1399
TÜRK GELENEKSEL GİYİM KÜLTÜRÜNÜN BİR
PARÇASI OLAN ŞALVARIN TÜRK VE DÜNYA
MODASINA YANSIMALARI
ÜSTÜN, Gülçin
YURDAKUL, Soneser
TÜRKİYE/ТУРЦИЯ
ÖZET
Maddi kültürün bir öğesi olarak giyim, bir milletin milli kültürünü, gelenek ve göreneklerini, yaşam biçimini simgeleyen ve tanıtan en önemli
unsurlardan biridir. İlk başlarda dış etkenlere karşı korunma güdüsüyle
başlayan giyinme ihtiyacı toplumların medeniyet düzeyi ve yaşam biçimlerinin farklılığı ile şekillenmiştir.
Yüzyıllar boyunca zengin giyim kültürüyle batı toplumlarının ilgisine
mağruz kalan ülkemiz, geleneksel giyimin önemli bir parçası olan şalvarın
Avrupalı modacılar tarafından da fark edilmesine ve moda çizgilerine esin
kaynağı olarak farklı biçimlerde hem erkek hem de kadın giysilerine modern çizgilerle yansımasına etken olmuştur.
Çalışmada hâlen moda dünyası içersinde ilgiyle karşılanmakta olan şalvarın genel özellikleri bölgelere göre farklılıkları, günümüz Türk ve dünya
modasına yansımaları ele alınmıştır.
Anahtar Kelimeler: Geleneksel Türk giyimi, şalvar.
ABSTRACT
Reflections of Shalwar, Piece of Traditional Turkish Clothing Item,
on Turkish and World Fashion
As an element of material culture, clothing is one of the most important
elements symbolizing and introducing a nation’s culture, traditions and
customs and life styles. Deriving from the drive at first to be protected
against outside factors, the need to wear has been shaped through the level
of civilization and difference of life styles. Throughout the centuries, exposed to the great deal of interest by western
1400
societies with their rich clothing culture, our country paved the way for
shalwar, a traditional clothing item, to be recognized by European fashion
designers and led to be reflected on both men’s and women’s fashion line
as a source of inspiration.
In this study, the general features of shalwar, met by a great deal of
interest, and its difference by the regions and its reflections on Turkish and
world fashion has been dealt with.
Key Words: Traditional, Turkish clothing, shalwar (baggy trousers).
1. Giriş
İnsanın toplumsal yaşantısının bir ürünü olan kültür zaman süreci içersinde ortaya çıkardığı ürünler ve kalıntıları ile aynı zamanda tarihe kaynak
olma özelliğini de taşımaktadır. Maddi kültürün bir öğesi olarak giyim, bir
milletin millî kültürünü, gelenek ve göreneklerini, yaşam biçimini simgeleyen ve tanıtan en önemli unsurlardan biridir. Tüketimin en görünür
biçimlerinden biri olan giyim, kimliğin kurulmasında önemli rol oynar.
Giyim tercihleri, insanların hem belli bir zaman dilimine uygun görünüşlere ilişkin güçlü normları hem de olağan üstü bir seçenek zenginliğini
barındıran kültürün belirli bir biçimini kendi amaçları doğrultusunda nasıl
yorumladıklaını gösteren eşsiz bir alandır (Crane, 11) Bir toplumun estetik, dinsel, siyasal, ekonomik, sosyal, çoğrafi ve kültürel birikimlerinin sonucu olarak biçimlenir ve kuşaktan kuşağa aktarılır. Her ülke farklı giyim
kültürü ile diğer milletlerden ayrılan özellikler taşır.
İlk başlarda dış etkenlere karşı korunma güdüsüyle başlayan giyinme
ihtiyacı toplumların medeniyet düzeyi ve yaşam biçimlerinin farklılığı ile
şekillenmiştir. Giyim tarihi incelendiğinde eski devirlerden bu güne kadar
giyinme biçimlerinin pek çok aşama kaydettiği görülür. Her milletin kendi
yaşama şekli, kültür ve dini inanışına göre bir giyim şekli oluşturduğu dikkati çeker. Örneğin kurulduğu ilk yüzyıllarda göçer bir toplum olan Türk
milletinde at binmek yaşamın en önemli aktivitesi olduğu için giyimlerinin
de at binmeye, avlanmaya, günlük tarım işlerini kolaylıkla yapabilmesine yardımcı olacak şekillerde biçimlendiği ve günümüze izlerinin az yada
çok değişerek taşındığı görülmektedir (Arslaner, 367) .
Türk toplumu yüzyıllar boyu zengin bir giyim kültürüne sahip olmuş,
bu zenginlik giyim biçimlerinde olduğu kadar, giyim malzemelerinde de
kendini göstermiştir. Anadolu’nun birçok uygarlığın beşiği olması, uzun
tarihsel geçmişi, Orta Asya’nın etkisi, tarih boyunca çok geniş topraklara
yayılarak oradaki kültürlerden de etkilenmesi giyim çeşitliliğinde ve zen-
1401
ginliğinde büyük rol oynamıştır.
Türklerin Anadolu’ya yerleşmesinden Osmanlı Devleti’ne gelinceye
kadar giyim ile ilgili bilgiler yeterli olmamakla birlikte, Türk geleneksel
giyim biçiminde önemli bir yere sahip olan şalvarın izlerini resim ve yazıtlarda görmek mümkündür. Şalvar olarak adlandırılan hem erkek hem de
kadınların belden aşağı giydiği bol ağlı geniş giysinin ve daha dar olan ve
pantolonu andıran çakşırların özellikle Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan
sonra daha da yaygınlaştığı, hatta Osmanlı Dönemi’nde ilk olarak II. Sultan Mahmut’un yaptığı kıyafet inkilabından sonra belli sosyal sınıflarda
yavaş yavaş şalvarın yerini almaya başlayan pantolonların bile yine de
özellikle Anadolu’da ve kırsal kesimlerde şalvara olan bağlılığın yerini
alamadığı ve halen günümüzde özellikle Anadolu’da geleneksel giyimin
bir parçası olarak kullanıldığı bilinmektedir. (Tezcan, 43).
Osmanlılarla birlikte hem saray giysilerinde hem asker hem de şehirli
ve köylü tüm halk sınıflarında yer alan şalvar yüzyıllar boyunca her tabakadan insan tarafından farklı biçim kumaş, renk ve boylarda giyilmiştir.
19. yüzyılın başında, alt tabakalardan paşazadelere kadar İstanbul delikanlıları arasında şalvar paçalarını sıvayarak arkaları basık pabuçlarla çıplak ayaklı gezmek yaygın bir moda halini almış, Bu ilginç moda da 1826’da
Yeniçeriliğin kaldırılmasına kadar devam etmiştir.( Koçu, 217) Cumhuriyet dönemi ile birlikte modernleşme çabalarının kılık kıyafet inkılabı ile
daha da etkin hale gelmesi bu geleneksel giysinin şehirden Anadolu’ya
kaymasına ve kırsal bölgelere mal olmasına neden olmuştur.
Yüzyıllar boyunca zengin giyim kültürüyle batı toplumlarının ilgisine
mağruz kalan ülkemiz, geleneksel giyimin önemli bir parçası olan şalvarın
Avrupalı modacılar tarafından da fark edilmesine ve moda çizgilerine esin
kaynağı olarak farklı biçimlerde hem erkek hem de kadın giysilerine modern çizgilerle yansımasına etken olmuştur.
Çalışmada halen moda dünyası içersinde ilgiyle karşılanmakta olan şalvarın genel özellikleri bölgelere göre farklılıkları, günümüz Türk ve dünya
modasına yansımaları ele alınacaktır.
2. Materyal ve Yöntem
2.1. Materyal
Araştırmanın materyalini, konu ile ilgili kaynakların taranmasından
elde edilen bilgiler ve resimler teşkil etmektedir.
1402
2.2. Yöntem
Araştırmada tarama yöntemi izlenmiştir. Bu amaçla geleneksel kıyafetlerle ilgili literatür ve görsel kaynak taraması yapılmış, elde edilen bilgi ve
resimler amaçlar doğrultusunda düzenlenerek, araştırmanın ilgili bölümlerinde sunulmuştur.
Çalışmada Türkiye’nin 7 farklı coğrafi bölgesinde ki şehirlerin geleneksel giyimleri içersinde yer alan “şalvar”giysisi incelenecektir. Çalışmadaki
yer ve zaman kısıtlaması nedeniyle her bölgenin en belirgin farklılıklarını
ortaya koyan şalvar parçaları ele alınacaktır.
3. Bulgular
Türk tarihinde toplumsal yaşam ve özelliklerinde çeşitli dönemlere ait
giyim karakterleri ile ilgili bilgilere çok az rastlanmaktadır. Aynı zamanda İslamiyetten önce yaşayan Türk toplumlarının giyimleri ile ilgili belge
bulmak ve bunları sınıflandırmakta güçtür.
Ancak, Orta Asya’da ele geçen duvar resimlerinden, minyatürlerden ve
bölgelere ait yayımlanmış gezi yazılarından Türk’lerin Anadolu’ya yerleşmeden önceki giyim özelliklerini yansıtan bilgilere ulaşılabilmektedir.Bu
bilgilerden halkın giysi yapımında kullandıkları materyal ve modellerin,
ata binmeye ve hareketli hayata uygun tarzda olduğu anlaşılmaktadır.Türk
toplumlarında bu tarz bir yaşam biçimini kolaylaştırmak ve günlük hayatın gerektirdiği hareketliliği en konforlu hale getirecek işlevsel bir giysi
arayışı sonucu şekillenen “Şalvar”giysisi,belden aşağı giyilen bir pantolonun ,özellikle ağ kısmının düşürülerek, darape ve büzgülerle bollaştırılması ile tipik özelliğini kazanmıştır (Koçu, 216). Farklı iklim özellikleri
ve geçim kaynakları şalvarın bu genel yapısı üzerinde bazı model değişikliklerine neden olmuş,bazı bölgelerde paça boyunun kısalıp ağ bolluğunun azaldığı,kullanılan kumaşların ise bölgesel özelliklerin izini taşıyarak
farklılaştığı gözlenebilmektedir.Bununla birlikte zengin drapelere birlikte
ağ uzunluğununda artış yada paçaların genişletilerek toplandığı, kumaşlarında yünlülerden ipeklilere ya da pamuklulara dönüştüğünü görmek
mümkündür.
Selçuklu’lar dönemine ilişkin yapılan araştırmalarda da şalvarın özellikle kadın giyiminde yer alan bir giysi türü olduğunu ortaya koymaktadır.
Bu dönemde kadın giyimi ve süsleme öğeleri, Anadolu’yu etkilemiş,
yıllarca çeşitli farklarla da olsa izlerini sürdürmüştür. Kısaca Selçuklu ka-
1403
dın giyimi ve süsleme geleneği sonraki dönemlerin giyim ve süslemelerinde temel olmuş bazı değişikliklerle birlikte günümüze kadar gelmiştir.
Zaman, bölge, iklim, siyasi yapı ve ekonomik koşullar nedeni ile farklılıklar gösteren bu giyimin üste giyilen entariler, salta ve fermaneler gibi
parçalarla tamamlandığı, bele kemer veya kuşak sarılarak süslendiği anlaşılmaktadır.
Bilim ve teknolojinin ilerlediği günümüz dünyasında giyim, modaya
bağlı olarak sürekli değişmektedir.Ülkemizde özellikle kentlerde yaşayan
insanların yaşantı düzeylerinde çalışma hayatından kaynaklanan değişim,
sürekli kendini yenileyen giyim modasının etkin olmasını sağlamıştır. Fakat modanın genel anlamda, kentlerde yaşayan tüm halkı aynı düzeyde
etkilediğini de söylemek mümkün değildir..
Kırsal kesimde yaşayan halkın bir bölümü de dünyanın her yerinde olduğu gibi geleneksel (mahalli) giyimlerini korumayı sürdürmektedir.Bugün bir çok bölgede sandıklarda saklanan bu kıyafetler bayram, düğün,
kına gecesi gibi özel günlerde ve bölgesel halk oyunlarında itinayla giyilmekte, hatta günlük yaşamlarında da bu giysilerin bir yada birkaç parçasını giymeyi sürdürmektedir.
Ülkemizde sosyal, kültürel ve ekonomik farklılıklar yüzünden doğan
heterojen yapı, aynı bölgede ve hatta daha küçük yerleşim birimlerinde
dahi farklı kıyafetlerin giyilmesini gerektirecek etkidedir.Bu yüzden hemen hemen her coğrafi bölgede geleneksel giyimin bir parçası olarak yer
alan şalvarın da farklılaştığı, değişik renk,biçim,süsleme ve materyaller
kullanılarak giyildiği görülmektedir.
Şalvar Giysisinin Bölgelere Göre Dağılımı
Marmara Bölgesi
Marmara bölgesinde giyilen şalvarların en belirgin özelliği erkek şalvarlarını tamamlayan tozluklardır. Hem erkek hemde kadın şalvarlarında kordon ve sutaşı ile yapılmış süslemeler görülür. Kumaşlar genellikle
yünlü-pamuklu karışımıdır.
1404
Şalvar Giysisinin Bölgelere Göre Dağılımı
Marmara Bölgesi :
Marmara bölgesinde giyilen şalvarların en belirgin özelliği erkek şalvarlarını
amamlayan tozluklardır.Hem erkek hemde kadın şalvarlarında kordon ve sutaşı ile yapılmış
üslemeler görülürKumaşlar genellikle yünlü –pamuklu karışımıdır.
Bilecik Yöresi Erkek Şalvarı
Bilecik Yöresi Erkek Şalvarı
(www.uslanmam.com/turkkulturu/28143-yoresel-giysiler.html)
Edirne Yöresi Kadın Şalvarı
Edirne Yöresi Kadın Şalvarı
(Bozkuş ve diğ. ,64)
1405
Bursa Yöresi Kadın ve Erkek Şalvarı
Bursa Yöresi Kadın (Bozkuş
ve Erkek
(Bozkuş ve diğ., 52,53)
ve Şalvarı
diğ., 52,53)
Karadeniz Bölgesi
Bu bölgede giyilen erkek şalvarlarında daha çok siyah renk hakim
olup,ayak bileği ile diz kapağı arası dar,bele kadar olan bölüm ise hem
yanlardan hemde özellikle kalça kısmından genişlemektedir. Ağ kısmı baldırların orta bölümüne kadar düşürülmüşve bu kısım üçgen şeklinde bir
parça ile genişletilmiştir. Kadın şalvarlarında ise daha fazla çeşitlilik görülür. Kutnu kumaşlar, kadife ve pazenden yapılan ve fazla genişlemeyen
bu şalvarların boyları Batı Karadeniz bölgesinde daha çok ayak bileğine
kadarken Doğu Karadeniz’e doğru boylarının diz kapağına çıktığı dikkati
çeker.
Bu bölgede giyilen erkek şalvarlarında daha çok siyah renk hakim olup,ayak bileği ile
diz kapağı arası dar,bele kadar olan bölüm ise hem yanlardan hemde özellikle kalça
kısmından genişlemektedir.Ağ kısmı baldırların orta bölümüne kadar düşürülmüşve bu kısım
üçgen şeklinde bir parça ile genişletilmiştir.Kadın şalvarlarında ise daha fazla çeşitlilik
1406
görülür.Kutnu kumaşlar,kadife ve pazenden yapılan ve fazla genişlemeyen bu şalvarların
boyları batı karadeniz bölgesinde daha çok ayak bileğine kadarken doğu karadenize doğru
boylarının diz kapağına çıktığı dikkati çeker.
Bartın Yöresi Kadın Ş.
Bolu Yöresi Erkek Ş.
Rize Yöresi Erkek Şalvarı
Bartın Yöresi Kadın Ş. Bolu Yöresi Erkek Ş. Rize Yöresi Erkek Şalvarı
(Bozkuş ve diğ., 34, 46, 155)
(Bozkuş
ve diğ., 34, 46, 155)
Ege Bölgesi
Ege bölgesinin iklim şartlarından kaynaklanan birtakım özellikleri erkek şalvarlarında hemen farketmek mümkündür. Bu bölgede kesik şalvar
olarak adlandırılan ve baldırlarda biten şalvarlar dikkati çeker. Aynı zamanda baldırlara kadar dar olup ağ kısmı dikdötgen bir parçayla genişletilmiş şalvarlarıda görmek olasıdır. Kadın şalvarları daha çok bileğe kadar
inmekte olup kullanım yerine göre ipekli, basma ve pazen kumaşlardandır.
Erkek şalvarlarında özellikle diz mesafesinden yukarı doğru yapılan kapitone ve işlemeler görülmektedir.
Ege bölgesinin iklim şartlarından kaynaklanan birtakım özellikleri erkek şalvarlarında
hemen farketmek mümkündür.Bu bölgede kesik şalvar olarak adlandırılan ve baldırlarda biten
şalvarlar dikkati çeker.Aynı zamanda baldırlara kadar dar olup ağ kısmı dikdötgen bir
parçayla genişletilmiş şalvarlarıda görmek olasıdır.Kadın şalvarları daha çok bileğe kadar
inmekte olup kullanım yerine göre ipekli, basma ve pazen kumaşlardandır.Erkek şalvarlarında
özellikle diz mesafesinden yukarı doğru yapılan kapitone ve işlemeler görülmektedir.
Afyon Yöresi Kadın Şalvarı
(Emirdağ.gov.tr)
Afyon Yöresi Kadın Şalvarı
(Emirdağ.gov.tr)
Denizli Yöresi Erkek Şalvarı
(Bozkuş ve diğ., 61)
Denizli Yöresi Erkek Şalvarı
(Bozkuş ve diğ., 61)
İzmir Yöresi Erkek ve Kadın Şalvarı
(Bozkuş ve diğ. 95, 96)
İzmir Yöresi Erkek ve Kadın Şalvarı (Bozkuş ve diğ. 95, 96)
Akdeniz Bölgesi :
Bu bölgede kadın şalvarları giyildiği yere göre değişmekle birlikte daha çok kırmızı
1407
1408
Akdeniz Bölgesi
Bu bölgede kadın şalvarları giyildiği yere göre değişmekle birlikte
daha çok kırmızı sarı renklerde atlas ve satenden yada basma ve yöresel
kumaşlardan yapılmaktadır. Bölgede bol kesimli beli uçkurlu,boyu ayak
bileği ile diz mesafesi arasında değişen şalvarları görmek mümkündür. Erkek şalvarlarında renkler genellikle siyah olup,gri renklerde şalvarlara da
rastlanmaktadır. Çuha yada dokuma bezlerden yapılan şalvarlarların dize
kadar düşen bol ağlı olanları yanında daha geniş ve bileğe doğru paçası
daralanlarıda vardır.
Adana Yöresi Kadın Şalvarı
Burdur Yöresi Erkek Şalvarı
Adana Yöresi Kadın Şalvarı
(Bozkuş ve diğ., Burdur
8, 51) Yöresi Erkek Şalvarı
(Bozkuş ve diğ., 8, 51)
İç Anadolu Bölgesi :
İç Anadolu Bölgesi
İç Anadolu bölgesinin erkek şalvarlarının genellikle siyah renkte şayak kumaşından
,darİç
kesimli
ve kısabölgesinin
ağlı oldukları dikkati
şalvarları
ise bileğe siyah
kadar olup,günlük
Anadolu
erkek çeker.Kadın
şalvarlarının
genellikle
renkte şakullanılan
şalvarların
pazen
yada
basmadan,özel
günlerde
kullanılanların
ise
ipekli
yak kumaşından ,dar kesimli ve kısa ağlı oldukları dikkati çeker.Kadın
kumaşlardan yapıldığı anlaşılmaktadır.
şalvarları ise bileğe kadar olup,günlük kullanılan şalvarların pazen yada
basmadan,özel günlerde kullanılanların ise ipekli kumaşlardan yapıldığı
anlaşılmaktadır.
İç Anadolu Bölgesi :
İç Anadolu bölgesinin erkek şalvarlarının genellikle siyah renkte şayak kumaşından
1409
,dar kesimli ve kısa ağlı oldukları dikkati çeker.Kadın şalvarları ise bileğe kadar olup,günlük
kullanılan şalvarların pazen yada basmadan,özel günlerde kullanılanların ise ipekli
kumaşlardan yapıldığı anlaşılmaktadır.
Sivas Yöresi Erkek Şalvarı
(http://www. cumhuriyet.
edu.tr./sivas/sivas06.html)
Sivas Yöresi Erkek Şalvarı
Ankara Yöresi Erkek Şalvarı
Eskişehir Yöresi Erkek Şalvarı
Ankara Yöresi Erkek Şalvarı
Eskişehir Yöresi Erkek Şalvarı
(Bozkuş ve diğ., 23, 73)
(Bozkuş ve diğ., 23, 73)
Güneydoğu Anadolu Bölgesi :
Bölgede erkek şalvarları daha çok siyah şayak ve kahverengi ,gri yün kıl kumaşlardan
1410
Güneydoğu Anadolu Bölgesi
Bölgede erkek şalvarları daha çok siyah şayak ve kahverengi ,gri yün
kıl kumaşlardan yapılmakta olup, dizin altına kadar düşen bol ağı ve dizden sonra daralan paçaları bileğe kadar inmektedir. Kadın şalvarlarında
kahme şalvar olarakta adlandırılan belden uçkurla büzülmüş bol ve bilekte
biten şalvarlar görülmektedir. Daha çok kırmızı renklerin hakim olduğu
desenli ve çizgili kahme kumaşlar kullanılmıştır.
Gaziantep Yöresi Kadın Şalvarı
Şanlıurfa Yöresi Erkek Şalvarı
(Bozkuş ve diğ., 76, 167)
1411
Doğu Anadolu Bölgesi
Bu bölgede kadın şalvarlarının genellikle kırmızının tonlarında ipekli
ve kadife kumaşlardan yapıldığı ve geniş ağları ile bileğe kadar inen dökümlü paçaları dikkat çeker.Bununla birlikte erkek şalvarlarında oldukça
çeşitlilik söz konusudur. Renkler maviden yeşile kırmızıdan siyaha değişim gösterirken yünlü kumaşların yanında kadife kumaşlarında erkek giyiminde kullanıldığı görülmektedir. Bazı yörelerde neredeyse pantolona
dönüşen kısa ağlı şalvarların yanı sıra, diz kapağının altına kadar inen şalvarlara da rastlanmaktadır. Bunun yanısıra dizin üst bölümüne kadar daralarak sonrasında genişleyen bazı erkek şalvarlarında zengin işlemelerde
dikkat çekicidir.
1412
Şalvarın Günümüz Türk Modasına Yansımaları
Geleneksel Türk giyimi içinde önemli bir yere sahip olan şalvar Türk
modacılarına da esin kaynağı olmuş ve koleksiyonlarda yer almıştır.Bu
çalışmada zamanın kısıtlı olması nedeniyle bunlardan birkaç örnek sunulabilmiştir.
Ünlü Türk modacı Cemil İpekci’nin koleksiyonunda yer alan bu modeller transparan kumaştan hazırlanmış,altta şalvar ve üstte de yeleği andıran
bir bluzdan oluşmaktadır. Model özellikleri ile olduğu gibi süsleme ve aksesuarlarıyla da Türk geleneksel giysi özelliklerininin modern çizgilerle
günümüze yansıtıldığı görülmektedir.
Ünlü Türk modacı Cemil İpekci’nin koleksiyonunda yer alan bu modeller transparan
kumaştan hazırlanmış,altta şalvar ve üstte de yeleği andıran bir bluzdan oluşmaktadır. Model
özellikleri ile olduğu gibi süsleme ve aksesuarlarıyla da Türk geleneksel giysi özelliklerininin
1413
modern çizgilerle günümüze yansıtıldığı görülmektedir.
Resim
Resim1 1
Resim
2
Resim2
Transparan
bir şalvar
ve büstiyerden
oluşan
modeller
yöreTransparan
bir şalvar
ve büstiyerden oluşan
bu bu
modeller
,Bartın ,Bartın
yöresi kadın
şalvarlarının
model
özelliğini
taşımaktadır.
Şalvar,
hem
modeli
ile
hem
de
süslemeleri
ile
si kadın şalvarlarının model özelliğini taşımaktadır. Şalvar, hem modeli
geleneksel çizgilerimizi taşımaktadır. Resim 6 adeta bir gelindiği andırmaktadır. (Resim 3-4ile
hem
de süslemeleri ile geleneksel çizgilerimizi taşımaktadır. Resim 6
5-6)(
http://www.modaturkiye.com/fashion/newsread.php?id=3)
âdeta bir gelindiği andırmaktadır. (Resim 3, 4, 5, 6) ( http://www.modaturkiye.com/fashion/newsread.php?id=3)
1414
Resim 3
Resim 5
Resim 4
Resim 6
1415
Yine ünlü bir Türk modacısı olan Zuhal Yorgancıoğlu’nun koleksiyonunda yer alan bu modellerde ise halk ve saray giysileri aslına daha yakın çizgilerle
edilmiştir.
(www.anadolu.be/Eskisayi3/
Yine ünlümodernize
bir Türk modacısı
olan Zuhal(Resim7-8)
Yorgancıoğlu’nun
koleksiyonunda yer alan bu
modellerde ise halk ve saray
giysileri aslına daha yakın çizgilerle modernize edilmiştir.
Eski3i%E7indekiler.html
- 6k)
(Resim7-8) (www.anadolu.be/Eskisayi3/Eski3i%E7indekiler.html - 6k)
Resim 7 Resim 8
Şalvarın Günümüz Dünya Modasına Yansımaları
Şalvarın
Günümüz
Dünya Modasına Yansımaları
Yüzyılarca batı dünyasının büyük ilgisini çeken doğu ülkeleri, modacılarada
ilham kaynağı
ilk yarısının
en önemli
olan ve
Yüzyılarca
batıolmuştur.20.yüzyılın
dünyasının büyük
ilgisini
çekenmodacılarından
doğu ülkeleri,
moFransa’da “Fashion of King” (modanın kralı)olarak adını moda dünyasına yazdıran
dacılarada
ilham1900’lü
kaynağı
olmuştur.
yüzyılın
ilk yarısının
en önemli
Paul Poiret,
yılların
başlarından20.
itibaren
doğu dünyasına
ilgisini tasarımlarına
taşıyarak
göstermiştir.Onun
Osmanlı
harem
giysilerinden
esinlenerek
hazırladığı
modacılarından olan ve Fransa’da “Fashion of King” (modanın kralı)olakolleksiyonlar içinde “Harem Pant” olarak adlandırdığı şalvarlarda yer almaktadır.Bu
rak adını
moda dünyasına yazdıran Paul Poiret, 1900’lü yılların başlarınkolleksiyon,Poiret’in anısına ithafen Haziran 2007’den itibaren Newyork Metropolitan
dan itibaren
dünyasına
ilgisini tasarımlarına taşıyarak göstermiştir.
Museumdoğu
of Art’da
izlenime açılmıştır.(www.metmuseum.org/special/se_event.
asp?OccurrenceId=%7B0DC3D00F-4611-4F91-8DC2-CC3C1A5C48D5%7D)
Onun Osmanlı
harem giysilerinden esinlenerek hazırladığı kolleksiyonlar
içinde “Harem Pant” olarak adlandırdığı şalvarlarda yer almaktadır.Bu
kolleksiyon,Poiret’in anısına ithafen Haziran 2007’den itibaren Newyork
Metropolitan Museum of Art’da izlenime açılmıştır.(www.metmuseum.
org/special/se_event.asp?OccurrenceId=%7B0DC3D00F-4611-4F918DC2-CC3C1A5C48D5%7D)
1416
Resim 9
(http://www.thecityrev
iew.com/oriental.html)
Resim 10
(http/www.digischool.nlckv2m
odernepoiretpaul_poiret.htm)
Poiret’nin
yılındahazırladığı
hazırladığı (resim
9) ve 1922
ait yılına ait kollekPoiret’nin
19141914
yılında
(Resim
9) veyılına
1922
kolleksiyonundan (resim 10) iki örnek yukarıda yer almaktadır.
siyonundan
(Resim
10)bu
ikiilgiörnek
yukarıda
yer
Poiret’in
arttırdığı
günümüze
kadar bir
çokalmaktadır.
dünya modacısına esin
kaynağı olmuş, dönem dönem kolleksiyonlarında şalvar pantolonlara da yer
Poiret’in
arttırdığı bu ilgi günümüze kadar birçok dünya modacısına
vermişlerdir.
esin kaynağı olmuş, dönem dönem kolleksiyonlarında şalvar pantolonlara
da yer vermişlerdir.
1417
Fendi 2005 İlkbahar Koleksiyonu
(www.stlye.com/fashionshow/collec
tion/S2007RTW/complete/thumb
/FENDI)
Jean Paul Gaultier 2007 Sonbahar
Koleksiyonu
(www.style.com/fashionshow/colle
ctions/F2007CTR/)
Versace 2007 İlkbahar Kolleksiyonu
(www.sytle.com/fashionshow/colletci
ons/2007RTW/completecollectionver
sace)
Zara 2007 İlkbahar Koleksiyonu
(http://www.zara.com.tr/v07/index.
html)
1418
3.Sonuç
İletişim çağının yaşandığı günümüzde toplumlar arasında yoğun bir
kültür değişimi olduğu gözlenmektedir. Özellikle gelişmiş ülkeler kendi
kültürlerini dünyaya yaymak için her türlü aracı kullanmaktadır.Kültürler
arası etkileşim kaçınılmaz bir gerçektir. Ancak bu etkileşimde sadece etkilenen taraf olmak zamanla o toplumun öz benliğinden uzaklaşarak kimliğini kaybetmesine neden olacaktır. Bu nedenle toplumlar kendi kültür
ögelerine sahip çıkıp diğer toplumlara tanıtarak bu etkileşimin daha dengeli gelişmesine çalışmalıdır. Giyim de günümüzde hâlâ toplumsal önemini koruyan bir araç, vazgeçilmez bir kültür öğesidir. Bu nedenle özellikle
millî kültürün bir parçası olan ve ülkenin karakterini, özelliklerini yansıtan
geleneksel giyimin korunması,dünyaya tanıtılması önemlidir.
Türkiye’de gelişmiş bir hazır giyim sektörü mevcuttur.Üretim kalitesi
ile önemli bir rekabet gücüne sahip hazır giyim sektörü bu gücünü artırmak ve kalıcı hale getirmek için markalaşma ve kendi özgün tasarımlarıyla Türk modasını dünyaya tanıtma çabaları içindedir.
Özgün tasarımların yapılmasında ve geleneksel giysilerimizin çağdaş
yorumlarla sunulmasında şalvar önemli bir yer tutmaktadır.Öyle ki artık
şalvar dünya modacılarının koleksiyonlarında da sıklıkla yer almaktadır.
Ancak bu çalışmalar şalvarla sınırlı kalmamalı geleneksel Türk giyiminin
diğer parçaları da (cepkenler, üçetekler, başlıklar, vb.)tek tek incelenerek
çağdaş yorumlarla dünyaya tanıtılmalıdır.Son derece zengin olduğu herkes tarafından bilinen geleneksel Türk giyiminin korunması ve dünyaya
tanıtılması için;
– Ülke çapında yöresel halk giysilerini saptayan bir derleme çalışmasının yapılması,
– Giyim eşyalarının orjinallerinin toplanıp korunması,
– Geleneksel Türk giyimlerinin sergilenebileceği geniş çaplı bir giyim
müzesinin kurulması;
– Giyim konusunda araştırma yapılmasının teşvik edilmesi ve araştırma
yapanlara destek olunması
– Hazır giyim kuruluşlarının Türk modasını geliştirecek yönde modernize çalışmalarına yönelmesi ve bu tür çalışmaları teşvik etmeleri gerekmektedir.
1419
KAYNAKÇA
Arslaner, Çiğdem. (2007), http://.www.hbektas.gazi.edu.tr/dergi/kearmagan/araslaner.htm - 367k –
Bozkuş Taner, Erol Hacıbekiroğlu ve diğerleri. (-), Geleneksel Türk Giysileri. Ankara Büyükşehir Belediyesi Eğitim Kültür Daire Başkanlığı, Marj
Ajans, Ankara.
Crane, Diana, (2000), Fashion and Its Social Acendas Class, Gender
and Identity in Clothing. The University of Chicago Press.
Koçu, Reşat Ekrem, (1996), Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü,
Güncel Yayıncılık: 18
Tezcan, Mahmut, (2007), www1001kitap.com/Bilim/Mahmut_Tezcan/
turk_ailesi_antropolojisi/aile08_giyim.html - 43k
http://www.digischool.nlckv2modernepoiretpaul_poiret.htm
http://www.thecityreview.com/oriental.html
www.metmuseum.org/special/se_event.
asp?OccurrenceId=%7B0DC3D00F-4611-4F91-8DC2CC3C1A5C48D5%7D
www.stlye.com/fashionshow/collection/S2007RTW/complete/thumb/
FENDI
www.style.com/fashionshow/collections/F2007CTR/GAULTIER
www.sytle.com/fashionshow/colletcions/2007RTW/completecollectionversace
http://www.zara.com.tr/v07/index.html
http://www.modaturkiye.com/fashion/newsread.php?id=3
www.anadolu.be/Eskisayi3/Eski3i%E7indekiler.html
http://www.Emirdağ.gov.tr/giyim kuşam.asp
http://www. cumhuriyet.edu.tr./sivas/sivas06.html
www.uslanmam.com/turk-kulturu/28143-yoresel-giysiler.html
1420
Download

YURDAKUL, Soneser-TÜRK GELENEKSEL GİYİM