BÖBREK HASTALARINDA
BESLENME
DR A.ÖZLEM DURMUŞ
İÇ HASTALIKLARI VE
HEMODİYALİZ UZMANI
BELDE A.Ş DİYALİZ MERKEZİ
Kronik böbrek yetmezliği;
nefrit, diyabet, hipertansiyon,
taş, tıkanma, tümör gibi idrar
yolu hastalıkları vb.
nedenlerle
ortaya çıkan önemli bir sağlık
sorunudur.
Ülkemizde
yaklaşık 30000 diyalize
bağımlı kronik böbrek
yetmezliği
hastası olduğu bilinmektedir
BÖBREK YETMEZLİĞİ
 Diyaliz, tıbbi tedavi ve
beslenme
kronik böbrek yetmezliğinin
tedavi esaslarını oluşturur.
 Yeterli ve dengeli beslenme,
yaşamın her
aşamasındaolduğu gibi bu
hastalarda da büyük önem
taşımaktadır.
 Bireyin yaşam kalitesinin
yükseltilmesinde,komplikasyo
nların önlenmesi beslenme
temel faktördür.
BÖBREK YETMEZLİĞİ
 Kronik böbrek hastalıkları,
böbrekte önemli hasarlara yol
açarak böbrekler görevlerini
yapamaz hale gelirler.
 Böbreklerin en önemli görevleri
vücuttan atık maddelerin
atılmasıdır.
 Kronik böbrek yetmezliğinde
böbrekler görevleriniyerine
getirmeyince kanda üre ve kreatin
gibi maddeler yükselir.
BÖBREK YETMEZLİĞİ
 Kronik böbrek yetmezliğinde
böbrekler görevleriniyerine
getirmeyince kanda üre ve
kreatin gibi maddeler yükselir
 Kandaki elektrolitlerin
dengesi bozulur. Özellikle
kanda potasyum çok yükselir.
 Bu aşamada diyaliz veya
böbrek nakli gerekir.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Beslenme Tedavisi:
Kronik böbrek yetmezliğinin
tedavisinde BESLENME
(DİYET) en
önemliunsurlardanbiridir.
 Beslenme tedavisi böbrek
yetmezliğinin
 ilerlemesini yavaşlatabilir.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Beslenme tedavisindeki önemli
unsurlar:
Uygun miktarda enerji ve protein
Uygun vücut ağırlığının
sağlanması ve / veya korunması
Diyetteki diğer besin öğeleri
- sodyum
- fosfor
- potasyum
- sıvı
- vitamin-mineraller
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Enerji:
 Yeterli enerji alımı
organların ve dokuların
çalışmalarını
ve sağlığın sürdürebilmesi
için büyük önem taşır.
Vücudumuziçin gerekli olan
enerji yediğimiz besinlerle
sağlanır.
 Enerji yaklaşık 2000-2500kal/gün veya 35kal-40
kal/kg/gün
 Yağ enerjinin%25-30 u
 Karbonhidrat enerjinin %60-70 u
 Vitaminler yeterli , minaraller kan düzeyine göre
ayarlanır
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Besinlerle alınan enerji;
 Vücut için yeterli
enerjiyi sağlar,
 Vücut ağırlığının
korunmasınısağlar,
 Proteinlerin kas ve doku
yapımı için
kullanılmasını sağlar
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Eğer gereksinimimiz olan
enerjiyi diyetimizle alamazsak;
 vücudumuz enerji
gereksinimini sağlamak için
kendi yapısındaki proteinleri
kullanır. Buna bağlı olarak
zayıflama, halsizlik, kan
proteinlerinde azalma ve
malnütrisyon gelişebilir.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Karbonhidratlar:
 Enerjinin %55-60’ı
karbonhidratlardansağlanır.
Karbonhidrat içeriği yüksek
olan besinler; ekmek, tahıllar (
pirinç, un,nohut
mercimek.barbunya makarna
gibi), nişasta, şeker,
bal,reçel’dir.
Şeker, bal, reçel, nişasta saf
karbonhidrat kaynaklarıdır
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
Ekmek ve tahıllar
Karbonhidrat içeriklerinin
yanı sıra bir miktar da
protein ve lif içerirler.
Bu lif içeriği kabızlık ve
barsak tümör gelişimini
engeller
Zararlı ögelerin dışarı
atılmasını hızlandırır
kan yağlarının yükselmesine
engel olur
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Fazla miktarda şekerli-
tatlı yiyecek ve unlu
gıda tüketimi şişmanlık
ve damar sertliğine
neden olabilir
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Yağlar:
 Enerjinin % 25-30’u
yağlardan sağlanır.
Yağlar; ADEK VİT
 besinleryapısında
bulunan görünmez
(et,süt yumurtasarısı)
yağlarla ve
 yiyecekleredışarıdan
eklediğimiz yağlarla
vücuda alınır.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Yağlar doymuş ve doymamış
yağlar diye 2 ye ayrılır
 Doymuş yağlar hayvansal
kökenlidir kan kolesterolünü
yükseltir %10 un altında
kalmalı
 Doymamış yağlar bitkisel
kökenlidir
 yağlar ADEK vitaminlerinin
bağırsaktan emilimini sağlar
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 İhtiyacımızın üzerinde yağ
alımı şişmanlığa yol
açabileceği gibi kan
yağlarının ve kolesterol
düzeyinin artışına da neden
olabilir.
 Kronik böbrek yetmezliği
olan bireylerde kan kolesterol
düzeyinin yüksek olması
böbrek hasarını hızlandırdığı
için
arzu edilmez.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Yağ türü olarak; zeytinyağı-
fındık yağı ve
 ayçiçek/mısırözü/soya yağı gibi
sıvı yağlar tercih edilmelidir.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Protein:
Doğru miktarda protein alımı
sağlığın sürdürülmesi için
büyük
önem taşır. Proteinler;
 Kas ve doku yapımı
 Savunma sistemi için
gereklidir.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Proteinler başlıca 2 kaynaktan
vücuda alınır;
 Hayvansal kaynaklı; yumurta,
et,süt yoğurt, peynir
 Bitkisel kaynaklı; sebzeler,
tahıllar,kuru baklagiller
Hayvansal kaynaklı proteinler,
bitkisel
kaynaklı olanlara kıyasla vücutta
daha iyi kullanılırlar.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Önerilen proteinin
altında tüketilmesi
oldukça yanlıştır.
 Böbrek hasarını
hızlandırıp, bireyin
malnütrisyona girmesine
neden olabilir.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Diyaliz tedavisi sırasında
vücudun protein ihtiyacı
artar
 Bu yüzden diyaliz hastasına
yüksek1,2/kg protein alımı
önerilir
 Önerilen miktarda protein
alınamıyorsa ve kan
proteinleridüşükse, hekimin
önerisine göre amino asit
tabletleri kullanabilir.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Kronik böbrek yetmezliği
olan hastalar,
gereksinimleriolan
proteini nasıl almaları
gerektiğini ve yeterli
tüketip tüketmediklerini
diyetisyenlerine danışarak
öğrenmelidirler.
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Sodyum:
 Böbrekler kan sodyum
düzeyinin düzenlenmesinde
önemli görevi olan
organlardandır. Böbrek
yetmezliği,hipertansiyon ve
sodyum arasında yakın bir
ilişki söz konusudur
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Böbrek yetmezliğinde vücutta
sodyum birikir.
 Aşırı sodyum hipertansiyona, su
birikimine ve kalp yetmezliğine
yol açar.
 Bu sebeple diyetle sodyum
alımının
sınırlandırılmasıgerekebilir.
 Sodyumun en önemli kaynağı
sofra tuzu’ dur
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Sodyum yönünden zengin




besinler;
Zeytin, turşu, salamura,
konserveler
Sucuk, salam, sosis, pastırma
gibi
işlenmiş et ürünleri
Krakerler
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Sodyum alımını azaltmak
için;
 Yemekler mümkün
olduğunca az
tuzlu pişirilmeli
 Sofrada tuz ekme
alışkanlığından
vazgeçilmeli
 Sodyum içeriği yüksek
besinlerden kaçınılmalı
BÖBREK HASTALARINDA BESLENME
 Hekim/diyetisyene
danışmadan
Diyet Tuz kullanılmamalıdır.
 Tuz kısıtlaması olan hastalarda
yemeklerde lezzet artırmasıiçin
baharatlar kullanılabilir.
FOSFOR DENGESİ
 Fosfor:
 Böbrekler kandaki fosfor
düzeyini ayarlayamaz. Bir süre
sonra kan fosfor düzeyinde
artış görülür.
 Yüksek fosfordüzeyi,
kemiklerden kalsiyum
kaybına, kemik kırıklarına,kas
güçsüzlüğü ve eklem
ağrılarına neden olabilir.
FOSFOR DENGESİ
 Fosfordan zengin
besinlerin azaltılması
fosfor düzeyinin
indirilmesinde etkindir.
Proteinden zengin
besinler fosforun en iyi
kaynağıdır.
FOSFORDAN ZENGİN BESİNLER
 Kuru baklagiller(fasülye




mercimek,barbunya)
Yağlı tohumlar
Süt, yoğurt, peynir,
dondurma gibi süt ürünleri
Et, balık, sakatatlar
Hekimin önerdiği fosfor
bağlayıcı ilaçlar yemeklerle
birlikte alınmalıdır.
KALSİYUM DENGESİ
 Kalsiyum:
 Kemik sağlığı için en önemli
mineraldir.
 Kalsiyumdan zengin besinler
fosfordan da zengindir.
KALSİYUM DENGESİ
 Kalsiyum fosfordengesini
sağlamak ve kemiklerden
kalsiyum kayıplarını önlemek
için fosfordan sınırlı bir diyete
ve fosfor bağlayıcı ilaçlara
gereksinim vardır.
 Hekim uygun olan kalsiyum ve
Dvitamini takviyesini
önerecektir.
POTASYUM DENGESİ
 Potasyum:
 Kas ve kalp çalışmasında
önemli görevi olan bir
mineraldir.
 Kanda potasyum değerinin çok
fazla yükselmesi veya çok fazla
düşmesi çok tehlikelidir.
 Diyaliz hastaları için günlük 2
gr ın altında potasyum önerilir
POTASYUM DENGESİ
 Böbrek yetersizliğinin
 ileri dönemlerinde kan
potasyum düzeyi çok
yükselir ve hayati tehlike
ortaya çıkar. Kan potasyum
düzeyi dikkatli izlenmeli ve
diyetin potasyum düzeyi
buna göre ayarlanmalıdır.
POTASYUMDAN ZENGİN BESİNLER
 Kuru yemişler
 Kuru baklagiller
 Kurutulmuş
meyvelersebzeler
 Patates, havuç, mantar
 Ispanak, maydanoz gibi
koyu yeşil sebzeler
 Tahin-pekmez
 Muz, kavun
SIVI ALIMI
 Sıvı alımı; su, ıhlamur,
meşrubat,çorba, süt vb tüm
sıvıları kapsamaktadır.
 Genelde böbrek yetmezliğinin
ilk aşamalarında sıvı
sınırlamasına gerek yoktur.
 Ancak son dönemlerde; bazı
hastalarda idrar miktarı iyice
azalır.
SIVI ALIMI
 Hastanın hiç idrar çıkışı yok ise
24x0,5 x vücut ağırlığı
Ör 60 kg lık hasta için
24x0,5x60=720 ml sıvı günlük
verilir
İki diyaliz arası sıvı alımı 1-2 lt den
daha faza olmamalıdır
SIVI FAZLALIĞI
 Alınan fazla sıvının




vücutta tutulması
sonucunda
ödem,
Nefes darlığı,
hipertansiyon ve
kalp yetmezliği gibi
sorunlar gelişebilir.
SIVI FAZLALIĞI
 Birkaç gün içinde hızlı
ağırlık artışı,
 kısa kısa soluk alıp verme,
 hipertansiyon
vücutta sıvı tutulumunun
bulgularıdır.
VİTAMİNLER
 Vitamin-mineraller:
 Gereksinmemiz olan
vitamin ve mineraller
besin çeşitliliği ile
sağlanabilmektedir.
 Kronik böbrek
yetmezliğinde diyet
sınırlandırıldığında
vitamin ve mineraller
yetersiz alınabilir.
VİTAMİNLER
 Böbreklerdeki yetmezliğe
bağlı olarak D vitamininin
etkin formu yeterince
yapılamaz.
 Bu durum da kemikzayıflığına
yol açabilir. Bu durumdaki
hastalara D vitamini ilaçları
verilebilir.
 Sadece hekimin önerdiği
vitamin-mineral ilaçlarının
kullanılması doğrudur.
VİTAMİNLER
 Bazı vitamin ve
minerallerin supleman
olarak kullanımı kronik
böbrek hastaları için
zararlı olabilir.
 Böbrek yetmezliğiolan
hastalarda A vitamini
yükselmiş olduğundan bu
vitamini içeren ilaçların
alınması sakıncalıdır.
BESLENME DURUMUNUN
DEĞERLENDİRİLMESİ
 Besin tüketim kayıtları;
diyetisyen tarafından
kayıtlar incelenerek enerji,
protein ve diğer besin
öğelerinin yeterli alınıp
alınmadığı değerlendirilip,
uygun öneriler verilir.
BESLENME DURUMUNUN
DEĞERLENDİRİLMESİ
Kan bulguları;
 Albümin: kan proteinidir.
Çok düşük olması yeterli
miktarda protein ve/veya
enerjinin alınmadığını
gösterir.
BESLENME DURUMUNUN
DEĞERLENDİRİLMESİ
 Subjektif Global






Değerlendirme (SGD):
Diyetisyentarafından
beslenme durumunun
değerlendirilmesi
içinuygulanır.
- vücut ağırlığındaki
değişiklikler
- yüz, kollar, eller,
bacaklardaki değişiklikler
- besin alımı
aktivite ve enerji düzeyi
- beslenme ile ilgili sorunlar
değerlendirilir
YEMEK HAZIRLAMA TEKNİKLERİ
 Gıdaların besin değerinde
azalma veya kayıp yapmaksızın
pişirmek için ;
 Etler hafif ve orta sıcaklıkta
uzun süre pişmelidir(düdüklü
tencere veya fırında )B vit ve
protein kaybı engellenir
 Kızartma kavurma yöntem leri
tercih edilmez
YEMEK HAZIRLAMA TEKNİKLERİ
 Sebzeler potasyum kaybı
sağlaması için son anda
küçük küçük doğranır sıcak
suya atılır alt suyu atılıp
yemeğe ilave edilir sebzelerin
doğranıp bekletilmesi ve
soğuk suya atılması pişirme
süresini uzatarak besin
kaybına neden olur
YASAKLAR
 İçeriği bilinmeyen







çörek,kek,bisküvi kraker
Konserve ,turşu, salamura,
Sakatatlar(kc,böb,beyin,dil,işke
mbe)
Sucuk pastırma sosis,salam
Kuruyemişler
Çikolata,kakao,hazır pudingler
Et suyu tablet
Meşrubatlar
YASAKLAR
 Kurubaklagiller
 Tuz,tuzlu yiyecek
 Yağda kızarmış yiyecekler
 Kurutulmuş meyveler
 Bulgur,patates,pekmez,pe
stil
 Pancar,bakla,ıspanak,pazı
tatlı kabağı,mantar
kereviz enginar,asma
yaprağı bezelye
 muz ,kavun avakado
60 GR PROTEİNLİ 2000 KAL
DİYABETİK DİYET
 SABAH
1bardak şekersiz çay
1 tatlı kaşığı kahvaltılık yağ
1 tatlı kaşığı bal yada reçel
1 adet yumurta
4 ince dilim ekmek
 ÖĞLEN
 1 kase şehriye çorbası
 2 adet sebzeli börek
 1 su bardağı ayran
 2 ince dilim ekmek
 salata
 İKİNDİ
1 bardak çay
1 dilim kek
AKŞAM
4 çorba kaşığı etli sebze
yemeği
4 çorba kaşığı pirinç pilavı
4 yemek kaşığı irmik helvası
3 ince dilim ekmek
 GECE
2 porsiyon meyve
1 dilim kek
Ve günde 3 bardak suyla sınırlı
kalmak
ÖRNEK VAKA
 Kronik böbrek yetmezliği sonucu böbrek
fonksiyonlarını kaybetmiş serum üre , kreatinin ,
potasyum ve fosfor düzeyleri yüksek 70 kg
ağırlığındaki erkek bir diyaliz hastasının
beslenmesinin planlanması :
Yetmiş Gram Proteinli K ve P ‘ dan Fakir
Diyet ( K : 1900mg , P : 900mg )
 SABAH
- Açık çay
- 1 kibrit kutusu kadar beyaz
-
peynir
1 tane haşlanmış yumurta
1 tatlı kaşığı tereyağı
2 tatlı kaşığı bal
4 ince dilim beyaz ekmek
 Öğle
- 120 gram tavuk veya kırmızı et
- 8 yemek kaşığı pirinç pilavı veya
makarna
- 1 su bardağı ayran
- 3 ince dilim beyaz ekmek
- 1 büyük boy elma
 AKŞAM
- 1 kase şehriye çorba
- 6 yemek kaşığı sebze yemeği
- 1 su bardağı kadar yoğurt
- 3 ince dilim beyaz ekmek
TEŞEKKÜRLER
AFİYET OLSUN
Download

böbrek hastalarında beslenme