SHZ 506 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri
Veri Toplama Teknikleri:
Odak Grup Görüşmesi
Ayşe KARAGÖZOĞLU
İÇİNDEKİLER
BÖLÜM I - GİRİŞ
- Odak Görüşme nedir
- Odak Görüşme nasıl yapılır
- Odak Görüşmenin Özellikleri
- Avantajları ve Dezavantajları
BÖLÜM II – UYARLAMA
- Araştırma Konusu ve Detayları
- Araştırma Yaklaşımı
- Form Örneği
BÖLÜM III – ÖRNEK BİR ÇALIŞMA
- Konu ve Araştırma Detayları
- Değerlendirme
BÖLÜM IV – KAYNAKÇA
Odak grup görüşmesi nedir?
Odak Grup Görüşmesini, 8-10 ve ya 12 kişiden oluşan bir grupla, önceden belirlenmiş araştırma konusu
çerçevesinde, önceden şekillendirilmiş fakat esnek soruların gruba yöneltilmesi ve grup üyelerinin birbirleriyle
konu üzerinde tartışıp görüş ortaya koymalarını amaçlayan; ortaya konan görüşlerin araştırmacı tarafından
değerlendirilip sonuca varıldığı bir araştırma tekniği olarak değerlendirebiliriz.
Odak Grup Görüşmesi doğal ortamda, kısa zamanda, birçok veriye ucuz ve sağlıklı bir şekilde ulaşmamızı
sağlayan bir araştırma tekniğidir. Bu tekniğin araştırmada amacına ulaşması, büyük ölçüde, teknikle ilgili eğitim
almış araştırmacılar tarafından yürütülmesine bağlıdır .
Odak Grup Görüşmesi Nasıl Yapılır?
1. Araştırmacı, araştıracağı konu ile ilgili kavramsal ve kuramsal çerçeveyi oluşturur ve buna göre planını
yapar.
2. Bu aşamada aşağıdaki sorulara yanıt aranır.

Kimlerle görüşüleceği.

Neden o kişilerin seçildiği.

Seçilen kişilerin ortak özelliklerinin neler olması gerektiği ve niçin?

Görüşmede hangi başlıklar olması gerektiği.

Hangi sorular hangi sırayla sorulması gerektiği ve nedeni.
3. Odak grup görüşmesinin zamanı, yeri, görüşme sırasında not alacak gözlemci belirlenir. Belirlenen yerde
ve zamanda odak grup görüşmesi başlatılır.
4. Görüşme sonrasında; gözlemcinin tuttuğu kısa notlar ve ses kayıtlarının çözümlenmesi(kullanılmışsa)
grubun içinde bulunduğu sosyal ortamın özellikleri de dikkate alınarak yapılır. Daha sonra katılımcıların konu
ile ilgili bazı ilginç cümleleri de alınarak çalışma raporlaştırılır.
Odak Grup Görüşmesinin Özellikleri
1.
İşin İçine İnsanı Katar
2. Katılımcıların olabildiğince homojen olmasına ve birde birbirlerini tanımamalarına
dikkat edilir.
3. Odak grup görüşmeleri bir veri toplama sürecidir
4. Niteliksel verileri kullanılır hale getirir.
5. Odak gruplar odaklaşmış tartışmaya sahiptir.
Odak Grup Görüşmesi Avantajları ve dezavantajları
Dezavantajlar
Çatışma olabilir
Avantajlar
Doğal Ortam
Esneklik
Baskın grup
Veri analizi kolay
Hassas konular tartışılmıyor
Ekonomik
Zamandan tasarruf
BÖLÜM II – UYARLAMA
Araştırma Sorunsalı
Kavramlar
Bağımsız Değişken
Bağımlı Değişken
Araştırma Konusu
Hipotez
Kuram
Evren
Örneklem
: Yetiştirme Yurdundaki uygulamalar, burada kalan ergenlerdeki kaygı
bozukluklarını giderir mi?
: Ergenler, yetiştirme yurdu uygulamaları, kaygı bozuklukları
: Yetiştirme yurdu çeşidi
: Kaygı düzeyi
: Yetiştirme yurdunda kalan ergenlerde kaygı bozuklukları.
: Yetiştirme yurdu çeşidi ile ergenlerin kaygı düzeyi arasında anlamlı bir
ilişki vardır.
: Psikodinamik kuram sosyal kaygı bozukluğunu bağlanma kuramı ile açıklar.
Bağlanma teorisini John Bowlby ve arkadaşları açıklamıştır.
: Araştırmanın evrenini Ankara’da Aile ve Sosyal Bakanlığı’na bağlı Kız
Yetiştirme Yurdunda bulunan 82 ergen oluşturmaktadır.
: Kolayda örnekleme yöntemi kullanılarak katılmaya istekli oldukları
belirlenen 56 ergen araştırmaya dahil edilmiştir. “Kolayda Örneklem” ile
çalışma için ihtiyaç duyulan büyüklükteki örnekleme ulaşıncaya kadar en
kolay ve ulaşılabilir deneklerden veri toplamak amaçlanmaktadır.
Görüşme Form Örneği
Araştırma sorusu: Yetiştirme Yurdundaki uygulamalar, burada kalan
ergenlerdeki kaygı bozukluğunu giderir mi?
Merhabalar, ben Ayşe Karagözoğlu. Biz, Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal
Hizmet ana bilim dalında Lisans üstü eğitimimizi sürdürmekteyiz. Şuan Lisansüstü
derslerimden Nitel Araştırma Teknikleri kapsamında sizlerle Odak Grup Görüşmesi
gerçekleştirmek istiyorum.
Sizlerle yetiştirme yurdunuzdaki uygulamalar ve sizin burada yaşayan kişiler olarak
fikrinizi almak istiyorum.
Görüşme Form Örneği
Bu görüşmede konuyla ilgili görüşlerinizi belirlemek üzere toplam 9 olmak üzere Görüşme
Soruları hazırladım. Ancak Odak Grup Görüşmesi çerçevesinde, bir sorudan diğerine hemen hepinizin
cevabını aldıktan sonra geçebiliyoruz.
Bu süreçte uzun cevaplar karşısında geçireceğiniz bekleme süresinde sıkılabileceğiniz durumlar da
gerçekleşebilir. Sabrınız için şimdiden teşekkür ederiz.
Görüşmede eğer arzu ederseniz kimlik bilgileriniz gizli tutulacak ve açıklamalarınız sadece bu
araştırma kapsamında kullanılacaktır.
Görüşme için izin verirseniz, bu görüşmenin daha rahat bir havada gerçekleşmesi ve
konuşacaklarımızın eksiksiz biçimde araştırmada yer alması için bir ses kayıt cihazıyla kayıt altına
almak istiyorum. Ayrıca görüşme esnasında bir yandan önemli gördüğümüz hususlarla ilgili raportör
arkadaşım not alacak.
Görüşmeye başlamadan önce, konuyla ilgili belirtmek istediğiniz bir düşünce ya da sormak istediğiniz
bir soru var mı?
Bu görüşmenin yaklaşık 1 saat süreceğini tahmin ediyoruz ve izin verirseniz sorularımıza başlamak
istiyorum.
Görüşme Soruları
1.Kendinizi tanıtır mısınız?
2.Yurtta kendinizi rahat ifade edebiliyor musunuz?
3.Yurtta size rahatsızlık veren durumlar nelerdir?
4.Yurttan beklentileriniz nelerdir?
5.Elinizde size verdiğimiz dosyada ki çözüm arayan sorunlara çözüm önerileriniz neler olabilir?
6.Yurttaki rehberlik hizmetlerinin yeterli olduğunu düşünüyor musunuz? Birbirinizin gözlerinize bakarak
soruya cevap verebilir misiniz?
7.Bilgisayar, televizyon başında ne kadar zaman geçiriyorsunuz?
BÖLÜM III – ÖRNEK BİR ÇALIŞMA
Konu ve Araştırma Detayları
Makale Başlığı: Almanya’nın bir yerleşim yerinde yaşayan göçmen Türk kadınlarının kalitatif
Yöntem ile belirlenen sorun alanları
Amaç: Araştırma, Almanya’nın Neuss –Düsseldorf şehrinde yaşayan göçmen Türk kadınlarının
sorunlarının belirlenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Yöntem: Kalitatif yöntem ile gerçekleştirilen araştırmanın örneklemini, Caritas adlı sosyal
yardımlaşma merkezine başvurmuş olan 26 Türk kadını oluşturmuş, veri toplama yöntemi olarak
odak grup görüşmesi kullanılmıştır. Odak grup görüşmeleri 8-10 kişi arasında değişen 3 ayrı kadın
grubuna uygulanmıştır. Uygulamada her bir kadın grubu için, toplam üçer oturum gerçekleştirilmiş
olup her oturumdaki görüşme süresi 90 ile 120 dakika arasında değişmiştir. Oturumlarda
sosyodemografik özellikleri, göç hikâyesi, genel sağlık -hastalık kavramlarına yönelik inançları
tanımlayan ve araştırmacı tarafından geliştirilmiş soru kılavuzu kullanılmıştır. Odak grup
görüşmelerinde kayıt cihazı ve gözlemci bulundurulmuş olup verilerin yazılı dökümü, kodlama ve
içerik analizi araştırıcı tarafından gerçekleştirilmiştir.
Bulgular
Araştırmaya katılan kadınların tanıtıcı özellikleri incelendiğinde; kadınların %
46,2’sinin 20 ile 24 yaşları arasında olup %73,1’ininise evli olduğu görülmektedir.
Çalışmada kadınların yarısının ilkokul mezunu olduğu gözlenirken % 34,7’sinin de 10 ile
19 yıl arası Almanya’da yaşadığı görülmektedir. Kadınların %53,8’i Almanca lisan bilgisini
kendilerini ifade edebilme açısından yetersiz değerlendirmektedir. Araştırmaya katılan
kadınların büyük çoğunluğu (% 80.8) Almanya’ya gelmeden önce kendilerini daha sağlıklı
bulduklarını ifade ederken kadınların % 60.8’i mevcut sağlık sorunlarının nedeni olarak ise
yabancı bir ülke de bulunma ve günlük yaşam olaylarının etkilerinin mevcut yakınmalarına
neden olduğunu belirtmişlerdir.
Bulgular
Çalışmada, yalnızlık duygusal ve sosyal yalnızlık grupları altında incelenmiştir.
Duygusal yalnızlık, kendini duygusal olarak anlatma ve anlama gereksinimine yönelik
ifadeler ile tanımlanırken sosyal yalnızlık ise günlük yaşamı sürdürme konusundaki somut
yardım gereksinimi olarak tanımlanmıştır.
Aşağıdaki ilk iki bulgu duygusal yalnızlığa ilişkin sözel ifadeleri içerirken diğer iki
bulgu da sosyal yalnızlığa ilişkin ifadeleri içermektedir.
Çevre lazım, ama iyi çevre. Dedikodusu, art niyeti olmayan, iyi insanlar lazım. Zor
burada, kimsesizlik. İnsanın en çok gurbette ihtiyacı var dosta, dert ortağına...”(Üye 1: 32
yaş, ilkokul mezunu, evli, 14 yıl önce göç etmiş)“
Konuşacak dertleşecek adam bulamıyorum. Hoş; dertleşsen de çözüm yok aslında,
ama yalnız da olmuyor ki. İnsan iki güzel sohbet etmek istiyor, burada böyle muhabbet
edecek insan daha bulamadım ben...”(Üye 6: 37yaş, üniversite mezunu, işsiz, evli, çocuklu
yok , 2yıl önce göç etmiş).
Değerlendirme
• Sorunlar bedensel, ruhsal ve sosyal sorunlar olarak gruplandırılmıştır.
• Bedensel sorunlar baş ve eklem ağrıları, gastrit şikâyetler, yorgunluk
ve çarpıntıdan oluşmaktadır.
• Duygusal sorunlar yalnızlık, öfke ve depresif duygulanım, sosyal
alandaki sorunlarsa bağımlılık, eğlence faaliyetlerinde değişim, sosyal
izolasyon ve etkisiz toplumsal baş etmedir.
• Gerçekleştirilen grup danışmanlığının sorun alanlarında önemli
farklılıklar meydana getirdiği tespit edilmiştir.
BÖLÜM IV – KAYNAKÇA
Budak, Ç. (2006). Odak grup görüşmesi. Ankara: Ankara
üniversitesi eğitim bilimleri enstitüsü.
Çokluk, Ö., Yılmaz, K., ve Oğuz, E. (2011). Nitel bir görüşme
yöntemi:Odak görüşmesi. Kuramsal eğitimbilim, 4(1), 95-107.
Öz, F., & Akdeniz, E. (2011). Almanya'da yaşayan göçmen türk
kadınlarının odak grup görüşmesi ile belirlenen sorunlarına
yönelik bir grup danışmanlığı çalışması. Yeni symposıum
dergisi, 49(4), 217-224.
Download

Ayşe KARAGÖZOĞLU - Odak Grup Görüşmesi