ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ
TIP FAKÜLTESİ NÖROLOJİ AD
NÖROLOJİK MUAYENE ÖĞRENİM REHBERİ
MENTAL DURUM MUAYENESİ*
*Mental Durum Muayenesi öğrenim rehberini sınav sırasında yanınızda bulundurabilirsiniz.
Mental durum bakısı, mental işlevlerin tek tek değerlendirilmesi ile yapılır. Hasta eğer
gözlük ve işitme aygıtı kullanıyorsa bunları takması istenir.
ORYANTASYON (Aşağıdaki sorular sıra ile sorulur, yanıtlar kaydedilir)
1. Yer
Burası neresidir?
Kaçıncı kattayız?
Hangi bölümdeyiz?
Hangi ilçedeyiz/semtteyiz?
Hangi il/kentteyiz?
2. Zaman
Hangi yıldayız?
Hangi aydayız?
Bu gün ayın kaçıdır?
Bugün günlerden nedir?
Hangi mevsimdeyiz?
3. Kişi
Ben kimim?
Bu kişi kimdir?(Odada varsa başka biri gösterilerek)
GENEL GÜNCEL BİLGİ DÜZEYİ
Cumhurbaşkanının adı nedir?
Başbakanın adı nedir?
DİKKAT
Haftanın günlerini baştan sona doğru sayar mısınız?
Haftanın günlerini sondan başa doğru sayar mısınız?
Yılın aylarını baştan sona doğru sayar mısınız?
Yılın aylarını sondan başa doğru sayar mısınız?
100’den geriye doğru 7’şer 7’şer sayar mısınız? (Beş basamak)
DİL
1. Konuşma: Hasta ile konuşurken cümlelerinin gramatik yapısına, cümle uzunluğuna,
içeriğine ve ses volumüne dikkat edilir.
1
2. Anlama : Bu kağıdı alıp ortadan ikiye katlayıp yere bırakır mısınız?
3. İsimlendirme :
Görerek isimlendirme: Bazı nesneler gösterilir ve isimleri sorulur.
Akıldan isimlendirme : Deniz ne renktir? Ayağımıza ne
giyeriz? Sobada ne yakarız?
4. Tekrarlama :
“O gelmiş olsaydı ben de giderdim”, cümlesini tekrar etmesi istenir.
5. Okuma
:
Gözlerinizi kapayın, cümlesi okutulur ve yazıda kendisinden istenileni yapması istenir.
6. Yazma
: Bir kağıda her hangi bir cümle yazması istenir.
BELLEK-Kayıt
Söyleyeceğim dört sözcüğü benim ardımdan tekrar eder misiniz? (Ard arda 3 kez
tekrarlaması istenir ve hasta bu sözcüklerin bir süre sonra yeniden sorulacağı
konusunda bilgilendirilir) Sözcükler; masa, öfke, deniz, armut.
YÜRÜTÜCÜ İŞLEVLER
1. Soyutlama
- Ayağını yorganına göre uzat, ne demektir?
- Ağaç yaşken eğilir, ne demektir?
2. Akıl yürütme
- Bir ormanda dolaşırken kaybolsanız yolunuzu bulmak için ne yaparsınız?
- Yakın bir arkadaşınızın bulunduğu, daha önce hiç görmediğiniz bir kente gittiğinizi
varsayın. Adresini ve telefon numarasını bilmediğiniz bu arkadaşınızı nasıl
bulursunuz?
2
3. Uygunsuz uyaranın inhibisyonu
-
Luria el hareketleri yaptırılır(“Yumruk, kenar, avuç içi” sırasıyla vurması istenir)
Luria çizimleri yaptırılır (Çizim aşağıdadır).
4. Sözel akıcılık
K-A-S testi yapılır.
- Bir dakika içinde “K” ile başlayan sözcükler üretiniz?
- Bir dakika içinde “A” ile başlayan sözcükler üretiniz?
- Bir dakika içinde “S” ile başlayan sözcükler üretiniz?
(Yanıtlar kaydedilmelidir.)
BELLEK-Geri çağırma
- Daha önce size söylediğim sözcükler nelerdi?
Hastanın söyleyemediği sözcükleri, benzerleri arasından seçmesi istenir.
“Masa” için Koltuk, masa, sandalye.
“Öfke” için Neşe, sevinç, öfke.
“Deniz” için Irmak, deniz, bulut.
“Armut” için elma, armut, ayva.
GÖRSEL MEKANSAL İŞLEVLER
1.
Kopyalama
- Hastaya bir küp şekli gösterilir ve bunu kopyalaması istenir.
2. Planlama
Hastaya bir kağıt üzerine çizilmiş çember gösterilir ve bunu bir saatmiş gibi
düşünerek, saatin içine rakamları dizmesi istenir. Rakam dizildikten sonra, akrep
ve yelkovanı, saat 11.10 olacak şekilde yerleştirmesi istenir.
İNCE MOTOR BECERİ
- Ellerini kelebek yapması istenir.
- Saçınızı tarıyormuş gibi yapar mısınız?
- Yanan bir mumu üfleyerek söndürürmüş gibi yapar mısınız?
- Masaya çivi çakıyormuş gibi yapar mısınız?
3
-
TANIMA
Sadece görsel ve dokunsal “tanıma” test edilir.
Görsel tanıma için; odadaki bazı nesneler gösterilerek bunların ismi sorulur.
Dokunsal tanıma için, hastanın, gözleri kapalı iken, daha önce tanıdığı bir nesne
avuç içine konarak bunun ne olduğu sorulur.
Luria çizimleri
GÖZLERİNİZİ KAPAYIN
KRANYAL SİNİRLERİN MUAYENESİ
4
I.KRANYAL SİNİR
Koku muayesi
Rutin pratikte uygulanmaz. Hasta koku ile ilgili bir semptom belirttiğinde yapılır.
Hastanın gözlerini kapatması istenir. Tanınması mümkün, tahriş edici olmayan kokular,
burun deliklerinin biri kapatıldıktan sonra (limon kolanyası, lavanta, kahve, nane,
kimyon gibi) açık olandan koklatılarak hastanın kokuyu tanıması istenir. Bu işlem diğer
burun deliği için de tekrarlanır.
II, III, IV ve V. KRANYAL SİNİRLER
Görme Keskinliği
1. Hastanın eliyle bir gözünü kapatması istenir.
2. 35-40 cm mesafeden yakın eşelini (Jeager kartları) en alt satıra kadar okuması
istenir. Uzak görme Snellen test kartları ile değerlendirilmelidir.
3. İşlem diğer gözde tekrarlanır.
Göz dibi değerlendirmesi
1. Oftalmoskop ele alınıp ışık kaynağı açılır, netlik ayarı “0” noktasına getirilir.
2. Oturur durumdaki hastadan başı hafif öne eğik tam karşıda bir noktaya bakması
istenir.
3. Hastanın bakış doğrultusuna yaklaşık 30 derece açıyla oftalmoskoptan bakarak
hastanın pupil açıklığına doğru yaklaşılır.
4. Bir elle oftalmoskopun netlik ayarı yapılırken diğer elle hastanın başı sabit tutulup,
üst göz kapağı açılır.
5. Tam fundus üzerine ışık düşürülür, optik disk görülüp değerlendirilir.
6. Damarlar takip edilerek retinanın kalan bölümündeki patolojiler ayırt edilir.
7. Aynı işlem karşı göz için tekrarlanır.
Pupil boyutu ve ışık reaksiyonu
1. Her iki pupil boyutunun birbirine eşit olup olmadığı kontrol edilir.
2. Bir göze ışık kaynağı ile ışık düşürülürken aynı tarafta pupilin küçülüp küçülmediği
kontrol edilir.
3. Aynı göze tekrar ışık düşürülerek karşı tarafta pupilin küçülüp küçülmediği kontrol
edilir.
4. Aynı işlemler karşı göze ışık düşürülerek tekrarlanır.
Görme alanı değerlendirmesi (Konfrontasyon testi)
1.
Hasta sandalyeye gözleri hekimin gözleriyle aynı hizaya gelecek şekilde oturtulur.
2.
Hasta eliyle sağ gözünü kapatırken, hekim sol eliyle sol gözünü kapatır.
3.
Hekim sağ eline ucunda tercihen renkli bir bölümü olan, kalemi tutar.
4.
Hastanın sürekli kaleme değil tam karşısında duran hekimin alnına bakması istenir.
5.
Hekim kalemi en dıştan görme alanın merkezine doğru yaklaştırmaya başlar. Hastanın
kalemin renkli kısmını görmeye başladığı anda haber vermesiyle, kendisinin fark ettiği
5
mesafeyi karşılaştırır.
6.
Kalemi yukarıdan, aşağıdan ve içten de aynı şekilde merkeze doğru yaklaştırarak görmeye
başlanan mesafeyi kendisiyle mukayese ederek görme alanı defekti olup olmadığına karar
verir.
7.
Aynı işlemi, bu kez hasta sol eliyle sol gözünü, hekim sağ eliyle sağ gözünü kapatarak
diğer göz için tekrar eder.
Ekstraokuler göz kaslarının değerlendirilmesi
1. Hastanın karşısına geçilerek her iki üst göz kapağının eşit yükseklikte olup
olmadığına bakılır (Ptozis varlığı değerlendirilir).
2. Parmaklarla her iki üst göz kapağı kaldırılır, aynı zamanda hastanın başı sabitlenir.
3. Ele alınan bir obje vertikal, horizontal ve oblik planlarda sağa-sola, yukarı-aşağı ve
çapraz yönlerde hareket ettirilir.
4. Her iki gözün konjuge bir şekilde objeyi takip etmesi ve hareketin sonunda
nistagmus ortaya çıkıp çıkmadığı gözlenir.
5. Son olarak obje burnun ucuna doğru yaklaştırılarak bu kez konverjans (göz
kürelerinin simetrik olarak mediale bakması) değerlendirilir (Akomodasyon refleksi).
V.KRANYAL SİNİR DEĞERLENDİRMESİ
Kornea Refleksi
1. Lateralden, inceltimiş bir pamuk parçası, hastanın görmesine izin vermeden
yaklaştırılarak kornea üzerine değdirilir.
2. Hastanın istemsiz olarak gözünü kırpması izlenir
3. Aynı işlem diğer göze uygulanır
Oftalmik, maksiller ve mandibuler dallarda dokunma duyusunun değerlendirmesi
1. Alında bir noktaya pamuk parçası dokundurulur, hastanın dokunmayı hissedip
hissetmediği sorulur, ne ile dokunulduğunu anlaması istenir.
2. Karşı alın yarısında bir noktaya pamuk parçası dokundurulur, Hastanın hissedip
hissetmediği, ne hissettiği sorulur.
3. Hastanın sağ ve sol alın yarısındaki uyarıları eşit şiddete algılayıp algılamadığı
sorulur.
4. Aynı işlem sağ ve sol maksilla üzerinde tekrarlanır.
5. Aynı işlem sağ ve sol mandibula üzerinde tekrarlanır.
Çiğneme kaslarının değerlendirmesi
1. Hastadan çenesini sıkması istenir, bu esnada masseter kaslarının tonusu
palpasyonla kontrol edilir
2. Hastadan çenesini sıkarak kuvvetli şekilde çiğner gibi yapması istenir, bu sırada
temporal adalelerin kontraksiyonu ve tonusu palpe edilir
6
3. Aksi yönde iki parmakla direnç uygulayarak ağzı hafif açık bir durumdayken
çenesini sağ ve sola hareket ettirmesi istenir. Dirence karşı gösterilen kuvvet
değerlendirilir
Çene Refleksi
1. Çenenin alt kısmında tam orta noktaya başparmak yerleştirilir.
2.Hastadan çenesini gevşek bırakması ağzını hafifçe açık bırakması istenir.
3.Refleks çekici ile baş parmak üzerine hafif bir perküsyon yapılır.
4. Mandibulanın istemsiz olarak yukarı doğru hareketi gözlenir.
.
VII.KRANYAL SİNİR DEĞERLENDİRMESİ
Mimik kaslarının fonksiyonları
1. İnspeksiyonla hastanın her iki taraf alın çizgileri, nazolabial oluk arasında fark olup
olmadığı izlenir.
1.
Hastanın gözlerini sıkıca kapatması istenir. Bu sırada, gözlerini sıkma açısından
sağ ve sol arasında fark olmaması, iki tarafı da yeterli düzeyde sıkabilmesi gerekir.
Ayrıca gözler elle açılmaya çalışılarak kontrol edilir.
3. Hastanın kaşlarını kaldırması istenir. Bu işlemin sağda ve solda simetrik ve yeterli
şekilde yapılıp yapılamadığı gözlenir.
4. Hastanın dişlerini göstermesi istenir. Bu işlem sırasında ağız kenarının yeterince
çekilip çekilmediği, nazolabial olukların uzunluğu ve derinliğinde sağ ve sol taraflar
arasında bir asimetri olup olmadığı gözlenir.
5. Hastanın yanaklarını hava ile şişirmesi istenir. Her iki tarafın eşit şişip şişmediğine
bakılır
6.Hastanın dudaklarını büzerek ıslık çalması istenir. Her iki tarafta perioral kasların
kasılması arasında fark olup olmadığı gözlenir
VIII.KRANYAL SİNİR DEĞERLENDİRMESİ
Kohlear bölüm
İşitmenin yatak başında test edilmesi uygun değildir. Bunun için odyografi kullanılır.
Rinne Testi
1. Diapozon titreştirilerek mastoid çıkıntı üzerine yerleştirilir.
2. Hastaya titreşimi duyup duymadığı sorulur.
3. Titreşim eğer duyuluyorsa bitine kadar beklenir. Hastadan titreşim bittiğinde
haber vermesi istenir.
4. Titreşim hissi bitince diapozon dış kulak yoluna tutulur, hastaya titreşmeye devam
7
eden diapozonun sesini duyup duymadığı sorulur.
5. Sesin dış kulak hava yolundan duyulması bitene kadar beklenir. Hasta sesi duyamaz
duruma gelince hekim dipozonu kendi dış kulak yoluna tutar ve sesi kendisinin duyup
duymadığını kontrol eder
6. Normalde mastoid çıkıntı üzerinde titreşim hissi kesildikten sonra dış kulak yoluna
diapozon tutulduğunda sesin duyulmaya devam etmesi gerekir (Rinne +).
7. Eğer dış kulak yoluna diapozon tutulduğunda ses duyulamıyorsa hava iletiminde o
kulakta bozukluk var demektir (İleti tipi işitme kaybı) (Rinne -).
Weber Testi
1. Diapozon titreştirilerek alında orta hatta kemik çıkıntı üzerine yerleştirilir.
2. Hastanın titreşimi ortada veya iki tarafta eşit ya da bir kulakta hissedip hissetmediği
sorulur.
3. İleti tipinde işitme kaybı varsa titreşim hissi hasta kulağa, sensorinöral işitme kaybı varsa
titreşim hissi sağlam kulağa lateralize olur.
IX ve X. KRANYAL SİNİRLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Yumuşak damak hareketleri
1. Hastanın konuşurken ses çıkarma becerisi, fonasyon, dinlenir.
2. Hastanın ağzı açılarak orofarenks, uvula, yumuşak damak gözlenir duruma getirilir. Sesli
olarak “eee” demesi istenir.
3. “e” sesi çıkarılırken yumuşak damağın her iki tarafta eşit olarak havalandığı, uvulanın orta
hatta kaldığı gözlenir.
Farinks Refleksi
1.Hastaya yapılacak işlem anlatılır.
2.Hastanın ağzı açılarak orofarenks, uvula, yumuşak damak gözlenir duruma getirilir
3.Bir dil basacağı ile orofarenks bir tarafında dokunulur.
4.Hastanın öğürür gibi yüzünü buruşturması ve yumuşak damaktaki refleks kasılma
gözlenir
5.İşlem karşı tarafta tekrarlanır.
Bu uygulama sırasında bazen kusma da olabileceği için, uyanıklık kusuru olan
hastalarda, aspirasyon olasılığı nedeniyle bu reflekse bakılmamalıdır.
XI. KRANYAL SİNİR DEĞERLENDİRMESİ
8
Trapez kası
1.
1. Hastanın omuzlarını yukarı kaldırması istenir
2.
2.İki elle hastanın omuzları aşağı doğru bastırılır.
3.
3.Hastanın gösterdiği direnç değerlendirilir.
Sternokleidomastoid fonksiyonu
1. Hasta başını ve boynunu sağ tarafa çevirirken, hekim aynı taraf çene ve yüz
yarısına yerleştirdiği eliyle bu harekete engel olmaya çalışır. Kas gücü
değerlendirilir.
2. Aynı işlem hastanın başını ve yüzünü sol tarafa çevirmesi istenirken tekrarlanır.
XII. KRANYAL SİNİR DEĞERLENDİRMESİ
Dil ve hareketleri
1. Hastanın ağzını açması istenir.
2. Ağız içinde dilde atrofi, fasikülasyon veya deviasyon olup olmadığı gözlenir.
3. Ağız içinde dili sağa sola hareket ettirmesi istenir.
4. Hastanın dilini dışarı çıkarması ve sağa sola hareket ettirmesi istenir.
5. Dil hareketlerinde kısıtlılık olup olmadığı belirlenir.
MOTOR SİSTEM MUAYENESİ
9
ÜST EKSTREMİTE KAS TONUSU DEĞERLENDİRMESİ
1. Hastanın her iki üst ekstremitesini gevşetmesi sağlanır.
2. Bir el ile önkol distalinden diğer elle hastanın eli tutularak el bileği eklemi etrafında
fleksiyon, ekstansiyon, ulnar ve radial tarafa abduksiyon ve adduksiyon yaptırılır.
3. Pasif harekete karşı gösterilen direnç değerlendirilir.
4. Aynı işlem karşı tarafta tekrarlanır.
5. Kol distali ve önkoldan tutlarak hastanın dirsek eklemine pasif olarak fleksiyon ve
ekstansiyon yaptırılır.
6. Önkolun pasif hareketine karşı gösterilen direnç değerlendirilir.
7. Aynı işlem karşı dirsekte tekrarlanır.
8. Bir el ile omuzdan tutulup, diğer elle kol kaldırılır, ve omuz ekleminde kola rotasyon,
fleksiyon ve ekstansiyon yaptırılır.
9. Kolun pasif hareketine karşı gösterilen direnç değerlendirilir.
10. Aynı işlem karşı omuzda tekrarlanır.
ALT EKSTREMİTE KAS TONUSU DEĞERLENDİRMESİ
1. Hastanın her iki alt ekstremitesini gevşetmesi sağlanır
2. Bir el ile bacak tutulurken, diğer el ile ayak tutularak ayak bileği eklemine fleksiyon,
ekstansiyon, eversiyon ve inversiyon yaptırılır.
3. Ayağın pasif hareketlerine karşı gösterilen direnç değerlendirilir.
4. Aynı işlem karşı tarafta tekrarlanır.
5. Bir elle uyluk tutularak tespit edilirken diğer elle bacaktan kavranarak diz ekleminde
fleksiyon ve ekstansiyon yaptırılır.
6. Bacağın pasif hareketine karşı österilen direnç değerlendirlir.
7. Aynı işlem karşı diz için tekrarlanır.
AKSİYAL TONUSUN DEĞERLENDİRMESİ
1. Hastanın ayakları bitişik şekilde ayakta durması istenir.
2. Hastanın arkasına geçilerek her iki omuz üzerinden tutulur.
3. Bir omuz ileri itilirken diğer omuz geri çekilerek hasta sagittal eksende sağa sola
döndürülür.
4. Gövdenin sağa sola döndürülmeye karşı gösterdiği pasif direnç değerlendirilir.
KAS GÜCÜ DEĞERLENDİRMESİ
10
Burada hasta hekimle işbirliği içerisinde olmalıdır. Kas gücünün değerlendirilmesi genellikle
0–5 arasında yapılır (MRC skalası):
0/5 Tam pleji
1/5 Kasta çok küçük bir hareket
2/5 Yerçekimi ortadan kaldırıldığında ortaya çıkan kas devinimi
3/5 Yerçekimine karşı kas hareketi var, ancak dirence karşı yok
4/5 Dirence kısmen karşı duran kas hareketi
5/5 Tam kas gücü
KAS GRUPLARININ RUTİN MUAYENESİ
Majör kas gruplarının muayenesi; boyun fleksor ve ekstansorlarını, omuz abduktor,
adduktor ve rotatorlarını, dirsek, el bileği ve parmak fleksor ve ekstansorlarını, kalça ve
diz fleksor ve ekstansorlarını, ayağın dorsifleksor ve plantar fleksorlarını içerir.
1.Boyun fleksor kaslarının muayenesi
Hasta hekimin ters yönde uyguladığı manevraya karşı baş ve boynu öne doğru, hekimin
hareketine direnç uygulayacak şekilde iter.
2.Boyun extensor kaslarının muayenesi
Hasta hekimin ters yönde uyguladığı manevraya karşı baş ve boynu arkaya doğru, hekimin
hareketine direnç uygulayacak şekilde iter.
3.Üst ekstremitelerde kas gücü bakısı
1-Hastaya muayene konusunda bilgi verilir. Hastanın belden yukarısı çıplak olmalıdır
(Böylece kas atrofisi, istemsiz hareketler (kas fasikülasyonu vs.), iskelet deformiteleri
gibi patolojiler atlanmamış olur).
2-Eğer mümkünse hasta yüzü doktora dönük şekilde sedyeye oturtulur. Eğer bu olası
değilse, yatar konumdaki hastaya da farklı ekstremite postürleri vererek bu muayenenin
yapılabileceği unutulmamalıdır.
3-Muayeneye proksimal ya da distal kaslardan başlanır. Sonra da bir sıra izlenerek devam
edilir. Burada proksimalden distale doğru muayene anlatılacaktır.
4-Her zaman her iki ekstremitenin de karşılaştırma yapılarak muayene edilmesi esastır.
a.Kol (Omuz) abduksiyonu:
1-Hastanın kollarını iki yana doğru açması istenir.
2-Her iki el üzerinden bastırılarak kollar gövdeye yaklaştırılmaya çalışılır. Hastanın
gösterdiği direnç değerlendirilir.
b.Kol (Omuz) adduksiyonu:
1-Hastanın eli kalçasında iken tutulup bastırılınca kasın sternokostal bölümü görülür ve
kasıldığı hissedilir. Kolu öne doğru 90 derece üzerinde kaldırmak ve dirence karşı
adduksiyon (kolun gövdeye yaklaştırılması) yapmaya çalışmak kasın klavikular kısmını
harekete geçirir.
2-Kol adduksiyonunun bir başka muayene biçimi, hastanın kolu 90 derece üzeri
abdüksiyondayken dirence karşı adduksiyon yapmaya çalışmasıdır.
11
c.Önkol fleksiyonu:
1-Önkol supinasyon durumundayken bir elle koldan tespit edilir.
2-Diğer elle tutulan önkolunu hastanın kendisine doğru çekmesi istenir. Bu harekete karşı
direnç uygulanır ve hastanın dirence karşı koyabilme gücü değerlendirilir.
3- İşlemler karşı önkolda tekrarlanır.
d.Önkol ekstansiyonu:
1-Fleksiyon yapmış önkolun posteriorundan bir elle tutulurken hastadan önkolunu açması
istenir.
2-Dirence karşı koyabilme gücü değerlendirilir.
3-İşlemler karşı önkolda tekrarlanır.
e.El bilek ekstansiyonu:
1-Önkol distali bir elle tespit edilir.
2-Diğer elle aksi yönde direnç uygulanırken, hastadan elini bilekten yukarı kaldırması
istenir. 3-Dirence karşı koyabilme değerlendirilir.
4-İşlemler karşı elde tekrarlanır.
f-El bilek fleksiyonu:
1-Diğer elle aksi yönde direnç uygulanırken, hastadan elini bilekten aşağı kıvırması istenir
ya da kol yatay bir düzlemde ve kolun iç yüzü yukarı bakarken, hasta dirence karşı el
bileğini fleksiyona getirir.
2-Dirence karşı koyabilme değerlendirilir.
3-İşlemler karşı elde tekrarlanır.
g.El parmak fleksiyon ve ekstansiyonu:
1-El metakarpal eklemlerden tutularak tespit edilir.
2-El parmaklarına fleksiyon ve ekstansiyon yaptırılır.
3-Bu hareketlere karşı direnç uygulanır, dirence karşı koyma düzeyi değerlendirilir.
4-Aynı işlemler karşı ekstremitede tekrarlanır.
h.El parmak abduksiyon ve adduksiyonu:
1-Hastanın el parmaklarını açması istenir.
2- Bu işlem sırasında parmaklar kapatılmaya çalışılır.
3-Hastanın gösterebildiği direnç değerlendirilir. Bu şekilde abdüksiyon değerlendirilmiş
olur. 4-Addüksiyonun değerlendirilmesinde hastadan el parmaklarını birleştirmesi istenir.
5-Bu işlem sırasında parmaklar açılmaya çalışılır.
6-Hastanın gösterebildiği direnç değerlendirilir.
7-Aynı işlemler karşı ekstremitede tekrarlanır.
4.Alt ekstremitelerde kas gücü muayenesi:
1-Hastaya muayene konusunda bilgi verilir
2- Hastanın iç çamaşırı dışında belden aşağısının çıplak olması gerekir. Böylece kas
atrofisi, istemsiz hareketler (kas fasikülasyonu vs.) gibi patolojiler atlanmamış olur.
3- Muayene masasına sırt üstü yatması istenir.
a.Uyluk (Kalça) fleksiyonu:
1-Diz ekstansiyon durumundayken, hastadan uyluk ve bacağını havaya kaldırması istenir.
2-Bir elle uyluğa diz üzerinden bastırılarak, uyluk sedyeye doğru yaklaştırılmaya çalışılır.
3-Hastanın bu işleme gösterdiği direnç değerlendirilir.
4- Aynı işlem karşı ekstremitede tekrarlanır.
12
b.Uyluk (kalça) ekstansiyonu:
1-Hastadan dizini sedyeye doğru bastırması istenir.
2-Bir elle diz uyluk altından tutularak uyluk yukarı kaldırılmaya çalışılır.
3-Hastanın bu harekete gösterdiği direnç değerlendirilir.
4-Aynı işlem karşı ekstremitede tekrarlanır.
c.Uyluk (kalça) abduksiyon ve adduksiyonu:
1-Abdüksiyonun muayenesinde, hastadan uyluğunu yana doğru açması istenir.
2-Uyluk dıştan bastırılarak diğer bacağa doğru yaklaştırılmaya çalışılır.
3-Hastanın buna gösterdiği direnç değerlendirilir.
4-İşlem karşı uylukta tekrarlanır.
5-Addüksiyonun muayenesinde, hastadan her iki uyluğu orta hatta birleştirmesi istenir.
6-Diz medialinden bir elle tutularak uyluğun her iki tarafı birbirinden uzaklaştırılmaya
çalışılır.
d.Bacak (Diz) fleksiyonu:
1-Muayene sırt üstü ya da yüzükoyun yatar vaziyette yapılabilir.
2- Hastadan dizini kırarak bacağını kendisine doğru çekmesi istenir.
3- Harekete karşı direnç uygulanır ve hastanın dirence karşı koyabilme gücü
değerlendirilir. 4-İşlem karşı ekstremitede tekrarlanır.
e.Bacak (Diz) ekstansiyonu:
1-Hastadan fleksiyon yapmış bacağını açması istenir.
2-Bu harekete karşı direnç uygulanır ve hastanın dirence karşı koyabilme gücü
değerlendirilir. 3-İşlemler karşı bacakta tekrarlanır.
f.Ayak bileği ekstansiyonu:
1-Bacak bir elle tespit edilir.
2-Diğer elle aksi yönde direnç uygulanırken, hastadan ayak bileğini yukarı ve kendisine
doğru çekmesi (dorsifleksiyona getirmesi) istenir.
3-Bu harekete direnç işlem iki yanlı olarak tekrarlanarak değerlendirilir.
g.Ayak bileği fleksiyonu:
1-Diğer elle aksi yönde direnç uygulanırken, hastadan ayağını bilekten aşağı kıvırması ve
bir pedala basıyormuşçasına hekimin ters yöndeki hareketine direnç uygulaması istenir.
2-Hekimin uyguladığı dirence karşı koyabilmesi iki yanlı olarak değerlendirilir.
h.Ayak parmak fleksiyonu ve ekstansiyonu:
1-Ayak metatars kemiklerden tutularak tespit edilir.
2-Ayak parmaklarına fleksiyon ve ekstansiyon yaptırılır.
3-Bu hareketlere karşı direnç uygulanır ve hastanın karşı koyabilme gücü değerlendirilir.
4-Aynı işlemler karşı ekstremitede tekrarlanır.
DERİN TENDON REFLEKSLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
13
1. BRAKİORADİYAL REFLEKS:
1. Hastaya muayene konusunda bilgi verilir.
2. Hastanın belden yukarısı çıplak bırakılır.
3. Hastanın elinin, ön kol hafifçe pronasyonda olacak şekilde karnının üzerine
gevşekçe konulması sağlanır.
4. Hastanın bileği hekimin diğer eli ile alttan desteklenir.
5. Çekiç tutulan noktanın üzerine radius’a vurulur.
6. Ön kolun fleksiyon ve supinasyonunu gözlenir.
7. Aynı işlem karşı tarafa yapılarak sağ-sol farkı araştırılır.
2. BİSEPS REFLEKSİ:
1. Hastaya muayene konusunda bilgi verilir.
2. Hastanın belden yukarısının çıplak bırakılır.
3. Hastanın dirseği hafifçe fleksiyonda, eli avuç gövdeye bakacak biçimde ön
kolunu gövdeye yaklaştırılır.
4. Çekiç ele alınır.
5. Baş veya işaret parmağı hastanın biseps tendonu üzerine yerleştiririlir.
6. Çekiç parmağa vurulur. Bu vuruşta çekice gelen darbenin biseps
tendonuna
iletilmesine dikkat edilir.
7. Biseps kasının kasılması hissedilir veya gözlemlenir.
8. Aynı işlem karşı tarafa yapılarak sağ-sol farkı araştırılır.
3. TRİSEPS REFLEKSİ:
1. Hastaya muayene konusunda bilgi verilir.
2. Hastanın belden yukarısının çıplak bırakılır.
3. Hastanın dirseği hafifçe fleksiyonda, eli ise gövdeye doğru olacak şekilde
konumlandırılır.
4. Dirsek hafifçe gövdeye doğru yanaştırılır.
5. Çekiç triseps tendonuna vurulur.
6. Triseps kasının kasılması hissedilir ve dirsek ekstansiyonu gözlemlenir.
7. Aynı işlem karşı tarafa yapılarak sağ-sol farkının araştırılır.
4. AŞİL REFLEKSİ
1. Hastaya muayene konusunda bilgi verilir.
2. Hastanın bacakları çıplak bırakılır.
3. Hasta oturuyorsa ayak bileğine dorsifleksiyon uygulanır.
4. Hastanın gevşemesi sağlanır.
5. Çekiç Aşil tendonuna vurulur.
6. Ayağın plantar fleksiyonu hissedilir i ve gözlemlenir.
7. Aynı işlem karşı tarafa yapılarak sağ-sol farkının araştırılır.
14
5. PATELLA REFLEKSİ
1.Hastaya muayene konusunda bilgi verilir.
2. Hastanın bacaklarının çıplak bırakılır.
3 . Hastanın oturması ve dizin aşağıya sarkacak şekilde fleksiyonda olması sağlanır.
4. Çekiç ele alınır.
5. Patella kemiğinin altındaki patellar tendona çekiçle vurulur.
6. Kuadriseps kasının kasılması hissedilir ve diz ekstansiyonu gözlemlenir.
7. Aynı işlem karşı tarafa yapılarak sağ-sol farkının araştırılır.
PATOLOJİK REFLEKS DEĞERENDİRMESİ
1. TABAN DERİSİ REFLEKSİ
1. Hastaya bakı konusunda bilgi verilir.
2. Hasta yatırılır ve ayakları çıplak bırakılır.
3. Bu refleks için anahtar veya refleks çekici kullanılır.
4. Çekicin sapı hastanın ayak tabanına topuktan parmaklara doğru, tabanın dış
yüzeyine yakın olarak, parmaklara yaklaştıkça parmakların altına ve içe
doğru olarak
sürülür.
5. Normal yanıt olarak ayak parmaklarının fleksiyonu gözlemlenir
6. Anormal yanıt olarak ayak parmaklarının ekstansiyonunun gözlemlenir.
2. AŞİL KLONUSU
1. Hastaya muayene konusunda bilgi verilir
2. Hastanın bacaklarının çıplak bırakılır.
3. Hastanın dizine hafif fleksiyon verilir.
4. Bir el ile hastanın ayağı alttan kavranır, diğer el ile dizin altından bacak alttan
desteklenir.
5. Ayağı alttan kavrayan el ile ayağa birkaç kez ani dorsofleksiyon
yaptırılır.
6. Normal şartlarda bir yanıtın alınmaz.
7. Patolojik durumlarda ayakta istem dışı hızlı amplitüdlü dorsal
fleksiyonun
gelişmesi gözlenir.
SEREBELLAR İŞLEVLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
15
1. UZAKLIK AYARI MUAYENESİ
Parmak-Burun Testi:
1. Hastanın, abduksiyon ve ekstansiyonda yana açılmış sağ kolunun işaret
parmağıyla bir yay çizerek, burnunun ucuna dokunması istenir.
2. Bu hareket birkaç kez tekrarlanır.
3. Parmağın buruna yaklaşması sırasında hedeften sapma olup olmadığı
değerlendirilir. Parmağın burun ucuna dokunamayıp hedefi aşması ya da hedefe
varamaması durumunda “dismetri” yorumu yapılır
4. Test sırasında, hastanın eli hedefe yaklaşırken, giderek şiddetlenen ritmik
titreme ortaya çıkarsa, “intansiyonel tremor” yorumu yapılır.
5. Aynı işlem sol el işaret parmağıyla tekrarlanır
Diz-Topuk Testi:
1. Hastadan masaya sırt üstü yatması istenir.
2. Hastadan sağ ayağını havaya kaldırıp, sağ topuğunu sol dizine koyması ve tibianın
ön yüzü boyunca bileğe kadar düzgün bir şekilde götürüp tekrar diz kapağına getirmesi
istenir.
3. Bu hareket birkaç kez tekrarlanır. Topuk ile dizi bulmada güçlük
yaşanması,
topuğun hedefi aşması ya da hedefe varamaması durumunda “dismetri” yorumu yapılır
4. Aynı test, sol topuk için tekrarlanır ve benzer biçimde yorumlanır.
2. ARDIŞIK HAREKETLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
1. Hastadan sağ elini, avuç içi yukarıya bakacak şekilde öne uzatması istenir.
2. Hasta, sol elini sağ avuç içine koyarak hızla ve sırasıyla supinasyon ve
pronasyon hareketleri yapar.
3. Test sırasında hareket eden sol ekstremitenin ardı sıra hareketlerdeki hız ve
becerisi gözlenir. Hareketin ardı sıra yapılamaması ya da beceriksizce veya yavaş
yapılması durumunda “disdiadokokinezi” yorumu yapılır.
4. Aynı test, hasta sol elini avuç içi yukarıya bakacak şekilde uzattıktan
sonra
tekrarlanır ve benzer biçimde değerlendirilir.
3. ATAKSİ DEĞERLENDİRMESİ
1. Hastadan ayağa kalkması istenir.
2. Ayakta durma sırasında dengesizlik olup olmadığı değerlendirilir.
Romberg Testi:
3. Hastadan ayaklarını bitiştirmesi, dik postürde kollarını öne uzatması ve
şekilde durması istenir.
4. Duruş sabitliğinde herhangi bir yöne doğru bozulma olup olmadığı
değerlendirilir.
5. Sonra hastanın gözlerini kapatması istenir.
6. Duruş sabitliğinde herhangi bir yöne doğru bozulma olup olmadığı
16
bu
değerlendirilir. Gözleri kapatmakla dengesizliğin belirgin düzeyde ortaya
çıkması
durumunda Romberg Testinin sonucu pozitif kabul edilir.
7. Hastadan yolda yürüdüğü biçimde serbest olarak yürümesi istenir.
8. Yürüyüşün geniş tabanlı olup olmadığı değerlendirilir.
9. Hastadan düz bir çizgi üzerinde, bir topuğu diğer ayağının parmak uçlarına
değecek biçimde yürümesi istenir.
10. Yürüyüşte beceriksizlik ya da dengesizlik olup olmadığı değerlendirilir.
DUYU MUAYENESİ
17
1. Hastaya yapılacak muayene hakkında bilgi verilir ve hastanın muayeneye uyumu sağlanır.
2. Hastanın giysileri muayeneye uygun biçimde çıkarılmalı.
3. Hastadan subjektif duyusal yakınmalarının varlığı öğrenilir.
4.Önce baş-boyun daha sonra kollar, gövde ve alt ekstremiteler muayene edilir.
5. Ekstremiteler distalden başlayıp proksimale doğru muayene edilmeli.
6. İki vücut yarısı simetrik şekilde karşılaştırılmalı.
7. Duyu bozukluğu bölgesinin sınırları belirlenerek hangi anatomik lokalizasyonla uyumlu
olduğu konusunda fikir yürütülmeli.
8. Duyu muayenesinde yüzeyel duyu, derin duyu ve kortikal duyular ayrı ayrı
değerlendirilmeli.
YÜZEYEL DUYU MUAYENESİ
A. Dokunma duyusu
1. Ucu bükülerek sivritilmiş bir pamuk parçası, Frey fırçası kullanılarak muayene
yapılmalı.
2. Kişinin vücudunun herhangi bir noktasına dokunularak uyarı öğretilir.
3. Uyaranı her duyduğunda söylemesi istenir.
4. Gözleri kapattırılır.
5. Yüz, beden ve ekstremitelere dokunularak duyu kusurunun varlığı değerlendirilir.
B. Ağrı duyusu
1. Ucu sivri bir iğne kullanılır.
2. Kişinin vücudunun herhangi bir noktasına dokunularak uyarı öğretilir.
3.Uyaranı her duyduğunda söylemesi istenir.
4. Gözleri kapattırılır.
5.Yüz, beden ve ekstremitelere dokunularak duyu kusurunun varlığı değerlendirilir.
C. Isı duyusu
1. Sıcak ve soğuk suyla doldurulmuş deney tüpleri kullanılır.
2. Hastaya tüplerin ısı farkı öğretilir.
3. Vücudun değişik yerlerine değidirilen tüplerden hangisinin sıcak, hangisinin soğuk
olduğunu söylemesi istenir.
DERİN DUYU MUAYENESİ
1. Derin duyu muayenesi için verilecek yanıtlar için bilgilendirilir.
2. Hastanın gözleri kapattırılır.
A.Pozisyon ve pasif hareket duyusu
18
1. Ekstremitelerden biri belli bir pozisyona getirilerek hastadan diğer ekstremiteyi de
benzer duruma getirmesi istenir.
2. Muayene edilecek parmak diğerlerinden uzaklaştırılır.
3. Parmak distal eklemine yukarı-aşağı hareketler yaptırılır ve yön sorulur.
4. Hareket ettirilen parmak her iki yandan tutulmalı.
5. Parmaklarda duyu kusuru varsa önkol ve bacak gibi proksimal bölgede benzer muyene
yapılmalı.
B. Vibrasyon duyusu
1. Diyapozon titreştirilir ve sabit kısmı titreşimi öğretmek için sternum üzerine konur.
2. Diyapozon titreştirilir ve sabit kısmı eklem üzerine konur.
3. Titreşim duyumu ve süresi değerlendirilir.
C. Basınç duyusu
1. Tendon üzerine güçlü bası uygulanır.
D.Derin ağrı duyusu
1. Tırnak tabanına basınç uygulanır.
E. Romberg testi
1. Hastadan ayağa kalkması istenir.
2. Ayakta durma sırasında dengesizlik olup olmadığı değerlendirilir.
3. Hastadan ayaklarını bitiştirmesi, dik postürde kollarını öne uzatması ve bu şekilde
durması istenir.
4. Duruş sabitliğinde herhangi bir yöne doğru bozulma olup olmadığı değerlendirilir.
5. Hastanın gözlerini kapatması istenir.
6. Duruş sabitliğinde herhangi bir yöne doğru bozulma olup olmadığı değerlendirilir.
7. Gözleri kapatmakla dengesizliğin belirgin düzeyde ortaya çıkması durumunda Romberg
Testi pozitif kabul edilir.
KORTİKAL DUYU MUAYENESİ
Hastadan gözlerini kapaması istenir.
A.Stereognozi
1. Hastanın eline tanıyabileceği (anahtar, kalem vs) obje verilir ve tanıması istenir.
2. Objeyi tanıyamaması durumu astereognozi olarak tanımlanır.
B. İki nokta ayrımı
1.
Uçları künt bir pergelin iki ucu aynı anda vücuda temas ettirilir.
2. Aynı anda verilen iki uyarıyı tanıyabilmesi değerlendirilir.
C. Grafestezi
19
1.
Hastanın avuç içine yazılan harf veya sayıları tanıması istenir.
2. Tanıyamaması agrafestezi olarak değerlendirilir.
D. Söndürme Fenomeni
1.
Hastanın bir beden yarısına iğne ucu dokundurularak uyarı verilir.
2. Daha sonra diğer beden yarısına benzer uyarı verilir.
3. Bu uyarıları ayrı ayrı algılayabilirliği değerlendirilir.
4. Uyarı her iki beden yarısına eş zamanlı verilir ve her ikisini de algılayıp algılayamadığı
değerlendirilir
E. Barognozi
2. Avuç içine farklı ağırlıklardaki cisimler konulur ve tanıması değerlendirilir.
F. Topognozi
1.
Hastanın vücudunun farklı yerlerine dokunularak uyaranın yeri sorulur.
20
Download

ektedir. - okm.omu.edu.tr