XIII. Uluslararası İzmir Tekstil ve Hazır Giyim Sempozyumu
2 – 5 Nisan 2014
FONKSİYONEL TEKSTİLLERDE YÜKSELEN TREND
“KOZMETİK TEKSTİLLER”
Elif Yılmaz, Ziynet Öndoğan
Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Tekstil Mühendisliği Bölümü, Bornova, İzmir, Türkiye
[email protected]
ÖZET
Tarih boyunca örtünmek veya süslenmek amacı ile giyinen insanlar için günümüzde,
sağlamlık, estetik, tasarım ve modaya uygunluk gibi özelliklerin yanı sıra tekstil ürünlerinin
fonksiyonel özellikleri de giderek daha fazla önem arz etmeye başlamıştır. Son yıllarda sağlık
ve hijyen sektörlerinde kullanılan fonksiyonel tekstillerin hızla büyüyen ve gelişen bir halkası
olarak ön plana çıkan kozmetik tekstiller, tekstil endüstrisi için yeni hedef gruplar ve yeni
pazarlar anlamına gelmektedir.
Anahtar Kelimeler: Kozmetik, tekstil
1. GİRİŞ
Sağlık ve sağlıklı yaşamla ilgili olarak son zamanlarda gündemde olan wellness kavramına
bağlı olarak tekstillerin wellness veya sağlığı iyileştirici bitim işlemleri büyük önem
kazanmıştır [1]. Wellness sözcüğü, well being (iyi, sağlıklı olma) ile fitness (zindelik)
kelimelerinden türetilmiştir ve kişinin kendini fiziksel ve psikolojik olarak iyi hissetmesi
anlamına gelmektedir. Wellness, yani insanların kendilerini iyi hissetmeleri, vücut bakımı,
dengeli beslenme, egzersiz ve tekstil giyim ürünleri ile sağlanmaktadır. Wellness tekstilleri
olarak değerlendirilen kozmetik tekstiller [2], bu giyim ürünlerine verilebilecek en iyi
örneklerden biri olarak kabul edilmektedir.
2. KOZMETİK TEKSTİLLER-“KOZMETOTEKSTİLLER”
Kozmetik Ürün Yönetmeliği’ne (76/768/EEC) göre kozmetik ürün “vücudun çeşitli dış
bölgeleri ile temasta bulunan veya ağız boşluğunda, diş ve mukoza zarında temizleme, parfüm
yayma, görünümünü değiştirme ve/veya vücut kokusunu düzeltme ve/veya koruma amacıyla
kullanılan madde veya preparat” şeklinde tanımlanmaktadır [3].
Kozmetik tekstiller ise insan vücuduna, özellikle deriye belirli zaman aralıklarında belirli bir
madde veya çözelti salımı yapan ve temizleme, parfüm etkisi, görünüm değiştirme, koruma,
vücut kokularının iyileştirilmesi gibi özellikleri olduğu öne sürülen tekstil ürünleridir [1].
Temel olarak deriyle temas ederek kozmetik amaçlar doğrultusunda bazı aktif maddelerin
transfer edilmesi için tasarlanmış bu giysilere, günümüzde giderek artan bir rağbet vardır.
Özellikle gelişmiş uluslarda, insanların daha uzun ve kaliteli bir yaşam sürme ve daha genç
gözükme istekleri, güzelleştirici ve yaşlanmayı geciktirici ürünlere olan bu talebi doğurmuştur
[4].
146
XIII. Uluslararası İzmir Tekstil ve Hazır Giyim Sempozyumu
2 – 5 Nisan 2014
Kozmetik tekstillerde kullanılan içerikler sentetik ve inorganik bileşikler, hayvansal ve
bitkisel içerikler olmak üzere 3 ana başlıktan elde edilmektedir. Sentetik ve organik
bileşiklerin sık kullanılanlardan bazıları demir oksit, çinko nanopartikülleri, titanyum oksit ve
çinko oksittir.
Birçok tıbbi ve bilimsel araştırma bitkisel içeriklerin, kozmetik olarak kimyasal ve hayvansal
içeriklerden çok daha güvenli olduğunu göstermektedir [1]. Tablo 1’de bitkisel ve hayvansal
kaynaklı bazı kozmetik içerikler ve fonksiyonları yer almaktadır [5].
Tablo 1. Bitkisel ve Hayvansal Kaynaklı Kozmetik İçerikler
Bitkisel Kaynaklı Kozmetik İçerikler
İsim
Fonksiyon
Aloe Vera
Cilt nemini korur, kan dolaşımını uyarır, cildi gençleştirir ve sıkılaştırır.
Havuç yağı
Cildi yumuşatır ve sıkılaştırır, ekzema, dermatit ve isilik gibi cilt
rahatsızlıklarına iyi gelir.
Gliserin
Kozmetikte çözücü, yağlayıcı ve yumuşatıcı olarak kullanılır.
Kahve
Selülit azaltmaya yardımcı uyarıcı ve antioksidan, hücresel dolaşımı
iyileştirir.
Greyfurt Yağı
Lenfatik sistemi düzenler, selülit azaltmaya yardımcı olur, yağlı cilt ve akneyi
temizler.
Yasemin Yağı
Rahatlatıcı ve parfüm olarak kullanılır. Kuru ve hassas ciltleri yatıştırır.
Lavanta Yağı
İyileştirme, rahatlatma ve canlandırmaya yardımcı olur, antiseptik ve
antibakteriyal etki gösterir.
Kozmetikte nemlendirici ve yumuşatıcı olarak kullanılır.
Shea Butter
Hayvansal Kaynaklı Kozmetik İçerikler
İsim
Fonksiyon
Kitosan
Cilt dokusunu nemlendirir, besler, iyileştirir. Hücre yenilenmesini uyarır.
Squalane
Hücre rejenerasyonuna yardımcı olur ve ciltte kahverengi lekelerin
oluşmasını önler.
Cyclotella
Selülit oluşumuyla mücadelede yardımcıdır.
Morina Karaciğeri Yağı
Cildi besler.
3.KOZMETİK TEKSTİLLERİN ÜRETİMİ
Kozmetik tekstillerdeki gelişmeler kozmetik içerikli mikrokapsüllerin fiziksel veya kimyasal
olarak elyaf yüzeyine bağlanması ile gerçekleşmiştir [6]. Kozmetik tekstillerin gelişiminde
önemli rol oynayan mikrokapsülasyon, katı, sıvı veya gaz haldeki aktif maddelerin çevreden
korunması amacıyla ikinci bir madde içine paketlenmesi tekniğidir [7].
Mikrokapsüller tekstil ürünlerine padding (dolgu), coating (kaplama), spreyleme ya da
immersion (emdirme) yöntemleri ile uygulanabilmektedir. Tüm bu metodlarda mikrokapsülün
tekstil yüzeyine bağlanması için binder adı verilen yapıştırıcı, bağlayıcı bir madde
147
XIII. Uluslararası İzmir Tekstil ve Hazır Giyim Sempozyumu
2 – 5 Nisan 2014
kullanılmaktadır [8]. Şekil 1’de kozmetik tekstillerin
üretimi şemasal olarak gösterilmektedir [9].
A -1 Aktif kozmetik içeriklerin formülasyonu
B -2 Mikrokapsüllerin üretimi
C -3 Aktif kozmetik içeriklerin mikrokapsüllenmesi
D- Mikrokapsüllerin lif içine yerleştirilmesi
-4 İplikler
E -5 Tekstil üretimi
F -6 Boyama
G- Boyanmış mikrokapsüllü bitmiş ürün
-7 Boyalı bitmiş ürün
-8 Boyalı bitmiş ürünün üzerine mikrokapsüllerin fiksajı
Şekil 1. Kozmetik Tekstillerin Üretimi
4. NEDEN KOZMETİK TEKSTİLLER?
Kozmetik tekstiller ile ilgili çok sayıdaki girişim, tekstillerin neden kozmetik etkiler için
kullanıldığı sorularını da beraberinde getirmektedir. Tüketicilerin bu ürünlerle ilgili yeterli
bilgiye sahip olmaması, bu ürünlere şüpheyle karışık bir ilgi ile yaklaşmalarına neden
olmaktadır.
Araştırma kapsamında yapılacak çalışmada alt ve üst ürün grubundan farklı modeller
belirlenip tasarlanacak ve üretimleri yapılacaktır. Farklı içerikte kozmetik bileşenler içeren
mikrokapsüller, farklı mikrokapsülasyon uygulamaları ile üretilen ürünlere aktarılacaktır.
Kozmetik tekstil ürünleri çeşitli objektif ve subjektif yöntemlerle test edilerek, gerek giyim
konforu gerekse insan sağlığı açısından araştırılacak ve elde edilen veriler ürün geliştirme
amacıyla kullanılacaktır.
5. TARTIŞMA
Kozmetik tekstillerin inceltme, sıkılaştırma, nemlendirme gibi çeşitli kozmetik etkilere sahip
olduğu iddia edilmekle birlikte, bu iddialar bilimsel temellere dayalı çalışmalarla
desteklenmedikleri için tüketiciler tarafından bir pazarlama argümanı olarak da
algılanabilmektedir.
Kozmetik tekstillerin önündeki bu psikolojik engeller aşağıdaki gibi özetlenebilmektedir.
 Tüketiciler için, tekstiller aracılığıyla yapılan kozmetik uygulamaların normal olmaması.
 Piyasada çok sayıda sahte/sözde kozmetik tekstil ürününün bulunması nedeniyle
tüketicilerin, kozmetik tekstillerin gerçekte bir etkisi olmadığı ve sadece pazarlama ürünü
olduğu yargısına kapılmaları.
 Tekstil markalarının ve perakende zincirlerinin kozmetik tekstillere ilişkin iletişim ve
eğitim ihtiyacını göz ardı etmeleri.
 Belirtilen bu nedenlerle tüketicilerin gerçek ve sahte kozmetik tekstillerle ilgili
bilgilenmeye ihtiyaçları olduğunu söyleyebilmek mümkündür.
Gerçek kozmetik faydalar sağlayan kozmetik tekstiller ise şu şekilde tanımlanabilmektedir;
 Büyük miktarda kozmetik madde içeriği,
148
XIII. Uluslararası İzmir Tekstil ve Hazır Giyim Sempozyumu
2 – 5 Nisan 2014



Kozmetik performans ile ilgili açık ve belirgin iddialar ve bu iddiaların kozmetik etkinlik
çalışmaları ve/veya tüketici memnuniyet testleri ile bilimsel olarak kanıtlanmış olması,
Avrupa Kozmetik Yönergesi ile uyumluluk,
Normal tekstillere göre önemli ölçüde daha pahalı olma (gerçek katma değer) [10].
6. SONUÇ
Kozmetik tekstillerle ilgili yapılan literatür taramaları sonucunda bu alanda ciddi bir eksiklik
olduğu göze çarpmaktadır. Aynı zamanda kozmetik tekstiller ikinci bir ten gibi vücudu
sarmakta ve ten ile bire bir temas halinde bulunmaktadır. Bu nedenle, bu giysilerin bahsedilen
kozmetik etkinliklerinin insan derisi üzerinde yaratacağı etkilerin tespiti de insan sağlığı
açısından büyük önem taşımaktadır.
Bu doğrultuda yapılması planlanan çalışma kapsamında, gerçek kozmetik etkilerin sağlanıp
sağlanmadığının araştırılması ve kozmetik tekstil ürünlerinin insan derisinde kaşıntı,
kızarıklık, tahriş gibi istenmeyen etkilere neden olup olmayacağının belirlenmesi için
kozmetik tekstiller ile ilgili bilimsel temellere dayanan, ilgili etik kurul tarafından onaylanmış
olgu rapor formları ile araştırmaların yürütüldüğü ve verilerin derlendiği standart test
yöntemlerinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır.
Çalışma ile geliştirilen ve iyileştirilen kozmetik tekstil ürünleri, hem konfor özellikleri, hem
kozmetik etkinlikleri, hem de deri dostu bir ürün olma özellikleri ile yüksek müşteri
memnuniyeti beraberinde, tekstil sektörüne katma değeri yüksek ürünlerin satışa sunulacağı
bir pazar yaratırken, geliştirilen çalışma yöntemi de literatüre katkı sağlayacak ve bundan
sonra konuyla ilgili yapılacak araştırmalar için yol gösterici olacaktır.
7. KAYNAKLAR
[1] SINGH, M.K., VARUN, V.K. and BEHERA, B.K., Cosmetotextiles: State of Art, Fibres
and Textiles in Eastern Europe, 2011, vol. 19, no. 4(87), pp 27-33.
[2] TARAKÇIOĞLU, I., Tekstil Sanayi Gelecekte Nerede Üretecek, Bölüm II., Örme
Dünyası, 2008, www.orsad.org.tr/belgeler/orsad_26.pdf adresinden edinilebilir.
[3] PAUWELS, M. and ROGIERS, V., EU Legislations Affecting Safety Data Availability
Of Cosmetic Ingredients, Regulatory Toxicology and Pharmacology, 2007, vol 49, pp 308315.
[4] HOLME, I., Innovative Technologies For High Performance Textiles, Society of Dyers
and Colourists, 2007, vol 123, pp 59-73.
[5] TechTex India, 2009, vol 3, issue 2
[6] http://www.bch.in/pdfs/techtex_india_april-june_2009.pdf adresinden edinilebilir.
[7] http://www.sergetheconcierge.com/2006/05/heal_your_body_.html
[8] DUBEY, R, SHAMI, T.C. and K.U. BHASKER RAO, Microencapsulation Technology
and Applications, Defence Science Journal, 2009, vol 59, no 1, pp. 82-95.
[9] MARINKOVIC, S., S., BEZBRADICA, D. and P., SKUNDRIC, Microencapsulation In
The Textile Industry, CI&CEQ, 2006, vol 12, no 1, pp.58-62
[10] Cosmetoextiles Symposium, Interfliere Paris, 7 July 2012.
149
XIII. Uluslararası İzmir Tekstil ve Hazır Giyim Sempozyumu
2 – 5 Nisan 2014
[11] Textile Skin Care
[12] http://thestrc.org/2007%20STRC%20Presentation%20PDFs/Textile%20Skin%20Care.pd
f adresinden edinilebilir.
150
Download

kozmetik tekstiller