sadownictwo
Wapń – kiedy i czym?
Marcin Oleszczak
Ekoplon SA
Wapń występuje w skorupie ziemskiej w ogromnych ilościach. Pierwotne źródło wapnia
w glebach stanowią minerały zawarte w skałach, z których powstawały dane gleby. Na zawartość
wapnia w glebach – poza składem skały macierzystej – ogromny wpływ miał kierunek procesu
glebotwórczego oraz klimat, w jakim powstawała dana gleba. Wapń w podłożu występuje
w formach mniej lub bardziej rozpuszczalnych, a co za tym idzie, w formach mniej lub bardziej
dostępnych dla roślin.
W uprawach drzew owocowych objawy niedoboru tego składnika na częściach wegetatywnych rośliny pojawiają się stosunkowo rzadko – przy
niedoborze wapnia liście wierzchołkowe są jasnozielone, występują na nich
plamki o barwie żółtobrązowej, brzegi
liści są często postrzępione (fot.).
Jabłka o małej zawartości wapnia są
drobne oraz podatne na pękanie, korkowacenie i oparzenia słoneczne. Przy
niedoborze tego pierwiastka owoce krócej i gorzej się przechowują z uwagi na
zwiększoną wrażliwość na: gorzką plamistość podskórną, szklistość miąższu,
rozpad wewnętrzny, rozpad chłodniczy,
oparzelinę powierzchniową czy zbrązowienie przygniezdne, ponadto owoce
są nietrwałe i gorzej znoszą obrót handlowy (brak wapnia w owocach może
powodować 20 chorób fizjologicznych).
Gruszki o niewielkiej zawartości
wapnia są podatne na: skorkowacenie
miąższu, oparzeliznę starczą, rozpady
miąższu oraz lucernowatość (drobne
zielone plamki na skórce dojrzałych
owoców). Gruszki ubogie w wapń gorzej i krócej się przechowują, przedwcześnie dojrzewają, są mało trwałe
w obrocie handlowym.
W przypadku braku tego składnika
u czereśni i innych pestkowych: owoce
82
mają tendencję do pękania, są mało
trwałe w obrocie handlowym, często
„sokują” po zbiorze.
Formy wapnia
Wapń w nawozach dolistnych może
występować w kilku formach. Najbardziej powszechne w nawozach „prostych” są chlorek i azotan wapnia.
Mniej popularne są chelaty syntetyczne wapnia, polifosforany i zdobywające ostatnio uznanie kompleksy wapnia
z aminokwasami. Pobieranie wapnia
przez liście i owoce z chlorku i azotanu
wapnia, przy założeniu, że nanosimy
na roślinę identyczną ilość tego pierwiastka, jest bardzo podobne. Jednak
zawartość wapnia w chlorkach w stosunku do saletry jest większa, stąd
w kilogramie zastosowanego chlorku jest znacznie więcej tego składnika. Stosując sole lub nawozy „firmowe”
oparte na chlorkach i saletrze, trzeba
kierować się zasadą: małe zawiązki –
niższe dawki, większe i starsze zawiązki – wyższe dawki. Przy zastosowaniu
technicznego chlorku wapnia warto
pamiętać, że chlorek może mieć różny
stopień uwodnienia, z czego powinny wynikać stosowane dawki konkretnego chlorku na hektar. W przypadku
chlorków należy także pamiętać, że istnieje ryzyko wystąpienia w nich zanieczyszczeń w postaci tlenku lub wodorotlenku wapnia, które mogą okazać
się fitotoksyczne dla liści i owoców.
Stosując chlorki w drugiej połowie lata, warto mieć na uwadze, że w czasie
bezdeszczowej pogody gromadzą się
one na liściach w formie osadu i niespłukane przez deszcz przy kolejnym
zabiegu ich kumulacja może doprowadzić do fitotoksyczności. Przy użyciu
nawozów na bazie saletry wapniowej
niekiedy możemy zaobserwować gorsze wybarwienie jabłek oraz uszkodzenia przetchlinek, szczególnie w okresach gwałtownego wzrostu owoców.
Na rynku można spotkać także
nawozy na bazie chelatów syntetycznych wapnia. W świetle niektórych
publikacji dotyczących chelatów i ich
stosowania w dokarmianiu dolistnym,
z efektywnością tych konkretnych rozwiązań można polemizować.
W ostatnim czasie na rynku pojawiły
się bardzo obiecujące propozycje oparte na kompleksach aminokwasowych
wapnia. Rozwiązania te funkcjonują
już od wielu lat na rynku nawozów,
szczególnie w USA, Nowej Zelandii
i Włoszech. Kompleksy aminokwasowe są odpowiedzią na wady i zalety
HASŁO OGRODNICZE 5/2012
KONCENTRATY
AMINOKWASOWE
W SADOWNICTWIE
TECAMIN
TECNOKEL MAX TECNOKEL
AMINO B 2–4 l/ha AMINO ZN
1–2 l/ha
Rozmyte plamy chlorotyczne na blaszce liściowej spowodowane niedoborem wapnia
1–3 l/ha
fot. Ekoplon
HASŁO OGRODNICZE 5/2012
w wakuoli umożliwia regulację potencjału osmotycznego komórki. Zapobiega tym samym odwodnieniu tkanek roślin. Jest ona także składnikiem
białek zwanych fitochelatynami – biorą
one udział w usuwaniu z roślin metali
ciężkich. Badania naukowe dowodzą,
że użycie chelatów z glicyną zwiększa
całkowitą masę liści, łodygi i korzeni.
Kompleksy wapnia i innych metali
z aminokwasami, szczególnie glicyny
z wapniem i innymi metalami, wydają
się być bardzo ciekawym rozwiązaniem w dokarmianiu dolistnym roślin,
z uwagi na to, że aminokwasy zastosowane w nawożeniu dolistnym mogą
włączać się bezpośrednio w metabolizm rośliny. Zastosowanie aminokwasów poprawia kondycję roślin, podnosi
odporność na stresy abiotyczne, pobudza rośliny do wzrostu i rozwoju,
a zawartość aminokwasów wpływa na
szybkie i efektywne pobieranie jonów
przez opryskiwane liście i owoce. Wynika to z dużo szybszego pobierania
połączeń aminokwasowych mikroelementów czy makroelementów przez liście i owoce oraz z większej mobilności
tego połączenia w roślinie.
dokarmianie Dolistne
u J
a b ł o n i e. Jabłonie, a co za
tym idzie, jabłka wydają się być
Rewelacyjne, szybko
przyswajalne wapno
kompleksowane
aminokwasami!
TECNOKEL
AMINO CA
3–4 l/ha
reklama
nawozów obecnych na ww. rynkach,
które zawierają składniki pokarmowe
w postaci soli lub chelatów. Rozwiązania na bazie kompleksu aminokwasowego wapnia można podzielić na dwie
grupy. W pierwszej z nich mamy jako
substancję czynną kompleks poliaminokwasowy wapnia (w skład nawozu
wchodzi wiele różnych aminokwasów).
Kompleks poliaminokwasowy pochodzi z hydrolizy białka roślinnego (soja)
lub białka zwierzęcego. W nawozach
tych zwykle mamy nadmiar aminokwasów w stosunku do wapnia. W drugiej
grupie nawozów występuje kompleks
wybranych aminokwasów z wapniem.
Aminokwasem kompleksującym wapń
w tych nawozach jest zwykle glicyna.
Konstrukcja nawozów dotycząca składu i wyboru konkretnego aminokwasu
jest w tym przypadku bardzo dokładnie przemyślana i nieprzypadkowa.
W nawozach z drugiej grupy z jednym
atomem wapnia połączone są dwie
cząsteczki glicyny. Wybór glicyny jako
czynnika kompleksującego jest celowy.
Glicyna ma bowiem kilka właściwości
predysponujących ją do stosowania
właśnie w takich rozwiązaniach.
Glicyna wraz z proliną i innymi związkami jest substancją kompatybilną –
zakumulowana w cytoplazmie chroni
struktury komórkowe przed skutkami
odwodnienia. Ponadto zakumulowana
a W czasie wzrostu owoców
szczególnie polecamy nawozy wapniowe
kompleksowane aminokwasami.
a Stosowanie Tecnokel Amino Ca
pozwala na wprowadzenie pełnej dawki
wapnia już przy zastosowaniu połowy
zabiegów dokarmiania.
a Wapń z nawozu Tecnokel Amino Ca
jest pobierany w 50 procentach
już w ciągu 2 godzin, czyli do 20 razy
szybciej niż z saletry wapniowej.
a Tecnokel Amino Ca jest bardzo
skuteczny w walce z pękaniem owoców
czereśni i wiśni.
PROFESJONALNE
DORADZTWO
SPECJALISTÓW Z DANII:
ANALIZY, TESTY,
CERTYFIKATY
A
NOW A!
T
R
E
OF
Nowoczesny
silikonowy
nanozwilżacz
– zwiększa skuteczność
wszystkich zabiegów
ochrony i nawożenia
Ceny konkurencyjne!
www.agroconsult.pl
ul. Sienkiewicza 10, 05-140 Serock
ZAMÓWIENIA: tel.: 695-507-006,
22 224-08-02, fax: 22 353-97-87
INFORMACJE O PRODUKTACH:
83
tel.: 603-861-123, 695-992-251
sadownictwo
najwrażliwsze na niedobory wapnia. W zależności od uprawianej odmiany, przebiegu pogody w czasie
trwania sezonu wegetacyjnego oraz
długości planowanego okresu przechowywania jabłek i wieku drzew, należy wykonać od 3 do 7 lub 8 opryskiwań nawozami wapniowymi. Owoce
odmian o genetycznie niskiej zawartości wapnia (np. ‘Šampion’, ‘Jonagold’, ‘Ligol’, ‘Mutsu’, ‘Braeburn’, ’Fuji’) wymagają zwykle większej liczby
zabiegów. Podobnie drzewa uprawiane na podkładce ‘M.26’ mającej genetyczną skłonność do niskiej kumulacji
wapnia w drzewach. Większą liczbę
opryskiwań tym pierwiastkiem przeprowadza się także w przypadku słabego plonowania drzew, przy wysokiej
temperaturze powietrza panującej latem i małych opadach deszczu latem
oraz w razie planowanego długiego
przechowywania owoców. Wapń, który trafia na liście, praktycznie nie jest
transportowany z opryskiwanych liści
do owoców. Powinniśmy zatem dbać
o to, by ciecz robocza zawierająca nawozy wapniowe pokryła jak największą
powierzchnię owoców w całej koronie
drzewa (zwłaszcza w wierzchołkowej
jej części, z uwagi na to, że znajdujące
się tam jabłka zawierają szczególnie
mało wapnia). Dotarciu tego składnika
do wszystkich owoców sprzyjają luźne
korony oraz dostosowana do wielkości
(wysokości i szerokości) koron drzew
ilość cieczy roboczej. Przy wysokiej
temperaturze powietrza (przekraczającej 25°C) oraz niskiej wilgotności, pobieranie wapnia przez owoce jest silnie
ograniczone z powodu szybkiego odparowywania wody i szybkiego krystalizowania soli wapnia na opryskiwanej
powierzchni. Opryskiwania wapniem
i innymi nawozami dolistnymi najlepiej
wykonywać pod wieczór lub wieczorem, gdy temperatura powietrza wynosi 10–15°C, przy braku podmuchów
wiatru. Dokarmianie dolistne wapniem
84
„klasycznie” rozpoczyna się w fazie
„orzecha włoskiego” jabłoni – czyli około połowy czerwca. Opisane wcześniej
nawozy oparte na kompleksach aminokwasowych wapnia można stosować
wcześniej. W zaleceniach producentów
tych nawozów jest możliwość stosowania ich już w fazie zielonego pąka i dalej od opadania płatków kwiatowych.
Czy to jest potrzebne? Analizując rolę
wapnia w metabolizmie drzew i mając
na uwadze, że w drzewach jest zakumulowane 10–20% tego pierwiastka
(z poprzedniego sezonu) potrzebnego roślinom oraz realne ograniczenia
w jego pobieraniu przez drzewa, wydaje się to uzasadnione. Wapń wpływa
na kiełkowanie pyłku – stąd konieczna
jest jego aplikacja w okresie zielonego
pąka; wapń pełni funkcję strukturalną
– w okresie po kwitnieniu zaczynają
dzielić się komórki i w związku z tym
powstaje zapotrzebowanie roślin na
wapń, a także bor. Ilość wapnia w owocach jest proporcjonalna do ilości wykonywanych zabiegów dokarmiania
dolistnego tym składnikiem. Pamiętajmy, że jabłka dobrze odżywione wapniem mają z reguły większą jędrność
w czasie przechowywania i jednocześnie wydzielają stanowczo mniej etylenu – wolniej dojrzewają, wolniej żółkną,
wykazują tendencję do większej zawartości kwasów w miąższu. Wszystkie te
elementy mogą potencjalnie wpływać
nie tylko na długość okresu przechowywania owoców, ale także na pozytywną ocenę i wybór „tych właśnie jabłek” przez konsumentów.
u G r u s z e. W przypadku grusz w sezonie wegetacyjnym powinniśmy wykonać 3–5 opryskiwań drzew nawozami wapniowymi. Pierwszy zabieg
wykonujemy w 6. tygodniu po kwitnieniu, a kolejne w odstępach 10–14-dniowych. Opryskiwanie związkami wapnia
jest szczególnie konieczne w warunkach opisanych powyżej dla jabłoni.
Specjalnej uwagi wymagają ‘Lukasów-
ka’ i ‘Komisówka’, odmiany wrażliwe na
niedobory wapnia, natomiast mniejsze
zapotrzebowanie na wapń wykazuje
‘Konferencja’. Podobnie jak w jabłoniach, nawozy na bazie kompleksów
aminokwasowych wapnia możemy
stosować wcześnie, w okresie pojawiania się pąków kwiatowych oraz w czasie opadania płatków kwiatowych.
u D r z e w a p e s t k o w e. W przypadku pestkowych, szczególnie wiśni
i czereśni, niedobory wapnia objawiają
się pękaniem owoców. Zjawisko to występuje najczęściej podczas długotrwałych opadów deszczu w okresie około
2–3 tygodni przed zbiorami owoców.
Woda do owoców może dostawać się
poprzez szypułkę lub skórkę. Rutynowe opryskiwanie wiśni i czereśni w terminie 3, 2 i 1 tygodnia przed zbiorami
ogranicza zjawisko pękania owoców.
Zabiegi te można wykonywać także
przed spodziewanymi opadami deszczu, począwszy od 4–3 tygodnia przed
zbiorami. Podobnie jak w przypadku
ziarnkowych, również u pestkowych zabiegi kompleksami aminokwasowymi
wapnia można wykonywać wcześniej,
to znaczy w fazie ukazywania się pąków
kwiatowych, w pełni kwitnienia oraz po
opadnięciu płatków kwiatowych.
W przypadku moreli i brzoskwiń zabieg należy wykonywać na 4, 3 i 2 tygodnie przed zbiorami owoców. Opryskiwania wapniem zwiększają trwałość
owoców oraz ograniczają korkowacenie ich miąższu.
Dokarmianie dolistne wapniem
stało się tradycją sadowniczą. Praktycznie każdy sadownik wykonuje
obecnie mniej lub więcej opryskiwań
drzew nawozami wapniowymi. Ważne
jest jednak świadome stosowanie nawozów wapniowych, szczególnie co
do ilości wykonywanych zabiegów, jak
i ich terminów. Konieczność wykonywania tych zabiegów wynika również
z ograniczeń w pobieraniu wapnia
przez system korzeniowy drzew.
HASŁO OGRODNICZE 5/2012
Download

Wapń – kiedy i czym? - Ekolist