Baş, Boyun ve Yüzün
Gelişimi
Prof.Dr.Murat AKKUŞ
Sunum Planı
Farengeal Arkuslar
Farengeal Cepler
Farengeal Yarıklar
Farengeal (membran) Zarlar
Yüz gelişimi
Farengeyal kompleks

Farengeyal kompleks ,farengeyal arkuslar,
farengeyal cepler, farengeyal yarık ve farengeyal
membranlardan oluşmuştur.

Farengiyal embriyonik yapılar çoğunlukla
baş,boyun ve yüz oluşumuna katılırlar.

Baş, boyun ve yüz yöresindeki çoğu doğuştan
anomaliler farangial kompleksin ergindeki
yapılarına dönüşmeleri sırasında meydana gelir.



Her farengeyal arkus, dıştan yüzey ektodermi,
içten endoderm ve ortasında mezodermden
oluşur.
Baş ve boyun bölgesinin oluşumuna katılan
farengeyal kompleksteki yapılar normalde
işlevlerini bitirdikten sonra kaybolurlar.
Farengeyal komplekse ait yapılar ortadan
kalkmadığı durumda; çoğunlukla doğuştan
konjenital anomalilere ( Baş ve boyun anomalisi
) sebep olabilir .
 4.
haftada (25. günde) nöroporus anterior
kapanmadan önce krista nöralis hücreleri baş,
boyun bölgesine göç etmekle birlikte
farengeyal arkuslar gelişmeye başlar.
Farengeyal arkusların mezodermi paraxial ve
lateral mezodermden köken alır.
 Farengeyal arkusların mezoderminin içine
krista nöralis hücrelerinin göç etmesiyle
mezoderm isim değiştirir, oluşan yeni
mezoderme baş mezoderm denir.


ilk farengeal arkus çifti (çene taslağı) gelişmekte olan
farinksin lateralinde yüzey kabartıları olarak dikkati çeker.

İlk arkus çifti geliştikten kısa süre sonra diğer arkuslar
gelişmeye başlar ve yuvarlak çıkıntılar şeklinde
gözlenirler.

4. haftanın sonunda 4 çift arkus dışardan gözlenir.

5. ve 6. çift farengeal arkuslar rudimenterdir ve embriyo
dışından gözlenmezler.

5. farengeal arkus olmayabilir.

Her farengeal arkus birbirinden belirgin farengeal
yarıklarla ayrılır.

Farengeal yarıklar farengeal arkuslar gibi kraniyokaudal
yönde numaralandırılır.

Dört adet farengeal cep, farengeal arkusların
medialinde, dört adet farengeal yarık ise farengeal
arkusun lateralinde yer alır.

1. farengeyal cep ve yarık 1. ve 2. farangial arkuslar
arasında yer alır.

2. farengeyal cep ve yarık 2. ve 3. farengeyal arkuslar
arasında oluşur ve böyle devam eder.

Farengeyal membranlar 4. haftada boyun
bölgesinin her iki tarafında 4 adet olup
farengeyal yarıkların tabanında görülür.

Farengeyal membranlar bir cep ile yarık
epitelin karşı karşıya geldikleri yerde
oluşurlar.
1. Farengeal arkus

1. farengeal arkus iki kısıma ayrılır.

Bunlardan küçük olan maksiller büyük olan mandibular
kısımdır.

Maksillar ve mandibular çıkıntılar yüz iskeletinin oluşumuna
intra membranöz kemikleşmeyle büyük ölçüde katılırlar.

1-Maksiller parça arka kısmı oluşturur.

Maksillar çıkıntının mezenşimi intramembranöz kemikleşleyle
(ossifikasyon) premaksilla, maksilla, zigomatik kemik, buruna
ait vomer kemiğinin bir kısmı ve temporal kemiğin yassı
parçası oluşur.
 2-
mandibular çıkıntı ön parçayı oluşturur.
 Mandibular çıkıntının mezenşim özü
farklanarak merkel kıkırdağı ve çiğneme
kaslarını yapar.
 Merkel kıkırdağının dorsal ucu
kemikleşerek orta kulağın malleus ve
inkus’u yapar

Merkel kıkırdağının orta parçası geriler
perikondriyum, malleus’un anterior ligamenti ve
sfenomandibular ligamenti oluşturur.

Merkel kıkırdağının ventral parçası mandibula’yı
olışturur.

Merkel kıkırdağının etraftaki mezenşimi
intramembranöz kemikleşmeyle mandibula
gelişirken kıkırdak ortadan kalkar.
1.farangeyal arkusun kas elemanları;çiğneme
kasları olan;
 m.temporalis, m. Maseter, m.pterigoideus,
m.milohiyoideus, m.tensor timpani, m.
tensor palatini ve m. digastrikusun karın
bölgesini meydana getirir.

1. farangeyal arkus kaslarının sinir desteği
sadece nervus trigeminusun (5. kafa çifti)
mandibular dalı ile sağlanır.
 1. farengeyal arkusun mezenşimi yüz
derisine katıldığı için yüz cildinin duyu
desteği nervus trigeminusa ait oftalmik
maksiller ve mandibular dallarıyla sağlanır.

2. Farengeal arkus (hyoid arkus)

5. haftada 2. arkus genişler ve 3. ile 4.
arkusların üzerinden aşarak servikal sinüs
denilen bir ektoderm çöküntüsü oluşturur.

7. haftanın sonunda 2.arkus tan 4.arkusa
kadar farengeal yarıklar ve servikal sinus
kaybolur.
2. farengeal arkus ya da hyoid arkusun mezenşim
özü reichert kıkırdağını yapar

Reichert kıkırdağı kemikleşerek orta kulağın
stapesini ve temporal kemiğin styloid çıkıntısını
yapar.

Stiloid çıkınti ile hiyoid kemik arasındaki kıkırdak
parçası geriler perikondriyum ve stillohiyoid
ligamenti yapar.

2. arkus kıkırdağının ventral ucu kemikleşerek
hiyoid kemiğinin küçük boynuzunu ve hiyoid
kemiği bedeninin süperior parçasını yapar.

2. arkusun mezenşimi; yüzün ifade (mimik)
kaslarını, m.frontalis, m.orbikularis oris,
m.orbikularis okuli, m. Platysma, m.bukkinatör,
m. Stapedius, m.stilohiyodeus, m.digastrikus
posterior ve m. Anterioru yapar.

2. farengeyal arkus nervus fasialis (7.kafa çifti)
dallarıyla inervasyon alır ve tüm yukardaki
kasları inerve ederler.
3. Farengeal arkus

Üçüncü arkus mezenşimi, stilofarangeus
kaslarını, hiyoid kemik bedeninin alt parçasını ve
hiyoid kkemiğinin büyük boynuzunu oluşturur.

3. arkus, glossofaringeal sinirden(9. kafa çifti)
innervasyon alır ve yukarıda sayılan kasları
inerve eder.
4. Farengeal arkus





4. ve 6. farengeal arkus kıkırdakları kaynaşarak
epiglot hariç larinks kıkırdaklarını oluşturur.
Bu kıkırdaklar tyroid, crikoid, arytenoid,
cornikulat ve cuneiformdur.
4. farengeyal arkusun kasları m. krikotiroid, m.
lavator palatini ve farenksin konstriktör kaslarını
yapar.
4. farengeyal arkusun kasları nervus
vagusun(10. kafa çifti) dalı olan superior
larengeal sinir tarafından innerve edilir.
Larinksin intrinsik kasları ise nervus vagusun
rekurrent larengeal dalıyla innerve olur.
Farengeal Cepler



İnsan embriyosunda gelişim esnasında dört çift
esas iki çift de rudimenter olarak toplamda altı
çift farengeal cep gözlenir.
Bunlardan beşincisi sıklıkla dördüncü cebin bir
devamı olarak kabul edilir.
Ceplerin epitelial endodermi bir dizi önemli
organları oluşturur.
1. Farengeal Cep



Birinci farengeal cep, dış kulak yolunu
oluşturacak olan 1. farengeal yarığın epiteliyal
döşemesine dokunan sap benzeri bir
divertikulumu, tubo-timpanik çukuru oluşturur.
Bunun distal bölümü orta kulak boşluğu
şeklinde genişlerken, proksimal parçası da
östaki borusunu oluşturur.
Timpanik boşluk epiteli daha sonra timpanik
membran ( kulak zarı) oluşumuna yardımcı
olur.
2. Farengeal Cep




Bu cebin iç yüzünü döşeyen epitel çoğalarak,
çevresindeki mezenşim dokusunun içine doğru
tomurcuklar halinde gömülür.
Bu tomurcukların mezodermal doku tarafından
işgal edilmesiyle palatin tonsilin primordiumu
ortaya çıkar.
3. ve 5. aylarda tonsil yavaş yavaş lenfatik doku
tarafından da infiltre edilir.
Cebin geride kalan kısmı yetişkinlerde tonsiller
fossa oluşturur.

3. ve 4. ceplerin distal uçlarında ki birer adet
dorsal ve ventral kanatla karakterizedir.

5. haftada 3.farengeyal cebe ait dorsal kanadın
epiteli inferior paratiroid bezine farklanırken
ventral parça timusu oluşturur.

İnferior paratiroid ve timus primordiyumu farinks
arka duvarıyla olan bağlantısını kaybeder.

Timus inferior paratiroid bezini beraberinde
çekerek kaudal ve medial doğrultuda göç eder.

Timusun ana bölümü torakstaki son konumuna
doğru hızla hareket edip, burada karşı taraftan
gelen eşiyle birleşirken kuyruk bölümü varlığını
bazen tiroid bezine gömülü şekilde veya
bağımsız timik artıklar şeklinde sürdürür.
3. Farengeal Cep






Distal ucunda bir adet dorsal ve bir adet ventral kanatla
karakterizedir.
5. haftada dorsal kanat inferior paratiroid bezine ventral
parça ise timusa farklanır.
Daha sonra timus inferior paratiroid bezini de
beraberinde çekerek kaudal ve medial bir doğrultuda
torakstaki son konumuna hareket eder.
Timus gelişimini puberteye kadar sürdürür. Küçük
çocuklarda bez sternumun arkasındadır.
Daha sonraki yaşlarda atrofiye olduğu için ve yerine yağ
dokusu geliştiği için fark edilmesi zordur.
Üçüncü farengeal cebin paratiroid dokusu tiroid bezinin
arka yüzüne yerleşir ve inferior paratiroid bezini
oluşturur.
4. Farengeal Cep


Bu cebin dorsal kanadının epiteli süperior
paratiroid bezini oluşturur.
Paratiroid bez, farinksin arka duvarıyla bağlantısını
kaybettiğinde aşağı doğru inmekte olan tiroid
bezine tutunur ve bu bezin arka yüzünde süperior
paratiroid bezi olarak yer alır.
5. Farengeal Cep

5. farengeyal cep en son gelişen ceptir ve 4. farengeal
cebin bir parçası olarak kabul edilir.

5. farengeyal cep tiroid bezine katılan ultimobrankial
cismi meydana getirir.

Ultimobrankial cisme ait hücreler tiroid bezinin folliküler
veya c hücrelerini oluşturur.
C hücreleri kandaki kalsiyum düzeyinin düzenlenmesiyle
ilgili bir hormon olan kalsitonini salgılar.

Farengeal Yarıklar

1.Faringeal Yarık
Dış kulak yolunu yapar. Bu yolun en sonundaki
epitel kulak zarının oluşumuna katılır.

2,3 ve 4 Faringeal Yarıklar
Sinüs servikalise dönüşür daha sonra ortadan
kalkar
Farengeal membranlar






Membranlar dördüncü haftada, embriyonun
boyun bölgesinde her iki tarafta dört adet
farengeal yarıkların tabanlarında görülürler.
Bu membranlar yarık ve ceplerin epitellerinin
karşı karşıya geldikleri yerde oluşurlar.
İnsan embriyolarındaki geçici yapılardır.
Ceplerin endodermi ve yarıkların ektodermi
mezenşimle birbirinden ayrılırlar.
Yalnızca bir çift membran ergin yapılara katkıda
bulunur.
1. farengeal membran arasındaki mezenşimle
birlikte timpanik membranı meydana getirir.
Download

Baş, Boyun ve Yüzün Gelişimi