Czytajmy
dzieciom bajki i
nie tylko…
"Książki sprawiają, że opisywane w nich historie i wyrażone opinie
stają się twoimi i po skończonej lekturze nie jesteś już tym samym
człowiekiem, jakim byłeś, kiedy ją zaczynałeś.
Bardzo inteligentni ludzie napisali niektóre z tych stron i jeśli
potrafisz czytać z pokorą, cierpliwością i chęcią uczenia się, nigdy się
nie zawiedziesz.
Nawet to, czego się nie rozumie, utkwi ci w jakimś zakamarku głowy i
czeka, żeby kiedyś w przyszłości nabrać sensu i zmienić się w rzeczy
piękne i pożyteczne."
Arturo Pérez-Reverte
Spis treści:
1.
2.
3.
4.
Jaki jest wpływ czytania bajek na psychikę dziecka?
Mass media a książka.
Kryteria wyboru książek do głośnego czytania.
Warto pamiętać…
1
1.
Jaki jest wpływ czytania bajek na psychikę dziecka?
Czytanie to aktywność, która powinna być jednym z elementów
wychowania. Czy czytając dziecku bajki lub w ogóle jakiekolwiek
książki w dzieciństwie, możemy spodziewać się, że potem w wieku
szkolnym dziecko będzie „z automatu” zainteresowane czytaniem?
Okazuje się, że jeżeli dziecko rozwija się w przeświadczeniu, że
książki są obecne w życiu rodziny, jeżeli widzi na co dzień, że rodzice
czytają, a książki są czymś wpisanym w codzienność, to staną się one
stałym, naturalnym elementem jego świata…Każde dziecko można
wychować na miłośnika książki pod warunkiem, że jest to jeszcze
małe dziecko i ma koło siebie osoby, które je kochają...U dzieci w
wieku szkolnym może to być już nieco trudniejsze, jeśli nie ma
nawyku kontaktu z literaturą.
Czytanie przynosi dobre efekty w przyszłości, na przykład w
przygotowaniu dziecka do szkoły, chociażby w sferze zdolności
językowych. Dostrzega się pewne różnice pomiędzy dziećmi
mającymi stały kontakt z książką, a tymi, którym nie czytano i same
nie sięgają do lektur. Okazuje się, że już w pierwszej klasie lepiej
radzą sobie te dzieci, którym rodzice dużo czytają i z którymi dużo
rozmawiają…Czytanie – lub jego brak – często „słychać” w języku
dziecka, ono też wpływa na wrażliwość, zdolność reagowania na
świat, innych ludzi...Warto traktować czytanie jak element
naturalnego i wszechstronnego kształtowania osobowości dziecka.
Dlatego tak ważne jest, aby już we wczesnym dzieciństwie zadbać o
rozwój intelektualny i emocjonalny dziecka, do którego przyczyniają
się również książki…
2
Możemy wymienić szereg zalet czytania dzieciom – oto niektóre
z nich…
 Oddziaływanie na osobowość.
 Poznawanie świata i poszerzanie kręgu doświadczeń.
 Zdobywanie wiedzy ogólnej i rozbudowywanie słownictwa.
 Uczenie myślenia, pomaganie w zrozumieniu ludzi, świata i
siebie.
Czytając stymulujemy rozwój umysłowy, gdyż dzięki czytaniu
w mózgu dziecka powstają miliony połączeń neuronowych, które
wpływają na jego inteligencję.
 Kształtowanie systemu wartości i postaw moralnospołecznych oraz estetycznych.
Lektura uczy wartości moralnych, wpływa na zmianę
negatywnych postaw na pozytywne. Czytanie bajek to również czas
na wspólne rozmowy i dyskusje na temat przeczytanych przygód
czy bohaterów. Bajki, szczególnie te z morałem, umożliwiają
przekazanie dzieciom w sposób bezpieczny i zrozumiały norm,
wartości i ideałów obowiązujących w danym kręgu kulturowym.
Czytanie książek z opowiadaniami z różnych stron świata pozwala
ukazać maluchom różnorodność na świecie, uczy tolerancji i
wrażliwości na to, co odmienne.
 Zapewnianie atrakcyjnego sposób na spędzanie wolnego
czasu.
Czytanie książek to świetny sposób na spędzanie wspólnego
czasu wraz z dzieckiem. Zamiast posadzenia dziecka przed
telewizorem czy komputerem, trzeba wykazać odrobinę więcej
wysiłku i cierpliwości podczas czytania lektur. Mimo zapracowania
rodzic może czytać dziecku choć 10-15 minut dziennie. A jeśli będzie
3
się zmieniał w tym z mężem czy żoną, to zajmie mu to niewiele czasu,
a osiągnie efekty. Najważniejsza jest częstotliwość, a nie długość
jednorazowego czytania...Najlepiej robić to regularnie. Codzienne
głośne czytanie warto zacząć jak najwcześniej i nie odchodzić od tego
nawet gdy dziecko samo już dobrze czyta…Czytajmy nastolatkom wspólne czytanie w rodzinie zbliża emocjonalnie, otwiera drogę do
trudnych rozmów, chroni przed wieloma problemami wieku
dorastania.

Kształtowanie rozwoju emocjonalnego.
Dziecko zdobywa umiejętność samooceny, uczy się odróżniać
prawdę od kłamstwa, wyzbywa się egoizmu, uwrażliwia się na
cierpienia innych, kształtuje własne poczucie humoru. Dziecko ma
szansę rozwijać inteligencję emocjonalną poprzez identyfikowanie i
nazywanie cech postaci albo wczuwanie się w ich położenie.
Opowiadania pozwalają kształtować moralność dziecka, które
ocenia, czy dany czyn był zły, czy dobry. Czytanie buduje zdolności
przeżywania: dostrzegania, nazywania i odczuwania emocji w
sposób bezpieczny. Czytanie to czynność niespieszna – pozostawia
pole i przestrzeń, by dziecko uczyło się procesu analizowania i
rozumienia spraw.

Stymulowanie rozwoju motorycznego.
Dziecko może rysować sceny opisane w książce, przez co
stymuluje rozwój zdolności manualnych, może przedstawiać
bohaterów i ich przygody przy użyciu różnych materiałów
plastycznych: gliny, plasteliny, papieru itp…
4
 Rozbudzanie zainteresowań, rozwijanie wyobraźni i pamięci,
pobudzanie do kreatywności.
Dziecko tworzy rzeczywistości poprzez słowa i różne pomysły
działań - samo kreuje swoje zabawy na podstawie tego, co czyta.
Podczas czytania zmuszamy nasz mózg do pracy, jaką jest
wyobrażanie sobie sytuacji w której aktualnie znalazł się bohater.
Dzięki czytaniu książek granice naszej wyobraźni zostają znacznie
poszerzone…
 Rozwijanie komunikacji, wzbogacanie słownika, nauka
poprawności gramatycznej i stylistycznej wypowiedzi.

Uczenie myślenia i doskonalenie koncentracji uwagi.
Czytanie wpływa pozytywnie na rozwój koncentracji uwagi,
gdyż konieczne jest skupienie się przez dłuższy czas na treści
czytanego tekstu. Obraz telewizyjny, pełen ruchu, ciągłych zmian i
intensywnych kolorów, wyzwala uwagę mimowolną, natomiast
książka wymaga koncentracji nie na formie, a sensie słów. Poprzez
czytanie ćwiczy się zatem skupianie uwagi w sposób celowy.

Budowanie więzi między dorosłym a dzieckiem.
Czytanie książek stanowi okazję do bliskości między rodzicem a
dzieckiem. Jest to nie tylko bliskość fizyczna poprzez przytulenie się,
ale także bliskość psychiczna – niewerbalny komunikat, że dziecko
jest ważne, kochane, akceptowane i że mamie i tacie zależy na jego
poczuciu bezpieczeństwa. Małe dzieci są przeważnie czytelnikami
biernymi – słuchają książek, które czytają im rodzice. Dla nich więc
kontakt z książką oznacza możliwość bliskiego kontaktu z osobą
znaczącą, np. mamą, tatą, babcią, dziadkiem, starszym rodzeństwem.
Przełożenie jest proste: kocham mamę/tatę – kocham książkę (skoro
5
mama/tata mi czyta). Gdy czytamy dziecku trzymając je w ramionach,
przytulając się do niego i głosem wzbudzając zainteresowanie
budujemy w ten sposób trwałe skojarzenie czytania z poczuciem
bezpieczeństwa, przyjemności i więzi.
 Modelowanie u najmłodszych nawyku czytania i zdobywania
informacji.
2.
Mass media a książka.
Dlaczego bajki oglądane w telewizji czy na komputerze nie
mogą zastąpić bajek czytanych?
Tylko czytanie umożliwia „wejście” w historię i głębokie
przeżywanie. Oglądając bajkę dziecko jest odbiorcą gotowego
zestawu skojarzeń, estetycznych wyobrażeń. Może na nie reagować,
ale nie ma szansy ich współtworzyć. Czytanie to coś, co dzieje się w
relacji: kiedy oglądamy wspólnie z dzieckiem bajkę w telewizji, to
jesteśmy bierni. Skupiamy uwagę na obrazach, nie na
przeżyciach… Natomiast czytanie to coś, co się dzieje w
porozumieniu, dziecko ma takie poczucie, że rodzic czytając jest
blisko, poświęca mu uwagę. Jest też przewodnikiem, który przeżywa
to samo, co dziecko – po swojemu, jako dorosły – ale tak buduje się
poczucie bliskości i wzajemności. Czytając, dorosły bardziej się
angażuje: zmienia ton głosu, komunikuje się z dzieckiem
niewerbalnie, gdyż czyta całym ciałem. Niektórzy rodzice ubarwiają
tekst mową ciała, gestykulacją. Czytanie, to proces twórczy – rozwija
wyobraźnię, dotyka fantazji i uczuć. Obraz telewizyjny nie ma takiej
mocy. W przypadku czytania bajek dziecko ma szansę uruchomić
kreatywność i wyobrazić sobie to, co czyta mu rodzic. W głowie
dziecka powstają różnorodne obrazy – mrocznego lasu, rycerza,
6
księżniczki, czarownicy... Nawet wtedy, gdy czytana książka jest
ilustrowana, dziecko ma szansę modyfikować obrazy i na ich bazie
tworzyć własne wyobrażenia. W ten sposób kształtuje się i rozwija
kreatywność oraz twórcze myślenie. Programy w telewizji w „postaci
gotowej” są zwykle mało inspirujące, by zachęcić dziecko do
aktywności własnej....
3.
Kryteria wyboru książek do głośnego czytania.
Skoro wiemy, że przy pomocy książek wpływamy na język i
wiedzę, postrzeganie świata, rozwój zainteresowań, postawy i system
wartości, to niezwykle istotne okazuje się to, CO czytamy naszym
dzieciom… Warto zadać sobie pytanie, czy książka, którą
prezentujemy dzieciom spełnia kryteria wyboru dobrych książek do
czytania?
W wyborze lektury do czytania istotne wydaje się uwzględnienie
kilku kryteriów - oto ich lista…Ważne jest, by lektura dla dziecka
była:
 ciekawa dla niego
 sensowna - o czymś ważnym dla dziecka
 rozwijająca ważną cechę bądź umiejętność np. wrażliwość,
poczucie humoru
 napisana lub tłumaczona poprawną i ładną polszczyzną
 dostosowana do wieku i wrażliwości, nie wzbudzająca lęków i
niepokoju
Zastanawiajmy się czy teksty wybierane dla dzieci są literacko
wartościowe...Starajmy się zwracać uwagę na czystość języka, formę i
przekaz dostosowany do wieku dziecka. Warto sięgać po to, co
polecają autorytety w zależności od wieku małego czytelnika.
7
Czytajmy dzieciom to, na czym my byliśmy wychowywani, aby
pokazać dziecku naszą historię życia… Już sam fakt, że tę samą bajkę
czytała moja babcia mojej mamie, jest narracją, przekazem
rodzinnym, który warto pielęgnować.
 ucząca myślenia oraz radzenia sobie z trudnymi uczuciami i
sytuacjami
 niosąca pozytywny przekaz moralny, promująca wzorce
właściwych postaw i zachowań, niosąca przesłanie szacunku wobec
dziecka, innych ludzi, zwierząt, przyrody, kraju, dobrych tradycji,
uznanych norm społecznych, sprawiedliwego prawa
Dzieci potrzebują jasnego przekazu moralnego, co jest dobre, a
co złe. Jeśli lektura pozostawia tu wątpliwości, zawsze warto z nimi
rozmawiać o właściwych postawach i wyborach - takich, które nie
ranią innych i służą dobru ogólnemu.
 rozwijająca wrażliwość estetyczną
 kształtująca postawę optymizmu i wiary w siebie oraz
pozytywne nastawienie do świata
 unikająca stereotypów związanych z płcią, rasą, narodowością,
kulturą, nawet jeśli podane są w „niewinnej” lub humorystycznej
formie
 unikająca antywzorców np. przykładów, że zachowania naganne
wiodą do sukcesu
4.
Warto pamiętać...
 Nawyk czytania i miłość do książek musi powstać w
dzieciństwie, dlatego starajmy się, by czytanie dziecku stało się
codzienną, podstawową aktywnością, bez której nie da się
funkcjonować.
8
 Czytanie to doskonałe zajęcie dla rodziców, którzy mają mało
czasu dla swych dzieci i nie zawsze wiedzą jak go wypełnić.
 Nie potrzeba tytułów naukowych ani drogiego sprzętu, by czytać
dzieciom. Ważnym wydarzeniem rodzinnym mogą stać się targi
książki.
 Nie trzeba dobrej dykcji, by być najlepszym nauczycielem
czytania dla swego dziecka.
 Starajmy zapoznawać się z książką przed przeczytaniem jej
dziecku.
 Ważne, by nie przymuszać dzieci do czytania, bo można tym
spowodować trwały uraz. Czas spędzony z książką powinien kojarzyć
się z przyjemnością, szczęśliwą chwilą... Szkolna nauka czytania
bywa dla dzieci stresem, bo czytają publicznie, często pokonując
wstyd. Jeśli wcześniej uda się wytworzyć w dziecku dobre, pogodne
skojarzenia, czytanie nie będzie dla niego wysiłkiem, tylko radością.
Polecana lektura: „Bajki terapeutyczne” Maria Molicka
Przygotowała
Martyna Ozych
pedagog specjalny w SSPI STO nr 100 w Warszawie
9
Download

Czytajmy dzieciom bajki i nie tylko…