n VerGİ İŞİ
UDc 336.22:(575)
VerGİ kÜLtÜrÜ Ve
DeVLete GÜVen:
kIrGIZİStan ÖrneĞİ
Gülnaz Markisova
səh. 161-172
Yüksek Lisans Öğrencisi
Kırgızistan-Türkiye Manas
Üniversitesi,
İktisat Ana Bilim Dalı
720044, Bişkek, Kırgızistan, Mira
Caddesi 56
[email protected]
n
Ümummilli lider
Heydər Əliyevin
91 illik yubileyi
münasibətilə
«Vergitutmada
müasir meyillər:
dünya təcrübəsi və
Azərbaycanda tətbiqi
imkanları» mövzusunda
magistrantlar arasında
referat yazılışı üzrə
keçirilmiş beynəlxalq
müsabiqənin qalibi –
III yer
Özet
Günümüzde vergi sisteminin beyannameye
dayanması mükelleflerin vergisel yükümlülüklerini
iyi bilmelerini, doğru ve zamanında yerine getirmelerini ve en önemlisi onların gönüllü olarak
vergi ödevlerini yerine getirme isteklerinin diğer
bir değişle, vergi kültürünün oluşmasını gerekli kılmaktadır. Vergi kültürünün oluşması ve yükseltilmesinde en önemli etken devlete güven, vergi
sisteminin adaletliliği ve kamu hizmetlerinin kalitesidir. Çalışmamızda bu etkenler sıralı probit modeli aracılığı ile incelenmiştir. Araştırmanın
sonuçları mükelleflerin Parlamentoya olan güveni,
vergi sisteminin adaletliliği arttıkça ve mükelleflerin ödenen vergilerinin geri kamusal hizmet
olarak döneceğine olan inançları arttıkça vergi
kültürü de artacağı. Aksine mükelleflerin vergi
müfettişlerinin kendi görevlerini yerine getirmedikleri gibi negatif görüşleri arttığında onların vergi
kültürü düşmektedir.
Anahtar kelimeler: vergi kültürü, devlete
güven, kamu hizmetleri.
5(119)/2014
PDF processed with CutePDF evaluation edition www.CutePDF.com
161
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
1. Giriş
Günümüzde modern vergileme sistemi beyannameye dayanmaktadır. Bu sistemin
etkin çalışması mükelleflerin vergisel yükümlülüklerini zamanında, doğru ve tam
olarak yerine getirmelerine bağlıdır. Bu durumda mükelleflerin vergisel yükümlülüklerini bilmeleri ve doğru bir şekilde yerine getirmelerinin önemi artmaktadır.
Dolaysıyla mükelleflerin vergilerini gönüllü olarak yerine getirmeye olan iç güdü
olarak bilinen vergi kültürünü arttırma vergi sisteminin etkin çalışması açısından
çok önemi hale gelmektedir.
Son yıllarda iktisatçılar tarafından insanların niçin vergi ödediklerine ilişkin
araştırmalar yapılmıştır. Allingham ve Sandmo (1972) beklenen fayda modeline
dayanarak vergi kaçakçılığı ile vergi denetiminin sıklığı ve cezaların ağırlığı arasında
ters yönlü bir ilişki var olduğuna dair bir model oluşturmuşlardır. Fakat, yapılan amprik çalışmalar bu modelin gerçek durumu açıklayamadığını göstermişlerdir. Ampirik çalışmalar çoğu ülkede caydırma seviyesinin düşük olmasına rağmen, vergi
yükümlülüklerine olan uyum seviyesinin yüksek olduğunu göstermiştir. Araştırmacılar bu bulmacanın anahtarı insanların vergi kültüründe yattığını belirtmişlerdir.Vergi kültürü, genel olarak mükelleflerin vergi ödeme isteği. Ve ya “vergi
ödemeye olan içsel motivasyon (intrinsic motivation)” olarak tanımlanabilmektedir.
İçsel motivasyon, dışardan herhangi bir zorlama ve baskı unsuru olmaksızın vergiyi
gönüllü olarak ödeme anlamına gelir [1, 13, 15].
2. Vergi kültürü ve vergi kültürünü etkileyen temel faktörler
Vergi kültürü, vergi kaçırma veya kayıt dışı ekonominin büyüklüğü gibi fiziksel
bir sonucu tanımlayan bir gösterge değildir. Bu gösterge kişilerin vergi ödeme isteklerini diğer bir deyişle, vergi yükümlülüklerine olan bakış açısını ve ödenen vergilerin topluma hizmet amaçlı kullanımıyla ilgili mükelleflerin inanç seviyelerini
ölçmektedir. Diğer bir değişle, mükelleflerin “ödedikleri vergilerin ne kadar topluma
hizmet amaçlı alanlarda kullanıldığına inandıkları” sorusunun yanıtı araştırılmaktadır
[11].
Vergi kültürünün durumu Dünya Değerler Anketindeki (World Values Survey)
‘İmkanım olursa vergiden kaçınırım’ sorusuna verdikleri cevaplara göre belirlenmektedir.
OECD ülkeleri arasında 2005-2007 döneminde yapılan DDA sonuçlarına göre
(Tablo. 1) bu ülkeler arasında “İmkanım olursa vergiden kaçınırım” ifadesini “Hiçbir
zaman haklı değildir” diye cevap verenlerin oranı Fransa’da %47,9 ve Norveç’te %
49,7’dir. Vergi kültürünün en yüksek olduğu ülkeler %82,9 oranıyla Japonya ve
%80,5 oranıyla Türkiye’dir. OECD ülkelerinin ortalaması ise % 62,6’dır. 1990-1993
döneminde ise OECD ülkelerindeki ortalama %54,5, 1995-1997 döneminde ise,
162
5(119)/2014
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
%58,7 ve 2005-2007 yıllarında %62,60 olmuştur. Bu sonuçlara göre, OECD
ülkelerinde 1990 ve 2007 döneminde genel olarak vergi kültürünün yükselme eğiliminde olduğu anlaşılmaktadır.
Tablo 1. OECD Ülkelerinde Vergi Kültürü
(“İmkanım olursa vergiden kaçınırım” ifadesine “Hiç bir zaman haklı değildir”
diye cevap verenlerin oranı)
OECD
ülkeleri
Ortalamalar
1990-1993
1995-1997
2005-2007
Fransa
46,5
47,90
Norveç
43,1
49,70
İsveç
56,4
49,3
Polonya
53,50
55,10
Finlandiya
40,3
56,20
Batı Almanya
46,5
40,1
Doğu Almanya
67,2
53,7
İngiltere
53,9
56,60
57,80
Meksika
60,10
Yeni Zelanda
60,20
Hollanda
42,9
61,10
İtalya
55,2
61,50
İsviçre
63,8
53,5
61,80
ABD
66,7
73,6
63,80
Avustralya
62,3
İspanya
58,4
Kanada
59,2
63,90
69,5
64,80
66,10
Şili
66,20
Güney Kore
74,20
Türkiye
80,50
Japonya
81,9
80,6
82,90
Ortalama
54,5
58,7
62,60
Kaynak:1990-1993ve 1995-1997 dönemi göstergeleri Torgler,2003:160; 2005-2007dönemi göstergeleri Tekeli, 2011:13.
5(119)/2014
163
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
Geçiş ekonomilerine baktığımızda, Orta ve Doğu Avrupa Ülkelerinde vergi
kültürü düzeyinin eski Sovyetler Birliği ülkelerine göre daha yüksek olduğu
görülmektedir (Tablo 2).
Burada sözkonusu ‘İmkanım olursa vergiden kaçınırım’ sorunun. 1. seçeneği, ilgili ifadeye hiç katılmadıklarını veya “hiçbir zaman haklı değildir” görüşünde olduklarını birdiriyorsa, 10. seçenek, “her zaman haklı veya tamamen katıldığı”nı
göstermektedir. Bu seçenekler ankette, 0, 1, 2, 3 olarak dört rakamla yeniden kodlanmıştır. Burada 4. ile 10. seçenekleri birleştirilerek “0” ile kodlanmıştır ve “3”
kodu en yüksek düzeydeki vergi kültürünü bildirmektedir [13].
Orta ve Doğu Avrupa Ülkelerinin çoğunda (Bulgaristan, Hırvatistan, Polonya,
Macaristan) 1990-2000 döneminde, vergi kültürünün yükselme eğiliminde olduğu
anlaşılmaktadır. Eski Sovyetler Birliği Ülkelerinde ise vergi kültürü, 1990-2000
döneminde düşme eğiliminde olmuştur. (Tablo 2).
İnsanların vergi kültürünü etkileyen faktörleri sosyal-psikolojik faktörler, siyasi,
ekonomik ve sosyal demografik faktörler olarak dörde ayırabiliriz. Sosyal-psikolojik
faktörlere toplumun vergi mentalitesi, bireyin vergiyi algılaması, vergi bilinci, vergi
psikolojisi gibi faktörler ile toplumun vergi kaçırmaya olan tepkisi gibi sosyal normlar, kişilerin vergilemenin adaletliliği ile görüşleri gibi sosyo-psikolojik etkenler
girmektedir.
Vergi oranları, vergi cezaları ve denetimleri gibi ekonomik etkenler de mükelleflerin davranışları üzerinde etkili olmaktadır. Bununla birlikte vergi mükelleflerinin
yaşı, cinsiyeti, medeni durumu, eğitim ve gelir seviyeleri, dini değerlere bağlılıkları
gibi sosyo-demografik özellikler de vergi kültürünü etkilemektedir.
Yapılan araştırmalar bireylerin yaşı ilerledikçe vergi kültürünün de arttığını,
bayanların vergi kültürü erkeklere göre daha yüksek ve evlilerin de bekarlara göre
vergi kültürü daha yüksek olduğu görülmüştür. Bunlarla birlikte mükelleflerin devlete, kamu görevlilerine ve kanuni sisteme olan güveni arttıkça vergileri gönüllü
ödeme isteklerinin de artacağı çeşitli ülkelerde yapılan araştırmaların sonuçları
göstermiştir.
Bu etkenlerde en önemlisi bireylerin devlete ve hükümete olan güvenleri, vergi
idaresi ile olan ilişkileri, yargı ve yasama sistemine güveni, vergi sisteminin adaletliliği ve etkinliği, vergi kanunlarının basit ve anlaşılabilir olması, kamusal malların
kalitesi ve yeterliliği, doğrudan demokrasinin varlığı gibi etkenlerden oluşmaktadır.
Vatandaşların iktisadi ve mali politikaların yürütülmesinde, istek ve ihtiyaçlarının
dikkate alınması ve halkın politik kararlara katılımının yüksek olması, bir başka deyişle doğrudan demokrasinin varlığı [5, 8, 14], vergi kanununun net, basit ve adaletli
olması, vergi organlarının mükelleflere saygılı davranması [7], genel olarak, devletin
mükelleflere adaletli ve sorumlu davranması ve etkin vergi sistemi [6] bir ülkede
vergi kültürünün geliştirilmesindeki en önemli şartlarındandır.
164
5(119)/2014
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
Tablo 2. Geçiş ekonomilerinde vergi kültürü
Ülkeler
Ortalamalar
1990-1993
1995-1997
1999-2000
Orta ve Doğu Avrupa
Ermenistan
Bulgaristan
1,508
2,038
2,24
Bosna
2,172
Hırvatistan
1,309
Çek Cumhuriyeti
Macaristan
1,913
2,252
2,109
Karadağ
1,749
Polonya
1,829
Romanya
2,308
2,001
2,228
1,97
Slovak Cumhuriyeti
2,181
2,296
Sırbistan
OrTAlAMA
1,956
2,209
Makedonya
Slovenya
2,316
1,913
2,122
1,969
2,077
1,886
2,154
Eski Sovyetler Birliği
Azerbaycan
1,634
Beyazrusya
1,617
1,518
Estonya
2,25
1,56
Gürcistan
1,11
1,76
Letonya
2,155
1,379
2,113
Litvanya
2,089
1,687
1,433
Moldova
Rusya
1,426
1,857
Ukrayna
OrTAlAMA
1,994
1,662
1,73
1,558
1,533
1,576
1,584
Not: Burada Vergi Kültürü 1, en düşük ve 3, en yüksek olacak şekilde 1 ve 3 arasındaki puanlarla kodlanmıştır
Kaynak:Torgler, 2004:5.
5(119)/2014
165
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
Tablo 3. Vergi kültürünün belirleyenleri
Bağımlı Değişken
Vergi Kültürü
Bölgeler
Avrupa
Bağımsız Değişkenler
Kuzey ve
Geçiş
latin
ekonomileri,
Amerika Asya Ülkeleri ve
Avustralya
1
Yaş
+
+
+
2
Cinsiyet (Bayan)
+
+
+
3
Eğitim
(-/+)
(+)
+
4
Evli
+
+
(+)
5
Serbest meslek
-
(+)
-
6
Gelir
-
-
-
7
Finansal memnuniyetlilik
+
+
+
8
Kiliseye ziyaret sıklığı
+
+
+(Asia)
9
Dini olma
+
+
(-/+)
10
Devlete güven
+
+
+
11
Kanuni sisteme güven
+
12
Yargı/Kanuni Sisteme Güven
+
14
Cumhurbaşkanına güven
+
15
Kamu görevlilerine güven
+
16
Gurur
17
Doğrudan demokrasi
18
+
+
+
+ (İsviçre)
+ USA
Demokrasi yanlısı tutumları
+
+
19
Desentralizasyon
+
20
Vergilemeye yönelik olumlu
tutumları
+
+
+
Kaynak: Torgler ve Shaltegger, 2006:415-416
Not: +: anlamlı pozitif katsayı, (+),(-),anlamlı olmayan pozitif ve negatif katsayılar.
Dünyada çeşitli ülkelerde yapılan araştırmaların sonuçları da mükelleflerin yaşı
ilerledikçe vergi kültürünün arttığını, bayanların vergi kültürü erkeklere göre daha
da yüksek olduğunu, dini kişilerin de vergi kültürü daha yüksek olduğunu göstermiştir. Bunlarla birlikte tüm yapılan çalışmaların sonuçları mükelleflerin devlete,
kamu personeline, kanuni ve yargı sistemine güveninin olması vergi kültürü üzerinde
olumlu etkide bulunduğunu açıklamıştır.
166
5(119)/2014
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
3. Data
Çalışmada Kırgızistan’daki mükelleflerin vergiye göre davranışların izlemek için
iktisadi durumu, ekonomik büyümesi ve ekonomik gelişmesi farklı olan Kırgızistan’ın Batken ve Çüy bölgeleri seçilmiştir. Bu amaçla 23 sorudan oluşan anket formu
385 kişi tarafından doldurulmuştur. Bunların 177’si Batken bölgesinde, 208’i Çuy
bölgesinde yapılmıştır.
Batken ve Çuy bölgeleri ekonomik gelişmişlik yönünden çok farklı bölgelerdendir. Çuy bölgesinde 493 sanayi işletme var iken, Batken’de sadece 64 sanayi
işletme faaliyette bulunmaktadır. Batken bölgesinde fakirlik %35,6 iken Çuy bölgesinde %28,6’dır [10].
Tablo 4. Çuy ve Batken bölgelerinin iktisadi göstergeleri ( 2012 yıl için)
İktisat göstergeleri
Tüketim Fyatı Endeksi
Orta Nominal Ücret (som)
Hesaplanan Asgari Geçim Düzeyi (som)
Sabit Halkın Sayısı (bin kişi)
Gayrisafi Bölgesel Üretim (milyon som)
Sanayi Üretim Hacmi (milyon,som)
Kayıt Olan İşsizlerin Sayısı
Batken bölgesi
108,6
3820
2751,04
458,9
12827,0
4799,5
5563
Çüy bölgesi
105,9
4765
3068,61
838,4
42247,0
48412,3
5904
Batken bölgesinde gayrisafi bölgesel üretim 12 827,0 milyon som iken Çuy’de
42 247,3 milyon somdur. Sanayi üretim hacmi ise Batken bölgesinde sanayi üretim
hacmi 4799,5 milyon som ise, Çuy bölgesinde 48412,3 milyon somdur.
Çalışmada Kırgızistan’daki mükelleflerin devlete olan güvenlerinin vergi kültürü
üzerindeki etkilerini incelemek için sıralı probit modeli kullanılmıştır. Modelde
bağımlı değişken olarak aşağıdaki soru belirlenmiştir (bu soruya verilen cevaplar
1- kesinlikle katılıyorum, 5- kesinlikle katılmıyorum).
“İmkanım olursa vergi ödemekten kaçarım”
Aşağıdaki tabloda modelde yer alan bağımsız değişkenlerin açıklamaları verilmiştir.
Tablo 5. Bağımsız değişkenler
Değişkenler
Açıklama
Vergi Sisteminin Adaletliliği eğer vergi sistemini adaletli olarak sayıyorsa 1, aksi halde 0.
Vergi İdaresi
Parlamentoya Güven
Mali Mubadele
5(119)/2014
Eğer vergi idaresinin memurlarını kendi görevlerini yerine
getirmediklerini düşünüyorsa 1, aksi halde 0.
Eğer parlamentoya güveniyorsa 1, aksi halde 0.
Eğer ödenen vergilerin hizmet olarak döneceğine inanıyorsa
1, aksi halde 0
167
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
4. Ampirik bulgular
Vergi kültürünü etkileyen siyasi etkenlerin etkisini araştırmak amacıyla sıralı probit modeli maksimum benzerlik yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Modelin hesaplanan katsayıları aşağıda verilmiştir (Tablo 3). Sıralı probit modelinin katsayıları
doğrudan yorumlanmamaktadır. Dolayısıyla, katsayıları yorumlamak amacıyla marjinal etkileri hesaplanmıştır.
Tablo 6. Sıralı Probit Modelinin Sonuçları
Değişkenler
Katsayı
Marjinal Etki
Vergi Sisteminin Adaletliliği
0.3847***
0.0814***
Vergi İdaresi
-0.2992**
-0.0555**
Parlamentoya Güven
0. 3405**
0.0718**
Mali Mubadele
0.2636**
0.0538*
Cut1
-1.1470
Cut2
-0.4079
Cut3
0.1140
LR chi2 (5) = 68.04 (0.000)
Pseudo R2 = 0.0601 Log likelihood = - 532.41365
Marjinal etki Vergi Kültürü değişkeninin en yüksek değerine gore hesaplanmıştır (veya 5’e göre)
Not: *, ** ve *** 10%, 5% ve 1% düzeyinde anlamlılık derecesini göstermektedir.
Sıralı probit modelinde elde edilen katsayılar direkt yorumlanmamaktadır.
Dolayısıyla katsayıları yorumlayabilmek için marjinal etkileri hesaplanmıştır. Model
sonuçlarına gore vergi sisteminin adaletliliği, vergi idaresi ile mükellef arasındaki
ilişkiler, mükelleflerin güncel siyasi sürecin adaletliliği ve etkinliği ile ilgili görüşleri
ve kamusal hizmetlerin yeterliliği ve kalitesi vatandaşların vergileri gönüllü olarak
ödeme istekleri üzerinde önemli etkileri olduğunu göstermektedir.
Model sonuçları mükelleflerin vergi sistemini adaletli saymaları %1’e arttığında
vergileri gönüllü olarak ödeme isteğinin artma olasılığı %8’e artmaktadır. Mükelleflerin parlamentoya güveni %1’e yükseldiğinde onların vergi kültürünün yükselme
olasılığı %7’ye artmaktadır. Aynı şekilde, mükelleflerin ödenen vergilerinin geri kamusal hizmet olarak döneceğine olan inançları %1’e arttığında, vergi kültürlerinin
artma olasılığı %5’e yükselmektedir. Bunun yanında mükelleflerin vergi idaresinin
mensupları olan vergi müfettişlerinin kendi görevlerini yerine getirmedikleriyle ilgili
negatif görüşleri arttığında mükelleflerin vergi kültürü %5’e azalmaktadır.
168
5(119)/2014
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
5. Sonuç ve öneriler
Mükelleflerin vergisel yükümlülüklerinin gönüllü olarak yerine getirmeleri ve
vergi kültürleri üzerinde vergi sisteminin adaletliliği, parlamentoya güven, kamusal
hizmetlerin kalitesi ve vergi idaresinin etkin çalışması ve mükellefle ilişkileri önemli
bir etken olmaktadır. Vatandaşların kendi vergisel yükümlülüklerini tam ve doğru
bir şekilde yerine getirmeleri için devletin de onlara adaletli davranarak adaletli bir
vergi sisteminin oluşturulması, kamusal hizmetlerin kalitesinin yükseltilmesi, vergi
idaresinin mükelleflere destekleyici ve ‘müşteri odaklı’ muamelede bulunarak, kendi
görevlerini iyi bir şekilde yerine getirmeleri mükelleflerin vergi kültürüne önemli
derecede etkilemektedir. Özellikle parlamenter demokrasi sistemine geçen Kırgızistan’da Parlamentonun rolü vatandaşlar için önemi daha da artmıştır. Parlamentonun
etkin çalışması ve vatandaşların refahını arttıran kanunların alınması mükelleflerin
vergi kültürünü yükseltecektir. Devletin mükelleflere adaletli davranması diğer bir
değişle, etkin ve adil vergi sisteminin kurulması, vatandaşların yaşam düzeyini yükselten Parlamento ve hükümetin ve etkin çalışan vergi idaresinin olması ve kaliteli
kamu hizmetlerinin sunulmasının sonucunda mükelleflerin devlete güveni ve
bağlılığı artmaktadır. Bu ise onların güvendikleri devletin yürüttüğü politikalarını
destekleyerek vergilerini gönüllü olarak ödeme isteklerini arttıracaktır.
Kaynakça
1. Aktan, C. C. (2006). “Vergi psikolojisinin temelleri ve vergi ahlâkı”, Vergileme
ekonomisi ve vergileme psikolojisi, (Ed.) C.C. Aktan, D.Dileyici ve İ.Y. Vural,
SeçkinYayıncılık, Ankara, ss. 125-137.
2. Allingham, M.G. & A. Sandmo (1972). “Income tax evasion: a theoretical
analysis”, Journal of Public Economics, 1:323-38.
3. Alm, J., B. Jackson and M. McKee (1992). ‘Deterrence and beyond: toward a
kinder, gentler IRS’, in: J. Slemrod (ed.), Why people pay taxes. Ann Arbor:
University of Michigan Press: 311-329.
4. Alm, J., G. H. McClelland and W. D. Schulze (1992). 'Why do people pay
taxes?' Journal of Public Economics 48(1), 21-38.
5. Alm,J., G. H. McClelland and W. D. Schulze (1999). ‘Changing the social
norm of tax compliance by voting’, Kyklos 52(2), 141-71.
5(119)/2014
169
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
6. Cummings, R.G., Martinez-Vazquez, J., McKee, M., Torgler, B. (2005). ‘Effects of tax morale on tax compliance: experimental and survey evidence’,
Center for research in economics, management and the arts. Working Paper
No. 29. Basel.
7. Feld, L. and B. Frey (2002). 'Trust breeds trust: how taxpayers are treated',
The Australian National University, Australian Taxation Office, Centre for Tax
System Integrity, Working Paper No: 32, June.
8. Feld, L. P. and J-R. Tyran (2002). 'Tax evasion and voting: an experimental
analysis', Kyklos 55(2), 197-222.
9. Graetz, M. J. & L. L. Wilde (1985). ‘The economics of tax compliance:
fact and fantasy’, National Tax Journal, 38: 355-63.
10. Kırgız Cumhuriyeti İstatistik Komitesi Raporu, (2012). 2007-2010. yıllarda
halkın yaşam seviyesi, Bişkek, (rusça).
11. Tekeli R. (2011). ‘The determinants of tax morale: the effects of cultural differences and politics’, Policy Research Institute, Ministry of Finance of Japan,
PRI Discussion Paper Series, No.11A-10. http://www.mof.go.jp/pri/international_exchange/visiting_scholar_pr
12. gram/ws2011_d.pdf
13. Torgler, B. (2004). “Tax morale trust and corruption: empirical evidence from
transition countries”, CREMA Working Paper, No: 2004-5, Basel.
14. Torgler, B, (2005). “Tax morale and direct democracy”, European Journal of
Political Economy, 21:525-531.
15. Torgler, B. (2007). Tax compliance and tax morale: a theoretical and empirical analysis. Cheltenham: Edward Elgar.
16. Torgler, B. and Ch. A. Schaltegger (2007). ‘Tax morale: a survey with a special focus on Switzerland’, Schweizerische Zeitschrift für Volkswirtschaft und
Statistik, Vol. 142 (3) 395–425.
17. Tosuner, M. ve İ.C. Demir (2007). ‘Toplumsal bir olgu olarak bir vergi əhlakı’, Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9/3, 1-20.
170
5(119)/2014
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
Gülnaz MArKİSOVA
magistrant, Qırğızıstan-Türkiyə Manas Universiteti
İqtisadiyyat bölməsi
Vergi mədəniyyəti və dövlətə inam: Qırğızıstan nümunəsi
Xülasə
Müasir dövrdə vergi sisteminin bəyannaməyə əsaslanması vergi ödəyicilərinin
vergi öhdəliklərini yaxşı bilmələrini, düzgün və vaxtında yerinə yetirmələrini və ən
əhəmiyyətlisi onların könüllü şəkildə vergi öhdəliklərini yerinə yetirmə istəklərinin
digər bir ifadə ilə vergi mədəniyyətinin formalaşmasını zəruri edir. Vergi mədəniyyətinin formalaşması və yüksəlməsində ən mühüm amil dövlətə inam, vergi sisteminin
ədalətliliyi və dövlət xidmətlərinin keyfiyyətidir. Tədqiqatımızda bu amillər sıralı
probit modeli vasitəsilə araşdırılmışdır. Araşdırmanın nəticələri mükəlləflərin parlamentə olan inamı, vergi sisteminin ədalətliliyi artdıqca və vergi ödəyicilərinin
ödədikləri vergilərin onlara dövlət xidməti olaraq qayıdacağına olan inamları artdıqca vergi mədəniyyəti də yüksələcəkdir. Əksinə vergi ödəyicilərinin vergi müfəttişlərinin öz vəzifələrini yerinə yetirmədikləri kimi neqativ fikirləri gücləndikdə
onların vergi mədəniyyəti də aşağı düşür.
Açar sözlər: vergi mədəniyyəti, dövlətə inam, dövlət xidmətləri.
5(119)/2014
171
G.Markisova
VERGİ KÜLTÜRÜ VE DEVLETE GÜVEn: KIRGIZİSTAn ÖRnEĞİ
Gülnaz MArKISOVA
master, Kyrgyzstan-Turkey Manas University,
Department of Economics
Tax culture and trust ın state: a case of Kyrgyzstan
Abstract
In modern times, tax systems are based on declaration and therefore, it is necessary the taxpayers to know better their tax liabilities, to fulfill these liabilities accurate and timely and most importantly and to have the tax culture. The most important
factors in formation and improvement of the tax culture are trust in state, fairness of
the tax system and quality of public services. In our paper, these factors are researched with probit model. The results of the research show that when the trust in
Parliament, fairness of tax system and believe in return of taxes to taxpayer in form
of public services are stronger, the tax culture is higher. But when taxpayers have
some negative opinions as the tax inspectors don’t fulfill their duties, their tax culture
falls.
Keywords: tax culture, trust in state, public services.
JEl Classification Code: E62, H21, O23.
Məqalə redaksiyaya daxil olmuşdur: 05.08.14.
Təkrar işləməyə göndərilmişdir: 12.08.14.
Çapa qəbul olunmuşdur: 22.10.14.
172
5(119)/2014
Download

Məqaləni indir