I U Dİş H e k Fak D e r 1995: 29: 49 - 52
4. VE 5. SINIF ÖĞRENCİLERİNİN AĞIZ VE DİŞ
SAĞLIĞIYLA İLGİLİ BİLGİLERİNİN SAPTANMASI
Gülay Ozperk Bihter Yazıcıoğlu
1
2
Yayın kuruluna teslim tarihi :
Yayın kuruluna kabul tarihi:
Özet
11 05 1994
04 01 1995
DETERMINING
THE KNOWLEDGE OF FOURTH
AND FIFTH GRADE PRIMARY
SCHOOL
CHILDREN ABOUT ORAL
HEALTH
Bu çalışmada İltekin İlkokulunun rastgele yöntemle iki
4. ve iki 5. sınıfı alınmış ve öğrencilere anket formu uy­
gulanarak onların ağız ve diş sağlığı konusundaki bilgi­
leri saptanmıştır. Öğrencilerin bilgi eksiği olduğu ko­
nulara ağırlık veren bir eğitim programının hazırlan­
ması çalışmanın temel hedefini oluşturmuştur.
Anahtar sözcük: Ağız diş sağlığı bilgisi.
Abstract
İlkokul çağında diş çürüklerinin önlenmesi
için gösterilecek çaba önemlidir. B u d ö n e m d e
çocuklara sağlık konusunda bilgiler verilir, doğru
sağlık alışkanlıkları kazan d i n Iırsa ilerde sağlıklı
b i r t o p l u m yaratmak için gerekli yatırım yapılmış
olacaktır.
l a n a n veri toplama formları (anket formları)
araştırmacı tarafından uygulanmıştır. A n k e t i n
ön denemesi Cebeci s e m t i n d e k i Ertuğrulgazi
i l k o k u l u 4. ve 5. sınıf öğrencilerinden oluşan 10
kişi ile gerçekleştirilmiştir. Öğrenciler için hazır­
lanmış olan anket f o r m u açık ve kapalı uçlu o l ­
mak üzere 20 sorudan oluşmaktadır. A n k e t i n yanıdanması için geçen süre ortalama 20 dakikadır.
H e m sosyal h e m de e k o n o m i k faktörlerin ya­
şam tarzında meydana getirdiği değişikliklerin
beslenme şeklinde, ağız temizliğinde ve koruyu­
c u doğal işleyiş üzerinde olumsuz etkileri vardır
(10). B u olumsuz değişikliklerden en az etkilenme
uygun eğitimin verilmesiyle mümkündür (1-5,7-9).
Eğitim konularının ihtiyaca uygun seçilmesi İçin
hedef g r u b u n bilgilerine yönelik b i r d u r u m sap­
tama çalışması gereklidir (2-5, 5-9). B u çalışmada
i l k o k u l eğitiminin son basamaklarında olan ağızdiş sağlığı eğitiminden yararlanmanın en yüksek
olduğu 4. ve 5. sınıf öğrencilerinde ağız ve diş sağ­
lığı konusunda kazanılmış bilgiler araştırılmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM
B u araştırmada Ankara i l i , Cebeci semtinde
bulunan bir i l k o k u l u n 4. ve 5. sınıfında 9-12 yaşla­
rında 190 öğrencinin ağız ve diş sağlığı konusun­
daki bilgileri araştırılmıştır. Araştırma için hazır­
1 Dok ÖğHÜ Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı
2 Prof Dr H Ü Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı
The aim of tJiis study was to determine the knowledge offourdi and fifth grade primary school children about oral he­
alth. Tliis study was done in Iltekin Primary School in Anka­
ra. The results of this examination were used to develop the
oral health education program for this group.
Key word: Knowledge of oral health
BULGULAR
Öğrencilerin % 52'si 4., % 48'i 5. sınıfta olup
% 52.6'sı kız, % 47.4'ü erkektir. Öğrencilerin %
62'sinin annelerinin öğrenim düzeyleri ortaokul
ve üzeri, % 73.7'sinin babalarının öğrenim düzey­
leri ortaokul ve üzeridir.
Öğrencilerin % 9 8 . 9 ü zamanlı kontrolün ge­
rekliliğine inanmakta, % 80'i de diş h e k i m i n i n
onları ağız ve diş hastalıklarından k o r u m a görev­
l e r i n i n olduğunu bilmektedirler (Tablo I I ) .
Öğrencilerin % 97.9'u dişlerin temizliğinde
en etkili yöntem olarak fırçalamayı seçmişler ve
fırçalama şekli konusunda % 60.5'i doğru yönde
fırçalamayı önemserken, % 30.5'i fırçalama sıklı­
ğını ve süresini önemli bulmuştur. Düzenli fırça-
Özperk C,
50
YazıaoğluB.
l a m a n ı n dişlerin ç ü r ü m e s i n i ö n l e d i ğ i n i düşü­
m e k kadarının yeterli olduğunu d ü ş ü n e n l e r öğ­
nenler, öğrencilerin
r e n c i l e r i n % 2 9 . 5 ' i n i oluşturmaktadır (Tablo I I I ) .
% 50.5'ini
oluşturmakta
o l u p ancak, % 35.8'i dişetlerinin sağlığı için de
önemli olduğunu ifade etmektedirler. Günde b i r
kez f ı r ç a l a m a n ı n y e t e r l i olabileceğini düşünen­
ler % 1.6 gibi azınlığı oluşturmakta ve % 92.5'i her
yemekten sonra dişleri fırçalamanın gerekli o l d u ­
Öğrencilerin % 95.8'i şekeri diş sağlığına za­
rarlı bulmuş ve n e d e n i k o n u s u n d a ise % 84.2'si
Tablo : IV Öğrencilerin Beslenmeyle İlgili Bilgilerine İlişkin
Bulguları (İltekin İlkokulu, Cebeci, Ankara, 1992)
ğ u n u düşünmektedir ( T a b l o I I I ) .
Beslenmeye Ait BİIgi-Tutum
Öğrencilerin yalnızca % 34.2'si doğru arayüz
temizlik aracı olarak diş ipliğini seçmiştir, f l o r ko­
n u s u n d a d a y e t e r l i b i l g i l e r i olmayıp ancak
%
25.8'i diş m i n e s i n i sertleştirici etkisini b i l m e k t e ­
d i r . G e r e k l i m a c u n miktarını bilenler yani merciTablo : I Çalışma Kapsamındaki öğrencilerin Tanıtım
Bulguları (İltekin İlkokulu, Ankara, 1992)
Nitelik
n: 190
Yaş
9-10
11-12
S*
%
140
50
74.0
26.0
99
91
52.0
48.0
90
100
47,4
52.6
5
59
85
33
8
2.6
31.1
44.7
17.4
4.2
Sekerli Besinlerin Dişlere Etkisi
Zararlı Etki
Zararsız Etki
Clnsfvei
Erkek
Kız
Anne Öârenim Durumu
Okur-Yazar Değil
Okur-Yazar, İlkokul
Orta-Lise
Yüksek Okul-Faküite
Bilinmiyor
Baba ÖörenFm Durumu
Okur-Yazar Değil
Okur-Yazar, İlkokul
Orta-Lise
Yüksek Okul-Faküite
Bilinmiyor
Dişleri Çürütür
Hastalık Yapar
Mikrop Ürer
Dişleri Ağrıtır
Dişler Şekere Dayanamaz
Dişe Yapışır
Şekerde Mikrop Var
1.1
21.6
41.1
32.5
3.7
Tablo ; II Öğrencilerin Diş Hekimi Hakkındaki Bilgilerine
İlişkin Bulgular (İltekin İlkokulu, Ankara, 1992)
Diş Hekiminin işlevleri
n: 190
S.
%
%
182
8
95.8
4.2
160
19
16
84.2
10.0
8.4
10.0
19
1
2
1
Şekerde Yabancı Madde Var
2
Hastalıklara Ait Bitgi-Tutum
n: 190
S.
%
Dis Plaöının Tanımı
Yumuşak Birikinti
Diş Çürüğü
Dişeti Hastalığı
Renkli Diş
70
79
24
36.8
41.6
12,6
7
10
3.7
5.3
94
41
34
9
12
49.5
21.6
17.9
14.7
6.3
Dişeti Hastalıklarının Sonuçları
Diş Çürüğü
Diş Kaybı
Eğri Dişler
Dişlerde Renklenme
Yanıt Yok
Cürüksüz Dişlere SahîD Olma Yöntemi *
Fırçalama
Şeker Yememe-Sakız Çiğnememe
Diş Hekimine Başvuru
176
22
22
92.6
11.6
11.6
188
2
98.9
2.1
Dis Hekiminin Görevleri*
Ağız-Diş Hastalıklarından Korur
Dişleri Çeker
Dolgu Yapar
Eğri Dişleri Düzeltir
Diş Takar
İğne yapar
Meyve-Sebze Yeme
Sert Şeyler Yememe
Kürdan Kullanma
6
4
2
3.2
2.1
1.1
152
143
138
105
90
62
80.0
75.2
72.6
55.3
47.4
32.6
Macun Kullanma
Fırça Değiştirme
Sıcak-Soğuk Yememe
2
2
1
Yanıt Yok
3
1.1
1.1
0.5
1.
İşaretlenmiştir.
1.1
Tablo : V Öğreticilerin Dış ve Dişeti Hastalıklarına
Yaklaşımla İlgili Bilgilerine İlişkin Bulgular (iltekin
İlkokulu, Cebeci, Ankara, 1992)
Zamanlı Kontrolün Gereklitlöl
Evet
Bilmiyor
(*) Birden fazla seçenek
0,5
1.1
0.5
İşaretlenmiştir.
Bilmiyor
2
41
78
62
7
S.
Sekerli Besinlerin Zararlılık Nedenleri*
(*) Birden fazla seçenek
Sınıf
4
5
n: 190
Ağızda çürüksüz dişlere sahip olmak olası değildir diyen İki öğren­
ciye bu yargılarının nedeni sorulduğunda yanıt
alınamamıştır.
Çürüksüz dişlere sahip olma yöntemi İçin birden fazla seçenek İşa­
retlenmiştir.
İlkokul öğrencilerinin Ağız Sağlığı Bilgileri
Tablo : III Öğrencilerin Hijyen ile İlgili Bilgilerine İlişkin Bulgular (İltekin İlkokulu, Ankara, 1992)
Ağız Hijyenine Ait BIİgl-Tutum
S.
%
186
1
3
97.9
0.5
1.6
115
58
23
28
11
60.5
30.5
12.1
14.7
5.8
6.8
8.9
Dişleri Temiz Tutmada Etkili Yöntem
Düzenli Fırçalamak
Yapışkan Yiyecekler Yememek
Yemeklerden Sonra Ağzı Çalkalamak
Fırçalama Sekli*
Yön Bildirenler (Yatay-Dikey)
Sıklık-Süre Bildirenler
Dişlerin Tüm Yüzeylerine Ulaşma
Macun Kullanma
Çalkalama
Dişetlerinden Söz Edenler
Bilmiyor
13
17
Düzenli Fırçalamanın Etkisi*
Çürümeyi Önler
Diş ve Dişetlerini Sağlıklı Kılar
Dişler Beyaz-Güzel Olur
Dişleri Temizler
Mikropları Öldürür
Dişlerde Çapraşıklığı Önler
Ağrıyı Dindirir
96
68
43
17
15
6
4
4
3
5
Kokuyu Önler
İltahaptan Korur
Bilmiyor
50.5
35,8
22,6
8.9
7.9
3.2
2.1
2.1
1.6
2.6
Fırçalama Sıklıâı
Bir kez
iki kez ve Üç kez
3
187
1.6
98.4
181
4
3
2
95.2
2.1
1.6
65
92
31
1
34.2
48.5
16.3
Fırçalama Zamanı
Her Yemekten Sonra
Yemeklerden Önce
Yatmadan Önce
Sabahleyin
1.1
Aravüz Temizlik Aracı
Diş İpliği
Diş Fırçası
Kürdan
Sert Yiyecekler
Bilmiyor
1
0,5
0.5
49
60
25.8
31.6
54
8
19
28.4
4.2
10.0
56
51
29,5
26,8
24.7
18.9
Diş Macunundakİ Flor
Diş Minesini Sertleştirir
Dişleri Beyazlatır
Dişleri Temizler
Ağız Güzel Kokar
Bilmiyor
Kullanılacak Macun Miktarı
Mercimek Kadar
Leblebi Kadar
Fırça Boyu Kadar
47
36
Fındık Kadar
(*) Birden fazla seçenek
İşaretlenmiştir
52
Özperk G., Yazıcıoğlu B.
dişleri çürütüşünü göstermiştir. Şekerli besinle­
r i n diş sağlığı için zararsız olduğunu söyleyenler
ise b u n u az tüketim ve diş fırçalamayla açıklamış­
lardır.
Öğrencilerin % 36.8'i diş plağını yumuşak b i ­
r i k i n t i olarak tanımlayabilmiş ve ancak % 21.6'sı
da diş eti hastalığının diş kaybına yol açabileceği­
n i bilmiştir. Çürüksüz dişlere sahip olunabilece­
ğine inananlar, öğrencilerin % 9 8 . 9 ü n u oluştur­
maktadır. Geçerli yöntem olarakta % 92.6 gibi bü­
yük b i r çoğunluk diş fırçalamayı seçmiştir.
Tartışma, Sonuç Ve Öneriler
B u araştırmaya katılan öğrencilerin zamanlı
kontrolün önemi, diş h e k i m i n i n görevi, diş fırça­
lamanın gerekliliği, şekli, sıklığı, zamanı ve etkisi,
şekerli besinlerin zararlı konusunda b i l g i l e r i n i n
yeterli olduğu görülmüştür. Ancak diş ipliği, ge­
rekli m a c u n miktarı, diş plağı, dişeti hastalıkları­
nın önemi konularında bilgilerinin yetersiz oldu­
ğu belirlenmiştir. Yetersizliğin nedeni olarak b u
konuların t o p l u m d a sık işlenmeyişi yani aile, öğ­
retmen, yayın organları gibi genel kaynaklarca ye­
t e r i n c e ele alınmayışı gösterilebilir. Leavy,
1984'de yaptığı çalışmada 27 i l k o k u l u n ağız-diş
sağlığı eğitim programını değerlendirmiş ve içe­
riğini yetersiz bulmuştur. 1984'de yaptığı başka
b i r çalışmada da gerek ailelerin gerekse öğret­
menlerin bilgilerinin de b u konularda yetersiz ol­
duğu belirlenmiştir (6). B u b u l g u öğrencileri b u
k o n u d a b i l g i l e n d i r e b i l m e k için öğretmenleri ve
aileleri de b i l g i l e n d i r m e m i z i n gerekli olduğunu
ortaya koymaktadır.
Ayrıca varolan eğitim programlarının teorik
ağırlıklı oluşu da bilgilerin günlük hayatta kulla­
nılabilir hale gelmesini ve kalıcı olmasını engelle­
yici olmaktadır. Pratik ağırlıklı eğitim programla­
rıyla öğrencilerle doğru bilgilerin o l u m l u davra­
nışları oluşturmasını sağlamak özellikle i l k o k u l
çağında önemlidir {1,4). B u çağda doğru davranış­
ların alışkanlık haline gelmesi hayatın diğer dö­
nemlerinde de sürmesini sağlayacaktır. Böylece
bireye hayat boyu dişleri daha az sorun yaratacak
ve diş kayıpları ile dişsizlik ileri yaşlara kayacaktır.
Araştırmaya katılan öğrencilerin b i l g i eksik­
l i k l e r i n i n giderilebilmesi, eksik b i l i n e n konulara
ağırlık veren bir eğitim programının uygulanma­
sı ile mümkün olabilecektir. Uygulanacak prog­
ramın sürekli olması, sonuçların değerlendirile­
rek, gereksinimler ve olanaklar göz önüne alına­
rak güncelleştirilmesi başarıyı arttıracak ve hede­
fe ulaşmak için harcanacak süreyi kısaltacaktır.
KAYNAKLAR
1. Arpak N, Çağlar G, Bilgin Z. 7-9 Yaş Grubu Çocuklarda
Oral Hijyen Eğitimi ve Oral Hijyen Performansı, A.U. Diş
Hekimliği Fakültesi Dergisi, 1989 16: 227-9.
2. Duckworth R. Study on Child D , H . Services İn Europea, 1974.
3. DunningJM. Principles of Dent. Public Health, Harward University, London, England, 1977.
4. Gish CW. Dentistry For The Child A n d Adolescent,
1974
5. Jacob MC. The Practice of Primary Dental Care, Lon­
don 1989
6. Levy GF. A Survey Of Preschool Oral Health Educati­
on, J Public Health-Dent, 1984, 44: 10-8.
7. WHO, Common Oral Disease Prevention and Emer­
gency Care, Geneva, 1980
8. Stoli, Cathcrmann, Dental Health Education, Phila­
delphia, 3. rev, 1967.
9. WHO, Oral Health Surveys, Basic Methods, p. 47, Ge­
neva, 1987
10. Yelsaiı İ. Çubuk Sağlık Eğitim ve Araştırma Bölgesi
Orta Öğretim Gençliğinde Ağız ve Diş Sağlığı, (Doktora tezi,
Hacettepe Üniversitesi), Ankara, 1987.
Yazışma adresi:
Dt. Gülay Özperk,
Uzun Selvİ Sok. 3/11
06590 Cebeci-Ankara
Download

4. ve 5. sınıf öğrencilerinin ağız ve diş sağlığıyla ilgili