60
fot. M. Strużyk
Diagnostyka stanu
odżywienia drzew
Marcin Oleszczak
Ekopoln S.A.
Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe, jakie wykazują poszczególne gatunki roślin, jest uwa­
runkowane genetycznie. Zapotrzebowanie to może zmieniać się w zależności m.in. od wieku roślin,
odmiany i przebiegu warunków atmosferycznych. Ponadto w pewnym stopniu modyfikuje je także
podkładka.
Wymagania
i potrzeby nawozowe
Wymagania pokarmowe danego gatunku określa się jako ilości składników mineralnych
pobranych przez rośliny w okresie wegetacji,
potrzebnych do wytworzenia przez nie określonej biomasy, koniecznej do wyprodukowania
optymalnego plonu (określonej ilości i jakości).
Jednoznaczne sprecyzowanie potrzeb pokarmowych upraw trwałych, szczególnie drzew owocowych, nastręcza jednak pewnych trudności.
Wprawdzie obecność składników pokarmowych
w ich tkankach jest łatwa do określenia, to nie
jesteśmy w stanie stwierdzić, w którym roku
składnik został pobrany, czy pochodzi on z tego
sezonu, czy z poprzednich.
Z wymaganiami pokarmowymi wprost korespondują potrzeby nawozowe. Potrzeby nawozowe definiuje się jako ilości składników mineralnych, jakie należy dostarczyć roślinom w okresie
wegetacji, aby zapewnić im optymalny wzrost
i rozwój warunkujący wytworzenie optymalnego, co do ilości i jakości, plonu. Potrzeby nawozowe są więc wypadkową wymagań pokarmowych
miesięcznik praktycznego sadownictwa
Warto pamiętać,
że stosując
nieprzemyślane
nawożenie
dolistne czy
doglebowe,
możemy
przenawozić
rośliny jednym
lub kilkoma
składnikami
pokarmowymi.
W takiej sytuacji
doprowadzamy
do zakłócenia
jednego lub
więcej procesów
fizjologicznych.
danego gatunku oraz właściwości gleby i przebiegu warunków atmosferycznych w danym
sezonie.
Młode drzewa niebędące jeszcze w pełni owocowania mają znacznie większe wymagania co do
azotu niż drzewa w pełni owocowania. Przeciwna
sytuacja dotyczy potasu i wapnia. Młodsze drzewa
potrzebują mniej tych składników niż starsze, już
owocujące.
Celem nawożenia jest, w określonych warunkach
glebowo-klimatycznych, zaspokojenie potrzeb
pokarmowych danej uprawy. Wielkość dawek
poszczególnych składników pokarmowych musi
być zatem wypadkową wyżej opisanych potrzeb
pokarmowych (zależnych m.in. od gatunku,
odmiany, podkładki, wieku drzew) oraz potencjalnych zawartości składników pokarmowych
w glebie. Planując nawożenie drzew, należy także uwzględnić określone warunki ograniczające
możliwości pobierania składników pokarmowych
z gleby. Aby w pełni stosować te zasady, trzeba
przeanalizować wiele informacji uzyskiwanych
z obserwacji sadu. W tym celu konieczne jest
5/2012
61
wykonywanie analiz gleby, a także materiału
roślinnego (liście, pąki, kwiaty, owoce) oraz bieżąca, wizualna ocena stanu odżywienia drzew
w sadzie. Dopiero uwzględnienie ich wyników
gwarantuje efektywne, racjonalne i ekonomiczne
podejście do nawożenia, zapewniającego zaspokojenie potrzeb pokarmowych, a także zachowanie odpowiedniej relacji pomiędzy wzrostem
wegetatywnym drzew a plonowaniem (odpowiednio wysokie plony dobrej jakości).
Optymalne odżywienie
Stosując nawożenie doglebowe czy dolistne, zaspakajamy określone potrzeby pokarmowe roślin
na różnym poziomie. Najlepiej, gdy osiągamy
stan odżywienia optymalnego, w którym procesy
fizjologiczne roślin zachodzą na najwyższym poziomie (co prawda mówi się, że niektóre gatunki
roślin uprawnych powinny wchodzić w określone
fazy rozwojowe na głodzie, np. azotowym).
Nawożąc rośliny,
powinniśmy
także mieć na
uwadze koszty
tego zabiegu,
a więc planować
nawożenie
zgodnie z potrzebami pokarmowymi gatunków
czy też odmian
oraz uwzględnić
wpływ naszych
działań na
środowisko
naturalne.
l Głęboki niedobór składnika pokarmowego to stan odżywienia
zakłócający w sposób drastyczny procesy biochemiczne. Wywołuje
widoczne i mierzalne reakcje fizjologiczne rośliny.
l Niedobór utajony określa stan odżywienia rośliny, w którym jej tkanki
i organy są niedostatecznie zaopatrzone w jeden lub wiele składników
pokarmowych. Niedobór ma silny wpływ na wzrost i plonowanie
roślin, ale nie daje widocznych symptomów zewnętrznych.
l Optymalne odżywienie oznacza stan rośliny, w którym procesy
biochemiczne zachodzą na optymalnym poziomie.
l Odżywienie luksusowe to stan rośliny, w którym mamy przekroczenie
zawartości krytycznych składników pokarmowych. Efektem tego
stanu może być zahamowanie wzrostu lub pogorszenie jakości plonu.
l Nadmiar toksyczny to stan odżywienia, który powoduje depresję
wzrostu i plonowania roślin. (za Grzebiszem 2008)
Składniki pokarmowe są zaangażowane
w procesy metaboliczne zachodzące w roślinach
(o czym pisałem już w „MPS SAD”, począwszy
od nr 1/2011). Brak jednego lub kilku składników
pokarmowych prowadzi wprost do zakłócenia
określonych szlaków metabolicznych, w które
te składniki są zaangażowane. W takich właśnie
przypadkach powstają w roślinach określone
symptomy wskazujące na brak tych pierwiastków.
Wszystko to jest w miarę proste, gdy niedobór
dotyczy tylko jednego składnika pokarmowego.
Objawy występujące na roślinach są tutaj praktycznie jednoznaczne. Gorzej jest, gdy dotyczą
one 2 lub 3 składników pokarmowych. W takiej
sytuacji obraz objawów niedoborów zaciera się
i trudniej jest bezspornie zdefiniować, które konkretnie składniki są odpowiedzialne za wystąpienie obserwowanych objawów.
5/2012
Stosując
wizualną metodę
oceny stopnia
odżywienia
roślin, warto
mieć na uwadze,
że podobne
objawy mogą
powodować
również niektóre
choroby,
szczególnie
wirusowe.
Metoda wizualna
Podczas oceny stopnia odżywienia drzew przy
użyciu metody wizualnej, powinniśmy poszukiwać wspomnianych już objawów niedoborów,
a także obserwować: siłę wzrostu drzew (szczególnie długość i grubość pędów jednorocznych,
moment zakończenia ich wzrostu), kwitnienie, zawiązywanie owoców i plonowanie (w kontekście
ilości i jakości plonu). Ponadto oceniając jakość
plonu, warto określić, czy i w jakim nasileniu
występują na owocach objawy chorób fizjologicznych (przed, w czasie i po przechowywaniu).
Obserwacje objawów chorób fizjologicznych powinny być więc prowadzone zarówno w sadzie,
jak i w obiekcie przechowalniczym, najlepiej
w okresie przygotowywania owoców do sprzedaży.
Przyglądając się pędom w sadzie, powinniśmy
szczególną uwagę zwracać na wszelkiego typu
chlorozy (zmiany zabarwienia) i nekrozy (zamierające tkanki). Ich umiejscowienie na blaszce
liściowej – brzeg liścia, przy nerwie głównym,
podpowiada nam, jakiego pierwiastka są to niedobory. Wiek liścia, na którym powstają objawy
niedoborów, także wiele mówi o brakującym
pierwiastku.
Na starszych liściach obserwujemy zwykle objawy
niedoborów pierwiastków wykazujących dużą ruchliwość w roślinie (zdolność reutylizacji) – azot,
potas, magnez. Na wierzchołkach pędów – na
najmłodszych liściach możemy z kolei obserwować objawy braku głównie mikroelementów, np.
Fe, Zn, B, Cu.
Opisy objawów niedoborów poszczególnych
składników pokarmowych zamieszczono
w „MPS SAD” nr 7/2010 i 7/2011 oraz zostały opublikowane m.in. przez firmę Ekoplon
w „Atlasie niedoborów składników pokarmowych w sadach i jagodnikach” rozdawanym bezpłatnie na szkoleniach organizowanych przez
tę firmę.
Metoda wizualna przy zachowaniu ww. zasad
jest przydatna do oceny stanu odżywienia drzew
składnikami mineralnymi. Wymaga jednak, podobnie jak lustracje pod kątem występowania
szkodników czy chorób, wiedzy, doświadczenia
oraz czasu i systematyczności w prowadzeniu
obserwacji. Wadą tej metody jest to, że zauważamy ewidentne objawy niedoborów niejako post
factum. Czyli reagujemy korektą nawożenia
już po silnym rozchwianiu metabolizmu roślin, które niewątpliwie przynosi straty w ilości
i jakości plonu.
miesięcznik praktycznego sadownictwa
Download

pobierz artykuł (.pdf - 1,2 MB) - Ekolist