Copyright © ‹stanbul 2011
TDD; May›s 2011, 81: 72-75
Derleme / Compilation
H. Egemen Güldafl1
Ayfle Diljin Keçeci1
Endodontik tedavide
kullan›lan kök kanal patlar›n›n
sitotoksik özellikleri – Bölüm I
Cytotoxic properties of endodontic root canal sealers - part I
ÖZET
G‹R‹fi
Kök kanal tedavisinde kullan›lan materyaller do¤rudan periapikal dokularla iliflki
halindedir. Endodontik materyallerin kullan›m›na ba¤l› olarak periapikal dokularda veya böbrekler ve karaci¤er gibi organlarda lokal veya sistemik toksisite reaksiyonlar›
geliflebilmektedir. Bu nedenle kök kanal tedavisinde kullan›lacak
materyallerin tercihinde biyouyumluluk önemli bir parametredir.
Endodontik materyallerin toksisitelerinin de¤erlendirilmesinde sitotoksisite, genotoksisite, karsinojenite ve mutajenite gibi spesifik
toksisite testleri kullan›labildi¤i gibi kullan›m testleri ve implantasyon çal›flmalar› da yap›labilmektedir. ‹rrigasyon solüsyonlar›,
kanal içi medikamentler ve kök kanal pat› kullan›m›n›n kök kanal›
içinde s›n›rl› kalmas› gerekti¤i düflünülse de yanl›fll›kla kök ucundan taflabilir, periapikal dokulara temas edebilir. Bu nedenle biyouyumlu olmalar› istenir.
Bu derlemenin ilk bölümünde biyouyumlulu¤un endodontik aç›dan önemi ve sitotoksisitenin belirlenmesinde endodontide kullan›lan test yöntemleri anlat›lacakt›r.
Endodontik tedavinin ana hedefi, kök kanal sisteminin uygun bir flekilde kemomekanik temizlenmesi ve flekillendirilmesini takiben bofllu¤un
inert, boyutsal olarak stabil ve biyouyumlu bir materyalle s›k› s›k›ya doldurulmas›d›r (7).
Anahtar kelimeler
B‹YOUYUMLULUK VE ENDODONT‹K AÇIDAN ÖNEM‹
Endodonti, kanal patlar›, stotoksisite.
SUMMARY
Materials used in root canal treatment are
in a direct relation with periapical tissue.
Local or systemic reactions may develop
in periapical tissues or organs such as kidneys and liver due to
use of endodontic materials. Therefore, biocompatibility is an important parameter in the selection of materials to be used in root
canal treatment.
Toxicity of endodontic materials can be evaluated by specific toxicity tests, such as cytotoxicity, genotoxicity, carcinogenicity
and mutagenicity tests. In addition, usage tests and implantation
studies are also accepted. Irrigation solutions, intracanal medicaments and root canal sealers should be used within the root canal. However, they may inadvertently contact the periapical tissues due to extrusion through the apex. Thus, they have to be biocompatible.
In the first part of this article, test methods related to cytotoxicity
and the role of biocompatibility in endodontics will be reviewed.
Key words
Endodontic, canal sealers, cytotoxic.
1- Süleyman Demirel Üniversitesi, Difl Hekimli¤i Fakültesi, Endodonti AD.
Kök kanal tedavisinde dolgu materyali olarak s›kl›kla gutta perka kullan›l›r. Ancak, bu materyallerin tek bafl›na kullan›ld›¤›nda kanal duvarlar›na
yetersiz adezyonu, kök kanal sistemindeki adaptasyonunun iyi olmamas›,
kök kanal duvarlar› ile gutta perka aras› ve konlar aras› boflluklardan s›z›nt›lar›n olabilece¤i nedeniyle kök kanal dolgu patlar›yla birlikte kullan›m›
önerilmifltir (11, 31, 34). Bu materyallerin özellikle biyolojik olmak üzere,
fiziksel, kimyasal ve klinik kullan›m avantajlar› gibi bir tak›m özelliklere sahip olmas› beklenmektedir (55).
Bu makalenin ilk bölümünde amaç endodontik materyallerin biyouyumlulu¤unun belirlenmesinde önemli bir yer tutan sitotoksik özelliklerin de¤erlendirilmesinde kullan›lan test yöntemlerini incelemektir.
Biyomateryal; insan vücudunun içinde veya üzerinde biyolojik sistemler
ile etkileflim göstermeyi amaçlayan canl› olmayan herhangi bir malzeme olarak ifade edilir. Dental materyaller a¤›z bofllu¤una yerlefltirilen biyomateryaller s›n›f›ndad›r (44).
Biyouyumluluk; bir materyalin uyguland›ktan sonra uygun konak iliflkisi gerçeklefltirebilme yetene¤i olarak tan›mlan›r. Biyouyumlu bir materyal tamamen inert olmayabilir, bu nedenle konak cevab›n›n uygunlu¤u materyalin biyouyumlulu¤unu belirler. Biyouyumlulu¤un belirlenmesinde birtak›m
deneylerin yap›lmas› gerekmektedir (44).
‹deal kök kanal pat›n›n, periapikal dokular taraf›ndan iyi tolare edilebilen, apikal dokular› tahrifl etmeyen ve tamir ifllemini engellemeyen, hatta iyileflmeyi uyar›c› özelliklere sahip olmas› gerekti¤i bildirilmifltir (11, 23).
Kimyasal maddelerin DNA üzerinde direkt etki göstermesi genotoksisite
olarak adland›r›l›r.
Mutajenite DNA’n›n baz çiftlerinin s›ralanmas›ndaki de¤iflimi (mutasyon) tan›mlar (54). DNA molekülündeki kal›tsal de¤iflme gen mutasyonuna
neden olur. Genetik kodda herhangi bir nedenle olan de¤iflme DNA replikasyonu s›ras›nda di¤er moleküllere de geçecektir (61).
Karsinojenite, DNA’daki de¤iflikliklerin bir hücrenin uygun olmayan flekildeki büyümesine ve bölünmesine yol açmas› anlam›na gelir (54). Karsinojenite mutasyonlar sonucu oluflur (54). Bir maddenin karsinojenik potan-
Endodontik tedavide kullan›lan kök kanal patlar›n›n sitotoksik özellikleri – Bölüm I
siyeli, mutajenik kapasitesi ile yak›ndan ilgilidir (61). Karsinojenite ve mutajenite oluflmas› için etken maddenin element sal›m›
yapmas› gerekmektedir (54). Ayr›ca a盤a
ç›kan elementin mutajenik olabilmesi için
onun mutlaka hücrenin DNA’s›na ulaflmas›,
o bölgede çözünmesi ve DNA’n›n primer bir
lezyona sebep olmas› gerekmektedir (54).
Endodontik materyallerin antibakteriyel
özellikleriyle birlikte biyouyumlu olabilmesi büyük kazanç yarat›r. Ancak kuvvetli antimikrobiyal etkiye sahip endodontik materyallerin tedavi s›ras›nda ve sonras›nda
fliddetli yan etkilere neden oldu¤u ve ayn›
zamanda sitotoksik ve mutajenik etki gösterme e¤iliminde oldu¤u bilinmektedir (18,
35).
fiekil 1.
Apoptozis
(Programl›
hücre ölümü).
B‹YOUYUMLULU⁄UN DE⁄ERLEND‹RMEDE KULLANILAN YÖNTEMLER
Endodontik materyallerin biyouyumlulu¤u genotoksisite, mutajenite, karsinojenite, sitotoksisite, histouyumluluk ve mikrobiyal etkiler aç›s›ndan de¤erlendirilebilmektedir. Bir materyalin biyouyumlulu¤u tek
bir test ile belirlenemez. Bu amaçla bir seri
in vitro ve in vivo teste ihtiyaç duyulmaktad›r (4). ISO standartlar›na göre biyouyumluluk testlerinin 3 aflamada yap›lmas› önerilmifltir (26);
1. Bafllangݍ testleri (Sitotoksisite, mutajenite testleri).
2. ‹kincil testler (Duyarl›l›k testleri, implantasyon testleri, mukozal irritasyon
testleri).
3. Kullan›m testleri.
Genotoksisite Testleri in vitro (prekaryotik Ames veya Umu testi, ökaryotik DNA
sentezi inhibisyon testi - DIT) ve in vivo
yöntemlerle (alkalin filtre elusyon testiAFE) yap›l›r (18).
Mikroplara Karfl› Doku Reaksiyonu Testi patojenler üzerindeki antimikrobiyal etkileri agar difüzyon ve agar dilüsyon gibi yöntemlerle inceler (40).
‹mplantasyon Testleri endodontik materyallerin histolojik cevab›n›n çeflitli dokulara do¤rudan enjeksiyon veya implantasyon yoluyla inceleyen testlerdir. (36, 50).
Kullan›m Testleri ilgili dokuya direkt uygulamalarla in vivo ve in vitro ortamda yap›lan testlerdir (Pulpa dentin testi, oral mu-
fiekil 2.
MTT analizi
aflamalar›.
koza testi, periapikal doku testi), (46, 60).
Klinik Testler yeni materyallerin dayan›kl›l›¤›n›, biyouyumlulu¤unu ve olas› yan
etkilerini incelemek amac›yla yap›lan tan›
testleridir. Bunlardan baz›lar› alerji testleri
(14), intraoral voltaj ölçümü (27), pulpa
duyarl›l›¤›n›n ölçülmesi (13), intraoral alafl›m analizi (59), tükrük ve biyopsilerde metal analizidir (59).
Hücre kültürü testleri materyallerden sal›nan ürünlerin insan veya hayvanlardan al›nan dokulara ait daimi veya primer hücre
dizileri üzerindeki etkilerini inceler (38,
44).
S‹TOTOKS‹K ÖZELL‹KLER‹N‹N
BEL‹RLENMES‹
Oral kavitede uygulanan tüm dental materyallerin farkl› yollarla insan vücudunda
kana ve çeflitli organlara yay›lmas› ve belli
konsantrasyonlara ulaflmas› sonucu ortaya
ç›kan etkilere toksisite denilmektedir. Tüm
ilâçlar, tar›msal ve zirai amaçl› maddeler, temizlik maddeleri, baz› kozmetikler vs. kul-
lan›ma sunulmadan önce toksisite testlerinden geçirilirler (51, 57). Toksisite testleri,
test süresinin uzunlu¤una göre akut toksisite testleri, subakut toksisite testleri ve kronik toksisite testleri fleklinde s›n›fland›r›lmaktad›r.
Materyallerin uyguland›¤› doku ve çevresinde oluflan etkilere lokal toksisite denir.
Bunlar özel toksisite testleriyle incelenir (Sitotoksisite, Genotoksisite, Mutajenite ve
Karsinojenite testleri). Hücresel düzeyde
oluflturdu¤u etkilere ise sitotoksisite denilmektedir. Sitotoksisite hücrenin nekrozu,
apoptozisi veya hücre metabolizmas›nda
proenflamatuar medyatörlerin sal›nmas›
fleklinde ortaya ç›kmaktad›r.
Hücre kültürü, dental materyallerin sitotoksisitelerini belirlemek için, test materyalinin (örn; dental materyaller) özel etki
ve lokal irritasyonlar›n› inceleyen yöntemdir (48). Bu ifllem için insan ve hayvanlar›n
primer veya kal›c› hücrelerinden elde edilen hücre kültürleri kullan›lmaktad›r (15).
Primer hücrelerin kar›fl›k ve yaflam sürelerinin az olmas›ndan dolay› özellikleri daha
73
Güldafl & Keçeci
iyi bilinen daimi hücre kültürlerinin sonuçlar› in vivo koflullar› daha iyi taklit etmektedir (15, 44).
Hücrelere sitotoksik bilefliklerin uygulanmas› hücrelerin ölümüyle sonuçlanabilmektedir. Hücrelerin membran bütünlü¤ünün bozuldu¤u, hücre lizisi sonucu h›zl›
hücre ölümlerinin görüldü¤ü nekroz tablosu geliflebilir. Hücreler aktif büyüme ve bölünmelerini durdurabilir (hücre canl›l›¤›nda
bir düflüfl) veya hücreler bir genetik program olan kontrollü hücre ölümünü (apoptozis) gerçeklefltirebilirler. Hücre nekrozu
karakteristik olarak hücrenin h›zla fliflmesi
sonucu membran bütünlü¤ünün bozulmas›, metabolizman›n durmas› ve içeriklerinin
ortama sal›nmas› fleklinde gerçekleflmektedir (fiekil 1).
HÜCRE KÜLTÜRÜ TESTLER‹
Hücre kültürü testleri materyallerden sal›nan ürünlerin hücre sistemleri üzerindeki
etkilerinin çal›fl›lmas›na olanak sa¤lamaktad›r (38). Endodontik materyallerin sitotoksisitesinin de¤erlendirilmesinde hücre kültürü çal›flmalar› 30 y›l› aflk›n bir süredir kullan›lmaktad›r (29). Bu deneylerde HeLa,
3T3, L929 gibi daimi hücre dizileri veya
bafll›ca oral fibroblastlar›n kullan›ld›¤› primer/diploid insan hücreleri kullan›lmaktad›r (3, 29, 38, 44).
ISO (Uluslararas› Standartlar Birili¤i)
standartlar›na göre madde 10993-5: “Sitotoksisite Testleri – In Vitro Metotlar” bafll›¤›n› incelemektedir. Bu standart medikal materyallerin özütlerinin karfl›t biyolojik etkilerinin de¤erlendirilmesi için gelifltirilmifl test
metotlar›n›n sahip olmas› gereken nitelikleri belirtmektedir. Bu testlerin uygulanabilmesi için, laboratuar teknisyenleri genellikle fare ya da insan gibi memeli hücrelerinden in vitro kültür oluflturur. Kültür edilmifl
memeli hücreleri bölünerek ço¤al›rlar ve çeflitli materyallerin sitotoksik de¤erlerinin incelenebilesi için daha genifl, çeflitli say›da alt
kültürlere ayr›labilirler (25).
Hücredeki sitotoksik etkileri ›fl›k mikroskobunda veya elektron mikroskopla inceleyen bu çal›flmalarda ele al›nan parametreler; büyüme inhibisyonu, test populasyonunun % 50’sinde istenilen etkiyi yaratan
dozun belirlenmesi (ED50), membran bütünlü¤ü, DNA, RNA, protein sentezi ve hücredeki morfolojik de¤iflikliklerdir (3, 6, 7,
48, 29).
74
Membran bütünlü¤ünün saptanmas›
hücre canl›l›¤›n›n ve sitotoksik etkilerin de¤erlendirilmesinde kullan›lan en yayg›n
yöntemlerden biridir. Sitotoksik etkileri
olan bileflikler hücre bütünlü¤üne zarar vermektedirler. Örne¤in tripan mavisi ya da
propidyum iyodit ancak hücre zar› zarar
görmüflse, hücre içine s›z›p hücre içi elemanlar› boyayabilir (42).
Membran
bütünlü¤ünün saptanmas›nda alternatif olarak normalde hücre içindeki elemanlar›n
hücre d›fl›nda görüntülenmesi yöntemi de
kullan›labilmektedir. Bu amaçla biomarker
olarak en çok kullan›lan moleküllerden biri
laktat dehidrogenaz (LDH)’d›r (10, 33).
MTT [3-(4,5-DIMETILTRIAZOL-2-Il)2,5- DIFENILTETRAZOLIUM BROMID]
YÖNTEM‹
Sar› renkli bir tetrazolium tuzu olan
MTT, hücrelerce aktif olarak absorbe edilen
bir maddedir. Endoplazmik retikulum enzimleriyle NADH (nikotinamid adenin dinükleotid hidro iyonu) ve NADP (nikotinamid adenin dinükleotid fosfat hidro iyonu)
taraf›ndan ve mitokondrilerin süksinat dehidrogenaz enzimiyle indirgenerek mor
renkli, suda çözünmeyen formazan kristallerine dönüflür. Bu renk de¤iflikli¤i spektrofotometrik olarak incelenir. Hücrelerin
MTT indirgeme özelli¤i hücre canl›l›¤›n›n
ölçütü olarak al›n›r ve MTT analizi sonucunda elde edilen renk yo¤unlu¤u canl›
hücre say›s› ile korelasyon gösterir (1, 2,
32), (fiekil 2).
MTS [3-(4, 5-DIMETHYL THIAZOL- 2YL)-5-(3-CARBOXYMETHOXY PHENLY)2-(4-SULFOPHENYL)-2H-TETRAZOLIUM,
INNER SALT] YÖNTEM‹
maktad›r. Hücre canl›l›¤›n›n görüntülenmesi için çeflitli boyalar kullan›larak redüksiyon potansiyelinin belirlenmesi yöntemine
ek olarak araflt›rmac›lar taraf›ndan ATP kullan›m›n›n de¤erlendirilmesi yöntemi gelifltirilmifltir (42). ATP bazl› analizler luciferase
reaksiyonu için ATP’ nin s›n›rlay›c› ay›raç
oldu¤u biyoluminesans deneylerini içermektedir (12).
WST-1 ANAL‹Z‹
Hücre proliferasyonunu ve sitotoksisitenin belirlenmesi esas›na dayanan güvenilir
bir yöntemdir. Yap›fl›k veya süspansiyon halindeki hücreler bir mikro levhada kültür
edilirler daha sonra WST-1 ile inkübe edilirler ve spektrofotometre ile görüntülenirler.
Bu analiz hücresel dehidrogenez sonucu tetrazolium tuzu WST-1’in redüksiyonla formazana dönüflmesi ve spektrofotometre ile
görüntülenmesi esas›na dayanmaktad›r.
Hücre say›s›yla direkt iliflkili olarak formazan›n görüntülenmesi 420 - 480 nm dalga
boyunda gerçekleflmektedir (20).
SULFORHODAMINE B (SRB) ANAL‹Z‹
Sulforhodamine B analizi hücresel
proteinlerin SRB ile boyan›p toplam biyokütlenin hesaplanmas› esas›na dayan›r.
Hücreler y›kan›r, fikse edilir ve daha sonra Sulforhodamine B (Acid Red 52) ile boyan›r. Hücrelere kat›lan boya daha sonra
serbest kal›r. Test materyalinin sitotoksisitesine ba¤l› hücre say›s›ndaki artma veya
azalma (toplam biyokütle) hücre kültüründe hücrelere hapsolmufl boya oran›ndaki de¤iflikli¤iyle do¤ru orant›l›d›r (21).
KLONOJEN‹K ANAL‹Z
Hücrelerin canl›l›¤›n› (yaflayabilirli¤ini)
belirlemek için kullan›lan MTS testi 37
°C’de yaflayan hücrelerin mitokondriyal aktiviteleri sonucu tetrazolium tuzunun (suda
çözünebilir formazon ürünü) renkli bir yap›ya dönüfltürülmesi temeline dayan›r (9).
Dehidrogenaz enzimlerinin üretti¤i formazon miktar› kültürdeki canl› hücre say›s›yla
direkt orant›l›d›r ve 490 nm dalga boyunda
spektrofotometrede görüntülenebilmektedir (28).
Klonojenik analiz spesifik ajanlar›n, hücrelerin hayatta kalmas› ve proliferasyonuna
etkisinin incelendi¤i bir mikrobiyoloji tekni¤idir. Kanser araflt›rma laboratuarlar›nda
ilaçlar›n veya radyasyonun kanser hücrelerine etkisinin belirlenmesi amac›yla s›kl›kla
kullan›lan bir yöntemdir (19). Kesin sonuçlar elde edilmesine ra¤men örne¤in haz›rlanmas› ve de¤erlendirilmesinde harcanan
zaman en büyük dezavantaj›d›r. “Klonojenik” sözcü¤ünün kullan›lmas›n›n nedeni
kültürün kültür içindeki bir hücreden klonlanarak elde edilmifl olmas›d›r.
Benzer bir analiz redoks bazl› bir florasan boyas› olan resazurin kullan›larak yap›l-
Deney üç ana aflamada gerçekleflmektedir. Öncelikle hücre örnekleri sitotoksik
Endodontik tedavide kullan›lan kök kanal patlar›n›n sitotoksik özellikleri – Bölüm I
maddeyle iflleme tabi tutulur. Hücreler damarl› doku kültürüne ekilir ve geliflimi beklenir. Daha sonra geliflen koloniler sabitlenir, boyan›r ve hücre say›s› hesaplan›r. Deneyin sonunda sitotoksik materyalle iflleme
tabi tutulmufl hücrelerin hayatta kalma yüzdesi belirlenir.
ELEKTR‹KL‹ HÜCRE-SUBSTRAT ‹Ç
D‹RENÇ ALGILANMASI
Elektrikli hücre-substrat iç direnç alg›lanmas› (Electric Cell-Substrate Impedance
Sensing, ECIS) in vitro koflullarda canl›
havyan hücrelerinin görüntülenmesinde
kullan›lan, invaziv olmayan, biyofiziksel bir
uygulamad›r. (16, 22). Bu uygulamayla
hayvan hücrelerindeki sitotoksik cevap takip edilebilmektedir.
Bu yöntemde hücreler ince alt›n elektrotlar içeren küçük bir düzlem üzerine yerlefltirilen petrilere ekilmektedir. Hücrelerle
kaplanm›fl elektrotlar›n iç direnci fonksiyona ba¤l› olarak farkl› zaman aral›klar›nda ölçülmektedir. Membranlar›n›n izole edici
özelliklerine ba¤l› olarak hücreler yal›tkan
davran›fl sergilerler. Buna ba¤l› olarak hücrelerin say›s›n›n artt›¤› bölgelerde iç direnç
artmaktad›r (56).
Bu teknik anl›k görüntü elde edilmesine
neden olan birçok kolorimetrik analize göre
sitotoksik cevab›n kineti¤ini daha iyi belirtmektedir.
FLORESAN ‹LE ETK‹NLEfiT‹R‹LM‹fi
HÜCRE SIRALAMA (FACS-FLUORESCENCE ACTIVATED CELL SORTING)
Floresan ile etkinlefltirilmifl hücre s›rala-
ma yöntemi özel bir flow sitometri tipidir.
Hücrenin floresan karakteristi¤i ve ›fl›k yay›m› özelliklerine dayanarak, hücrelerin iki
veya daha fazla kap içinde heterojen kar›fl›m›n› s›ralamak için gelifltirilmifl bir yöntemdir. Bu yöntemle kan gibi kar›fl›k hücre topluluklar›n› içeren süspansiyonlardan istenilen özelli¤e sahip alt gruplar›n farkl› gruplara ayr›labilmesi sa¤lan›r (52). Hücre süspansiyonu dar, h›zla akan s›v› ak›m›n›n merkezine eklenir. Ak›m hücrelerin çaplar›yla iliflkili olarak ayr›flmas›n› sa¤lar.
AGAR OVERLAY METODU
Schmalz (43) taraf›ndan tan›t›lan agaroverlay metodunda, L 929 hücreleri, hücre
kültürü petri kaplar›nda ço¤alt›larak üzerleri agar ile kaplan›r. Sitotoksik etkisi de¤erlendirilecek olan materyal, agar›n üzerine
yerlefltirilir. Agardan diffüze olan materyalin
sitotoksik etkisini belirlemek için ortama
verilen nötral k›rm›z› boyan›n, hücre membran›ndaki geçirgenli¤ine ba¤l› olarak, lizozomlarda birikmesine göre hücre aktivitesi
de¤erlendirilir. Bu test metodu, agardan geçemeyen materyal komponentleri için uygun de¤ildir (49).
DENT‹N BAR‹YER TEST‹
Agar veya selüloz asetat filtreler dentin
tabakas›n›n simülasyonu için tam olarak uygun bulunmam›flt›r. Hücreler ve test edilecek materyal aras›nda dentin ilk olarak Tyas
(53) taraf›ndan kullan›lm›flt›r. Daha sonra
Meryon (30), Hume (24), Hanks ve ark.
(17) ve Bouillaguet ve ark. (8) taraf›ndan
kullan›lm›flt›r. Bu araflt›rmac›lar insan
üçüncü molarlar›ndan elde edilen dentin
kesitlerini ya da s›k›flt›r›lm›fl dentin kal›nt›-
lar›n› kullanm›fllard›r. Bu method farkl›
dentin kesitlerinin hidrolik iletkenliklerinin
genifl varyasyonlar göstermesi ve s›k›flt›r›lm›fl dentin kal›nt›lar›n›n do¤al anatomik yap›lara karfl›l›k gelmemesi nedeniyle çeflitli
zorluklar içermektedir (37). Daha sonra
yüksek bulunabilirli¤inden dolay› s›¤›r difllerinin dentin kesitleri kullan›lm›flt›r. Bu
diskler üzerinde hücreler ço¤alabilmektedir
ve insan ve s›¤›r dentininin geçirgenli¤i birbirine oldukça yak›nd›r (47, 58). Yapay bir
pulpa odas› yap›labilmektedir, böylece standart bir toksik maddenin dozuna ba¤l› hücre reaksiyonlar› kaydedilebilmektedir. Hücresel yan›t kullan›lan dentin diskinin kal›nl›¤›yla do¤rudan iliflkilidir (46).
MUKOZAL BAR‹YER TEST‹
Dental materyallerin in vitro modellerde
neden oldu¤u mukozal irritasyonun de¤erlendirilmesi amac›yla yap›lan bir testtir.
Naylon bir a¤da büyütülmüfl insan fibrolastlar›n›n üzeri epitelyum hücrelerinden bir tabaka ile örtülür ve test materyaliyle iflleme
tabii tutulur (5, 39). Bu yöntemle hücre
canl›l›¤›n›n belirlenmesinin yan› s›ra prostoglandin E2 sal›m› gibi parametreler de incelenebilmektedir. Prostoglandin E2 vazodilatasyona neden olur, bunun sonunda damar geçirgenli¤i artar ve hücre yüzeyindeki
prostoglandin reseptörlerinde immün hücre
fonksiyonunda art›fl görülür. In vivo ortama
sal›nan aktif moleküllerin ölçülmesi spesifik
olmayan hücre hasar› hakk›nda bize bilgi
vermektedir (45).
Derlemenin ikinci bölümünde tüm bu
test yöntemlerine ait ilgili çal›flmalarda endodontik patlar›n sitotoksiteleri de¤erlendirilecektir.
75
Güldafl & Keçeci
KAYNAKLAR
1. Abe K, Matsuki N. Measurement of cellular 3-(4,5- dimethylthiazol-2-yl)-2,5-diphenytetrazolium bromide (MTT) reduction activity and
lactate dehydrogenase release using MTT. Neurosci Res 2000, 38: 325-329.
2. Alley MC, Scudiero DA, Monks A, Hursey
ML, Czerwinski MJ, Fine DL, Abbott BJ, Mayo
JG, Shoemaker RH, Boyd MR. Feasibility of drug
screening with panels of human tumor cell lines
using a microculture tetrazolium assay. Cancer
Res 1988, 48: 589-601.
3. Al-Nazhan S, Spångberg L. Morphological
cell changes due to chemical toxicity of a dental
material: an electron microscopic study on human periodontal ligament fibroblasts and L929
cells. J Endod 1990, 16: 129-34.
4. Autian J. The use of rabbit implants and
tissue culture test for the evaluation of dental materials. Int Dent J 1970, 20: 481-90.
5. Balls M, Botham PA, Bruner LH, Spielmann H. The EC/HO international validation
study on alternatives to the Draize eye irritation
test. Toxicol In Vitro 1995, 6: 871–929.
6. Barbosa SV, Burkard DH, Spångberg
LSW. Cytotoxic effects of gutta percha solvents. J
Endod 1994, 20: 6-8.
7. Beltes P,Koulaouzidou E, Kotouala V,
Kortsaris AH. In vitro evaluation of the cytotoxicity of calcium hydroxide-based root canal sealers. Endod Dent Traumatol 1995, 11: 245-9.
8. Bouillaguet S, Ciucchi B, Holz J. The evaluation of the cytotoxicity of two dental adhesives
using human pulp cells in culture. Schweiz Monatsschr Zahnmed 1993, 103: 1085-91.
9. Cory AH, Owen TC, Barltrop JA, Cory JG.
Use of an aqueous soluble tetrazolium/formazan
assay for cell growth assays in culture. Cancer
Commun. 1991, 3: 207-12.
10. Decker T, Lohmann-Matthes ML. A quick and simple method for the quantitation of lactate dehydrogenase release in measurements of
cellular cytotoxicity and tumor necrosis factor
(TNF) activity. J. Immunol. Methods 1988, 115:
61-9.
11. Eldeniz AU, Mustafa K, Orstavik D,
Dahl JE. Cytotoxicity of new resin-, calcium
hydroxide- and silicone-based root canal sealers
on fibroblasts derived from human gingiva and
L929 cell lines. Int Endod J 2007, 40: 329-37.
12. Fan F, Wood KV. Bioluminescent assays
for high-throughput screening. Assay Drug Dev
Technol 2007, 5: 127-36.
13. Fuss Z, Trowbridge H, Bender IB, Rickoff
B, Sorin S, Assessment of reliability of electrical
and thermal pulp testing agents. J Endod. 1986,
12: 301-5.
76
14. Garhammer P, Schmalz G, Hiller KA,
Reitinger T, Stolz W, Patients with local adverse
effects from dental alloys: frequency, complaints,
symptoms, allergy, Clin Oral Investig. 2001, 5:
240-9.
15. Geurtsen W. Biocompatibility of resinmodified filling materials. Crit Rev Oral Biol Med
2000, 11: 333-55.
16. Giaever & Keese: A morphological biosensor for mammalian cells, Nature 1993, 366:
591-2.
17. Hanks CT, Diehl ML, Craig RG, Makinen PL, Pashley DH. Characterization of the “in
vitro pulp chamber” using the cytotoxicity of phenol. J Oral Pathol 1989, 18: 97-107.
18. Heil J, Reifferscheid G, Waldmann P,
Leyhausen G, Geurtsen W. Genotoxicity of dental
materials. Mutat Res. 1996, 368: 181-94.
19. Hoffman RM. In vitro sensitivity assays in
cancer: a review, analysis, and prognosis. J Clin
Lab Anal 1991, 5: 133-43.
20.http://www.astralscientific.com.au/PDFs/Cytoxicity%20%20Apoptosi
%20 Assays.pdf
21. http://www.sigmaaldrich.com/etc/medialib/docs Sigma/Bulletin/tox6bul.Par.0001.File.tmp/tox6bul.pdf
22. http://www.biophysics.com.
23. Huang FM, Tai KW, Chou MY, Chang
YC. Cytotoxicity of resin, zinc oxide-eugenol, and
calcium hydroxide based root canal sealers on human periodontal ligament cells and permanent
V79 cells. Int Endod J 2002, 35: 153-8.
24. Hume WR. Methods of assessment in vitro of restorative material cytotoxicity using an intact human dentine diffusion step. Int Endod J
1988, 21: 85-8.
25. ISO 10993-5. Biological Evaluation of
Medical Devices Part 5: Test For In Vitro Cytotoxicity ‹sviçre:ISO 1999:1-9.
26. ISO Technical report 7405 Biological
evaluation of dental materials.1984.
27. Kappert HF, Oral electrogalvanism with
various considerations of amalgam, Phillip J.
1990, 7: 233-40.
28. Malich G, Markovic B, Winder C. The
sensitivity and specificity of the MTS tetrazolium
assay for detecting the in vitro cytotoxicity of 20
chemicals using human cell lines. Toxicology
1997, 31: 179-92.
29. Matsumoto K, Inoue K, Matsumoto A.
The effect of newly developed root canal sealers
on rat dental pulp cells in primary culture. J Endod 1989, 15: 60-7.
30. Meryon SD. The effect of zinc on the biocompatibility of dental amalgams in vitro. Bioma-
terials 1984, 5: 293-7.
31. McMichen FR, Pearson G, Rahbaran S,
Gulabivala K. A comparative study of selected
physical properties of five root-canal sealers. Int
Endod J 2003, 36: 629-35.
32. Mosmann T. Rapid colorimetric assay for
cellular growth and survival: application to proliferation and cytotoxicity assays, J Immunol Methods. 1983, 16: 55-63.
33. Niles AL, Moravec RA, Eric Hesselberth
P, Scurria MA, Daily WJ, Riss TL. A homogeneous assay to measure live and dead cells in the same sample by detecting different protease markers. Anal Biochem 2007, 366: 197-206.
34. Orstavik D. Materials used for root canal
obturation: technical, biological and clinical testing. Endod Topics 2005, 12: 25-38.
35. Orstavik D, Hongslo JK. Mutagenicity of
endodontic sealers. Biomaterials 1985, 6: 129-32.
36. Orstavik D, Mjör JA Histocompatibility
and x-raymicroanalysis of the subcutaneous tissue response to endodontic sealers. J Endod 1988,
14: 33-44.
37. Pashley DH, Andringa HJ, Derkson GD,
Derkson ME, Kalathoor SR. Regional variability
in the permeability of human dentine. Arch Oral
Biol 1987, 32: 519-23.
38. Pertot WJ, Sindres V, Szekeres G, Proust
JP. Model for quantitative immunohistochemical
assessment of pulpal response to biomaterials. J
Biomed Mater Res. 1997, 15: 457-62.
39. Pirovano R, Zaninelli P, Noben J, Logemann P, Southee J, Joller P, Coquette A. A European interlaboratory evaluation study of an in
vitro ocular irritation model (Skin2TM model
ZK1100) using 15 chemicals and 3 shampoos.
ATLA 1993, 21: 81-8.
40. Pumarola J, Berastegui E, Brau E, Canalda C, Jimenez de-Anta MT. Antimicrobial activity of seven root canal sealers. OralSurg Oral
Med Oral Pathol 1992, 74: 216-20.
41. Rappaport HM, Lilliy GE, Kapsimalis P.
Toxicity of endodontic filling materials. Oral Surg
Oral Med Oral Pathol 1964, 18: 785-802.
42. Riss TL, Moravec RA. Use of multiple assay endpoints to investigate the effects of incubation time, dose of toxin, and plating density in
cell-based cytotoxicity assays. Assay Drug Dev
Technol 2004, 2: 51-62.
43. Schmalz G. Agar overlay method. Int Endod J. 1988, 21: 59-66.
44. Schmalz G, Arenholt-Bindslev D. Biocompatibility of dental materials, Springer, Berlin, 2009: 1-220.
45. Schmalz G, Arenholt-Bindslev D, Hiller
K-A, Schweikl H. Epithelium–fibroblast co-cultu-
Endodontik tedavide kullan›lan kök kanal patlar›n›n sitotoksik özellikleri – Bölüm I
KAYNAKLAR
re for assessing the mucosal irritancy of metals
used in dentistry. Eur J Oral Sci 1997, 105:
86–91.
46. Schmalz G, Schweikl H. Characterization
of an “in vitro” dentin barrier test using a standard toxicant. J Endod 1994, 20: 592-94.
47. Schmalz G, Stoll J, Hiller K-A. Diffusion
and perfusion through human dentine. J Dent Res
1994, 73: 952-60.
48. Schmalz G. The use of cell cultures for toxicity testing of dental materials - advantages and
limitations. J Dent 1994, 22: 6-11.
49. Sengün A, Ülker E, Öztürk B, Ülker
M,Yalç›n M, Hakk› S.Agar-Overlay Metodu ile
dentin bonding ajanlar›n sitotoksisitelerinin de¤erlendirilmesi, SÜ Diflhek Fak Der 2008,17:
203-208.
50. Spångberg L. Biological effects of root canal-filling materials. Part 7. Reaction of bony tissue to implanted root canal-filling material in guinea
pigs. Odontologisk Tidskrift 1969, 77: 133-59.
51. Stoewsand GS, Anderson JL, Robinson
RW. Safety assessment of a nematode-resistant
tomato by a simple, short-term rat feeding study.
Regul Toxicol Pharmacol. 1996, 24: 6-8.
52. Taneli F, Türk Klinik Biyokimya Derg
2007, 5: 75-82.
53. Tyas MJ. A method for the in vitro toxicity testing of dental restorative materials. J Dent
Res 1977, 56: 1285-90.
to monitor b-adrenergic stimulation of bovine
aortic endothelial cells. Eur J Physiol 1999, 437:
925-934.
57. Weideman M. Toxicity Tests in Animals:
Historical Perspectives and New Opportunities.
Environ Health Perspect 1993, 101: 222-5.
58. Weis K, Schmalz G, Hiller K-A .Perfusion through bovine dentine. J Dent Res 1992, 71:
599.
54. Wataha JC. Biocompatibility of dental
casting alloys: a review. J Prosthet Dent 2000, 83:
223-34.
59. Wirz J, Vock M, Schmidli F, Splittertest ein zuverlässiges Diagnosemittel bei Abklärungen
von Metallunverträglichkeit. Quintessenz 1996,
47: 1373-84.
55. Wataha JC. Biocompatibility of dental
materials. In: Anusavice KJ, ed: Phillips’ Science
of Dental Materials. Philadelphia: Saunders,
1996: 171-202.
60. Wirthlin MR, Armitage GC, Rao S, Fritzinger B, Phillips S, Heller J. A mucosal irritancy
test device for intraoral use in dogs. J Periodontol.
1997, 68: 746-9.
56. Wegener J, Zink S, Roesen P, Galla HJ:
Use of electrochemical impedance measurements
61. Vural N. Toksikoloji. A.Ü. Ecz. F. Yay›nlar› No: 73, A.Ü. Bas›mevi, Ankara, 1996: 1-20.
YAZIfiMA ADRES‹
Dr. Ayfle Diljin Keçeci
Süleyman Demirel Üniversitesi Difl Hekimli¤i Fakültesi Endodonti AD. 32260 Kampüs / Isparta
Tel: 0246 211 87 82
77
Download

Bölüm I - endoteam - Süleyman Demirel Üniversitesi