev za njegovo stavljanje u unutrašnji
promet, bez obzira što prethodno rješenje od 1 godine možda, još uvijek važi. Ovo iz razloga
što svaku količinu koja se uvozi prati i odobrenje za prometovanje te iste količine, te zbog
toga što se sredstva za zaštitu bilja u FBiH ne registruju.
Napomena: Ministarstvo poljoprivrede nadležno je samo za odobrenje uvoza i prometovanja
sredstava za zaštitu bilja koja se koriste u primarnoj poljoprivrednoj proizvodnji. Ukoliko se
560
561
“Službeni list R BiH”, broj 2/92 i 13/94
“Službene novine FBiH” broj 6/98 i 8/00
279
pak radi o uvozu otrova za javnu i komunalnu higijenu, repelentima, rodenticidima i sl.
preparatima koji se ne upotrebljavaju u poljoprivredi, za izdavanje rješenja nadležno je
Federalno ministarstvo zdravstva.
Sažeti pregled potrebne dokumentacije koju dostavlja uz zahtjev zastupnik stranog
proizvođača sredstava za zaštitu bilja ili predstavništvo stranog proizvođača dat je nastavku:
-
-
-
-
-
-
-
Ovjerena kopija rješenja o registraciji društva (preduzeća) kod nadležnog suda kojom
se dokazuje da je isto registrovano za bavljenje poslovima vanjske trgovine - uvoz i
poslovima u vezi sa sredstvima za zaštitu bilja i to u skladu sa Zakonom o privrednim
društvima
Dokaz (ugovor ili ovjerena fotokopija ugovora) da je društvo ovlašteni zastupnik
stranog proizvođača sredstava za zaštitu bilja sa priloženom listom sredstava za zaštitu
bilja na koje se ugovor odnosi i naznačenim rokom važenja ugovora
Rješenje Federalnog ministarstva zdravstva (original ili ovjerena fotokopija) o
ispunjavanju uvjeta za bavljenje uvozom i prometovanjem otrova
Rješenje i zapisnik (original ili ovjerena fotokopija) nadležnog kantonalnog
inspekcijskog organa o ispunjenju tehničkih i drugih uslova propisanih za obavljanje
djelatnosti prometa sredstvima za zaštitu bilja na veliko i malo, u skladu sa navedenim
Zakonom i Pravilnikom.
Dokaz o stručnom kadru-ovjerena fotokopija diplome uposlenika odgovornog za uvoz
i prometovanje sredstava za zaštitu bilja (dipl.ing.polj. odgovarajućeg smjera), kao i
ovjerena fotokopija radne knjižice sa važećim pečatom, ovjerena fotokopija prijave
osiguranja za uposlenika koji je zadužen za poslove uvoza i prometovanja sredstava za
zaštitu bilja
Ovjerena fotokopija o uvozničkom, poreznom i carinskom broju društva
Ovjeren prepis stalne dozvole za stavljanje u promet tih sredstava u zemlji
proizvođača (prevod te dozvole na jedan od bh. jezika), dokaz o razvrstavanju u listu
otrova, toksikološko mišljenje i izvještaji o rezultatima ispitivanja sredstava za zaštitu
bilja
Rješenje FMZ kojim se odobrava uvoz otrova
Zahtjev za rješenje za izdavanje saglasnosti za uvoz sredstava za zaštitu bilja sa
nalijepljenom federalnom administrativnom taksom u iznosu od 20 KM (prilog
profaktura) i
Zahtjev za rješenje za izdavanje odobrenja za stavljanje u unutrašnji promet (odnosno
za upotrebu) sredstava za zaštitu bilja sa nalijepljenom federalnom administrativnom
taksom u iznosu od 30 KM.
69. Postoje li procedure prikupljanja podataka i procjene rizika za hemikalije, posebno
za pesticide?
Na osnovu odredbi Zakona o hrani562, Agencija za sigurnost hrane BiH je nadležna za
traženje, prikupljanje, analizu i sumiranje naučnih i tehničkih podataka u okviru svoje
djelatnosti, te je nadležna i za proces procjene rizika po zdravlje, u saradnji sa nadležnim
organima u BiH. Procedure prikupljanja podataka i procjene rizika za kontaminante i rezidue
u hrani su uspostavljene u BiH.
Još uvijek ne postoji postupak prikupljanja podataka i procjene rizika za FFS u skladu sa
zahtjevima europskog zakonodavstva. Za aktivne tvari BiH prihvata aktivne tvari koje su
procjenjene u EU i koje su uključene u Uredbu 540/2011. Za FFS potrebna dokumentacija se
dostavlja nadležnim entitetskim ministarstvima poljoprivrede u skladu sa važećim entitetskim
562
„Službeni glasnik BiH“, br. 50/04
280
propisima. U pripremi su neophodni podzakonski akti kojim će se propisati dokumentacija
koja je potrebna za procjenu FFS u skladu sa EU zahtjevima.
Na nivou entiteta se ovo uređuje na način kako je pojašnjeno u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Zakonom o hemikalijama RS u članu 30. propisano je da Ministarstvo zdravlja i socijalne
zaštite RS vodi Integralni inventar hemikalija koji se sastoji od Inventara hemikalija,
Inventara biocida i Inventara sredstava za zaštitu bilja.
Podatke za Integralni inventar hemikalija dostavljaju proizvođač ili uvoznik opasnih
hemikalija direktno Ministarstvu zdravlja i socijalne zaštite na osnovu Zakona o
hemikalijama, biocida na osnovu Zakona o biocidima, dok podatke o sredstvima za zaštitu
bilja dostavlja Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS na osnovu propisa
kojim je regulisana oblast sredstava za zaštitu bilja. Članom 78. Zakona o hemikalijama i
članom 50. Zakona o biocidima propisana je obaveza pravnih lica da vode evidencije o
hemikalijama i biocidima, kao i da u propisanim rokovima dostavljaju Ministarstvu zdravlja i
socijalne zaštite zbirne izvještaje o proizvodnji, uvozu, prometu i potrošnji hemikalija i
biocida za prethodnu kalendarsku godinu. Procjena bezbjednosti hemikalija na osnovu koje se
sačinjava Izvještaj o bezbjednsoti hemikalije vrši se u skladu sa članovima 24-26. Zakona o
hemikalijama, kao i Pravilnikom o načinu procjene bezbjednosti hemikalije, sadržaju
izvještaja o bezbjednosti hemikalije i prijedlog mjera za smanjenje i kontrolu rizika od
hemikalije563. Pravna lica koja se bave poslovima proizvodnje, prometa, skladištenja i
upotrebe opasnih hemikalija obavezna su da o tome vode evidenciju na način propisan
Pravilnikom o načinu vođenja evidencija i dostavljanju podataka o hemikalijama564. Ovim
pravilnikom propisan je i način dostavljanja zbirnih izvještaja o potrošnji i prometu opasnih
hemikalija na godišnjem nivou. Procjena rizika biocida vrši se na osnovu podnesenog
tehničkog dosijea, što je propisano članom 16. Zakona o biocidima i Pravilnikom o
principima za procjenu rizika biocidnog proizvoda 565. Procjena biocida na osnovu utvrđenih
principa obezbjeđuje da odluke o davanju dozvole za stavljanje biocida na tržište, ukoliko je
riječ o hemijskom proizvodu, imaju za posljedicu visok nivo zaštite zdravlja ljudi, životinja i
zaštite životne sredine u skladu sa članom 16. Zakona o biocidima. Procjenu rizika potrebno
je uraditi za aktivnu supstancu i zabrinjavajuću supstancu u biocidu u skladu sa Zakonom o
biocidima, a ona uključuje identifikaciju rizika i po potrebi procjenu doze (koncentracije) i
odgovora, procjenu izloženosti i karakterizaciju rizika. Da bi se uradila procjena rizika
biocida potrebni su podaci koji se nalaze u sadržaju dosijea za aktivnu supstancu ili za
zabrinjavajuću supstancu. Podaci dobijeni kroz procjenu rizika za aktivnu supstancu i
procjenu rizika za zabrinjavajuću supstancu u biocidu objedinjuju se da bi se dobila procjena
rizika samog biocida. Procjena obuhvata predloženu uobičajenu upotrebu biocida zajedno sa
predviđenim najgorim mogućim realnim slučajem, uključujući sva relevantna pitanja
proizvodnje ili odlaganja samog biocida kao i materijala koji se njime tretira. Komisija za
biocide na osnovu podnesene dokumentacije u skladu sa Zakonom o biocidima vrši procjenu
rizika biocida za predloženu upotrebu. Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS na osnovu
zaključaka članova Komisije odlučuje da li su ispunjeni uslovi za izdavanje dozvole za
stavljanje biocida na tržište i da li će dozvola sadržavati ograničenja za upotrebu.
Pravna lica koja stavljaju biocide na tržište ili ih koriste u profesionalne svrhe obavezna su da
vode evidencije o količini biocida koji su stavljeni u promet ili upotrijebljeni na način
„Službeni glasnik RS“, broj 99/09
„Službeni glasnik RS“, broj 97/11
565
„Službeni glasnik RS“, broj 3/10
563
564
281
propisan Pravilnikom o načinu vođenja evidencije o biocidima566. Ovim pravilnikom propisan
je i način dostavljanja zbirnih izvještaja o potrošnji, prometu i upotrebi biocida na godišnjem
nivou. U toku je procedura donošenja Pravilnika o sadržini i načinu vođenja evidencije o sredstvima
za zaštitu bilja i obrascu evidencije.
Federacija BiH
Federalno ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva svake godine izradi analizu
uvezenih količina pesticida na osnovu izdatih dozvola.
70. Kako se Bosna i Hercegovina priprema za sprovođenje Uredbe (EZ) 689/2008 o
izvozu opasanih hemikalija? Da li postoje administrativni kapaciteti i infrastruktura za
upravljanje i kontrolu sprovođenja ovih propisa, prije svega u vezi sa izvozom
hemikalija?
BiHje članica Roterdamske konvencije o postupku prethodne obavijesti o suglasnosti za
promet nekih opasnih kemikalija i pesticida u međunarodnoj trgovini.567
Odlukom Vijeća ministara BiH568, Uprava BiH za zaštitu zdravlja bilja je imenovana kao
tijelo na državnom nivou za koordinaciju implementacije Roterdamske konvencije, te je s tim
u skladu Tajništvu dostavljena Informacija o imenovanju državnog tijela (Designated
National Authority-DNA). U pogledu obaveza koje proizilaze iz Konvencije, Uprava je
obavezna koordinirati i sarađivati sa nadležnim entitetskim ministarstvima zdravstva i
Odjelom za zdravstvo BD BiH ispred kojih su imenovane kontakt osobe za koordinaciju sa
Upravom u cilju provedbe Roterdamske Konvencije u BiH.
Uredba 689/2008 o uvozu i izvozu opasnih kemikalija obuhvata opasne kemikalije za koje su
nadležni organi entiteta i BD BiH nadležni za zdravstvo te je Uredbu potrebno ugraditi u
entitetske propise o kemikalijama. Pojašnjenje ovih aktivnosti dato je u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Zakonom o hemikalijama RS stvoren je zakonski osnov za sprovođenje Uredbe 689/2008
koja je i transponovana kroz Pravilnik o proceduri za postupak prethodnog obavještenja i
postupak davanja saglasnosti na osnovu prethodnnog obavještenja prilikom uvoza i izvoza
određenih opasnih hemikalija i proizvoda569. U Prilogu 1 Pravilnika naveden je Spisak
hemikalija za postupak prethodnog obavještenja (Dio 1) kao i Spisak hemikalija za PIC
postupak (Dio 2).
Za sprovođenje ovog pravilnika nadležno je Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS, a vrši
se u saradnji sa imenovanim državnim tijelom (DNA) BiH za sprovođenje Roterdamske
konvencije (Uprava BiH za zaštitu zdravlja bilja). Prilikom uvoza neke od hemikalija sa
spiskova u Prilogu 1 Pravilnika, Uprava BiH za zaštitu zdravlja bilja dostavlja Ministarstvu
zdravlja i socijalne zaštite RS obavještenja o izvozu, odnosno zahtjeve za izričitu saglasnost
kada se ona zahtjeva, dostavljene od strane zemlje izvoznice hemikalija, u slučaju kada je
uvoznik pravno lice sa sjedištem u RS. Takođe, u slučaju izvoza hemikalije sa spiskova u
Prilogu 1 Pravilnika sa teritorije RS, Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS je dužno
uputiti obavještenje o izvozu ili zahtjev za sprovođenje PIC postupka, u skladu sa uslovima
propisanim Pravilnikom, Upravi BiH za zaštitu zdravlja bilja koja isto dostavlja DNA zemlje
uvoznice hemikalije.
„Službeni glasnik RS“, broj 99/11
„Službeni glasnik BiH-Međunarodni ugovori“ broj 14/06
568
“Službeni glasnik BiH” broj 15/10
569
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 8/11 i 72/11
566
567
282
Nadzor nad uvozom i izvozom opasnih hemikalija, pa tako i hemikalija koje su date u Prilogu
1 Pravilnika o proceduri za postupak prethodnog obavještenja i postupak davanja saglasnosti
na osnovu prethodnog obavještenja prilikom uvoza i izvoza određenih opasnih hemikalija i
proizvoda570 vrši Republička uprava za inspekcijske poslove putem zdravstvenih inspektora u
skladu sa Pravilnikom o sadržaju izvještaja u postupku nadzora nad uvozom hemikalije571.
Fedracija BiH
U FBiH još uvijek nema donesenih propisa kojima se preuzima Uredba 689/2008.
Brčko distrikt BiH
U BD BiH još uvijek nema donesenih propisa kojima se preuzima Uredba 689/2008.
71. Da li postoje zakonske odredbe i administrativne mjere i odgovarajuća
infrastruktura za zabranu i kontrolu izvoza i uvoza određenih opasnih hemikalija i/ili
zabranjenih hemikalija, uključujući pesticide? Postoji li program prijave izvoza
zabranjenih ili strogo ograničenih hemikalija, uključujući pesticide?
Član 12. Zakona o fitofarmaceutskim sredstvima BiH propisuje postupak za zabrane i
ograničenja prometa i upotrebe fitofarmaceutskih sredstava. Do sada je Vijeće ministara BiH
donijelo sljedeće odluke kojima se zabranjuje promet pojedinih aktivnih materija koje se
nalaze u FFS:
-
Odluka o zabrani registrovanja, uvoza i prometa aktivnih materija572,
Odluka o zabrani registrovanja, uvoza i prometa aktivnih materija573,
Odluka o zabrani registrovanja, uvoza i prometa FFS koja sadrže aktivnu materiju
Butoksikarboksim 574,
Odluka o zabrani registrovanja, uvoza i prometa FFS koja sadrže aktivnu materiju
Bifentrin 575.
Kontrolu uvoza FFS obavljaju fitosanitarni inspektori na graničnim prelazima za promet FFS.
FFS se mogu uvoziti samo ukoliko imaju dozvolu koju izdaje Uprava BiH za zaštitu zdravlja
bilja na temelju saglasnosti nadležnih organa entiteta i Brčko distrikt BiH. Dodatno
pojašnjenje daje se u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Zakonom o hemikalijama RS su kroz Pravilnik o uslovima za ograničenje i zabranu
proizvodnje, prometa i korišćenja hemikalija propisani ograničenja i zabrane proizvodnje,
stavljanja na tržište i korišćenja hemikalija, zabranjeni odnosno dozvoljeni načini korišćenja,
kao i drugi uslovi za proizvodnju, stavljanje u promet i korišćenje supstanci, smješa i
proizvoda koji predstavljaju neprihvatljiv rizik po zdravlje ljudi ili opasnost po životnu
sredinu. Pravilnikom su definisani Lista ograničenja i zabrana proizvodnje, stavljanja na
tržište i korišćenja određenih opasnih supstanci, smješa i proizvoda (Prilog 1), Ograničenja i
zabrane za dugotrajne organske zagađujuće supstance (POPs) (Prilog 2) i Ograničenja
ukupnog sadržaja isparljivih organskih jedinjenja (VOC) (Prilog 3). Ovim pravilnikom
preuzet je Aneks XVII REACH Uredbe, odredbe VOC Direktive, kao i lista POPs supstanci
definisanih Stokholmskom konvencijom.
„Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 8/11 i 72/11
„Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 126/11
572
"Službeni glasnik BiH", br. 55/08, 35/10, 79/10 i 63/11
573
"Službeni glasnik BiH", br. 47/09, 15/10, 02/11 i 06/12
574
"Službeni glasnik BiH", br. 72/10
575
"Službeni glasnik BiH", br. 72/10
570
571
283
U skladu sa Zakonom o hemikalijama i Zakonom o biocidima, biocidni proizvodi mogu biti
stavljeni na tržište samo nakon dobijanja rješenja Ministarstva zdravlja i socijalne zaštite RS.
To znači da se biocid može staviti na tržište i koristiti u namijenjene svrhe samo ako je
ministar zdravlja i socijalne zaštite donio dozvolu za stavljanje tog biocida na tržište ili
ukoliko je biocid upisan u Program dostavljanja tehničkog dosijea (vidjeti odgovor broj 68).
Uvoz i izvoz određenih hemikalija i proizvoda definisan je Pravilnikom o proceduri za
postupak prethodnog obavještenja i postupak davanja saglasnosti na osnovu prethodnog
obavještenja prilikom uvoza i izvoza određenih opasnih hemikalija i proizvoda, a u skladu sa
Uredbom 689/2008 (PIC Uredba kojom se u EU implementira Roterdamska konvencija).
Kontrolu uvoza i izvoza opasnih hemikalija i biocida vrši Republička uprava za inspekcijske
poslove Republike Srpske putem Zdravstvene inspekcije na osnovu ovlaštenja datih u Zakonu
o hemikalijama i Zakonu o biocidima, te u skladu sa Pravilnikom o sadržaju izvještaja u
postupku nadzora nad uvozom hemikalije i Pravilnikom o sadržaju izvještaja u postupku
nadzora nad biocidom koji se uvozi576. Uvoznik opasne hemikalije i proizvoda koji su upisani
u Integralni inventar hemikalija, u obavezi je prije carinjenja istih podnijeti zahtjev
zdravstvenom inspektoru za sprovođenje nadzora nad hemikalijom ili proizvodom.
Zdravstveni inspektor po izvršenom nadzoru dostavlja Ministarstvu zdravlja i socijalne zaštite
izvještaj o izvršenom nadzoru. Ukoliko inspektor prilikom vršenja nadzora utvrdi da nisu
ispunjeni uslovi za uvoz ili izvoz hemikalije (nije ispoštovana administrativna procedura
stavljanja hemikalije ili proizvoda na tržište, nije obezbjeđeno potrebno rješenje, uvoz ili
izvoz hemikalije ili proizvoda je zabranjen i sl.) inspektor zabranjuje dalji promet pošiljke i o
tome obavještava Ministarstvo. U izradi je i Informacioni sistem za Integralni inventar
hemikalija koji će kao elektronska baza podataka pružati inspektorima informacije potrebne
za vršenje postupka nadzora, te će na osnovu on-line unosa podataka o izvršenom nadzoru
pružati Ministarstvu zdravlja i socijalne zaštite RS kao i drugim organima bolji uvid u
ostvareni promet hemikalija.
Sredstva za zaštitu bilja se mogu stavljati u promet samo ako prođu odgovarajuću
administrativnu proceduru, odnosno ako dobiju odgovarajuće rješenje Ministarstva
poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede. Uvoz sredstava za zaštitu bilja mogu da vrše samo
ona lica koja se upišu u Registar distributera i uvoznika sredstava za zaštitu bilja koje vodi
Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS. Upis u Registar vrši se na osnovu
zahtjeva koji uvoznik podnosi Ministarstvu. Uvoznik se upisuje u Registar ako ispunjava
određene uslove propisane Zakonom o sredstvima za zaštitu bilja. Kontrolu uvoza i izvoza
sredstava za zaštitu bilja vrši Republička uprava za inspekcijske poslove RS putem
fitosanitarnih inspektora.
Federacija BiH
U primjeni je Zakon o prijevozu opasnih materija577 i Zakon o prometu otrova578 na osnovu
kojih Federalno ministarstvo zdravstva vrši odobravenje uvoza otrova u FBiH.
72. Kada Bosna i Hercegovina očekuje da će pristupiti Protokolu Ekonomske komisije
UN za Evropu o dugotrajnim organskim zagađujućim materijama (POPs)?
Još uvijek nije određen rok za pristupanje BiH Protokolu Ekonomske komisije UN za Evropu
o dugotrajnim organskim zagađujućim materijama (POPs), ali će se priprema za pristupanje
„Službeni glasnik RS“, broj 126/11
“Službeni list FBiH” broj 2/92 i 13/94
578
“Službeni list FBiH” br. 2/92 i 13/94
576
577
284
protokolu izvršiti kroz implementaciju GEF projekta Implementacija Štokholmske konvencije
o POP-sima u BiH.
73. Postoji li sistem, uključujući i nadležni državni organ, za zaštitu laboratorijskih
životinja, kako se zahtijeva Direktivom 86/609? Da li je Konvencija Savjeta Evrope ETS
123 o zaštiti laboratorijskih životinja ratifikovana i sprovedena?
Zaštita laboratorijskih životinja definirana je Pravilnikom o zaštiti pokusnih životinja i
uvjetima koje moraju ispunjavati pravne osobe koje se bave izvođenjem pokusa na
životinjama579 koji je usaglašen sa Direktivom 86/609, kojim je predviđeno da je izdavanje
dozvola za pokuse na životinjama za što je nadležni organ MVTEO, preko Ureda za
veterinarstvo BiH kao upravne organizacije ministarstva, međutim sistem još nije zaživio
zbog neosnivanja Etičkog povjerenstva čije je mišljenje neophodno za razmatranje zahtjeva
od strane nadležnog organa, ova oblast se regulira i zakonodavstvom entiteta i BD-a.
Republika Srpska
Zakonom o hemikalijama RS u članu 12. propisano je da nova ispitivanja opasnih supstanici
treba da se vrše tako da se ne koriste kičmenjaci gdje god je to moguće, te da su zabranjena
ispitivanja na primatima. Pravilnikom o klasifikaciji, pakovanju i obilježavanju hemikalija i
određenih proizvoda u članu 6. propisano je da se nova ispitivanja na životinjama radi
klasifikacije supstanci i smješa vrše samo ako nema drugih alternativa. Pravilnikom o
principima dobre laboratorijske prakse580 koji je donesen na osnovu Zakona o hemikalijama,
u članu 16. propisani su uslovi koje je potrebno obezbijediti za čuvanje, smještaj, obradu i
rukovanje biološkim sistemima za ispitivanje koji se upotrebljavaju u laboratorijskim
ispitivanjima hemikalija i proizvoda. Ovaj pravilnik usklađen je sa odredbama Direktive
2004/10/EZ.
Zakonom o veterinarstvu RS propisano je da su vlasnici i čuvari životinja dužni da se staraju
o zdravstvenoj zaštiti životinja i njihovoj dobrobiti. Svako lice koje čuva, transportuje ili na
bilo koji način ima veze sa životinjama dužno je da zaštiti zdravlje životinja od bolesti i
infekcija koje se prenose među životinjama i ljudima i brinuti o dobrobiti životinja. Sistem za
zaštitu laboratorijskih životinja prema zahtjevima Direktive 86/609 djelomično je preuzet
Zakonom o zaštiti i dobrobiti životinja i u Glavi H- ZAŠTITA ŽIVOTINJA NAMIJENJENIH
ZA EKSPERIMENTE I DRUGA NAUČNA ISTRAŽIVANJA (u članovima od 33. do 38.)
definisano je ko može da u svrhu naučnih istraživanja obavlja eksperimente na životinjama,
uslove koje mora da ispuni i način dobijanja odobrenja od Ministarstva. Pravilnik o uslovima
za rad i registraciju ovakvih organizacija je u pripremi i njegovim donošenjem će se potpuno
ispoštovati zahtjevi Direktive 86/609 i to naročito u pogledu sadržaja evidencija, dobrobiti i
zaštite laboratorijskih životinja, te formiranja Komisije za zaštitu i dobrobit životinja.
74. Da li postoje zakonske odredbe u pogledu izvoza i bezbjednog skladištenja žive i
određenih jedinjenja i mješavina žive, kako se zahtijeva Uredbom EZ br. 1102/2008?
Na nivou BiH ne postoje zakonske odredbe u pogledu izvoza i bezbjednog skladištenja žive i
određenih jedinjenja i mješavina žive, kako se zahtijeva Uredbom EZ br. 1102/2008.
Republika Srpska
Zakonom o hemikalijama RS i Pravilnikom o uslovima za ograničenje i zabranu proizvodnje,
prometa i korišćenja hemikalija propisana su ograničenja i zabrane koje se odnose, između
ostalog i na živu i jedinjenja žive.
579
580
„Službeni glasnik BiH“, broj 46/10
„Službeni glasnik RS“, broj 23/12
285
Pravilnikom o proceduri za postupak prethodnog obavještenja i postupak davanja saglasnosti
na osnovu prethodnog obavještenja prilikom uvoza i izvoza određenih opasnih hemikalija i
proizvoda uređeni su uslovi izvoza i uvoza određenih hemikalija i proizvoda. Izmjenama i
dopunama ovog pravilnika koje su planirane do kraja 2012. godine definisaće se i zabrane
izvoza određenih hemikalija i proizvoda, pa tako i žive i njenih jedinjenja u skladu sa članom
1. uredbe 1102/2008.
Zakon o hemikalijama RS se ne primjenjuje na supstance i smješe koji se smatraju otpadom
(član 4. Zakona). Ukoliko se radi o živi i živinim jedinjenjima kao otpadu u RS se primenjuju
odredbe Zakona o upravljanju otpadom i podzakonski akti na osnovu koji se izdaje dozvola za
upravljanje otpadom.581
75. Kako se pripremate za sprovođenje Uredbe (EZ) br. 1907/2006 o registraciji,
evaluaciji, odobravanju i ograničavanju hemikalija (REACH) koja uspostavlja
Evropsku agenciju za hemikalije? Da li postoji administrativna infrastruktura za
upravljanje i sprovođenje datih propisa?
Obzirom na postojeću administrativnu uređenost, na nivou BiH se ne vrše pripreme za
sprovođenje Uredbe (EZ) br. 1907/2006 o registraciji, evaluaciji, odobravanju i ograničavanju
hemikalija (REACH) koja uspostavlja Evropsku agenciju za hemikalije. Na nivou BiH ne
postoji niti adekvatna administrativna infrastruktura za sprovođenje datih propisa. Na nižem
nivou postoje određene aktivnosti što se navodi kroz primjer implementacije REACH Uredbe
u RS, a pojašnjeno je u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Sprovođenje REACH Uredbe u RS omogućeno je donošenjem Zakona o hemikalijama.
Nadležni organ za sprovođenje ovog zakona je Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS, a
nadzor nad sprovođenjem zakona vrši Republička uprava za inspekcijske poslove RS putem
Zdravstvene inspekcije.
Ovim zakonom preuzete su odredbe REACH Uredbe koje se odnose na registraciju
hemikalija, informacije koje je potrebno dostaviti prilikom registracije, zahtjevi za
bezbjednosno-tehnički list (safety data sheet – SDS), ograničenja i zabrane koji se odnose na
određene hemikalije, hemikalije koje izazivaju zabrinutost, inventar klasifikovanih i
obilježenih hemikalija (usklađeno sa CLP uredbom), procjena bezbjednosti hemikalije
(Chemical Safety Assessment – CSA) i izvještaj o bezbjednosti hemikalije (Chemical Safety
Report – CSR), kriterijumi za identifikaciju supstanci kao PBT ili vPvB, dostupnost podataka.
Zakonom o hemikalijama su stvoreni zakonski osnovi za donošenje podzakonskih propisa
kojima se u potpunosti ili u najvećoj mogućoj mjeri preuzimaju odredbe REACH Uredbe.
Lista supstanci koje izazivaju zabrinutost kao i Lista ograničenja i zabrana proizvodnje
stavljanja na tržište i korišćenja određenih opasnih supstanci, smješa i proizvoda preuzimaju
se u potpunosti kroz podzakonske akte.
Međutim, dijelove REACH Uredbe koji se odnose na postupke registracije kod Evropske
agencije za hemikalije, kao i na međusobne odnose zemalja članica EU i Agencije nije bilo
moguće preuzeti, već su administrativne procedure prilagođene postojećem institucionalnom
sistemu. U skladu sa tim, Zakonom o hemikalijama nije predviđeno osnivanje Agencije za
hemikalije, ali je za njegovo sprovođenje zadužen Odsjek za hemikalije koji je formiran pri
Resoru za farmaciju Ministarstva zdravlja i socijalne zaštite. Ovaj odsjek trenutno ne
raspolaže dovoljnim administrativnim kapacitetima.
581
„Službeni glasnik RS“ broj 53/02, 65/08
286
Federacija BiH
Pri izradi novih zakonskih i podzakonskih akata, a koji će biti usaglašni sa pravnim izvorima
EU u ovoj oblasti, bit će obuhvaćene i registracija, evaluacija, odobravanje i ograničavanje
hemikalija.
76. Koliko je velika hemijska industrija u Bosni i Hercegovini? Navedite otprilike koliko
preduzeća spada u MSP. Koliko hemijskih supstanci se izvozi u zemlje EU i
EEP/EFTA?
Hemijska industrija BiH je nakon svih dešavanja od 1990 do sada uveliko smanjena, te nije u
kapacitetima koji su nekada postojali. Stanje domaće industrije ukazuje da se BiH ne može
razvijati na istim osnovama kao u prethodnom periodu, već da je neophodno radikalno
mijenjati koncept razvoja. Proizvodnja se danas obnavlja u postrojenjima različitih kapaciteta
u Tuzli, Lukavcu, Mostaru, Sarajevu, Jajcu, Travniku, Tešnju (Jelah), Milićima, Širokom
Brijegu, Sarajevu, Banja Luci, Doboju, Gradačcu, Novom Gradu, Grudama, Gračanici,
Posušju, Ljubinju, Višegradu Vitez i dr. Proizvode se soda, kiseline, umjetna gnojiva, boje i
lakovi, eksplozivi, sredstva za pranje i čišćenje, plastične mase, lijekovi itd. Razvoj svake
industrije pa i hemijske, mora biti povezan sa stepenom razvoja i nivoom proizvodnje njenih
glavnih potrošača. To zahtijeva posebno praćenje stanja o usklađivanju infrastrukturalne
potrošnje hemijske industrije – na primjer, industrija celuloze i papira. Struktura proizvodnje
hemijske industrije orjentisana je većinom na neorganske hemikalije koje na svjetskom trţištu
nisu tako konkurentne kao organski proizvodi. Primjećeno je znatno zaostajanje u području
agrohemije, kako u pogledu đubriva tako i u pogledu proizvodnje pesticida, iako postoji
sirovinska osnova za to.
U prvih 8 mjeseci 2011. godine, BiH je u EU-u ostvarila izvoz hemijskih supstanci u
vrijednosti od 160.456.478,49 KM, a u 2012. godini vrijednost od 132.408.627,48 KM. Izvoz
hemijskih supstanci iz BiH u EFTA-u u prvih 8 mjeseci 2011. godine iznosio je 1.283.244,55
KM, a u 2012. godini vrijednost izvoza bila je 879.594,94 KM što je za 31,46% manje u
odnosu na 2011. godinu. Najveći doprinos u izvozu ima proizvodnja farmaceutskih
proizvoda. Drugi detalji na primjeru RS daju se u nastavku odgovora.
Republika Srpska
U RS-u je do avgusta 2012. godine registrovano 150 proizvođača, prometnika i korisnika
hemikalija i biocida, od čega 20 proizvođača hemikalija ili biocida. 16 proizvođača spada u
MSP. Šest proizvođača hemikalija iz RS izvozi u zemlje EU i EEP/EFTA.
Trenutno ne postoje precizni podaci o vrsti i količini izvezenih hemikalija. Neke od
hemikalija koje se izvoze su: sirćetna kiselina, aluminijum sulfat, aluminijum hidroksid,
aluminijum oksid, natrijum silikat, zeolit, kalcijum oksid, kalcijum hidroksid, smješe
ugljovodonika (proizvodi rafinacije ulja i nafte).
77. Postoje li odredbe u vezi sa prikupljanjem statističkih podataka o korišćenju
životinja u eksperimentalne i druge naučne svrhe?
Ne postoje striktne odredbe u svrhu prikupljanja statističkih podataka, međutim Pravilnikom
o načinju vođenja evidencije o pokusnim životinjama i vrstama pokusa582 propisuju se oblik,
sadržaj i način vođenja evidencija o pokusnim životinjama i vrstama pokusa radi unificiranja
kriterija i omogućavanja lakšeg nadzora. Dodatna pojašnjenja daju se u nastavku odgovora
582
„Službeni glasnik BiH“, broj 19/10
287
Republika Srpska
U Glavi X Zakona o dobrobiti životinja RS583 kojom se načelno uređuje zaštita životinja
namjenjenih za eksperimente i druga naučna istraživanja, stavom 2 člana 36. propisano je da
životinje za eksperimentalne svrhe moraju biti obilježene i da se o tome mora voditi
evidencija. Zakonom je propisano da ministar donosi propise koji se odnose na zaštitu ovih
životinja i evidencije koje se vode, tj. pravilnike o uslovima koje moraju da ispunjavaju
organizacije koje se bave vršenjem eksperimenata na životinjama i pravilnik o zaštiti
laboratorijskih životinja. Ovi pravilnici su u fazi izrade, a do sada u RS nije bilo zvaničnih
zahtjeva za izvođenje eksperimenata na životinjama. U Zakonu o hemikalijama RS nisu
definisane odredbe u vezi sa prikupljanjem statističkih podataka o korišćenju životinja u
eksperimentalne i druge naučne svrhe.
Federacija BiH
U BiH Pravilnikom o načinu vođenja evidencije o pokusnim životinjama i vrstama pokusa
(„Službeni glasnik BiH“ broj 19/10 ) propisano je da se MVTEO-u-Uredu za veterinarstvo
BiH dostavljaju godišnji izvještaji o vrsti i ukupnom broju životinja korištenih u pokusima,
svrsi pokusa po broju i vrsti korištenih životinja u pokusima, te broju i vrsti pokusnih
životinja korištenih u pokusima u svrhu zaštite ljidi, životinja i okoliša.
H. Klimatske promjene
78. Koja su ministarstva i/ili vladine agencije nadležne za izradu, sprovođenje i nadzor
politika i mjera vezano za klimatske promjene? Da li imaju jasne mandate za
izvršavanje ovih zadataka? Da li imaju dovoljno ljudskih i materijalnih resursa? Da li
su ovi resursi pojačani posljednjih godina i kakvi su planovi za njihovo buduće jačanje?
Ministarstva i/ili vladine agencije nadležne za izradu, sprovođenje i nadzor politika i mjera
vezano za klimatske promjene su MVTEO BiH, Federalno ministarstvo okoliša i turizma,
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarsvo i ekologiju RS, Vlada Brčko distrikt BiH.
Mandati se definiraju odlukama, kao što je odluka VM BiiH o uspostavi DNA za CDM
projekte, te pravilnicima i drugim podzakonskim aktima na nivou entiteta u BD BiH. Kao i u
svim okolinskim aktivnostim i po pitanju klimatskih promjena možemo konstatirati da nema
dovoljno ljudskih i materijalnih resursa na nivou BiH, kako bi se ispunile mnogobrojne
obaveze koje BiH treba ispuniti. Generalno je predviđeno da se u MVTEO BiH formira
Sektor za okoliš koji bi imao dio osoblja zaduženog za aktivnosti koje se odnose i na pitanja
klimatskih promjena.
Republika Srpska
Prema Ustavu BiH, glavne nadležnosti i obaveze nadležnih upravnih organizacija u području
zaštite životne sredine i prirodnih resursa su na entitetskom nivou, dok je sprovođenje
strateške politike i međunarodnih odnosa, uključujući sklapanje i sprovođenje međunarodnih
multilateralnih i bilateralnih sporazuma i ugovora, u nadležnosti institucija na nivou države.
U skladu sa odredbama Zakona o postupku zaključivanja i izvršavanja međunarodnih
ugovora584, MVTEO BiH ima odgovornosti za koordinaciju aktivnosti u međunarodnim
odnosima, po pitanjima zaštite životne sredine, uključujući i klimatske promjene. Stvaranje
konsenzusa i donošenje odluka uključuje državnu vlast, dva entiteta i BD BiH.
583
584
„Službeni glasnik RS“ broj broj 111/08
"Službeni glasnik BiH", broj 29/00
288
Vlade entiteta u BiH nadležne su za kreiranje i implementaciju politika koje su predmet
međunarodnog ugovora, kao i operativno funkcionisanje istih na polju zaštite životne sredine.
Ove politike se sprovode putem nadležnih ministarstava i to: Ministarstva za prostoprno
uređenje, građevinarstvo i ekologiju u RS i Federalnog ministarstva životne sredine i turizma
u FBiH.
Na osnovu koncenzusa između nadležnih entitetskih ministarstava i Odjeljenja za komunalne
poslove BD BiH, Kontaktna institucija prema UNFCCC-u (fokal point ispred BiH) je
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske.
S druge strane, odgovornost za obaveze države prema Konvenciji UNFCCC-u uključujući
izvještavanje i izradu nacionalnih izvještaja prema konvenciji, predstavljanje BiH prema
Konferenciji zemalja ugovornica Konvencije, bilateralna i multilateralna koordinacija sa
drugim zemljama članicama Konvencije na realizaciji regionalnih programa i projekata i
neposredna saradnja sa organima Konvencije je na Nacionalnoj kontakt instituciji BiH prema
UNFCCC-u, što je, prema dogovoru entiteskih ministarstava za životnu sredinu, pozicija u
okviru Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS. Nadležnost
državne uprave u pitanjima životne sredine je prilično ograničena i smanjena na funkcije koje
su uglavnom vezane za međunarodnu saradnju i neophodnu koordinaciju. Neophodno je
unapređenje vertikalne i horizontalne saradnje i koordinacije između kompetentnih
institucija, a ti mehanizmi su od posebnog značaja za međunarodne i nacionalne aktivnosti.
Jedan od ključnih nedostataka organa državne uprave u procesu harmonizacije sprovođenja
međunarodnih sporazuma je neispunjavanje obaveze izvještavanja, određivanja nacionalnih
kontakt institucija i nadzora.
U okviru hidrometeoroloških zavoda na nivou RS uspostavljene su službe za praćenje i
kontrolu emisija, ali i njihovi institucionalni kapaciteti nisu dovoljni za uspostavljanje
kvalitetnog sistema monitoringa emisija i izradu registra zagađivača. U pogledu kadrovskih
kapaciteta, za sprovođenje aktivnosti u oblasti klimatskih promjena, prema studiji
izvodljivosti koju su pripremili eksperti Evropske Unije u saradnji sa predstavnicima BiH,
procjenjujući je li zemlja spremna da otvori pregovore o stabilizaciji i pridruživanju
Evropskoj Uniji, izvještaj koji je Evropska komisija podnijela Savjetu Evropske Unije 2003.
godine pokazuje da su kapaciteti BiH vlasti za zaštitu životne sredine daleko ispod potrebnog
nivoa. Pregled uticaja na životnu sredinu (Environmental performance review), iz 2004. i
20011. godine, koji je uradila Ekonomska komisija Ujedinjenih nacija za Evropu, sadrži
sličan zaključak. Osim sveobuhvatnog skupa opštih preporuka, Komisija je preporučila da je
prioritet u izgradnji administrativnih i stručnih kapaciteta za obavljanje poslova u oblasti
klimatskih promjena, kako u okviru nadležnih ministarstava, prvenstveno focal point-a tako
i u okviru pojedinih organizacionih jedinica za klimatske promjene u sastavu relevantnih
institucija.
S obzirom na obim poslova u oblasti klimatskih promjena, a uzimajući u obzir broj izvršilaca ,
može se smatrati da u ovom momentu u državnoj administraciji nije zaposlen dovoljan broj
izvršilaca. Svi poslovi vezano za zaštitu životne sredine i klimatske promjene vrše se u saradnji
sa ostalim relevantnim institucijama, kroz programe i projekte finansirane iz nacionalnih,
bilateralnih i međunarodnih izvora. Službe i sektori nadležne za zaštitu životne sredine i
klimatskih promjena dio su organa uprave primarno nadležnih i za za druge sektore.
Formiranjem Fondova za zaštitu životne sredine, u određenoj mjeri su unapređeni kadrovski
kapaciteti institucija S obzirom da brojna nacionalna strateška dokumenta definišu akcije na
ublažavanju i prilagođavanju na izmijenjene klimatske uslove, povećanje materijalnih resursa na
nacionalnom nivou za ostvarenje ovih akcija je svakako planirano.
289
Kako bi se procijenile finansijske potrebe za ublažavanje klimatskih promena i u skladu sa tim
napravili detaljni finansijski planovi, u ranoj fazi izrade su Strategija nisko karbonskog razvoja
(LEDS) i Strategija prilagođavanja na klimatske promjene (NAS) u Bosni i Hercegovini. Ovi
strateški dokumnti se izrađuju u okviru izrade drugog nacionalnog izvještaja za Bosnu i
Hercegovinu (SNC).
Na osnovu dogovora i usalgašenih stavova Vlada FBiH i BD BiH, Vlada RS je na 128.
sjednici održanoj 25. decembra 2000. godine imenovala Ministarstvo za urbanizam,
stambeno komunalne djelatnosti, građevinarstvo i ekologiju za FOCAL POINT-a BiH u
Okvirnoj konvenciji UN o promjeni klime.
Izmjenom Zakona o ministarstvima 2001. godine, naziv ministarstva je promijenjen u
Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS. U posljednjih nekoliko
godina, materijalni resursi u Republičkom hidrometeorološkom zavodu RS (RHMZ) u
domenu monitoringa i istraživanja klimatskih promena su u toku poslednjih godina značajno
pojačani u procesu uspostavljanja osnovnih funkcija osmatranja, monitoringa i istraživanja
klimatskih uticaja, ranjivosti i opcija adaptacije na izmijenjene klimatske uslove koje su
neposredno povezane sa sprovođenjem UNFCCC u oblasti adaptacije. Budući razvoj i jačanje
ljudskih resursa RHMZ sprovodiće se u saradnji sa univerzitetskim obrazovnim i naučnoistraživačkim meteorološkim institutima kroz nacionalne i regionalne programe i projekte EU
u oblasti klimatskih promjena.
Federacija BiH
Ne postoje jasno definirane uloge pojedinih ministarstava u dijelu nadležnosti za izradu,
sprovođenje i nadzor politika i mjera za klimatske promjene. U Federalnom ministarstvu
okoliša i turizma nema dovoljno ljudskih resursa. Ne postoje konkretni planovi budućeg
jačanja u pogledu popunjavanja novim uposlenicima zbog ograničenosti budžetskih sredstava.
Ministarstva nadležna za pitanje klimatskih promjena u BiH su Ministarstvo okoliša i turizma
Federacije BiH, Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS (gdje je
sjedište Kontakt institucije prema UNFCCC-u) i Odjeljenje za komunalne poslove BD BiH
Postoji nedostatak ljudskih i materijalnih resursa. Među identifikovanim nedostacima ističe se
nepostojanje specijalizovanih organizacionih jedinica za klimatske promjene u okviru
relevantnih institucija, nedostatak obuke za osoblje koje bi radilo na ispunjavanju uslova
Konvencije, nedovoljan broj obučenih eksperata. Takođe, pored ljudskih resursa postoje
ograničenja vezana za tehničke i finansijske resurse kao što su nedostatak tehničke opreme za
mjerenje i izračunavanje emisija, nepostojanje jednistvene baze podataka (inventara) o GHG
emisijama itd.
79. Da li su usvojene politike, strategije, akcioni planovi i mjere vezano za klimatske
promjene? Koji je njihov djelokrug (ublažavanje, prilagođavanje, uključivanje u
redovne tokove, sektori, koje gasove sa efektom staklene bašte obuhvataju)?
Prvi dokument koji sveobuhvatno tretira pitanja klimatskih promjena u BiH je Prvi nacionalni
izvještaj o klimatskim promjenama u BiH, završen 2009. godine a prihvaćen od strane Vijeća
ministara BiH 2010. godine. Tim dokumentom su pored izračunate emisije stakleničkih
plinova za baznu 1990. godinu, date i preporuke daljih aktivnosti, koje se već implementiraju,
a odnose se na izradu Drugog nacionalnog izvještaja, izrada strategije adaptacije na klimatske
promjene, te pravljenje okvira za procjenu ranjivosti i adaptacije na klimatske promjene. Prije
ovoga dokumenta, na nivou države uz podršku Svjetske banke izrađena je Studija energetskog
sektora (2008.g) koja u okviru 13. poglavlja obrađuje pitanje životne sredine te ujedno i
pitanje klimatskih promjena u BiH. Studija pruža kontekst i za buduće zakonske propise i
290
strategije, politike i akcione planove u BiH. U FBiH, Plan razvoja energetskog sektora
usvojen je 2008. godine, dok je 2009. godine donesena Strategija za zaštitu okoliša i
odgovarajući Akcioni plan za period 2008-2018. godine.
Republika Srpska
Mjere adaptacije prilagođavanja klimatskim promjenama kao i mjere za uključivanje u
sektorske tokove, sastavni su dio strateških ciljeva i smjernica u strateškim dokumentima
RS: Strategiji zaštite vazduha Republike Srpske i Strategiji zaštite životne sredine (koja
obuhvata i dio zaštite vazduha u Federaciji BiH).
Strategije definišu potrebe i mjere za ojačavanje ekonomskih i fiskalnih instrumenata u
politici zaštite životne sredine usmjerenih ka podržavanju zaštite životne sredine,
obezbjeđenju podsticaja za smanjenje zagađenja i iznalaženju sredstava za investicije u
poboljšanje kvaliteta životne sredine. 2011. godine u RS je donesen novi Zakon o fondu i
finansiranju zaštite životne sredine585, kojim su utvrđene obaveze zagađivača životne sredine,
uključujući i energetske subjekte koji obavljanjem energetske djelatnosti emituju u atmosferu
ugljen dioksid, sumpor dioksid, azotne okside i čvrste čestice, da plaćaju naknadu koja će se
prikupljati u Fondu za zaštitu životne sredine. Izrađen je Prvi nacionalni izvještaj Bosne i
Hercegovine u skladu sa Okvirnom konvencijom Ujedinjenih nacija o klimatskim
promjenama, u toku je izrada Drugog nacionalnog izvještaja u skladu sa Okvirnom
konvencijom Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama. U pripremi je i Strategija niskokarbonskog razvoja u BiH i Strategija za prilagođavanje na klimatske promjene u BiH.
Određeni broj sektorskih strategija i zakona RS uključuje mjere čije sprovođenje doprinosi
ublažavanju klimatskih promena i prilagođavanja na izmenjene klimatskih uslova, kao što su:
a)
b)
c)
d)
e)
f)
g)
Strategija zaštite prirode Republike Srpske
Strategija razvoja energetike Republike Srpske do 2030. godine
Strategija naučnog i tehnološkog razvoja Republike Srpske 2012-2016. godine
Strategija hemijske bezbjednsoti Republike Srpske od 2012. do 2016. godine,
Strategija razvoja poljoprivrede u RS do 2015 godine ,
Sektorske strategije razvoja industrije Republike Srpske za period 2009 -2013.godina i
Zakon o upravljanju otpadom, Zakon o energetici, Zakon o nafti i derivatima nafte
Zakon o gasu, Zakon o šumama i sl.
Federacija BiH
Pojedine mjere vezane za problematiku klimatskim promjene dio su Federalne strategije
zaštite okoliša i njenih sektorskih strategija. Dati su operativni ciljevi, i to smanjivanje
energetske intenzivnosti i podsticanje korištenja obnovljivih izvora energije. Za ispunjavanje
ovih ciljeva date su konkretne mjere koje se trebaju poduzeti. U dijelu Strategije zaštite
prirode, date su mjere ublažavanja posljedica klimatskih promjena.
80. Postoje li neke politike i mjere vezano za klimatske promjene koje su trenutno u fazi
izrade? Ako postoje, kada će se one usvojiti i sprovesti?
Trenutno su u BiH u izradi dva strateška dokumenta:
1. Strategija nisko-karbonskog razvoja Bosne i Hercegovine i
2. Strategija prilagođavanja na klimatske promjene u Bosni i Hercegovini.
585
“Službeni glasnik Republike Srpske” broj 117/11
291
Usvajanje ove dvije strategije na nivou BiH planirano je do decembra 2012. godine, te će se u
daljem procesu dogovaranja sa entiteskim i organima BD BiH dogovoriti okvirni planovi sa
sprovođenje zacrtanih mjera.
81. Osim mjera navedenih u rubrici „Kontrola industrijskog zagađenja i upravljanje
rizikom", postoje li nacionalni propisi koji kontrolišu emisiju štetnih gasova iz mobilnih
izvora (automobila, kamiona, autobusa, itd.)?
Na osnovu Zakona o osnovama bezbjednosti saobraćaja na putevima u BiH, donesen je
Pravilnik o dimenzijama, ukupnoj masi i osovinskom opterećenju vozila, o uređajima i
opremi koju moraju imati vozila i o osnovnim uslovima koje moraju ispunjavati i oprema u
saobraćaju na putevima586. Ovim Pravilnikom, između ostalog, propisuju se i uređaji za
odvođenje i ispuštanje izduvnih gasova iz motornih vozila (odredbe čl. 61. Pravilnika) i
definišu se maksimalne vrijednosti pojedinih zagađujućih materija u izduvnim gasovima u
skladu sa Evropskom direktivom 2003/26/EC (odredbe čl. 158.).
Republika Srpska
U skladu sa Zakonom o zaštiti vazduha pokretni izvori zagađivanja mogu se koristiti i
stavljati u promet ako zagađujuće materije u izduvnim gasovima iz tih izvora ne prelaze
granične vrijednosti emisije utvrđene tehničkim propisima.
Federacija BiH
Federalno ministarstvo energije, rudarstva i industrije ne posjeduje podatke o propisima koji
kontrolišu emisiju štetnih gasova iz mobilnih izvora (automobila, kamiona, autobusa, itd.)
82. Kako je organizovan nadzor kvaliteta benzina, dizel goriva, ostalih gasnih ulja i
mazuta i njihovog uticaja na životni ciklus gasova sa efektom staklene bašte?
Odlukom kvalitetu tečnih naftnih goriva587, koju je donio Savjet ministara BiH, u septembru
2002. godine, propisan je kvalitet motornih benzina, dizel goriva, ulja za loženje ekstra lakog
(gasno ulje), ulja za loženje (lako, lako specijalno, srednje i teško) koje se može staviti u
promet na tržište u BiH. Maksimalne i minimalne vrijednosti pojedinih parametara naftnih
goriva, kao i metode za ispitivanje istih, su definisane kroz nacionalne (BAS) i preuzete
Evropske (BAS EN) standarde.
Osim prethodnog, Odlukom o kvalitetu tečnih naftnih goriva je uveden sistem za nadzor
kvaliteta, odnosno utvrđivanje usklađenosti, tečnih naftnih goriva koja se puštaju u promet na
tržište u BiH. Ovim je uspostavljen institucionalni okvir koji podrazumjeva:
-
nadležna ministarstva za pitanje energije, zaštite okoline i trgovine
Institut za akreditovanje BiH
Institut za standardizaciju BiH
Uprave za inspekcijske poslove u oba entiteta i Brčko distrikt BiHu BiH
Akreditovana i imenovana Inspekcijska tijela, u skladu sa standardom BAS
ISO/IEC17020
Akreditovane ispitne laboratorije u skladu sa standardom BAS EN ISO/IEC 17025
Odlukom o kvalitetu tečnih naftnih goriva je propisan minimalan broj uzoraka tečnih naftnih
goriva koji se treba uzeti u toku ljetne i zimske sezone. Nadležna entitetska ministarstva za
pitanja energije i nadležni organ u Vladi BD BiH donose „Program utvrđivanja usklađenosti“
kojim je za svakog dobavljača posebno utvrđen broj uzoraka svih vrsta naftnih goriva koja su
predmet Odluke. Objavom Programa utvrđivanja usklađenosti u službenim glasilima Uprave
586
587
"Službeni glasnik BiH", broj 23/07
„Službeni glasnik BiH“, broj 27/02, 28/04, 16/05, 14/06, 22/07, 101/08, 71/09 i 58/10
292
za inspekcijske poslove oba entiteta i BD BiH izdaju naloge imenovanim inspekcijskim
tijelima da izvrše uzorkovanje tečnog naftnog goriva. Uzorkovanje se vrši u skladu sa
standardom BAS EN ISO 3170. Uzorci se pod šifrovanim nazivom šalju u ispitne laboratorije
na ispitivanje. Na osnovu Izvještaja o ispitivanju Inspekcijsko tijelo izdaje Uvjerenje o
usklađenosti, ukoliko je naftno gorivo usklađeno sa odredbama Odluke, u suprotnom
Inspekcijsko tijelo obavještava ndležni inspekcijski organ i pokreće se predviđena kaznena
procedura. Dodatno pojašnjenje daje se u nastavku odgovora.
Republika Srpska
U RS, članom 48. Zakona o zaštiti vazduha588 definisano je da goriva koja se stavljaju u
promet, odnosno koriste u stacionarnim i pokretnim izvorima zagađivanja, moraju
zadovoljavati zahtjeve kvaliteta propisane važećim standardima i tehničkim propisima koji se
odnose na kvalitet datog goriva. Ministar nadležan za poslove zaštite životne sredine u
saradnji sa ministarstvom nadležnim za poslove energetike donosi tehnički propis kojim će se
propisati tehnički i drugi zahtjevi za goriva, dozvoljena količina zagađujućih materija u
gorivu, metode ispitivanja goriva, te način utvrđivanja kvaliteta i dokazivanja usklađenosti
goriva sa propisanim graničnim vrijednostima. Pokretni izvori zagađivanja mogu se koristiti i
stavljati u promet ako zagađujuće materije u izduvnim gasovima iz tih izvora ne prelaze
granične vrijednosti emisije utvrđene tehničkim propisima, u skladu sa Zakonom o zaštiti
vazduha. Emisije iz pokretnih izvora zagađivanja kontrolišu se prilikom redovnog, vanrednog
i kontrolnog tehničkog pregleda, u skladu sa odgovarajućim tehničkim propisom i zakonom
kojim se uređuje bezbjednost saobraćaja. Goriva koja se stavljaju u promet, odnosno koriste u
stacionarnim i pokretnim izvorima zagađivanja moraju zadovoljavati zahtjeve kvaliteta
propisane važećim standardima i tehničkim propisima koji se odnosi na kvalitetu tog goriva.
Federacija BiH
Ako inspekcijsko tijelo utvrdi neusklađenost goriva sa zahtjevima gore spomenute Odluke,
dužno je o tome obavijestiti Federalno ministarstvo energije, rudarstva i industrije, kao i
Federalnu upravu. To obavještenje mora sadržavati:
 zapisnik o uzorkovanju iz kojeg je moguće „pratiti“ oznaku uzorka od uzimanja do
ispitivanja;
 izvještaj o kvalitetu goriva iz kojeg je jasno vidljiva neusklađenost ispitanog goriva i
zahtjeva ove odluke.
Na temelju zaprimljenog zapisnika i izvještaja o kvalitetu tečnih naftnih goriva u kome je
konstatovano da gorivo nije usklađeno sa zahtjevima standarda normi BAS EN, federalni
inspektor za kvalitet tečnih goriva podnosi zahtjev za pokretanje prekršajnog postupka kod
nadležnog opštinskog suda. Fizičko-hemijske osobine tečnih goriva moraju biti takve da ne
prouzrokuju kritično zagađenje okoline i da su u skladu sa važećim standardima BAS EN.
Na osnovu odluke entitetskih ministarstava nadležnih za energiju dva puta godišnje priprema
se Program praćenja kvalitete tečnih i naftnih goriva (zimska i ljetna sezona). Uzorkovanje i
ispitivanje kvalitete vrše nezavisna inspekcijska tijela, a nadzor nad provođenjem Programa u
Federaciji BiH vrši Federalna uprava za inspekcijske poslove.
Županija Zapadno-hercegovačka
Kontrola kvalitete naftnih derivata obavlja se sukladno Odluci o kvaliteti tekućih naftnih
derivata.589
588
589
„Službeni glasnik RS“, broj 124/11
Sl. novine BiH, broj: 27/02,28/04, 16/05, 14/06, 22/07, 101/08, 71/09, 58/10
293
Ocjenjivanje kvaliteta prema odredbama navedene Odluke obavljaju inspekcijska tijela
koristeći usluge ispitnih laboratorija. Ispitni laboratoriji moraju udovoljavati propisanim
kriterijima koje utvrđuje institut za akreditacije. Inspekcijska tijela imenuje MVTEO BiH na
prijedlog nadležnih ministarstava energije i trgovine u oba entiteta. Inspekcijsko tijelo dužno
je tromjesečno izvještavati ministarstva nadležna za energiju u BiH entitetima o obavljenim
inspekcijskim nadzorima.
Unsko-sanski kanton
Na području FBiH trenutno postoje četiri imenovana (ovlaštena) inspekcijska tijela koja se
bave kontrolom kvaliteta tečnih naftnih goriva u prometu. Metode inspekcije obuhvataju
metode uzorkovanja goriva: BAS EN 3170 - Standardna metoda uzorkovanja iz rezervoara i
BAS EN 14275 - Standardna metoda uzorkovanja sa automata, te metode za ocjenu
usklađenosti kvaliteta goriva: BAS EN 590 - za dizel, BAS EN 228 - za bezolovne motorne
benzine, BAS 1001 - za motorne benzine sa olovom i BAS 1002 - za lož ulja. Rezultate
kontrole koje nisu u skladu sa ovom Odlukom dostavljaju se kantonalnoj tržišnoj inspekciji
dalje na postupanje, dok ista može i neovisno kod distributera izvršiti kontrolu kvalitete tečnih
goriva.
83. Koje je korake Bosna i Hercegovina preduzela za određivanje standarda koja nova
vozila treba da ispune u pogledu emisije štetnih gasova, i za unaprjeđenje nadzora i
dostupnosti informacija za potrošače o ekonomičnosti goriva i emisiji ugljendioksida u
pogledu reklamiranja novih automobila?
Vijeće ministara BiH je 28. decembra 2010. godine donijelo Odluku o izmjeni i dopuni
odluke o ograničenju uvoza automobila, teretnih vozila i automobilskih guma, 590 čime se
ukida ograničenje uvoza vozila kada je riječ o njihovoj starosti. Ovom Odlukom definišu se
tehnički zahtjevi koje moraju ispuniti novoproizvedena i korištena vozila, a u odnosu na ECE
Pravilnike i Evropske direktive (EC/EEC), koje su navedene u ovoj Odluci. Ovo je ujedno
bila i obaveza BiH u smislu poštivanja odredaba Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju, te
pravila Svjetske trgovinske organizacije. Postupak homologacije u BiH provodi se u skladu s
Odlukom o najnižim tehničkim zahtjevima pri homologaciji. Pravilnikom o tehničkim
pregledima vozila591 propisuju se sadržaj i način obavljanja tehničkih pregleda, evidencije
koje se vode i obrasci koji se izdaju i uslovi koje moraju da zadovolje ovlaštene organizacije
za obavljanje tehničkih pregleda. Između ostalog, ovim Pravilnikom propisuju su uređaji i
oprema za kontrolu emisije izduvnih gasova, kao i uređaji za mjerenje sastava (koncentracije)
izduvnih gasova (CO, λ, HC, NOx, CO2) benzinskih motora, koji moraju posjedovati
programsku opremu za vođenje ispitivanja i mogućnost ispisa rezultata mjerenja.
Republika Srpska
Zаkоnоm о prеvоzu u drumskоm sаоbrаćајu RS592 urеđеnа је оblаst prеvоzа licа i stvаri u
drumskоm sаоbrаćајu. Pоdzаkоnskim аktimа prоpisаni su uslоvi kоје mоrајu ispunjаvаti
vоzilа kојimа sе vrši prеvоz. Prоpisаnim uslоvimа sе оbеzbјеđuје i zаštitа živоtnе srеdinе.
Pоrеd tоgа vаžеći prоpisi iz оblаsti bеzbјеdnоsti sаоbrаćаја urеđuјu оblаst tеhničkih prеglеdа
vоzilа kоја izmеđu оstаlоg i prоpisuје dоzvоlјеnu kоličinu еmisiје izudvnih gаsоvа mоtоrnih
vоzilа i dоzvоlјеnu buku (Prаvilnik о tеhničkim prеglеdimа vоzilа).
Odrеđеnim prоpisimа iz оblаsti hоmоlоgаciје оgrаničаvа sе uvоz vоzilа u BiH ukоlikо nе
ispunjаvајu prоpisаnе uslоvе, pа izmеđu оstаlоg i оgrаničеnjа pо pitаnju еmisiје štеtnih
gаsоvа i dоzvоlјеnе bukе. U RS i BiH se primjenjuju UN/ECE Pravilnici navedeni u odgovoru
„Službeni glasnik BiH“, broj 89/10
“Službeni glasnici BiH”: 13/07, 72/07, 74/08, 3/09, 76/09, 29/11
592
„Službеni glаsnik RS“, brој 111/08 i 50/10
590
591
294
na pitanje 101, uključujući posljednje važeće izmjene i dopune (npr. za putnička i laka teretna
vozila primjenjuje se UN/ECE R. 83 serija amandmana 06 koja propisuje tzv. Euro5).
84. Koje korake je Bosna i Hercegovina preduzela za unaprjeđenje izdvajanja i
skladištenja ugljenika?
Bosna i Hercegovina još uvijek nije preduzela konkretne aktivnosti za unapređenje izdvajanja
i skladištenja ugljenika.
85. Da li je utvrđen državni sistem za nadzor i izveštavanje o gasovima sa efektom
staklene bašte? Ako jeste, kako je organizovan?
Na državnom nivou još uvijek nisu raspoloživi detaljni službeni podaci o emisijama
stakleničkih plinova (GHG) za period od 1991. do 2012. godine. INC jedino uključuje
detaljan spisak emisija za 1990. godinu, što je bazna godina za UNFCCC i Kyoto protokol.
Izradom SNC-a, BiH očekuje inventar GHG za period 1991-2001. godine.
86. Da li je Bosna i Hercegovina preduzela korake za smanjivanje emisije gasova sa
efektom staklene bašte uzrokovane vazduhoplovnim aktivnostima?
Trenutno ne postoje propisi na državnom nivou koji regulišu ovu oblast, niti se poduzimaju
aktivnosti u cilju smanjenja emisije gasova sa efektom staklene bašte uzrokovane
vazduhoplovnim aktivnostima.
87. Da li je postoji kompletiran nacionalni inventar emisija gasova sa efektom staklene
bašte za 1990. godinu i godine nakon toga?
Nacionalni inventar GHG u Bosni i Hercegovini za referentnu 1990. godinu iznosi: 34,043
miliona tona ekvivalentnog CO2 (ili 34.043,49 Gg CO2 ekv). Najveći izvor emisija je energetski
sektor sa oko 70% ukupne emisije, poljoprivreda 12%, industrija 11%, otpad 3%, te ostali
izvori 4%. Obzirom na šumske potencijale BiH (50% teritorije prekriveno je šumom) ima
mogućnost ponora („upijanja”) emisija CO2 za 7,42 miliona tona ekvivalentnog CO2 (ili
7.423,53 Gg CO2 ekv) za referentnu 1990. godinu. Kroz izradu SNC-a koji je u toku, BiH će
imati kompletan nacionalni inventar antropogenih emisija gasova staklene bašte napravljen za
period 1991-2001. godine.
88. Koje su očekivane emisije gasova sa efektom staklene bašte do 2012. godine u
poređenju sa 1990. godinom?
U prvoj nacionalnoj komunikaciji nisu date projekcije emisija do 2012. godine, već su date
sektorske projekcije povećanja emisija (npr. u sektoru daljinskog grijanja, saobraćaj,
industrija, itd.) za petogodišnje periode: 2010., 2015. i 2020. godinu i za svaki sektor su date
preporuke u cilju umanjenja ukupnih emisija CO2 ekvivalenta. U skladu sa procjenama
postojećeg stanja industrijskih i drugih aktivnosti u BiH, pretpostavke su da su emisije u
odnosu na 1990-tu godinu znato umanjene.
89. Da li je vaša zemlja podnijela nacionalni izvještaj u skladu sa Okvirnom
konvencijom Ujedinjenih Nacija o klimatskim promjenama (UNFCCC)? Ako jeste,
kada?
BiH je u aprilu 2010. godine usvojila Prvi nacionalni izvještaj o klimatskim promjenama
(INC) i isti je dostavila Sekretarijatu UNFCCC-a, u okviru kojeg je izrađen inventar GHG za
1990. godinu, kao baznu godinu. INC ne samo da predstavlja prvi službeni dokument BiH o
pitanjima klimatskih promjena, već i osnovni izvor informacija koji uključuje: detaljnu
inventuru emisija za baznu 1990. godinu; procjenu potencijalnog utjecaja klimatskih
promjena; listu potencijalnih mjera za ublažavanje i prilagođavanje i preporuke za buduće
djelovanje. Podaci o podnesenom izvještaju dostupni su na sljedećem linku:
295
http://unfccc.int/national_reports/non-annex_i_natcom/items/2979.php. U toku je izrada
drugog nacionalnog izvještaja za BiH koji će dati kompletan nacionalni inventar antropogenih
emisija gasova staklene bašte (GHG) za period 1991-2001.
90. U kojoj fazi se nalazi sprovođenje Kjoto protokola?
Odlukom Predsjedništva BiH o ratifikaciji Kyoto protokola593objavljenom u, zvanično je
potvrđeno pristupanje BiH Kjoto protokolu u statusu zemlje članice koja ne pripada grupi
zemalja u aneksu B ovog Protokola, za koje je određena obaveza kvantifikovanog smanjenja
emisija u odnosu na baznu godinu, odnosno period. Ratifikacijom Konvencije i Protokola,
BiH je preuzela obavezu utvrđivanja i sprovođenja mjera i aktivnosti, na nacionalnom nivou,
koje će doprinijeti postizanju ciljeva Konvencije. Istovremeno, ratifikacijom Protokola, za
BiH nisu uvedene nove obaveze smanjenja emisija stakleničkih plinova, u odnosu na opšte
obaveze utvrđene Konvencijom koje se tiču izrade nacionalnih izvještaja (komunikacija),
periodično izvještavanje organa Konvencije, međunarodnu saradnju u oblasti klimatskih
istraživanja i sistematskih osmatranja, transfera znanja i čistih tehnologija, donošenja i
sprovođenja mjera prilagođavanja na izmijenjene klimatske uslove, obrazovanja, obuke, i
informisanja javnosti o uzrocima i mogućim antropogenim uticajima na promjenu klime.
Uvažavajući osnovne principe Okvirne konvencije UN o promjeni klime, imajući u vidu
strateške interese BiH da zastupa svoja prava učestvovanja u realizaciji programa pomoći
putem fleksibilnih mehanizama Kjoto protokola, a istovremeno zemlje koja je potpisnica
Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju Evropskoj Uniji, Vijeće ministara BiH je 19.
listopada 2010. godine, usvojilo Odluku o uspostavi Ovlaštenog tijela za sprovođenje
projekata Mehanizma čistog razvitka Kyoto protokola594. Dana 26. 09. 2011. godine, održana
je 1. konstitutivna sjednica Izvršnog odbora DNA BiH, čime je BiH i zvanično uspostavila
DNA tijelo za implementaciju CDM projekata u okviru Kyoto protokola. Izvršni odbor
sačinjavaju ovlašteni predstavnici Ministarstva za prostorno uređenje, građevinarstvo i
ekologiju RS, kao fokal pointa BiH u Okvirnoj konvenciji UN o promjeni klime, MVTEO
BIH, Ministarstva životne sredine i turizma Federacije BiH i Odjeljenja za prostorno
planiranje i imovinsko pravne poslove BD BiH. Poslovnikom o radu preciznije se definišu
način rada DNA tijela, kao i procedure i rokovi neophodni za ocjenjivanje i odobravanje
potencijalnih CDM projekata od strane ovog tijela. Pored navedenih akata, nadležna
entitetska ministarstva su, po usvajanju Odluke, donijela Odluke o utvrđivanju kriterija za
stručnu ocjenu CDM projekata i posebne akte o formiranju sekretarijata imenovanih
predstavnika ispred nadležnih ministarstava i stručnih organizacija na nivou entiteta, koje vrše
tehničku analizu i pregled projektne dokumentacije, koji imaju ulogu tzv. panela eksperata.
Od osnivanja tijela DNA BiH do danas, izvršena je evaluacija, i stručno odobravanje ukupno
tri potencijalna CDM projekta na cjelokupnoj teritoriji BiH.
91. Kakva je situacija po pitanju sprovođenja Montrealskog protokola o zaštiti ozonskog
omotača?
BiH je pristupila Bečkoj konvenciji 14.09.1990 godine, a Montrealskom protokolu
03.01.1991. godine, te joj je priznat status punopravne zemlje članice ova dva međunarodna
ugovora od 01.09.1992. godine. U skladu sa postupkom propisanim Zakonom o postupku
zaključivanja i izvršavanja međunarodnih ugovora595, BiH je ratifikovala i zvanično
pristupila Amandmanima Montrealskog protokola (iz Londona, Kopenhagena i Montreala)
11.08.2003. godine, a Pekinškom amandmanu u oktobru 2011. godine, temeljem Odluke o
ratifkaciji objavljenoj u Službenom listu BiH.596 Na ovaj način BiH stekla je pravo na
„Službeni list BiH“, broj 8/08
“Službeni glasnik BiH”, broj 102/10
595
„Službeni glasnik BiH“, broj 29/00
596
„Službeni glasnik BiH“ , broj. 06/11
593
594
296
međunarodnu tehničku i finansijsku pomoć u provođenju Bečke konvencije i Montrealskog
protokola.
Stalan zadatak koji se redovno ispunjava radom Ozonske jedinice BiH predstavlja
implementacija Odluke Vijeća ministara BiH o uslovima i načinu provođenja Monteralskog
protokola i postepenog isključivanja iz upotrebe SOOO u BiH597 i entitetskih propisa koji se
tiču postepenog isključivanja iz upotrebe supstanci koje oštećuju ozonski omotač, a kojima se
stavljaju pod kontrolu uvoz, izvoz, kretanje i korištenje, te se isključuju iz upotrebe supstance
koje oštećuju ozonski omotač (SOOO) i ispunjavaju obaveze iz Montrealskog protokola
Bečke konvencije o zaštiti ozonskog omotača. Do sada su provedbom postojeće legislative
isključene iz upotrebe sve SOOO osim HCFCa. Godišnje kvote za HCFC će biti utvrđene do
1.01.2013. godine.
U toku je implementacija NoPP National – ODS phase-out plan (Nacionalni plan za
isključivanje iz upotrebe HCFC-a) iz sredstava odobrenih od strane Multilateralnog Fonda za
implementaciju Montrealskog protokola. Implementirane su sljedeće aktivnosti iz preostalih
odobrenih sredstava treće tranše od strane MLF-a:
a) Uvoz identifikatora za opremu koja sadrži SOOO za UINO sektor carina. Uvoz
opreme je omogućen uspostavom procedure oslobađanja od plaćanja carine i PDV-a
od strane MVTEO za projekte u oblasti zaštite životne sredine,
b) Aktivnosti na realizaciji Treninga servisera i tehničara za rashladne i klima uređaje u
BiH koji ce se obaviti u nedavno nominovanim trening centrima u Sarajevu i Banja
Luci na Mašinskim fakultetima. Trening trenera je aktivnost za koju je pripremljen
priručnik. Završen je UNIDO međunarodni tender za opremu za ova dva trening
centra
c) Pokrenute su aktivnosti na uspostavi centara za recikliranje CFCa i HCFC u cijeloj
BiH za koji ce se dobiti potrebna oprema
Implementacija projekta „Upravljanje halonima“- završena procedura nabavke opreme za
halon centar raspisom međunarodnog tendera od strane UNIDO-a u saradnji sa MVTEO
Ozonskom jedinicom BiH. Instalirana oprema i obavljen trening od strane UNIDO eksperta u
Halon centru Financ u Mostaru i održavanje Druge nacionalne radionice o upravljanju
halonima.
Implementacija projekta ”Jačanje ozonske jedinice BiH - druga faza”(Institutional
Strengthening of BiH Ozone Unit - phase II) u saradnji sa UNIDO - Implementacija ovog
projekta je omogućila institucionalno jačanje BiH Ozonske jedinice u okviru čega se nabavila
potrebna kancelarijska oprema za MVTEO i nadležna entitetska ministarstva, implementirane
su brojne aktivnosti jačanja svijesti javnosti, edukovanja, izvještavanja, poboljšanja
legislative, saradnje sa carinom, privredom i nadležnim entitetskim i ostalim ministarstvima i
institucijama. Projekt je odobren od Multilateralnog fonda i implementira se u saradnji sa
UNIDO kao međunarodnom implementacijskom agencijom.
Implementacija projekta HPMP - HCFC phase-out management- postepeno isključivanje iz
upotrebe HCFCa (hidroklorofluorokarbona) - Ovim projektom su se obavila potrebna
istraživanja i kao rezultat je pripremljen strateški dokument za period 2012-2020. godinu za
BiH o upravljanju i isključivanju iz upotrebe HCFCa koji oštećuju ozonski omotač i ujedno su
597
„Službeni glasnik BiH“, broj 36/07
297
i staklenički gasovi, te se time ispunjava i dio obaveza iz Kjoto protokola UNFCCC-u.
Dokument je odobren u aprilu 2012. godine na 66. sastanku Izvršnog komiteta
Multilateralnog fonda za implementaciju Montrealskog protokola.
92. Da li postoje ili da li su u planu mjere za smanjenje emisije fluorisanih gasova?
Ne postoje mjere za smanjenje emisije fluorisanih gasova na nivou BiH.
Republika Srpska
Postupanje sa fluorovanim gasovima sa efektom staklene bašte (u daljem tekstu: f-gasovi)
okvirno je uređeno Zakonom o zaštiti vazduha. Članom 53. Zakona propisana je zabrana uvoza
i/ili izvoza i stavljanja u promet f-gasova bez dozvole; zabrana ispuštanja f-gasova u atmosferu;
zabrana punjenja proizvoda i opreme koji sadrže f-gasove supstancama koje oštećuju ozonski
omotač kao i stavljanje f-gasova u promet na malo. Ministarstvo prostornog uređenja,
građevinarstva i ekologije RS vodi evidenciju o uvozu i/ili izvozu, stavljanju u promet i
potrošnji f-gasova, odnosno proizvoda i opreme koji ih sadrže, o pravnim licima i
preduzetnicima koji se bave djelatnošću uvoza i/ili izvoza, stavljanja u promet, proizvodnje i
održavanja proizvoda i opreme koji sadrže te supstance, kao i sakupljanja, obnavljanja i obrade
f-gasova. Na osnovu Zakona planirano je donošenje pod-zakonskog akta koji će bliže propisati
postupanje sa određenim f-gasovima, kao i opremom i uređajima koji sadrže ove gasove.
Donošenje ovoga pod-zakonskog akta planirano je za kraj 2012. godine.
Federacija BiH
U FBiH ne postoje mjere za smanjenje fluorisanih emisije.
93. Da li je Bosna i Hercegovina preduzela mjere u vezi sa primjenjivanjem pravnih
tekovina EU iz oblasti emisije gasova sa efektom staklene bašte, posebno sistem trgovine
emisijama (ETS)?
BiH od tri fleksibilna mehanizma Kyoto protokola koristi samo jedan (CDM), jer joj to status u
Protokolu ne dozvoljava. Promjenom stausa u Kyoto protoklolu BiH će prihvatiti i obavezu da
koristi i druga dva mehanizma od kojih je jedan i sistem trgovanja emisijama (ETS). U tom
smislu se predlažu aktivnosti na uspostavi ETS-a u BiH, a za to možemo osigurati podršku
susjednih zemalja, a posebno Republike Hrvatske koja je taj sistem uspostavila i spremna je
pružiti svaku vrstu podrške da se ETS uspostavi i u BiH. Nadležna ministarstva u BiH,
uključujući Ministarstvo prostornog uređenja, građevinarstva i ekologije RS i Ministarstva
životne sredine i turizma FBiH su za sad još uvijek u procesu pronalaženja bilateralnih partnera
za jačanje kapaciteta i podizanje znanja zainteresovanih strana o tržištu emisijama i posebno
EU Direktivi o trgovini emisijama, imajući u vidu da na nacionalnom nivou ne postoji
dovoljna ekspertiza i iskustvo.
94. Da li je usvojena državna politika i mjere u vezi sa klimatskim promjenama? Postoje
li neke dodatne politike i mjere koje se odnose na klimatske promjene, a koje su
trenutno u fazi izrade, i ako postoje, kada se planira njihovo uvođenje?
BiH je 2009. godine usvojila Prvi nacionalni izvještaj prema Okvirnoj konvenciji Ujedinjenih
nacija o promjeni klime. Ovaj izvještaj predstavlja prvi pregled stanja u oblasti klimatskih
promjena na nacionalnom nivou, ali je to ujedno i strateški dokument kojim su predložene
nacionalne mjere ublažavanja klimatskih promjena i mjere prilagođavanja na izmijenjene
klimatske uslove. U toku je izrada dva dokumenta (navedeni u odgovoru na pitanje broj 80.)
koja će tretirati određena pitanja klimatskih promjena u BiH. Određeni broj nacionalnih
strateških dokumenata (EPR2, nacrt Strategije razvoja BiH i dr.) tretiraju pitanje klimatskih
promjena kao jedno od ključnih pitanja razvoja, kao i strateški dokumenti na entitetskom
nivou, što se vidi iz daljeg teksta odgovora.
298
Republika Srpska
U Nacionalnom programu zaštite životne sredine dat je prioritet aktivnostima na ublažavanju
klimatskih promjena. Istovremeno, istaknut je i značaj i potreba sprovođenja akcija
prilagođavanja na izmijenjene klimatske uslove. Povećanje energetske efikasnosti i korištenja
obnovljivih izvora energije dva su od pet glavnih prioriteta Strategije razvoja energetike RS do
2030. godine. U nacrtu Strategije za biodiverzitet i Akcionom planu (NBSAP), izražena je
potreba za razvijanjem nacionalne strategije i mehanizama kako bi se mogući uticaj
klimatskih promjena na biološku raznovrsnost planirao i sveo na najmanju moguću mjeru.
Određeni broj sektorskih zakona (energetika, otpad, šumarstvo, vazduh) uključuje mjere čije
sprovođenje doprinosi ublažavanju klimatskih promjena i prilagođavanju na izmijenjene
klimatske uslove.
95. Da li Bosna i Hercegovina ima adekvatan institucionalni kapacitet da uspješno
sprovede izrađene politike i mjere?
BiH nema dovoljno jak i adekvatan institucionalni kapacitet na nivou države za uspješno
sprovođenje politika i mjera za klimatske promjene. Postojeće kapacitete je potrebno proširiti
i ojačati.
Republika Srpska
U RS je neophodno unapređenje i jačanje institucionalnih i individualnih kapaciteta, kao i
povećanje broja zaposlenih koji će se baviti samo ovim pitanjem, a u cilju efikasnog
definisanja i sprovođenja politike zaštite klime. Također, neophodno je jačanje institucionalnih
kapaciteta na lokalnom nivou, formiranjem ili jačanjem postojećih organizacionih jedinica koje
se bave zaštitom životne sredine i posebno klime, kao i upravljanjem energetskim sistemima
(energetski menadžment), kako bi se na adekvatan način sprovodile mjere energetske
efikasnosti i racionalne upotrebe energije. Potrebe jačanja kapaciteta ključne su i za javni i
privatni sektor. Istovremeno, postoji potreba za izgradnju i jačanje kapaciteta u oblasti
prilagođavanja na izmijenjene klimatske uslove.
Federacija BiH
Na nivou FBiH ne postoji adekvatan institucionalni kapacitet. Postojeće institucije treba jačati
u pogledu povećanja ljudskih kapaciteta i stručne obučenosti.
96. Koja su ministarstva i/ili vladine agencije nadležne za izradu, sprovođenje i nadzor
politika i mjera vezano za klimatske promjene? Da li imaju jasne mandate za
izvršavanje ovih zadataka? Da li imaju dovoljno ljudskih i materijalnih resursa? Da li
su ovi resursi pojačani posljednjih godina i kakvi su planovi za njihovo buduće jačanje?
Pitanje je potpuno isto kao i pitanje 78., u kojem je i dat odgovor.
97. Da li neke zemlje, organizacije UN ili drugi donatori finansiraju aktivnosti jačanja
kapaciteta za UNFCCC i Kjoto protokol u vašoj zemlji?
Podršku u ovim aktivnostima nude i pružaju Delegacija EU, GEF, UNDP, te na bilateralnoj
osnovi Švedska, UK i druge zemlje kroz razne programe, projekte i regionalne aktivnosti, a
više detalja dano je u nastavku odgovora.
Republika Srpska
Aktivnosti jačanja kapaciteta za implementaciju Okvirne konvencije UN o promjeni klime i
Kyoto protokola u BiH su naročito izražene kroz portfolio projekata UNDP-a u BiH, u sferi
energetike i životne sredine. Oblast životne sredine je naročito prisutna u projektima koji se
odnose na globalna ekološka pitanja kao što su klimatske promjene, zaštita biodiverziteta i
zaštita ozonskog omotača. Putem sredstava GEF-a, uz tehničku podršku UNDP-a su započete
299
inicijalne aktivnosti BiH na pripremi prve nacionalne komunikacije, kroz realizaciju projekta:
„Vlastita ocjena za izradu prijedloga Projekta za pripremu Prvog nacionalnog izvještaja
Bosne i Hercegovine za Okvirnu konvenciju UN o promjeni klime” koji je završen 2005.
godine i koji je imao za rezultat formiranje Komiteta za klimatske promjene BiH koji se
sastoji od oko 30 eksperata različitih profila iz BiH, uključujući i BD BiH. Komitet je,
zajedno sa UNDP-om, bio vrlo uspješan u vođenju procesa pravljenja prijedloga projekta za
pripremu BiH Prvog nacionalnog izvještaja (“Enabling activities for preparation of initial
national communication of Bosnia and Herzegovina to UNFCCC”). Prijedlogom projekta
pozitivno je ocijenjena Globalna podršku za životnu sredinu (GEF) i odobreno je finansiranje
pripreme Izvještaja. Prvi nacionalni izvještaj je završen tokom 2009. godine i zvanično je
odobren od strane Sekretarijata UNFCCC –a u oktobru 2009. godine. U toku je realizacija
nekoliko projekata koji se finansiraju iz sredstava GEF-a uz posredovanje UNDP-a u BiH:
1. Priprema druge nacionalne komunikacije prema UNFCCC (Enabling Activities for the
Preparation of Bosnia and Herzegovina’s Second National Communication to the
UNFCCC). U realizaciju ovog projekta uključeno je preko 30 eksperata iz BiH, koji rade
na 13 područja rada u okviru izrade ovog izvještaja. Osnovni cilj izrade drugog izvještaja
je postizanje poboljšanih nacionalnih kapaciteta za integrisanje pitanja životne sredine i
energije u razvojne planove na svim nivoima i sisteme za efektivno sprovođenje sektorskih
prioriteta. Partner institucija u realizaciji projekta je Ministarstvo za prostorno uređenje,
građevinarstvo i ekologiju, kao Focal point BiH za Okvirnu konvenciju UN o promjeni
klime.
2. Uključivanje konzervacije kraških tresetišta u ključne ekonomske sektore - projekat koji
se realizuje u Livanjskom polju u FBiH, i koji ima za cilj da se ispitaju mogućnosti
korišćenja kraškog treseta za proizvodnju energije kroz izradu propisa i regulative kao i
neophodnog jačanja kapaciteta u ovoj oblasti, izrada kantonalnog prostornog plana,
promovisanje održivog korištenja voda na kraškom području i podsticanje međudržavne
prekogranične saradnje sa Hrvatskom u vezi sa održivim korištenjem vodnog potencijala
3. Projekat Uspostave Instrumenta za sprovođenje projekata u oblasti klimatskih promjena u
gradovima BiH. Kao pilot projekat izradiće se Akcioni energetski plan za grad Banja Luka,
koji može poslužiti kao model za implementaciju sličnih planova u ostalim gradovima u
BiH.
4. Projekat zapošljavanja i sigurnog snabdijevanja energijom korištenjem biomase u BiH projektom je finansirana zamjena postojećih kotlovnica u osnovnim školama u BIH sa
kotlovnicama koje koriste drvnu biomasu kao obnovljivog izvora energije u opštinama
Bratunac, Milići i Srebrenica, čime se posredno utiče na smanjenje ukupnih emisija
ugljičnog dioksida, a istovremeno podstiče zapošljavanje lokalnog stanovništva.
5. Projekat objedinjavanja upravljanja životnom sredinom: Uvezivanje aktivnosti na
lokalnom i državnom/entitetskom nivou u oblasti životne sredine i klimatskih promjena.
Ovaj projekat se odvija u okviru programa ispunjenja tzv. Milenijumskih razvojnih ciljeva
(MDG), finansiran od strane vlade Španije u okviru reformskog procesa UN-a i
sprovođenja ciljeva MDG, a zajednički se implemetira od strane 5 UN Agencija (UNDP,
UNEP, UNESCO, FAO i UNV).
Pored navedenih, realizovano je nekoliko projekata koje je implementirao Regionalni centar
za zaštitu životne sredine REC, a koji uključuju:
1. Studiju o procjeni uticaja klimatskih promjena na poljoprivrednu proizvodnju i strategije
adaptacije u BiH, 2007. (Study for climate change impact assessment on agriculture and
adaptations strategy development in Bosnia and Herzegovina)
300
2. Studija: “Uticaj klimatskih promjena na proizvodnju hrane u regionu Zapadnog Balkana”
(Impact of Climate Change for Food Production in Western Balkan Region), REC 2011.
3. Projekat uspostavljanja Regionalne mreže za zaštitu životne sredine zemalja jugoistočne
Evrope u procesu pridruživanja EU - Regional Environmental Network for Accession
(RENA) – IPA Multi-beneficiary 2009. - finansira se i implementira od strane EU
Generalnog Direktorata za okolinu. Predviđeni period implementacije je od 2010 do 2013.
godine, odobrena sredstva iznose 5.9 miliona Eura. Projekat je od važnosti zbog razvijanja
regionalne saradnje u procesu EU integracija za oblast okoline, a u kojem je BiH zemlja u
statusu pred-kandidata. Rad se obavlja kroz četiri ekspertne radne grupe (Strateško
planiranje i investiranje, Klimatske promjene, Prekogranična saradnja i multilateralni
sporazumi u oblasti životne sredine i mreža za provođenje i kontrolu provođenja
zakonodavstva u oblasti životne sredine (Evironmental Compliance and Enforcement
Network for Accession - ECENA), ministarske sastanke i sastanke upravnog odbora
RENA projekta. Koordinatori četiri radne grupe su imenovani iz nadležnih entitetskih
ministarstava, a Fokal point iz MVTEO BiH u skladu sa odlukom međuentitetskog tijela za
životnu sredinu.
98. Kako se vaša zemlja priprema za klimatski režim nakon 2012. godine? Koji su
dugoročni ciljevi Bosne i Hercegovine u pogledu smanjenja emisije gasova sa efektom
staklene bašte? Da li bi Bosna i Hercegovina bila spremna da prihvati obaveze vezane za
ograničavanje/smanjenje emisije gasova sa efektom staklene bašte u režimu nakon 2012.
godine?
Ranjivost BiH na klimatske promjene je velika, te stoga mjere prilagođavanja trebaju biti u
osnovi svake buduće strategije koja se bude radila na bilo kojem administrativnom nivou u
BiH. U INC-u se daje detaljna lista potencijalnih primarnih i sekundarnih mjera
prilagođavanja za pojedine sektore (kopno, obalno područje, upravljanje vodama,
poljoprivreda i uzgoj stoke, šumarstvo, rudarstvo i energija, turizam, privreda i trgovina,
infrastruktura, zdravstvo i socijalni status, obrazovanje i socio-ekonomski razvoj). Ove mjere
koje obuhvataju zakonodavstvo, izgradnju kapaciteta, organizacione i tehničke mjere, kao i
ekonomske instrumente, izložene su prilično općenito bez određivanja prioriteta ili
vremenskog okvira. Pored toga, preporučuje se da se nastavi s istraživanjem ranjivosti i
prilagođavanja na osnovu rezultata prikazanih u INC-u, i to posebno u područjima
definiranim u Okvirnom akcionom planu prilagođavanja na klimatske promjene za
Jugoistočnu Evropu. Uzimajući u obzir pitanja specifična za nju, BiH se treba usmjeriti na
razvoj i primjenu mjera prilagođavanja u sektoru poljoprivrede, šumarstva i energije. U tom
smislu se razvija svijest o potrebi smanjenja emisija stakleničkih gasova i to je činjenica koju
u BiH svi poštuju. S tim u vezi, BiH će nastaviti da se ponaša u skladu sa promjenama
vezanih za klimatske promjene, te u saradnji sa svim zemljama EU nastojati da radi na
smanjenju emisija stakleničkih gasova, što je više puta istakla u izlaganjima na
konferencijama o klimatskim promjenama.
99. Koje je mjere Bosna i Hercegovina preduzela u vezi sa transpozicijom i
sprovođenjem pravnih tekovina EU iz oblasti emisije gasova sa efektom staklene bašte,
posebno u pogledu različitih sektora obuhvaćenim sistemom trgovine emisijama EU
(stacionarne instalacije i vazduhoplovne aktivnosti)?
Na ovo pitanje dijelom je odgovoreno kroz odgovor na pitanje broj 93. Transpozicija
direktiva u domaće zakonodavstvo je prvi korak, a kako je to urađeno u RS vidi se iz
slijedećeg teksta odgovora.
301
Republika Srpska
Pregled Direktive EU koje su djelimično transponovane u Zakonu o zaštiti vazduha date su u tabeli kako
slijedi:
Propis
Izvori prava EU

ZAKON O ZAŠTITI VAZDUHA
(Sl. glasnik RS broj 124/11)
Podzakonski akti
Uredba
o
graničnim
vrijednostima emisije zagađujućih
materija u vazduh (Sl. glasnik RS
39/05)
1
Direktiva broj 2008/50/EC Evropskog
Parlamenta i Savjeta od 21.maja 2008.godine o
kvalitetu ambijentalnog i čistijeg vazduha za Evropu

Direktiva broj 2001/81/EEC Evropskog
Parlamenta i Savjeta od 23.oktobra 2001.godine o
maksimalnim dozvoljenim emisijama određenih
zagađujućih materija vazduha

Direktiva broj 2004/107/EC Evropskog
Parlamenta i Savjeta od 15.decembra 2004.godine o
nivoima arsenika, kadmija, žive, nikla i policikličnih
ugljovodonika u okolnom vazduhu

Direktiva broj 2009/29/EC Evropskog
Parlamenta i Savjeta od 23.aprila 2009.godine kojom
se mijenja Direktiva broj 2003/87/EC u cilju
unapređenja
funkcionisanja
sistema
trgovine
dopuštenim kvotama gasova sa efektom staklene bašte
unutar Zajednice
Uredba
o
postepenom
isključivanju supstanci koje oštećuju
Okvirna Direktiva o kvalitetu ambijentalnog
ozonski omotač (Sl. glasnik RS
vazduha, Ambient Air Quality framework Directive,
94/05)
(96/62/EC)
3
Pravilnik
o
monitoringu
kvaliteta vazduha (Sl. glasnik RS

Direktiva o graničnim vrijednostima za sumpor39/05)
dioksid, azot-dioksid, i okside azota, čestice i olovo u
4
Pravilnik o monitoringu emisija ambijentalni vazduh, Particilate Matter and Lead in
zagađujućih materija u vazduh (Sl. Ambient Air Directive (99/30/EC, as amended)
Usklađenost
Djelimično
usklađen
–
veći stepen
usklađenosti
biće
postignut
donošenjem
podzakonskih
akata
55/135 (41%)
2
45/290 (16%)
55/175 (31%)
glasnik RS 39/05 i 90/06)
5
Direktiva o benzenu i ugljen-monoksidu,
Pravilnik
o
graničnim
(2000/69/EC)
vrijednostima emisije u vazduh iz
postrojenja za sagorijevanje (Sl.
glasnik RS 39/05)

Direktiva o ozonu, (2002/3/EC)
60/275 (22%)
10/275 (4%)
Pravilnik
o
graničnim
vrijednostima kvaliteta vazduha (Sl.
Direktiva o arsenu, kadmijumu, živi, niklu i
glasnik RS 39/05)
policikličnim
aromatičnim
ugljovodonicima,
(2004/107/EC)
7
Pravilnik o ograničenju emisije
u vazduh iz postrojenja za spaljivanje
biomase (Sl. glasnik RS 85/05 i
52/09)
6
302
8
Pravilnik o uslovima za rad
postrojenja za spaljivanje otpada (Sl.
glasnik RS 39/05)
9
Pravilnik o emisiji isparljivih
organskih jedinjenja (Sl. glasnik RS
39/05)
100. Da li će biti osigurano dovoljno informacija i obuke od strane nadležnog organa u
vezi sa javnom dodjelom dozvola za emisiju i učešće na sekundarnom tržištu ugljenika?
BiH je u procesu pronalaženja bilateralnih partnera za jačanje kapaciteta i podizanje znanja
zainteresovanih strana o tržištu emisijama i posebno EU Direktivi o trgovini emisijama s
obzirom da na nacionalnom nivou ne postoji dovoljna ekspertiza i adekvatno iskustvo.
Određene aktivnosti u smislu upoznavanja sa novom EU Direktivom o trgovini emisijama (za
period poslije 2012. godine), stečena su kroz učešće predstavnika BiH u regionalnom
programu RENA, i rad Radne grupe II - klimatske promjene. U procesima koji će uslijediti
vezano za sekundarno tržište ugljika nastojat će se osigurati sve informacije i obuke od strane
nadležnih organa kod javnog dodjeljivanja dozvola za emisiju i učešće na sekundarnom
tržištu ugljika, a sve u skladu sa postojećom legislativom.
101. Kakva dodatna pomoć je potencijalno potrebna za uvođenje gore navedenih
aktivnosti?
U skladu sa potrebama BiH, te imajući u vidu brojne obaveze koje nas očekuju u narednom
periodu, neophodno je osigurati dovoljnu količinu znanja te ojačati administrativnu strukturu,
koja bi mogla osigurati implementaciju svih obaveza. U tome očekujemo pomoć i podršku
EU, koju smo uvijek imali kada je to zatraženo (npr. kod uspostave DNA za CDM u BiH).
Republika Srpska
Potrebna je pomoć u sljedećim oblastima:
Za sprovođenje akcija mitigacije, prema Prvoj nacionalnoj komunikaciji,
obezbjeđivanje finansijske pomoći, odnosno transfera znanja i tehnologija.
b) Za sprovođenje EU Paketa za klimu i energiju i naročito EU ET Direktive, pomoć u
jačanju kapaciteta svih zainteresovanih strana, a u cilju uspostavljanja zakonodavnog i
institucionalnog okvira i efikasnog sprovođenja istog
a)
Federacija BiH
Potrebno je jačanje institucije u pogledu povećanja ljudskih kapaciteta i stručne
osposobljenosti.
Županija Posavska
Potrebno bi bilo prvenstveno osnažiti ljudske kapacitete koji bi nakon toga bili u stanju
prenositi stečena znanja na ostale zainteresirane sudionike u ovom polju. Osim toga, Županiji
Posavskoj bila bi potrebna pomoć i oko nabave i postavljanja infrastrukture kojima bi se
pratile klimatske promjene i mjerili pojedini utjecaji na životnu sredinu.
Brčko distrikt BiH
Kontinuirana obuka državnih službenika iz oblasti zaštite životne sredine.
303
I. Buka
102. Postoji li opšti zakon ili politika o smanjenju buke? Koje su glavne odlike politike
kontrole buke (standardi emisije, standardi planiranja)?
Na nivou BiH ne postoji opšti zakon ili politika o smanjenju buke jer se ova oblast uređuje
entitetskim, propisima BD BiH i kantonalnim propisima.
Republika Srpska
Novim Zakonom o zaštiti životne sredine RS 598 regulisana je i oblast buke. U poglavlju II,
Zaštita elemenata životne sredine, u članu 15. navodi se da će se posebnim propisom urediti
buka kao jedan od elemenata životne sredine. U članu 23. istog zakona se navodi: “Korisnik
izvora buke može upotrebljavati izvore buke po propisanim uslovima, uz primjenu propisanih
mjera zaštite kojima se smanjuju emisije buke, odnosno upotreba postrojenja, uređaja,
mašina, transportnih sredstava i aparata koji prouzrokuju buku. Zaštita od buke uređuje se
posebnim propisom, koji donosi ministar.“ Normiranje intenziteta buke (petnaestominutnih
ekvivalentnih nivoa Leq), vrši se u skladu sa trenutno važećim Pravilnikom o dozvoljenim
granicama intenziteta zvuka i šuma.599Pravilnikom o dozvoljenim granicama intenziteta zvuka
i šuma utvrđeni su najviši dopušteni ekvivalentni nivoi vanjske buke prema namjeni područja
i dati su u slijedećoj tabeli.
Dozvoljeni nivoi vanjske buke
Područje
(zona)
Namjena područja
Najviši dozvoljeni nivo vanjske buke
(dBA)
Ekvivalentni nivoi
Vršni nivoi
dan
noć
L10
L1
45
40
55
60
50
40
60
65
Bolničko, lječilišno
Turističko, rekreacijska, oporavilišno
Čisto stambeno, vaspitno-obrazovne i zdravstvene
institucije, javne zelene i rekreacijske površine
55
45
65
70
IV
Trgovačko, poslovno, stambeno i stambeno uz
saobraćajne koridore, skladišta bez teškog transporta
60
50
70
75
V
Poslovno, upravno, trgovačko, zanatsko, servisno
(komunalni servis)
65
60
75
80
VI
Industrijsko, skladišno, servisno i saobraćajno bez
stanova
70
70
80
85
NAPOMENA
1) u smislu ovog Pravilnika dan je od 06.00 do 22.00 sata, a noć je od 22.00 do 06.00 sati.
2) vršni nivoi L10 i L1 su oni nivoi buke, koji su prekoračeni u trajanju od 10 % odnosno 1% ukupnog vremena
mjerenja odnosno period dan ili noć.
I
II
III
Federacija BiH
Na nivou FBiH problematika buke nije bila regulisana opštim zakonom. Pojedini kantoni u
FBiH su pitanja buke regulirali svojim zakonima. U cilju definiranja opšte politike u ovoj
oblasti, kroz Federalnu strategiju zaštite okoliša u FBiH, donesenoj za period 2008-2018,
prepoznata je potreba donošenja jedinstvenog zakonskog okvira na nivou FBiH. Federalno
ministarstvo okoliša i turizma u proteklom periodu pristupilo je izradi Zakona o zaštiti od
buke, koji je prošao kompletnu parlamentarnu proceduru i čije se objavljivanje očekuje u Sl.
novinama FBiH. Zakon o zaštiti od buke u svrhu zaštite zdravlja ljudi, zaštite radnog i
životnog prostora, te okoliša općenito, definira dozvoljeni nivo buke, mjere zaštite od buke,
598
599
„Službeni glasnik Republike Srpske“ broj 71/12
„Službeni list“ SR BiH br. 46/89
304
način mjerenja i evidentiranja buke, granične vrijednosti buke svrstane prema ambijentu,
namjeni prostora i dobu dana (dan ili noć), te druga pitanja od značaja za zaštitu od buke
uključujući nadzor nad provedbom zakona i kaznene odredbe. Sastavni dio ovog Zakona su
tabele dopuštenog nivoa buke od vanjskih izvora u prostorijama prema namjeni, dopuštenog
nivoa vanjske buke za planiranje novih objekata ili izvora buke, te nivoa buke u radnim
prostorima od vanjskih izvora. Po istom Zakonu, FBiH, kantonalni, gradski i općinski organi
uprave nadležni za poslove prostornog planiranja u okviru svoje nadležnosti, osiguravaju
izradu karata buke za predviđanje, bilježenje i praćenje nivoa buke. Karta buke je grafički
prikaz postojećih i planiranih nivoa buke i sastavni je dio planova prostornog uređenja.
103. Koji su izvori buke obuhvaćeni tim propisima/politikom, prije svega kakvo je stanje
u pogledu drumskog saobraćaja, željezničkog saobraćaja, vazdušnog saobraćaja,
lokacija industrijskih aktivnosti, kao što su građevinska postrojenja i industrije
opreme?
Propisi u oblasti drumskog saobraćaja u BiH definisani su Pravilnikom o dimenzijama,
ukupnoj masi i osovinskom opterećenju vozila, o uređajima i opremi koju moraju imati vozila
i o osnovnim uslovima koje moraju ispunjavati i oprema u saobraćaju na putevima. Ovim
Pravilnikom, između ostalog, propisuju se i tehnički uslovi kojima moraju odgovarati pojedini
uređaji na vozilima koji su od značaja za sigurnost saobraćaja. Prema odredbama čl. 164.
ovog Pravilnika, najviše granice dopuštene vanjske buke za pojedina vozila ne smiju prelaziti
vrijednosti u skladu sa ECE R 41, 53 i 63. Propisi u oblasti željezničkog transporta u BiH
prilagođeni su normama i standardima UIC-a (International Union of Railways). U oblasti
zračnog transporta, u BiH trenutno ne postoje propisi koji se bave pitanjima buke.
Republika Srpska
Pravilnikom o dozvoljenim granicama intenziteta zvuka i šuma obuhvaćeni su opšti izvori
buke u otvorenom i zatvorenom prostoru i definisana područja njihovog regulisanog
djelovanja (vidjeti tabelu u odgovoru na pitanje 102). Vezano za regulisanje izvora i nivoa
dozvoljene buke u oblasti saobraćaja, bitno je napomenuti da Zakonom o osnovama
bezbjednosti saobraćaja na putevima u BiH propisani su redovni i vanredni tehnički pregledi.
Pravilnikom o tehničkim pregledima600 propisani su način vršenja tehničkih pregleda vozila i
uslovi koje moraju ispunjavati organizacije koje vrše tehničke preglede vozila dok su
Pravilnikom o dimenzijama, ukupnoj masi i osovinskom opterećenju vozila, o uređajima i
opremi koju moraju da imaju vozila i o osnovnim uslovima koje moraju da ispunjavaju
uređaji i oprema u saobraćaju na putevima601 najviše granice dopuštene vanjske buke za
pojedina vozila u skladu sa ECE R 41, 53 i 63.
Zakonom o želјeznicama Republike Srpske602 u dijelu koji se odnosi na žičare, propisano je
da se projektovanje i izgradnja žičara vrši na način da unutrašnje ili spolјno štetno djelovanje
buke ili vibracija bude u okviru propisanih granica.
Federacija BiH
Navedenim Zakonom o zaštiti od buke, pod izvorom buke se smatra svaki objekt sa
sredstvima za rad i transport, uređajima i instalacijama, te bučne aktivnosti ljudi i životinja
kao i drugi objekti i radnje od kojih se širi zvuk, a koji prelaze dopušteni nivo za tu vrstu
buke. Kao izvori su prepoznata gradilišta, saobraćajnice, akustični uređaji u zatvorenom
prostoru, akustični uređaji na otvorenom prostoru, pogoni/postrojenja i aktivnosti koja
spadaju pod procjenu uticaja na okoliš ili su predmet izdavanja okolinske dozvole. Emisija
"Službeni glasnik BiH" broj 19/07, 95/07, 87/08 и 90/09
„Službeni glasnik BiH“, broj 23/07
602
"Službeni glasnik BiH" broj 58/01, 110/03, 59/08 i 24/12
600
601
305
buke nastala korištenjem uređaja, mašina, prijevoznih sredstava i drugih tehničkih uređaja
nisu tretirane Zakonom o zaštiti od buke, već su utvrđena drugim propisima,što je nadležnost
Federalnog ministarstva poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva.
Hercegovačko-neretvanska županija
Pogoni postrojenja kroz okolišna dopuštenja/dozvole limitirani su graničnim prekoračenjima
a obavezan je monitoring.
Brčko distrikt BiH
Kroz postojeću legislativu u BD BiH obuhvaćeni su svi izvori buke.
J. Civilna zaštita
104. Koji su administrativni organi (ministarstva, agencije, itd.) odgovorni za razvoj
politike civilne zaštite?
AGENCIJE Vijeće ministara Bosne i Hercegovine
UPRAVE
MINISTARSTVA
SLUŽBE
AGENCIJE
SEKTORI
Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine
SEKTOR ZA ZAŠTITU I SPAŠAVANJE
– Odsjek za međunarodnu saradnju i koordinaciju
– Odsjek za strateško planiranje i mjere zaštite i spašavanja
– Odsjek za strukturu i obuku
– Operativno komunikacijski centar BiH – 112
⁞
⁞
STRATEŠKI NIVO
OPERATIVNI NIVO
..........................................................................................................
⁞
⁞
⁞
FEDERALNA UPRAVA
CIVILNE ZAŠTITE FBiH
REPUBLIČKA UPRAVA
CIVILNE ZAŠTITE RS
ODJEL ZA JAVNU SIGURNOST
VLADE BRČKO DISTRIKTA BiH
LOKALNI NIVO
KANTONALNE UPRAVE I
SLUŽBE GRADOVA I OPŠTINA
SLUŽBE GRADOVA I OPĆINA
603
Stav Republike Srpske: Vlada Republike Srpske nije saglasna sa navedenim šematskim prikazom sistema
zaštite i spašavanja u BiH, jer ne odražava stvarno stanje. U skladu sa Ustavom BiH, Ustavom Republike Srpske
i Dejtonskim mirovnim sporazumom, oblast civilne zaštite – zaštite i spašavanja, u isključivoj je nadležnost
entiteta (i u strateškom i operativnom smislu). Republička uprava civilne zaštite RS je organ Vlade Republike
Srpske nadležan za sve aspekte zaštite i spašavanja ljudi i materijalnih dobara od prirodnih i drugih nesreća i
nalazi se u sastavu Ministarstva unutrašnjih poslova RS. Republička uprava za civilne poslove RS nije u sastavu,
niti je pod ingirencijom Savjeta ministara BiH, odnosno Ministarstva bezbjednosti BiH.
306
Princip supsidijarnosti
Princip supsidijarnosti
Organizacija upravne strukture sistema zaštite i spašavanja u Bosni i Hercegovini 603
Sistem zaštite i spašavanja u BiH u okviru kojeg je i civilna zaštita obuhvata više nivoa:
1. Državni nivo (Vijeće ministara BiH i Ministarstvo sigurnosti BiH);
2. Entitetski nivo i Brčko Distrikt (u RS Vlada RS, Ministarstvo unutrašnjih poslova RS
– Republička uprava civilne zaštite, skupština grada odnosno opštine, gradonačelniknačelnik i služba civilne zaštite, a u FBiH - Federalna uprava civilne zaštite. U BD
BiH poslove civilne zaštite/zaštite i spašavanja obavlja Odjel za javnu sigurnost Vlade
BD);
3. Kantonalni nivo u FBiH (kantonalne uprave civilne zaštite);
4. Opštinski nivo (službe civilne zaštite u opštinama).
Ustav Bosne i Hercegovine (Aneks IV), potvrđuje garancije države u osiguranju temeljnih
ljudskih prava i sloboda (pravo na život, pravo na slobodu i sigurnost), te potvrđuje
mogućnost prenosa nadležnosti entiteta na nivo BiH, uz saglasnost oba entiteta. Također, u
domenu pitanja prenosa nadležnosti, Ustavom BiH u članu III, tačka 5, alineja a) – Dodatne
nadležnosti, utvrđeno je da će “Bosna i Hercegovina preuzeti nadležnost u onim stvarima u
kojima se o tome postigne saglasnost entiteta;”… kao i da “dodatne institucije mogu biti
uspostavljene prema potrebi za vršenje ovih nadležnosti.”
Na osnovu saglasnosti, donešeni su Zakon o ministarstvima i drugim organima uprave BiH604
(u daljem tekstu: Zakon o ministarstvima) i Okvirni zakon o zaštiti i spašavanju ljudi i
materijalnih dobara od prirodnih ili drugih nesreća u BiH605 (u daljem tekstu: Okvirni zakon).
Zakonom o ministarstvima je potvrđena nadležnost BiH u određenim oblastima i poslovima
sigurnosti (i civilne zaštite), a Okvirnim zakonom razrađene su nadležnosti koje su utvrđene u
Zakonu o ministarstvima.
Na osnovu člana 14. alineja 7) Zakona o ministarstvima Ministarstvo sigurnosti BiH, pored
ostaloga, nadležno je za provođenje međunarodnih obaveza i saradnju u provođenju civilne
zaštite, koordiniranje djelovanja entitetskih službi civilne zaštite u BiH, i usklađivanje
njihovih planova za slučaj prirodne ili druge nesreće koje zahvataju teritoriju BiH, i donošenje
programa i planova zaštite i spašavanja. U skladu sa članom 14. Zakona o ministarstvima i
Okvirnim zakonom o zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih dobara od prirodnih ili drugih
nesreća u BiH (u daljem tekstu: Okvirni zakon) nadležna institucija za zaštitu i spašavanje je
Ministarstvo sigurnosti BiH. Za razvoj politika civilne zaštite/zaštite i spašavanja u BiH na
državnom nivou, u skladu sa Okvirnim zakonom, nadležno je Vijeće ministara BiH i
Ministarstvo sigurnosti BiH/Sektor za zaštitu i spašavanja u kojem se nalaze 3 odsjeka:
Odsjek za strateško planiranje i mjere zaštite i spašavanja; Odsjek za međunarodnu saradnju i
koordinaciju; Odsjek za strukturu i obuku i Operativno komunikacijski centar BiH – 112.
Vijeće ministara BiH u oblasti zaštite i spašavanja u skladu sa članom 13. Okvirnog zakona:
utvrđuje Prijedlog programa razvoja sistema zaštite i spašavanja na nivou institucija i
organa BiH i dostavlja ga Parlamentarnoj skupštini BiH na usvajanje. Taj program
sadržava i smjernice za koncipiranje programa razvoja sistema zaštite i spašavanja u
entitetima i BD BiH;
b) uređuje način prelaska državne granice prilikom primanja i/ili upućivanja međunarodne
pomoći u zaštiti i spašavanju;
c) donosi Metodologiju za izradu Procjene ugroženosti i Plan zaštite i spašavanja od
prirodnih ili drugih nesreća institucija i organa BiH;
a)
604
605
„Službeni glasnik BiH“, br. 5/03, 42/03, 26/04, 42/04, 45/06, 88/07, 35/09, 59/09 i 103/09
„Službeni glasnik BiH“, broj 50/08
307
d) donosi Procjenu ugroženosti od prirodnih ili drugih nesreća BiH;
e) donosi akt o formiranju Koordinacijskog tijela BiH za zaštitu i spašavanje;
f) donosi akt o formiranju Operativno-komunikacionog centra BiH - 112, uvođenju
europskog broja za hitne situacije -112 i propisuje uslove i način funkcioniranja
Operativno-komunikacionog centra BiH - 112;
g) donosi Plan zaštite i spašavanja od prirodnih ili drugih nesreća institucija i organa BiH;
h) proglašava nastanak i prestanak stanja prirodne ili druge nesreće na teritoriji BiH, na
prijedlog Koordinacijskog tijela BiH za zaštitu i spašavanje ili na zahtjev nadležnih
organa entiteta ili BD BiH, koji su već proglasili stanje nesreće na svojoj teritoriji;
i) odlučuje o traženju međunarodne pomoći za zaštitu i spašavanje i koordinira provođenje
standardnih operativnih procedura za njen prihvat nakon proglašenja stanja prirodne ili
druge nesreće;
j) odlučuje o pružanju međunarodne pomoći u slučaju prirodne ili druge nesreće;
k) formira, od specijaliziranih jedinica i službi civilne zaštite entiteta, BD BiH i drugih
institucija, organa i pravnih lica na nivou BiH, mješovitu specijaliziranu jedinicu za
zaštitu i spašavanje za djelovanje u slučaju prirodne ili druge nesreće, za učešće u
međunarodnim vježbama, operacijama pomoći i drugim aktivnostima, uz saglasnost
nadležnih organa entiteta, BD BiH i drugih institucija, organa i pravnih lica na nivou
BiH;
l) donosi propis o visini naknade pripadnicima snaga zaštite i spašavanja kada se upućuju
kao pomoć u druge države;
m) predlaže finansijska sredstva u budžetu institucija i međunarodnih obaveza BiH za
finansiranje potreba za zaštitu i spašavanje iz nadležnosti institucija i organa BiH;
n) obavlja i druge poslove zaštite i spašavanja u skladu s ovim zakonom i drugim propisima
na nivou BiH.
Ministarstvo sigurnosti BiH, u skladu sa članom 14. Okvirnog zakona obavlja sljedeće stručne
i druge poslove na području zaštite i spašavanja iz nadležnosti BiH:
a) osigurava provedbu Okvirnog zakona i drugih propisa iz područja zaštite i spašavanja koji
se donose u skladu s njim;
b) u koordinaciji s nadležnim institucijama i tijelima BiH, entitetskim upravama civilne
zaštite i Odsjeka za javnu sigurnost Vlade BD BiH, izrađuje i predlaže Vijeću ministara
BiH Metodologiju za izradu Procjene ugroženosti BiH od prirodnih ili drugih nesreća i
Plan zaštite i spašavanja ljudi i materijalnih dobara od prirodnih i drugih nesreća BiH;
c) u koordinaciji s nadležnim institucijama i tijelima BiH, entitetskim upravama civilne
zaštite i Odsjekom za javnu sigurnost Vlade BD BiH, izrađuje i predlaže Procjenu
ugroženosti BiH od prirodnih ili drugih nesreća i Plan zaštite i spašavanja ljudi i
materijalnih dobara od prirodnih i drugih nesreća BiH;
d) u koordinaciji s entitetskim upravama civilne zaštite i Odsjeka za javnu sigurnost Vlade
BD BiH, prima i raspoređuje donacije namijenjene strukturama sistema zaštite i spašavanja
BiH;
e) izrađuje i predlaže Program razvoja sistema zaštite i spašavanja institucija i tijela BiH;
f) izrađuje i predlaže Vijeću ministara BiH propis o načinu prelaska državne granice prilikom
primanja i/ili upućivanja međunarodne pomoći u zaštiti i spašavanju;
g) donosi okvirne planove i programe obučavanja u području zaštite i spašavanja u BiH, u
skladu sa međunarodnim standardima;
h) donosi i realizira Program i plan obučavanja i osposobljavanja državnih službenika i
uposlenika institucija i tijela na nivou BiH iz područja zaštite i spašavanja;
308
i) u saradnji i koordinaciji s nadležnim institucijama i tijelima BiH te upravnim tijelima
entiteta i BD BiH, prati i analizira stanje u području zaštite i spašavanja u BiH i Vijeću
ministara BiH predlaže mjere u skladu sa Zakonom;
j) predlaže akt o osnivanju Koordinacijskog tijela BiH za zaštitu i spašavanje;
k) izrađuje i predlaže akt o osnivanju Operativno-komunikacijskog centra BiH - 112;
l) izrađuje i predlaže Vijeću ministara BiH ustrojstvo, opremu, uvjete i način rada
Operativno-komunikacijskog centra BiH - 112 te način dostave i distribuiranja podataka;
m) u koordinaciji s nadležnim institucijama i tijelima BiH, entitetskim upravama civilne
zaštite i Odsjekom za javnu sigurnost Vlade BD BiH, propisuje procedure za komunikaciju
između institucija i tijela BiH, te institucija i tijela BiH s entitetima i BD BiH u slučaju
prirodnih ili drugih nesreća, kao i procedure za obavještavanje javnosti;
n) promovira i izdaje stručnu i drugu literaturu iz područja zaštite i spašavanja;
o) razmjenjuje podatke iz područja zaštite i spašavanja s drugim državama;
p) ostvaruje međunarodnu suradnju u području zaštite i spašavanja;
q) sarađuje sa znanstvenim institucijama i privrednim društvima u razvoju tehnologije i
opreme za zaštitu i spašavanje;
r) predlaže traženje međunarodne pomoći za zaštitu i spašavanje i koordinira provođenjem
standardnih operativnih procedura za njezino primanje;
s) koordinira provođenjem standardnih operativnih procedura tokom pružanja međunarodne
pomoći;
t) koordinira provođenjem mjera, poslova i zadataka u zaštiti i spašavanju u BiH;
u) u saradnji s entitetskim upravama civilne zaštite i Odsjekom za javnu sigurnost Vlade BD
BiH, organizira, koordinira i održava konferencije, seminare, kurseve, vježbe i druge
aktivnosti od međunarodnog značaja iz područja zaštite i spašavanja u BiH;
v) koordinira aktivnosti s entitetskim upravama za civilnu zaštitu i Odsjekom za javnu
sigurnost Vlade BD BiH na uspostavi standarda za opremu i sredstava koja se u BiH
koriste u zaštiti i spašavanju;
aa) usmjerava nadležna tijela na vođenje baze podataka o rizicima od prirodnih i drugih
nesreća, o opasnim tvarima, o snagama, sredstvima i drugim podacima bitnim za zaštitu i
spašavanje u BiH, sukladno međunarodnim konvencijama;
bb) traži od Ministarstva obrane BiH angažiranje Oružanih snaga BiH u slučaju prirodne ili
druge nesreće, nakon što se iscrpe raspoloživi civilni resursi za odgovor na prirodnu ili
drugu nesreću;
cc) osigurava uvjete za rad Koordinacijskog tijela BiH za zaštitu i spašavanje i obavlja
stručne i administrativne poslove za potrebe toga tijela;
dd) obavlja i druge poslove zaštite i spašavanja u skladu sa Okvirnim zakonom i drugim
propisima na nivou BiH.
U skladu sa članom 11. Okvirnog zakona, Ministarstvo sigurnosti BiH koordinira
aktivnostima u planiranju i djelovanju institucija i organa Bosne i Hercegovine u oblasti
zaštite i spašavanja. U skladu sa članom 12. Okvirnog zakona, Ministarstvo sigurnosti BiH:
1. Ministarstvo sigurnosti BiH koordinira poslove i zadatke zaštite i spašavanja i razmjenu
podataka, informacija i izvještaja o poduzetim mjerama zaštite i spašavanja između nositelja
poslova i zadataka zaštite i spašavanja tijela i službi civilne zaštite entiteta i Brčko Distrikta
BiH.
2. Entiteti i Brčko Distrikt BiH, unutar svojih nadležnosti u području zaštite i spašavanja,
uređuju, planiraju, obučavaju, organiziraju, financiraju i izvode zaštitu i spašavanje, s ciljem
sprječavanja opasnosti te otklanjanja i ublažavanja štetnih djelovanja i posljedica prirodnih ili
drugih nesreća.
309
3. Ministarstvo sigurnosti BiH ostvaruje suradnju s Društvom crvenog krsta/križa Bosne i
Hercegovine i drugim humanitarnim organizacijama ustrojenim na razini Bosne i
Hercegovine radi planiranja i sudjelovanja u zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih dobara od
prirodnih ili drugih nesreća.
U cilju efikasne koordinacije i saradanje dana 29.6.2009. godine zaključen je Sporazum o
saradnji između Ministarstva sigurnosti BiH i Ministarstva odbrane BiH u oblasti reagiranja na
prirodne ili druge nesreće, kojim se uređuju okviri saradnje između ova dva ministarstva u
oblasti zaštite i spašavanja.
U julu 2010. godine, u skladu sa Sporazumom o saradnji između Ministarstva sigurnosti BiH i
Ministarstva odbrane BiH u oblasti reagiranja na prirodne ili druge nesreće, ministar sigurnosti i
ministar odbrane su donijeli Standardne operativne procedure angažiranja Oružanih snaga BiH
na pružanju pomoći civilnim organima u reagiranju na prirodne ili druge nesreće. Na osnovu tih
procedura Ministarstvo sigurnosti BiH je nadležno za primanje zahtijeva za pomoć Oružanih
snaga BiH u slučaju prirodne ili druge nesreće.
U skladu sa članom 22. Okvirnog zakona, institucija i organi na nivou BiH:
1. dužni su da na zahtjev Ministarstva sigurnosti BiH dostaviti podatke potrebne za izradu
procjene ugroženosti, Programa i Plana zaštite i spašavanja BiH;
2. izrađuju svoje operativne planove zaštite i spašavanja od prirodnih ili drugih nesreća i
usklađuju ih sa Planom zaštite i spašavanja od prirodnih ili drugih nesreća u BiH.
3. Usklađivanje Plana zaštite i spašavanja BiH i planova entiteta i BD BiH, vrši se u koordinaciji
sa nadležnim organima entiteta i BD BiH.
Republika Srpska
U skladu sa Ustavom BiH, Ustavom RS i Dejtonskim mirovnim sporazumom, oblast civilne
zaštite – zaštite i spašavanja stavljena je u isključivu nadležnost entiteta. Kasnijim zakonskim
rješenjima definisanim Okvirnim zakonom o zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih dobara od
prirodnih ili drugih nesreća u BiH nadležnim organima na nivou BiH data je koordinirajuća
uloga u okviru BiH i na nivou međunarodne saradnje.
Republička uprava civilne zaštite je 1998. godine Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona
o ministarstvima osnovana kao zaseban upravni organ pod direktnom jurisdikcijom Vlade RS,
dok je Zakonom o ministarstvima iz 2002. godine stavljena u sastav Ministarstva uprave i
lokalne samouprave. Republička uprava civilne zaštite se od 1. januara 2009. godine nalazi u
sastavu Ministarstva unutrašnjih poslova, nakon usvajanja Zakona o republičkoj upravi .
Navedenim Zakonom o republičkoj upravi regulisana je nadležnost Republičke uprave civilne
zaštite kako slijedi: obavlja upravne i druge stručne poslove koji se odnose na praćenje,
usklađivanje i sprovođenje utvrđene politike i smjernica i obezbjeđenje izvršenja zakona i
drugih propisa u oblasti civilne zaštite, izradu programa civilne zaštite Republike, izradu
procjene ugroženosti na cijeloj teritoriji Republike, predlaganje plana civilne zaštite
Republike, prikupljanje podataka o svim vrstama pojava i opasnosti koje mogu dovesti do
prirodne i druge nesreće po ljude i materijalna dobra na ugroženom području, osmatranje,
obavještavanje i uzbunjivanje, organizovanje, pripremu i obučavanje službe civilne zaštite u
skladu sa programima i planovima obuke, organizovanje i opremanje jedinica civilne zaštite
na nivou Republike, vršenje izbora i vođenje naučno-istraživačkih projekata u oblasti civilne
zaštite, pružanje stručne pomoći, donošenje uputstava i instrukcija za rad službe civilne zaštite
jedinica lokalne samouprave, inspekcijski nadzor u oblasti civilne zaštite, uklanjanje NUS-a,
310
deminiranje, međunarodnu saradnju iz oblasti civilne zaštite, spašavanje od prirodnih i drugih
nesreća, preduzimanje preventivnih, operativnih i postoperativnih mjera u slučaju nastanka
prirodnih i drugih nesreća, vođenje evidencija u oblasti civilne zaštite i druge poslove u
skladu sa zakonom.
Federacija BiH
U skladu sa Ustavom BiH, Ustavom FBiH (u daljem tekstu: Federacija BiH) i Dejtonskim
mirovnim sporazumom, oblast civilne zaštite – zaštite i spašavanja stavljena je u nadležnost
entiteta. Međutim, donošenjem Okvirnog zakonom o zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih
dobara od prirodnih ili drugih nesreća u BiH Ministarstvu sigurnosti BiH – Sektoru za zaštitu
i spašavanje data je koordinirajuća uloga u okviru BiH i na nivou međunarodne saradnje.
Federalna uprava civilne zaštite formirana je 1999. godine (Zakon o izmjenama i dopunama
Zakona o Federalnim ministarstvima i drugim tijelima Federalne uprave).
Navedenim Zakonom regulisana je nadležnost Federalne uprave civilne zaštite kako slijedi:
Federalna uprava civilne zaštite vrši upravne, stručne i druge poslove utvrđene zakonom, a
koji se odnose na: organiziranje, pripremanje i funkcionisanje civilne zaštite, razradu plana
upotrebe i djelovanja civilne zaštite, praćenje stanja priprema civilne zaštite uz predlaganje i
preduzimanje mjera na unaprjeđenju organizovanja i osposobljavanja civilne zaštite;
izdavanje naredbi za upotrebu jedinica, službi, štabova i povjerenika civilne zaštite na
provođenju mjera zaštite i spašavanja; organizovanje i praćenje realizacije obuke građana na
provođenju samozaštite; organizovanje i koordinaciju provođenja mjera zaštite i spašavanja;
donošenje plana okvirnih, ličnih i materijalnih formacija štabova, jedinica i službi zaštite i
spašavanja uz predlaganje i preduzimanje mjera na njihovoj popuni ljudstvom i materijalnim
sredstvima, donošenje nastavnih planova i programa obuke, struktura civilne zaštite;
predlaganje programa zajedničkih samostalnih vježbi i izradu elaborata za izvođenje vježbi
civilne zaštite; izradu i donošenje svog plana zaštite i spašavanja; sve poslove prikupljanja
podataka o minama i drugim neeksplodiranim ubojnim sredstvima (NUS-a) na teritoriju
Federacije BiH sa održavanjem baze podataka o tome, izvođenje stručne obuke lica za rad sa
NUS-om, ugovoranje radova, nadzor nad izvođenjem i provjerom kvaliteta i prijem radova
uklanjanja i uništavanje NUS-a, te neposredno uklanjanje i uništavanje pronađenog NUS-a
(realizacija na poziv preko timova za brze intervencije); pripremu propisa u oblasti civilne
zaštite, međunarodnu saradnju po pitanjima iz oblasti civilne zaštite; predlaganje planova
naučno-istraživačkih projekata iz oblasti civilne zaštite i praćenje njihove realizacije;
inspekcijski nadzor iz oblasti civilne zaštite; vođenje propisanih evidencija i vršenje drugih
poslova iz ove oblasti, utvrđene odgovarajućim federalnim zakonom.
Županija Posavska
Na teritoriju Županije Posavske razvoj politika civilne zaštite je u nadležnosti Županijske
uprava civilne zaštite.
105. Kakav je opšti pristup i organizacija civilne zaštite?
U skladu sa Okvirnim zakonom, zaštita i spašavanje su od posebnog javnog interesa za BiH.
Sva fizička i pravna lica u BiH dužna su provoditi ličnu i uzajamnu zaštitu, pružati pomoć i
spašavati ljudske živote, materijalna i druga dobra na osnovu lične svijesti, savjesti,
relevantnih propisa i u skladu sa svojim mogućnostima i sposobnostima. Institucije i organi
BiH, entiteta i BD BiH, u okviru svojih nadležnosti u oblasti zaštite i spašavanja, provode
zaštitu i spašavanje po principu supsidijarnosti. Oružane snage BiH pružaju pomoć civilnim
organima u reagiranju na prirodne ili druge katastrofe i nesreće nakon što se iscrpe raspoloživi
civilni resursi za odgovor na prirodne ili druge nesreće u skladu sa Zakonom o odbrani
311
BiH.606 Institucije i organi BiH osiguravaju usklađenost, transparentnost i otvorenost sistema
zaštite i spašavanja prema javnosti s ciljem ostvarivanja sigurnosti stanovništva i učešća u
provođenju mjera zaštite i spašavanja utvrđenih Okvirnim zakonom. Sve mjere zaštite i
spašavanja od prirodnih ili drugih nesreća planiraju se, organiziraju i provode u skladu s
principima međunarodnog humanitarnog prava i međunarodnog prava o zaštiti ljudi i
materijalnih dobara od prirodnih ili drugih nesreća, kao i preuzetim međunarodnim
obavezama.
Republika Srpska
Zakon o civilnoj zaštiti607, u članu 2, tačka 1. definiše da je „Civilna zaštita planski
organizovan dio sistema zaštite od prirodnih i drugih nesreća koji obuhvata organizovanje,
pripremanje i učešće građana, preduzeća i drugih pravnih lica i profesionalnih službi,
organizacija i udruženja na zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih dobara i životne sredine od
elementarnih nepogoda, drugih nesreća većih razmjera i ratnih dejstava. Civilna zaštita i
druge djelatnosti zaštite od prirodnih i drugih nesreća su humanitarne i nevojne prirode.“
Ovakva definicija civilne zaštite proističe i u potpunosti poštuje temeljna međunarodna
dokumenta koja se odnose na zaštitu i spašavanje civila, a to su Ženevske konvencije
(donesene 1864, 1906, 1929. i 1949. godine) i Dopunski protokoli (doneseni 1977. godine).
Gore navedeno praktično znači da je civilna zaštita integrišući i operativni dio sistema zaštite
i spašavanja koji rukovodi mjerama i akcijama zaštite i spašavanja. Zakonom je naglašena
uloga i značaj lokalne zajednice, što je u skladu sa principom supsidijarnosti, prema kojem se
odluke donose i realizuju na najnižem nivou, dok se koordinacija vrši na najvišem potrebnom
nivou. Također, jasno je definisana i uloga ministarstava, javnih državnih preduzeća,
privrednih društava, udruženja građana, nevladinih organizacija i drugih subjekata od značaja
za zaštitu i spašavanje, te obaveze navedenih subjekata u preventivnom, operativnom i
postoperativnom smislu.
Navedeni Zakon uređuje sistem civilne zaštite, prava i dužnosti građana, državnih i drugih
organa, privrednih društava i drugih pravnih lica, organizaciju civilne zaštite, popunu,
materijalno opremanje i evidenciju, osmatranje i obavještavanje, obučavanje i
osposobljavanje, programiranje i planiranje, mobilizaciju civilne zaštite, inspekcijski nadzor,
radne odnose, priznanja i nagrade u civilnoj zaštiti i druga pitanja od značaja za zaštitu i
spašavanje ljudi i materijalnih dobara. Sistem civilne zaštite obuhvata programiranje,
planiranje, organizovanje, obučavanje i osposobljavanje, sprovođenje, nadzor i finansiranje
mjera i aktivnosti za zaštitu i spašavanje od prirodnih i drugih nesreća s ciljem sprečavanja
opasnosti, smanjenja broja nesreća i žrtava, te otklanjanja i ublažavanja štetnih djelovanja i
posljedica nastalih od prirodnih i drugih nesreća.
Zakon također u članu 3, stav 2. uređuje da se „svi vidovi civilne zaštite zasnivaju i izvode u
skladu sa načelima međunarodnog humanitarnog prava o zaštiti ljudi i materijalnih dobara od
prirodnih i drugih nesreća, kao i preuzetim međunarodnim obavezama.“
Organizacija civilne zaštite obuhvata ličnu i uzajamnu zaštitu, mjere civilne zaštite, štabove i
povjerenike civilne zaštite, službe, jedinice i timove civilne zaštite, rukovođenje i upotrebu
snaga i sredstava civilne zaštite. U organizaciju civilne zaštite spada i Republička uprava
civilne zaštite, služba civilne zaštite grada/opštine čiji su položaj, ovlaštenja i odgovornosti
uređena ovim i drugim zakonima, drugim propisima i opštim aktima.
606
607
"Službeni glasnik BiH", broj 88/05
„Službeni glasnik RS“ broj 26/02, 39/03 i 29/10
312
Lična i uzajamna zaštita je najmasovniji oblik pripremanja i organizovanog učešća građana u
civilnoj zaštiti, a podrazumijeva obuku građana za samozaštitu, mjere i postupke preventivne
zaštite, prvu pomoć i samopomoć, zbrinjavanje djece i iznemoglih i druge hitne intervencije u
zaštiti i spašavanju.
Mjere civilne zaštite su organizovane radnje i postupci preventivne zaštite, a podrazumijevaju
mjere i postupke zaštite u slučaju neposredne opasnosti od prirodne i druge nesreće, mjere i
postupke zaštite i spašavanja za vrijeme trajanja nesreće i mjere i postupke za ublažavanje i
otklanjanje posljedica prirodne i druge nesreće.
Rukovođenje sistemom civilne zaštite obuhvata odlučivanje o pitanjima koja se odnose na
preduzimanje konkretnih mjera, postupaka, zadataka i aktivnosti iz oblasti civilne zaštite te
organizovanje i koordinaciju akcija civilne zaštite i zaštite i spašavanja u cjelini. Za
rukovođenje akcijama civilne zaštite na nivou Republike, odnosno grada-opštine, te za
obavljanje drugih poslova u zaštiti i spašavanju, osnivaju se štabovi civilne zaštite kao
operativni i stručni organi. Štabove civilne zaštite osniva Republika, grad i opština. U pogledu
vođenja koordinacije i usmjeravanja akcija civilne zaštite, štabovi civilne zaštite grada-opštine
su podređeni Republičkom štabu civilne zaštite.
Republička uprava civilne zaštite je organ Vlade RS nadležan za sve aspekte zaštite i
spašavanja ljudi i materijalnih dobara od prirodnih i drugih nesreća.
Organizacioni dijagram Republičke uprave civilne zaštite
MINISTARSTVO UNUTRAŠNJIH POSLOVA
Republička uprava civilne zaštite
DIREKTOR
DIREKTOR
ZAMJENIK DIREKTORA
Sektor za organizaciju, planiranje i
obuku
POMOĆNIK DIREKTORA
Sektor za deminiranje
Sektor za finansijskoračunovodstvene i pravne
poslove
POMOĆNIK DIREKTORA
POMOĆNIK DIREKTORA
Odjeljenje za razvoj i
analitiku
Odjeljenje za pravne,
kadrovske i opšte poslove
Odjeljenje za kapitalnu
imovinu i investcije
NAČELNIK
NAČELNIK
NAČELNIK
opšte poslove
Odjeljenje za
planiranje i
mjere C3
NAČELNIK
Odjeljenje za
obuku,
međunarodnu
saradnju i
informisanje
NACELNIK
Odjeljenje za
osmatranje,
obavještavanje
i upozoravanje
NAČELNIK
Područno
odjeljenje C3
Banja Luka
NACELNIK
Područno
odjeljenje C3
Bijeljina
NAČELNIK
Područno
odjeljenje
C3 Doboj
NACELNIK
Područno
odjeljenje C3
Sokolac
NAČELNIK
313
Područno
odjeljenje C3
Trebinje
NAČELNIK
Organizacione jedinice u Republičkoj upravi osnivaju se kao osnovne, unutrašnje i područne.
Osnovne organizacione jedinice u Republičkoj upravi su sektori i to:
a) Sektor za organizaciju, planiranje i obuku,
b) Sektor za deminiranje,
c) Sektor za finansijsko-računovodstvene i pravne poslove
Sektor za organizaciju, planiranje i obuku vrši stručne i druge poslove koji se odnose na:
razvoj i unapređenje sistema civilne zaštite; organizovanje, pripremanje i upotrebu snaga
civilne zaštite; izradu zakona, pod-zakonskih akata i planskih dokumenata iz oblasti civilne
zaštite; izradu uputstava iz oblasti civilne zaštite; organizaciju, planiranje i izvođenje obuke i
vježbi struktura civilne zaštite; obavještavanje stanovništva o prirodnim i drugim nesrećama;
učestvuje u aktivnostima zaštite i spasavanja od prirodnih i drugih nesreća; ostvaruje saradnju
sa lokalnim zajednicama i subjektima od značaja za zaštitu i spašavanja od prirodnih i drugih
nesreća; pisanje izvještaja i informacija nadležnom ministarstvu i Vladi; ostvaruje saradnju sa
nadležnim institucijama iz oblasti civilne zaštite BiH i drugih zemalja; daje potpune
informacije sredstvima javnog informisanja; vrši i druge poslove iz djelokruga svoga rada.
Sektor za deminiranje vrši uklanjanje neeksplodiranih ubojitih sredstava i deminiranje; vrši
izvlačenje povrijeđenih i nastradalih iz minskih polja; vrši čišćenje terena i kuća radi povratka
izbjeglog i raseljenog stanovništva; učestvuje u izradi zakona, pod-zakonskih akata i drugih
planskih dokumenata iz oblasti deminiranja; vrši izradu uputstava iz Standardnih operativnih
procedura za deminiranje; vrši kontrolu osiguranja kvaliteta u deminiranju; ostvaruje saradnju
sa Centrom za uklanjanje mina BiH i drugim humanitarnim i nevladinim organizacijama; vrši
stručne i druge poslove iz djelokruga svoga rada.
Sektor za finansijsko-računovodstvene i pravne poslove vrši stručne i druge poslove koji se
odnose na finansijsko poslovanje Republičke uprave, sarađuje sa republičkim organima,
međunarodnim organizacijama i ostalim organizacijama radi apliciranja za sredstva Evropske
unije vezano za provođenje Programa deminiranja kao i za sredstva pred-pristupnih fondova
za provođenje mjera civilne zaštite; sprovodi važeće propise koji se odnose na kapitalnu
imovinu i investicije koje se realizuju po planu Vlade, u oblasti zaštite i spašavanja od požara,
poplava, snijega i snježnih padavina; izradu mjesečnih i godišnjih finansijskih izvještaja;
pripremu prijedloga budžeta Republičke uprave; izradu programa opremanja; provođenje
javnih nabavki; obračun plata i drugih primanja radnika; obavljanje poslova plaćanja putem
trezora; vrši stručne i druge poslove koji se odnose na izradi nacrta, propisa i drugih akata u
okviru djelokruga Republičke uprave; preduzimanje najsloženijih radnji u rješavanju u
upravnim stvarima u prvom stepenu i priprema rješenja u upravnim i drugim stvarima o
kojima odlučuje Republička uprava; vrši stručne i druge poslove iz djelokruga svoga rada.
Unutrašnje organizacione jedinice u Republičkoj upravi su odjeljenja i to:
a)
b)
c)
d)
e)
f)
Odjeljenje za planiranje i mjere civilne zaštite,
Odjeljenje za obuku, međunarodnu saradnju i informisanje,
Odjeljenje za osmatranje, obavještavanje i upozoravanje,
Odjeljenje za razvoj i analitiku,
Odjeljenje za pravne, kadrovske i opšte poslove i
Odjeljenje za kapitalnu imovinu i investicije.
314
Odjeljenje za planiranje i mjere civilne zaštite vrši stručne i druge poslove koji se odnose na
izradu zakona, pod-zakonskih akata i planske dokumentacije iz djelokruga rada; provodi
zadatke vezano za planiranje i mjere civilne zaštite; predlaže organizacijsku strukturu snaga
civilne zaštite; koordinira aktivnosti objedinjavanja planskih dokumenata; priprema
odgovarajuće odluke i naredbe za provođenje mjera civilne zaštite; priprema analize i
izvještaje o stanju civilne zaštite; ostvaruje saradnju sa opštinama i drugim subjektima od
značaja za zaštitu i spašavanja od prirodnih i drugih nesreća; pruža stručnu pomoć o akcijama
traganja za nestalim i pružanju pomoći ugroženom nastradalom stanovništvu u slučaju
prirodnih i drugih nesreća; vrši i druge poslove iz djelokruga svoga rada.
Odjeljenje za obuku, međunarodnu saradnju i informisanje vrši stručne i druge poslove koji se
odnose na izradu zakona, pod-zakonskih akata i planske dokumentacije iz djelokruga rada;
provodi poslove vezane za obuku, međunarodnu saradnju, projekte i informisanje; priprema
stručne informacije; ostvaruje saradnju sa naučnim i drugim ustanovama u vezi sa
organizovanjem obuke struktura civilne zaštite; predlaže prioritete prisustva domaćim i
međunarodnim seminarima iz oblasti civilne zaštite; vrši i druge poslove iz djelokruga svoga
rada.
Odjeljenje za osmatranje, obavještavanje i upozoravanje vrši stručne i druge poslove koji se
odnose na izradu zakona, pod-zakonskih akata i planske dokumentacije iz djelokruga rada;
provodi poslove vezane za osmatranje, obavještavanje i upozoravanje; koordinira nesmetan
protok informacija između Republičke uprave i subjekata za zaštitu i spašavanju od prirodnih
i drugih nesreća; predlaže mjere za unapređenje rada u pogledu funkcionalnosti i efikasnosti
sistema osmatranja, obavještavanja i upozoravanja; sarađuje sa subjektima od značaja za
zaštitu i spašavanje od prirodnih i drugih nesreća; blagovremeno obavještava stanovništvo o
prijetećim prirodnim i drugim nesrećama; vrši i druge poslove iz djelokruga svoga rada.
Odjeljenje za razvoj i analitiku vrši stručne i druge poslove koji se odnose na izradu zakona,
pod-zakonskih akata i planske dokumentacije iz djelokruga svoga rada; sarađuje sa
republičkim organima, međunarodnim organizacijama i ostalim organizacijama radi
apliciranja nad sredstvima Evropske unije vezano za provođenje Programa deminiranja kao i
za sredstva predpristupnih fondova za provođenje mjera civilne zaštite; koordinira plan
razvoja informacionog sistema sa informacionim sistemom resornog ministarstva; prati i
obezbjeđuje primjenu propisa iz oblasti finansija; vrši i druge poslove iz djelokruga svoga
rada.
Odjeljenje za pravne, kadrovske i opšte poslove vrši stručne i druge poslove koji se odnose na
izradu zakona, pod-zakonskih akata i planske dokumentacije iz djelokruga svoga rada;
priprema nacrte, propise i opšta akta iz nadležnosti Republičke uprave; izrađuje sve vrste
ugovora i rješenja; prati primjenu propisa iz oblasti civilne zaštite i pruža stručnu pomoć iz
ove oblasti područnim odjeljenjima civilne zaštite; izrađuje izjašnjenja pravobranilaštvu
Republike po pitanju sudskih i drugih sporova; vrši poslove protokola i arhive, vodi centralni
registar kadrova; vrši i druge poslove iz djelokruga svoga rada.
Odjeljenje za kapitalnu imovinu i investicije vrši stručne i druge poslove koji se odnose na
izradu zakona, pod-zakonskih akata i planske dokumentacije iz djelokruga svoga rada;
sprovodi važeće propise koji se odnose na kapitalnu imovinu i investicije koje se realizuju po
planu Vlade u oblasti zaštite i spašavanja od požara, poplava, snijega i snježnih padavina i
deminiranja; radi stručne informacije i predlaže fer vrijednosti kapitalne imovine i vodi
evidenciju o utvrđenoj fer vrijednosti; obezbjeđuje i vrši kontrolu primjene zakona o javnim
315
nabavkama i drugim relevantnim propisima iz oblasti javnih nabavki; vrši i druge poslove iz
djelokruga svoga rada.
Područne organizacione jedinice u Republičkoj upravi su područna odjeljenja civilne zaštite
koja obavljaju poslove zaštite i spašavanja od prirodnih ili drugih nesreća na području koje
pokrivaju i vrše poslove osmatranja, obavještavanja i upozoravanja:
a)
b)
c)
d)
e)
Područno odjeljenje civilne zaštite Banja Luka,
Područno odjeljenje civilne zaštite Bijeljina,
Područno odjeljenje civilne zaštite Doboj,
Područno odjeljenje civilne zaštite Sokolac i
Područno odjeljenje civilne zaštite Trebinje
Područna odjeljenja civilne zaštite vrše stručne i druge poslove koji se odnose na izradu
zakona, pod-zakonskih akata i planske dokumentacije iz djelokruga svoga rada; aktivno
učestvuju u saniranju posljedica prirodnih i drugih nesreća; izrađuju i dostavljaju izvještaje o
prirodnim i drugim nesrećama na području područnog odjeljenja; prate stanje uvezanosti i
funkcionisanja sistema civilne zaštite; preduzimaju mjere za koordinaciju planiranja i
organizovanja mjera i snaga zaštite i spašavanja na području koje pokriva područno
odjeljenje; koordiniraju i usmjeravaju rad opštinskih organa i službi i drugih subjekata od
značaja za zaštitu i spašavanje na području odjeljenja; predlažu, pripremaju i organizuju
seminare, obuku i vježbe snaga civilne zaštite na području odjeljenja; pružaju stručnu pomoć
u akcijama traganja za nestalim, pružaju stručnu pomoć ugroženom i nastradalom
stanovništvu; vrše poslove osmatranja, obavještavanja i upozoravanja; vrše i druge poslove iz
djelokruga svoga rada. U sastavu svakog područnog odjeljenja civilne zaštite obrazuje se
područni Centar za osmatranje, obavještavanje i upozoravanje
Područno odjeljenje civilne zaštite Banja Luka, do popune i stvaranja uslova za rad Odjeljenja
za osmatranje, obavještavanje i upozoravanje, pored poslova iz svoje nadležnosti, obavljat će
i poslove Odjeljenja za osmatranje, obavještavanje i upozoravanje. Osmatranje,
obavještavanje i uzbunjivanje obuhvaća: a) mrežu osmatranja, b) operativno-komunikacione
centre 112 i c) uzbunjivanje.
U svrhu provođenja zadataka osmatranja, obavještavanja i uzbunjivanja osnivaju se operativni
centri. Operativni centri su:
a) Republički operativni centar,
b) Područni operativni centri i
c) Opštinski operativni centar
Republički i područni operativni centri osnivaju se u okviru Republičke uprave, a opštinski
operativni centri u okviru službe civilne zaštite lokalne zajednice.
Opštinski operativni centar se obavezno aktivira u slučaju prirodne ili druge nesreće, s tim da
dvije ili više susjednih lokalnih zajednica mogu osnovati zajednički operativni centar, o čemu
sporazumno odlučuju načelnici tih lokalnih zajednica.
Načelnik lokalne zajednice dužan je obezbjediti neprekidno obavještavanje građana i vezu sa
Republičkom upravom kad nadležni organ naredi pripravnost i kad proglasi stanje prirodne ili
druge nesreće. Republički, područni i opštinski operativni centri uvezuju se međusobno i sa
drugim operativnim centrima u RS, a Republički operativni centar se uvezuje sa operativnim
centrima drugih institucija i organa FBiH, BD BiH i BiH.
316
Prava i dužnosti državnih i drugih organa u oblasti civilne zaštite su regulisana Zakonom o
civilnoj zaštiti608 i Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o civilnoj zaštiti609.
Federacija BiH
Zakonom o zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih dobara,610 utvrđena su osnovna načela
sistema zaštite i spašavanja koja predstavljaju određene principe na kojima je zasnovana
ukupna organizacija i funkcioniranje zaštite i spašavanja na nivou FBiH. Ta načela određuju
okvir i pravac za organiziranje i provođenje zaštite i spašavanja od strane svakog nosioca
(subjekta), na svim nivoima organiziranja te zaštite (nivo Federacije, kantona i općine i
grada). Ovdje ukazujemo samo na najvažnija načela:
1) Načelo sveobuhvatnosti. Ovo načelo odnosi se na dva pitanja: da se poslovima zaštite i
spašavanja moraju baviti svi subjekti društva (građani, pravna lica, organi vlasti i druge
institucije) i drugo, da se za sprovođenje te zaštite moraju obezbijediti odgovarajuća
materijalno-tehnička sredstva i oprema.
2) Načelo prioriteta u zaštiti i spašavanju života i zdravlja ljudi. To načelo se također
ostvaruje na dva načina: u planiranju mjera zaštite i njihovom provođenju.
3) Načelo solidarnosti i uzajamnosti. Ovo načelo ogleda se u tome što se na spašavanju
ugroženih ljudi i materijalnih dobara prirodnom nepogodom ili drugom nesrećom angažiraju i
ljudstvo i sredstva građana i drugih subjekata koji nisu ugroženi tom nepogodom, odnosno
nesrećom.
4) Načelo organiziranja posebnih snaga civilne zaštite. U cilju stvaranja uslova da zaštita i
spašavanje budu efikasnija, neophodno je postojanje posebnih snaga čiji osnovni zadatak
predstavlja angažiranje na zaštiti i spašavanju ugroženih ljudi i materijalnih dobara.
5) Načelo obezbjeđivanja određenih sredstava i opreme za zaštitu i spašavanje. Ovo načelo
obavezuje sve subjekte (organe vlasti i pravna lica), pa i građane, da u cilju efikasne zaštite i
spašavanja svog ljudstva i materijalnih dobara moraju planirati i nabaviti određena
materijalno-tehnička sredstva i opremu koja je neophodna za korištenje u sprovođenju
odgovarajućih mjera u toj zaštiti.
6) Načelo angažiranja Oružanih snaga BiH u akcijama zaštite i spašavanja. Ovo načelo
proizlazi iz važne misije Oružanih snaga BiH u pomoći civilnim vlastima u spašavanju ljudi i
materijalnih dobara u prirodnim i drugim nesrećama.
7) Načelo međunarodne pomoći. Ovo načelo odnosi se na pomoć koju u vrijeme nastanka
određene prirodne ili druge nesreće pružaju druge države.
8) Načelo obaveznog obučavanja i osposobljavanja. Ovo načelo podrazumijeva obavezu za
sve nosioce zaštite i spašavanja da se obučavaju i osposobljavaju za izvršavanje mjera i
aktivnosti u zaštiti i spašavanju, jer se uspješna i efikasna zaštita i spašavanje mogu
ostvarivati samo pod uslovom ako su izvršioci tih zadataka obučeni i osposobljeni.
9) Načela međunarodnog humanitarnog prava. Ovo načelo podrazumijeva da su svi vidovi
zaštite od prirodnih nepogoda ili drugih nesreća, koji su predviđeni Zakonom o zaštiti i
spašavanju, zasnovani na načelima međunarodnog humanitarnog prava, što je izričito
predviđeno u stavu 2. člana 4. Zakona o zaštiti i spašavanju.
Ta načela sadržana su u četiri Ženevske konvencije i dva dopunska Protokola (I i II):
-
Ženevska konvencija za poboljšanje položaja ranjenika i bolesnika u oružanim
sukobima u ratu, od 12. avgusta 1949. godine,
„Službeni glasnik RS“ broj 26/02
„Službeni glasnik RS“ broj 39/03 i 29/10
610
„Službeni novine FBiH“, br. 39/03, 22/06 i 43/10
608
609
317
-
Ženevska konvencija za poboljšanje položaja ranjenika, bolesnika i brodolomnika
oružanih snaga na moru, od 12. avgusta 1949. godine,
Ženevska konvencija o postupanju sa ratnim zarobljenicima, od 12. avgusta 1949.
godine,
Ženevska konvencija o zaštiti građanskih osoba za vrijeme rata, od 12. avgusta 1949.
godine,
Dopunski protokol uz ženevske konvencije od 12. avgusta 1949. godine o zaštiti
žrtava međunarodnih oružanih sukoba (Protokol I),
Dopunski protokol uz ženevske konvencije od 12. avgusta 1949. godine o zaštiti
žrtava međunarodnih oružanih sukoba (Protokol II) .
Navedene konvencije i dopunske protokole ratifikovala je BiH Uredbom sa zakonskom
snagom o ratifikaciji međunarodnih konvencija iz oblasti ratnog prava i pravosuđa 611. Tu
Uredbu potvrdila je Skupština RBiH 1994. godine te je time postala zakon. Prema tome,
predmetne konvencije i protokoli važe za BiH i njene entitete i one se moraju poštovati i po
njima postupati ako dođe do situacija koje su regulirane tim konvencijama i protokolima.
Ovakva definicija zaštite i spašavanja u FBiH u potpunosti poštuje osnovna međunarodna
dokumenta koja se odnose na zaštitu i spašavanje civila, a to su Ženevske konvencije
(donesene 1864, 1906, 1929. i 1949. godine) i Dopunski protokoli (doneseni 1977. godine).
Gore navedeno praktično znači da civilna zaštita FBiH predstavlja jedan integrirajući i
operativni dio sistema zaštite i spašavanja na nivou BiH, koji rukovodi i upravlja akcijama
zaštite i spašavanja. Zakonom je naglašena uloga i značaj kantona i lokalne zajednice, što je u
skladu sa principom supsidijarnosti, prema kojem se odluke donose i realizuju na najnižem
nivou, dok se koordinacija vrši preko kantona do najviših organa vlasti. Također, jasno je
definisana i uloga ministarstava, javnih državnih preduzeća, privrednih društava, udruženja
građana, nevladinih organizacija i drugih subjekata od značaja za zaštitu i spašavanje, te
obaveze navedenih subjekata u preventivnom, operativnom i postoperativnom smislu.
Navedenim Zakonom uređena su prava i dužnosti građana, državnih i drugih organa,
privrednih društava i drugih pravnih lica, organizacija zaštite i spašavanja na nivou Federacije
BiH, popunu, materijalno opremanje i evidenciju, praćenje stanja preko operativnih centara
civilne zaštite, obučavanje i osposobljavanje, programiranje i planiranje, mobilizaciju
organizovanih struktura zaštite i spašavanja, inspekcijski nadzor, radne odnose, priznanja i
nagrade u civilnoj zaštiti i druga pitanja od značaja za zaštitu i spašavanje ljudi i materijalnih
dobara. Sistem zaštite i spašavanja obuhvata programiranje, planiranje, organizovanje,
obučavanje i osposobljavanje, provođenje, nadzor i finansiranje zaštite i spašavanja od
prirodnih i drugih nesreća s ciljem sprečavanja opasnosti, smanjenja broja nesreća i žrtava, te
otklanjanja i ublažavanja štetnih djelovanja i posljedica nastalih od prirodnih i drugih nesreća.
Organizacija zaštite i spašavanja u FBiH obuhvata ličnu i uzajamnu zaštitu, mjere zaštite i
spašavanja, štabove, jedinice i povjerenike civilne zaštite, službe zaštite i spašavanja,
rukovođenje i upotrebu snaga i sredstava zaštite i spašavanja. U organizaciju zaštite i
spašavanja spada i Federalna uprava civilne zaštite, kantonalne uprave civilne zaštite,
općinske službe za civilnu zaštitu čije su nadležnosti, ovlaštenja i odgovornosti utvrđene ovim
i drugim zakonima, drugim propisima i opštim aktima. Lična i uzajamna zaštita je
najmasovniji oblik pripremanja i organizovanog učešća građana u civilnoj zaštiti, a
podrazumijeva obuku građana za samozaštitu, mjere i postupke preventivne zaštite, prvu
611
"Službeni list RBiH", broj 16/92 i 13/94
318
pomoć i samopomoć, zbrinjavanje djece i iznemoglih i druge hitne intervencije u zaštiti i
spašavanju. Mjere zaštite i spašavanja su organizovane radnje i postupci preventivne zaštite, a
podrazumijevaju mjere i postupke zaštite i spašavanja u slučaju neposredne opasnosti od
prirodne i druge nesreće, za vrijeme trajanja nesreće i za ublažavanje i otklanjanje posljedica
prirodne i druge nesreće.
Rukovođenje sistemom zaštite i spašavanja obuhvata odlučivanje o pitanjima koja se odnose
na preduzimanje konkretnih mjera, postupaka, zadataka i aktivnosti iz oblasti zaštite i
spašavanja, te organizovanje i koordinaciju akcija zaštite i spašavanja u cjelini. Za
rukovođenje akcijama zaštite i spašavanja na nivou Federacije, kantona, odnosno gradaopćine, te za obavljanje drugih poslova u zaštiti i spašavanju, osnivaju se štabovi civilne
zaštite kao stručno operativni organi. Štabove civilne zaštite osniva Federacija, kanton, grad i
općina. U pogledu vođenja koordinacije i usmjeravanja akcija zaštite i spašavanja, štabovi
civilne zaštite kantona podređeni su Federalnom štabu civilne zaštite, a štabovi grada-općine
podređeni su kantonalnom štabu civilne zaštite.
Federalna uprava civilne zaštite
Federalna uprava civilne zaštite je samostalni organ Vlade Federacije BiH i nadležna je da u
skladu sa članom 26. Zakona o zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih dobara:
 Provodi utvrđenu politiku i obezbjeđuje izvršenje federalnih zakona i drugih
federalnih propisa u oblasti zaštite i spašavanja;
 Izrađuje procjenu ugroženosti BiH;
 Izrađuje Program razvoja zaštite i spašavanja od prirodnih i drugih nesreća
federacije;
 Predlaže Plan zaštite i spašavanja od prirodnih i drugih nesreća Federacije;
 Donosi propise o sadržaju, načinu i rokovima izvještavanja o prirodnim i drugim
nesrećama;
 Organizira, priprema i obučava štabove, jedinice i povjerenike civilne zaštite i
službe zaštite i spašavanja;
 Organizira i usklađuje provođenje mjera zaštite i spašavanja, te organizira i
provodi poslove zaštite od požara i vatrogastva;
 Priprema i izrađuje elemente za funkcionisanje osnovne djelatnosti u okviru
budžeta Federacije;
 Organizira Federalni operativni centar civilne zaštite;
 Ostvaruje međunarodnu saradnju u oblasti zaštite i spašavanja, u skladu sa
propisima koje donose nadležni organi vlasti BiH;
 Kantonalnim organima uprave, kantonalnim ustanovama i općinskim službama za
upravu izdaje instrukcije za izvršavanje federalne politike, Zakona o zaštiti i
spašavanju i drugih federalnih propisa iz oblasti zaštite i spašavanja ljudi i
materijalnih dobara;
 Vrši inspekcijski nadzor u oblasti zaštite i spašavanja;
 Organizira i realizira Program deminiranja u okviru Strategije protiv-minskih
akcija u BiH;
 Vodi propisane evidencije i vrši druge poslove zaštite i spašavanja, u skladu sa
zakonom i drugim propisima i općim aktima;
 Vrši funkciju stručne službe Federalnog štaba civilne zaštite i Federalne komisije
za procjenu šteta od prirodnih i drugih nesreća;
319
 Vrši i druge poslove zaštite i spašavanja koji se zakonom stave u nadležnost
Uprave.
Federalna uprava civilne zaštite je organizirana kroz sljedeće organizacione jedinice:








Kabinet direktora,
Sektor za planiranje, mjere zaštite i spašavanja i vatrogastvo ,
Federalni centar za obuku struktura zaštite i spašavanja,
Sektor za materijalno finansijske i tehničke poslove,
Sektor za normativno-pravne i opšte poslove,
Inspektorat civilne zaštite,
Sektor za organizaciju deminiranja i uništavanja NUS-a,
Federalni operativni centar civilne zaštite.
Prava i dužnosti kantona u oblasti zaštite i spašavanja:
Kanton:
 razmatra stanje priprema za zaštitu i spašavanje i donosi mjere za organiziranje,
razvoj i jačanje civilne zaštite u kantonu;
 donosi program razvoja zaštite od prirodnih i drugih nesreća kantona;
 donosi propise o organiziranju i funkcioniranju civilne zaštite kantona, u skladu sa
ovim zakonom i drugim propisima;
 organizira kantonalni operativni centar civilne zaštite u kantonu, u skladu sa ovim
zakonom i osigurava njegovo funkcioniranje;
 uređuje pitanja finansiranja zaštite i spašavanja iz nadležnosti kantona;
 donosi akte o osnivanju kantonalnog štaba civilne zaštite, postavljenju komandanta
i načelnika štaba i određivanju funkcija u kantonalnim ministarstvima, kantonalnoj
upravi civilne zaštite i drugim tijelima kantonalne uprave – čiji su nosioci po
položaju članovi kantonalnog štaba civilne zaštite;
 donosi plan zaštite od prirodnih i drugih nesreća u kantonu;
 na prijedlog kantonalnog štaba civilne zaštite proglašava stanje prirodne i druge
nesreće na području kantona i naređuje upotrebu snaga i sredstava civilne zaštite,
organa uprave, privrednih društava i drugih pravnih lica sa područja kantona na
prevenciji, ublažavanju i otklanjanju štetnih posljedica po ljude i materijalna
dobra;
 vrši i druge poslove zaštite i spašavanja u skladu sa zakonom i drugim propisima.
Svojim propisom kantoni su nadležni da utvrde nadležnosti kantonalnih organa vlasti u
izvršavanju poslova u skladu sa Zakonom o zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih dobara.
Mjesto i uloga kantona u oblasti zaštite i spašavanja ljudi i materijalnih dobara od prirodnih
nepogoda i drugih nesreća uređena je u skladu sa njegovom ustavnom pozicijom u društveno političkom sistemu FBiH. Naime, prema Ustavu Federacije BiH, kanton ima značajna
ovlaštenja u svim oblastima društvenog života, pa u skladu s tim, istu poziciju on ima i u
oblasti zaštite i spašavanja ljudi i materijalnih dobara od svih vrsta prirodnih i drugih nesreća
na cijelom području kantona i odgovoran je za to stanje.
320
Polazeći od takve ustavne pozicije kantona, Zakonom o zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih
dobara regulirana su sva najvažnija pitanja iz nadležnosti kantona. To su ona pitanja koja
obezbjeđuju da se može izgraditi jedinstvena organizacija sistema zaštite i spašavanja od svih
vrsta prirodnih i drugih nesreća na području cijele Federacije BiH. Međutim, ovim zakonom
nisu u cjelini i potpuno regulirana sva pitanja iz nadležnosti kantona u oblasti zaštite i
spašavanja, jer određena pitanja u ovoj oblasti, koja su specifična za svaki kanton, trebaju biti
regulirana kantonalnim propisom o zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih dobara od prirodnih
i drugih nesreća. Ovakva potreba, proizlazi i iz odredaba člana 27. ovog zakona, u kojima je
izričito predviđeno da se ta pitanja reguliraju propisom kantona. Kada kantoni donesu svoje
propise iz ove oblasti, tek tada će pravno biti regulirana sva pitanja u oblasti zaštite i
spašavanja koja su od značaja za kanton i za koja je kanton nadležan (odgovoran).
Prema Zakonu o zaštiti i spašavanju ljudi i materijalnih dobara predviđeno je da se u
kantonima kao samostalni organi uprave Vlade kantona formiraju kantonalne uprave civilne
zaštite. Prema toj odredbi Zakona i propisima kantona u svih 10 (deset) kantona formirane su
kantonalne uprave civilne zaštite.
Prava i dužnosti općine, odnosno Grada u zaštiti i spašavanju
U ostvarivanju prava i dužnosti u oblasti zaštite i spašavanja općina odnosno Grad:
 donosi odluku o organiziranju i funkcionisanju zaštite i spašavanja općine odnosno
Grada i obezbjeđuje njeno provođenje, u skladu sa ovim zakonom i propisima
kantona;
 donosi program razvoja zaštite i spašavanja od prirodnih i drugih nesreća općine
odnosno Grada;
 planira i utvrđuje izvore finansiranja za izvršavanje poslova zaštite i spašavanja iz
nadležnosti općine odnosno Grada;
 organizira operativni centar civilne zaštite u općini odnosno Gradu, u skladu sa ovim
zakonom i obezbjeđuje njegovo funkcionisanje;
 donosi akte o osnivanju općinskog odnosno gradskog štaba civilne zaštite,
postavljenju komandanta i načelnika štaba i određivanju funkcija u općinskim
odnosno gradskim službama za upravu i službi civilne zaštite općine odnosno Grada,
čiji su nosioci po položaju članovi općinskog odnosno gradskog štaba civilne zaštite;
 donosi plan zaštite i spašavanja od prirodnih i drugih nesreća općine odnosno Grada;
 proglašava stanje prirodne i druge nesreće i naređuje upotrebu snaga i sredstava
civilne zaštite, službi za upravu, privrednih društava i drugih pravnih lica sa područja
općine odnosno Grada na prevenciji, ublažavanju i otklanjanju štetnih poslj