Kutay Sakallıoğlu
Amerikan İç Savaşı ve Abraham Lincoln’ün Liderliği Açısından Değerlendirilmesi
Amerikan İç Savaşı; temelde Amerika’nın kuzey ve güney bölgelerindeki halkların
ekonomik çıkar çatışmalarının bir ürünüdür. Amerika’nın kuzeyinde sanayi gelişmişti ve insan
gücü yerini makine gücüne bırakmıştı, bu yüzden köleliğe ihtiyaç duyulmuyordu. Güneyde ise
durum biraz daha farklıydı. Güneyde sanayi gelişmemişti. Tarımsal ürünlerden elde edilen gelir
ön plandaydı. Pamuk onların için o kadar önemliydi ki iç savaş döneminde Güneydeki
politikacılar Kral Pamuk ( King Cotton) adını takmışlardı. Üretimde devamlılığı sağlayabilmek
amacıyla Afrika’dan köleler getiriyordu. Abraham Lincoln, köleliğin herkesin eşit şekilde
yükselme hakkına sahip olduğuna inanılan bir toplumda normal bir şey olmadığını söylemesiyle,
“kölecilik karşıtılığı”yla 1860 yılında iktidara gelmesi Güney’i korkutmuştu. Lincoln oylarının
büyük bir çoğunluğunu Kuzey’den yani köleliğin kaldırıldığı bölgelerden almış ve hatta
Güney’de bazı bölgelerde ismi oy pusulasına bile yazılmamıştı. Bu iç savaşın ilk belirtilerinden
biri olarak gösterilmişti. Güneyli 11 eyalet, yeni başkanın köleliği kendilerinde de kaldıracağına
inanılarak Jefferson Davis komutasında bağımsızlığını ilan etti ve hatta yeni bir devlet
kurduklarını ve adının Amerika Konfederasyon Devletleri olduğunu beyan ettiler. Bu Amerikan
topraklarında iki ayrı ülke ve başkan anlamına geliyordu. Abraham Lincoln birliği barışçıl
yollarla korumaktan yana da olsa, Güney, Kuzey’in köleliği kaldıracağına olan inancından dolayı
buna yanaşmamış ve Kuzey’e 12 Nisan 1861 sabah saat 04.30’da Fort Sumter ’a saldırarak savaş
açmıştır. Eski Amerikan devleti Kuzey, Amerika Konfederasyon Devletleri Güney cephesi
olmuşlardır. 1861-1865 yılları arasında sürecek olan iç savaş ABD’de köleliğe son verecek
ancak Lincoln ’ün de canına mal olacaktır. Bundan sonraki dönemde Amerika Birleşik
devletlerinin 16. ve tarihçiler tarafından en iyi başkanı olduğu iddia edilen Abraham Lincoln ’ü
1
Kutay Sakallıoğlu
beş yıl sürecek olan zorlu bir dönem beklemekteydi. Bu dönemde büyük oğlunu kaybedecek ve
savaşı yönetmesi gerekecekti.
Lincoln “canavarca bir haksızlık” olarak nitelendirdiği kölelik kurumuna karşı olsa da
esas amacı birliği korumaktı. Başlangıçta Kuzey’de köleliğin yayılmasını yasaklarken, köleliğin
Güney ekonomisinde çok büyük bir payı olduğu ve köleliği kaldırmanın aleyhinde kamuoyu
oluşturacak bir eylem olduğunu farkındaydı. Bu çatışma aslında kölelik sistemi ve özgür emek
sistemi arasındaki mücadeleydi ve Amerika bu iki sistemi bir arada taşıyamayacaktı. Güney
eyaletlerine göre sıra onlara da gelecekti; kölelik onlarda da kalkacaktı. Savaşta Güney’in
güvendiği deneyimli komutanlarıydı ve kararlılıklarıydı; ayrıca tanıdıkları bölgede savaşma
avantajına sahiptiler. Kuzeyde ise sanayi ve savaş zamanı eklenecek daha bir sürü şey vardı.
Lincoln transformasyonel olarak teknolojiyi kullanacak ancak güneyli başkomutanlar, başta
Robert Lee olmak üzere transaksiyonelliklerine yenilecek, değişen teknolojiye eski stratejilerle
karşılık verdiği için yenik düşeceklerdi. Başlangıçta, silahlarda yapılan değişim yüzünden
askerler tek kurşunla öldürülebilecek kadar güçlü olmuş ve karşı taraftaki bir askeri vurmak
kimin daha hızlı namluyu dolduracağına bakar hale gelmişti. Savaş alanlarında yeni silahlara
karşılık eski tekniklerin kullanılması bir çok askerin ölmesine sebep olacaktı. Başlangıçta bunu
her iki taraf da görememişti. Savaş sonucunda her iki taraftan da 620 bin asker ölmüştü ki bu o
günkü Amerikan nüfusunun %3’üydü.
Lincoln’ün köle karşıtlığı konusunda uyguladığı kararlığı anlamak için belki de onun
hayatına biraz bakmamız gerekiyor. 12 Şubat 1809 da bir kereste deposunda dünyaya gelmiş,
Kentucky eyaletinde fakir ve eğitimsiz bir ailenin çocuğu olarak doğmuş ve içinde bulunduğu
cahillik onu rahatsız etmiştir.
Yoksulluktan ABD başkanlığına giden yolculuğu belki de
kölelerle empati yapmasını sağlamıştır. Lincoln küçükken babası komşulara çalışması için onu
2
Kutay Sakallıoğlu
işçi olarak kiralar ve bunun karşılığında Lincoln sadece 25 cent alırmış. Bu 25 centide yasalar
gereği babasına vermek zorunda kalırmış. Lincoln belki de bu dönemde sıcakta çalışması ve
bunun karşılığında hiçbir şey alamamasıyla bilinçaltında kölelerle kendisini, onu çalıştırıp onun
üzerinden para kazanan babasıyla da köle sahiplerini özdeşleştirmiş olabilir. Bu onun neden köle
özgürlüğüne bu kadar önem verdiğinin bir göstergesi olabilir. Ayrıca ailesinin eğitimsiz oluşu ve
okula sadece bir yıl devam edebilmesi onda bir aşağılık kompleksi oluşturmuş ve bunu da çok
okuyarak atlatabilmiştir. Mütevazı davranıp alt yapısındaki eksiklikleri görmüş, kendisiyle dalga
geçebilmesiyle de halktan biri olduğunu kanıtlamıştır. Bence köleliğin ne olduğunu farkında
oluşu bilinçaltındaki empati mekanizması ve okumasından gelen bir düşünme sisteminin
ürünüdür.
Savaş zamanı Lincoln ‘ün uyguladığı stratejiler onun transformasyonelliğe açık olduğu,
çağın yeniliklerini fark edip onları düşmana karşı üstün geçmede kullanabilme yeteneğini ortaya
koymuştur. Lincoln savaş zamanı telgrafa çok önem vermiştir. Beyaz sarayın hemen karşısındaki
telgraf ofisinde uzun vakit geçirmiştir. Telgrafın çok hızlı bir iletişim aracı olduğunu anlamış ve
bu sayede Güney’den bir adım daha önde durabilmiştir. Telgrafla haberleşme sisteminin bizzat
içinde bulunmuş, saat saat bilgi istemiştir. İç savaş döneminde 1000 den fazla telgraf çekmiştir.
Güney merkezleri merkezi kontrolün önemini anlayamamıştır ancak Lincoln telgraf sayesinde
gücü elinde tutmuştur. Muharebe alanı ile karargah her zaman iletişim içinde olmuştur.
Savaş süresince Lincoln ’ün gördüğü ve yine güneye karşı üstünlük kazanmasını
sağlayan şey, demir yollarıdır. Yaya olarak 2 ayda gidilebilecek 2000 kilometrelik mesafeyi
demir yolu sadece 7 günde alabilmekteydi. Trenler hem asker hem de cephe taşıma amaçlı
kullanılmıştı ayrıca karşı tarafın tren yolları tahrip edilmiş ve bu durumda büyük bir üstünlük ele
geçirilmişti. Bunlara karşı Güney lojistik destekten yoksundur.
3
Kutay Sakallıoğlu
Lincoln Güneylileri savaşta yenebilmek için daha doğrusu teslim olmalarını
sağlayabilmek için savaşın yanında stratejik hamleler de yapmış, deniz muharebelerinden zaferle
çıkarak etkili bir deniz ablukası kurmuş ve Güney’in pamuk ihracatını durdurma noktasına
getirmiştir. Güney ’in ekonomisi giderek kötüye gitmiş, doğal olarak da askeri gücü kırılmıştır.
Bu çok zeki ve stratejik bir hamledir.
Lincoln, savaşı endüstrinin üzerine kurmuş, savaş zamanı üretilen kumaş miktarını iki
katına çıkartmıştır. Bu dönemde alınan patent sayısı da iki katına çıkmıştır. Endüstriyel hızı
arttıkça güçlenmiştir.
Savaş sırasında sanayi, iletişim ve ikmal hatları, insan gücü gibi
kavramları elinde tutmuştur ve bu Amerika’nın bundan sonra uygulayacağı savaş stratejilerinin
temelini oluşturmuştur.
1862 Eylül’ünde Lincoln birliğe katılın emir vermiştir ama Güney reddetmiştir. Lincoln
buna karşılık Özgürlük Bildirgesi’ni yayınlamıştır. Lincoln bu yaptığını “ daha önce hiçbir
belgeyi imzalarken hissettiğim kadar yaptığımın doğruluğundan emin olmamıştım” sözleriyle
vicdani rahatlığını göstermiştir. Burada Lincoln köleleri azat ederse Konfederasyonun
ekonomisinin temel taşlarının yerinden oynayacağını ve savaşı sürdürebilirliklerinin tehlikeye
gireceğini gördü. Bu tıpkı denizcilikte kurduğu hâkimiyetle ekonomilerini bozması gibi bir
hamleydi. Ayrıca siyahi halka “efendilerine” karşı savaşma fırsatı doğuruyordu, öte yandan bu
siyahi insanlar Amerika Birleşik Devletleri için “canını feda etmeye hazır asker” statüsüne
geldiği için bağımsız bir Amerikan vatandaşı sayılıyordu. Lincoln ‘ün seçimlerde büyük
destekçisi ve aynı zamanda kölelerin özgürleştirilmesinde öncülerden olan Douglass ’ın da
dediği gibi “Siyah bir adama bir kez üzerinde pirinçten ABD harfleri, düğmesinde kartal simgesi,
omzunda bir tüfek ve cebinde mermileri taşımalarına izin verin; artık yeryüzünde vatandaşlık
hakkı kazandığını inkâr edecek hiçbir güç yoktur”. Siyahiler artık “ben askerim köle değil”
4
Kutay Sakallıoğlu
diyerek özgürlükleri için savaşma şansı buluyordu. Bu haberlerden sonra Birlik ordusuna
200.000 siyahi asker katılmıştır. Lincoln’ün stratejisi bir kez daha başarılı olmuştur.
Lincoln, Robert Lee’nin teslim olması ve Amerikan İç Savaşı’nın sona ermesiyle
tartışılmaz bir başarı elde etti ancak başarısının üzerinden daha bir hafta geçmeden Güneyli bir
casus olan John Wilkes Booth tarafından öldürüldü. Bu noktada terazinin kefelerinden birinde
Lincoln’ün hayatını kaybetmesi, diğer tarafta ise ABD’de bıraktığı köklü değişimler vardır.
Bugün hiç kuşkusuz ki Amerika’nın dünya devi olmasında en büyük sebeplerden biri Amerikan
İç Savaşı ve doğal olarak Abraham Lincoln ’dür. Gerek dahice telekomünikasyonu kullanması,
gerek demir yolunun önemini fark etmesi, gerek karşı tarafı askeri olarak yıpratmanın yanında
ekonomik olaraktan yıpratarak güçsüzleştirebileceğini görmesi, zenci halka sağladığı haklar en
azından onları kölelikten kurtarıp fırsat eşitliği tanıması ( her ne kadar kapitalist sisteme de dâhil
olsalar kölelikten iyidir.) onu Amerika Birleşik Devletleri’nin en iyi başkanı, hiç olmazsa büyük
izler bırakan bir kahramanı yapıyor. Bence Lincoln Washington D.C. deki anıtından büyük
katkıları olan Amerika’ya, her ne kadar canını kaybetse de, gururla bakıyor.
5
Kutay Sakallıoğlu
Kaynakça
http://photos.state.gov/libraries/amgov/30145/publications-otherlang/freeatlast_turkish_all.pdf A.B.D. Dış İşleri Bakanlığı
http://www.dunyabulteni.net/haber/237969/koleligin-kaldirilmasina-tepki-amerikan-ic-savasi
http://www.turkcebilgi.com/ansiklopedi/amerikan_i%C3%A7_sava%C5%9F%C4%B1
http://www.thewhitetree.org/forum/viewtopic.php?f=162&t=15871
http://thalassapolis.blogspot.com.tr/2010/01/amerikan-ic-savas.html
ABD’NİN KURULUŞU, İNGİLİZ EGEMENLİĞİNE SON VERMESİ (1814) VE ABD İÇ
SAVAŞI (1861-65) İsmail Hakkı KÜPÇÜ
http://www.tarih.gen.tr/amerikada-ic-savas-ve-sonrasi.html
http://www.civilwar.org/education/history/biographies/abraham-lincoln.html
http://www.ihkupcu.com/makale/ABD'ninkurulu%C5%9Fuvei%C3%A7sava%C5%9F%C4%B1
.html
http://www.civilwar-history.com/
http://www.serenti.org/amerikan-ic-savasi/
Gizemli Dosyalar: Abraham Lincoln National Geographic
Amerikanın Tarihi / America The Story of Us Civil War Bölüm: 5 Bölüm İç Savaş
Yapım: History Channel
6
Download

İmza Yetkileri Yönergesi İndirmek İçin Tıklayınız