TADEUSZ MENDEL
Metodyka pisania prac licencjackich
wymogi merytoryczne i formalne
technika pisania
ocena i obrona
Poradnik dla studentów
Poznańskiej Wyższej Szkoły Biznesu
Poznań 2014
Od Autora
Pomysł opracowania poradnika pisania prac licencjackich dla studentów Poznańskiej Wyższej Szkoły Biznesu zrodził się z braku jednolitych wymogów stawianych przy
realizacji ważnego zadania wieńczącego okres studiów. Każdego roku kilkuset studentów Poznańskiej Wyższej Szkoły Biznesu pisze prace licencjackie. Na rynku księgarskim funkcjonuje wiele różnego rodzaju poradników, które w prezentacji metodyki
pisania prac promocyjnych różnią się w sposób istotny. Choć zasady i techniki pisania
powinny być jednolite, to autorzy podręczników w ich treść wkładają wiele osobistych
sugestii i norm zwyczajowych charakterystycznych dla danego środowiska akademickiego. Większość z tych poradników jest okresowo wznawiana, szczególnie w tych
okresach, których braki dają się we znaki studentom. Pomocą może być Internet
w którym bez zgody autorów zamieszczane są obszerne wyjątki m.in. z dotychczasowych moich publikacji w tym zakresie. Wielość poradników pisania prac promocyjnych oraz Internet nie rozwiązują systematycznej i doraźnej pomocy dla abiturientów
Poznańskiej Wyższej Szkoły Biznesu.
Stąd też, wychodząc naprzeciw społecznemu zapotrzebowaniu studentów PWSB
w Poznaniu, napisany został ten poradnik. Autor wykorzystał w nim swoje bogate doświadczenie promotora setek prac promocyjnych (licencjackich, magisterskich, podyplomowych) i kilku dysertacji doktorskich. W pisaniu poradnika pomocne było też doświadczenie współautorskie w kilku wydaniach „Metodyki pisania prac magisterskich
i dyplomowych”, zalecanych na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. W ostatecznej redakcji tego poradnika pomocna też była literatura kilku znanych pozycji
(patrz bibliografia), a nade wszystko ustalenia zawarte w dokumentach ładu organizacyjnego Poznańskiej Wyższej Szkoły Biznesu.
Pragnieniem autora jest pomoc dla piszących prace promocyjne i ich promotorów.
Życzę studentom, aby korzystając z moich doświadczeń napisali i obronili znakomite prace promocyjne.
Autor
2
Wstęp
Każdego roku studenci Poznańskiej Wyższej Szkoły Biznesu przygotowują się do egzaminu
końcowego, wieńczącego cały okres studiów. Najistotniejszym elementem tego egzaminu
jest obrona pracy promocyjnej napisanej pod kierunkiem promotora. Obrona pracy promocyjnej świadczy o pełnym wykonaniu programu studiów i ewentualnej możliwości dalszej
nauki na wyższym lub specjalistycznym poziomie studiów. Powstawaniu pracy towarzyszy
promotor, który obok merytorycznych udziela również wskazówek metodycznych. Indywidualność promotora nie jest zaprzeczeniem prezentowanych w tym opracowaniu zasad
i wskazówek. Co więcej dla promotorów to opracowanie ma być cenną pomocą dydaktyczną
w kontaktach seminaryjnych. Zawarty w tym opracowaniu materiał jest przydatny przy
pisaniu różnych prac promocyjnych, gdyż zasady, reguły i prawidła są wspólne bez względu
na poziom edukacji i rodzaj pracy. W tym opracowaniu świadomie zrezygnowano ze szczegółowych dywagacji dotyczących metodologii opracowań naukowych a skoncentrowano się
na najistotniejszych problemach, wymogach, obowiązkach i rygorach przewidzianych dla
autorów prac promocyjnych. To uproszczenie nie ma żadnego wpływu na jakość i treść prac
końcowych. Należy pamiętać, że problem merytoryczny związany z tematem pracy jest bardzo ważny, ale umiejętność prezentacji tego problemu w napisanej pracy zgodnie z wymogami posiada również ogromne znaczenie.
Struktura tego opracowania podporządkowana została celowi – przedstawienia
najważniejszych problemów w sposób zwięzły, lakoniczny, prosty, jasny i jednoznaczny
przydatnych przy pisaniu i obronie pracy promocyjnej.
W pierwszym rozdziale podjęte zostały kwestie celów i zadań różnych prac promocyjnych. Proces pisania pracy musi być działalnością w pełni świadomą i odpowiedzialną,
w której twórczy charakter przeważa nad kompilacją literaturowych poglądów. Formułowanie celów lub hipotez jest przysłowiową piętą achillesową bardzo wielu prac. Cały proces
pisania musi odpowiadać ogólnie przyjętym standardom.
W rozdziale drugim dokonano szczegółowej charakterystyki typowej struktury pracy
promocyjnej. Omówione zostały wszystkie wyodrębnione elementy pracy. Każdy z tych elementów stanowi przedmiot zarówno promotora jak i recenzenta.
W trzecim rozdziale scharakteryzowano materiały potrzebne do napisania pracy.
Prace promocyjne oparte są na literaturze przedmiotu, empiriach i innych materiałach źródłowych. Ważna jest więc sprawa pozyskiwania, selekcji i opracowania tych materiałów.
Rozdział czwarty poświęcono technice pisania. Zaprezentowano ułatwienia i sprawdzone sposoby prezentacji problemów i materiałów.
Rozdział piąty omawia ocenę pracy, kryteria tej oceny, opinie i recenzje. Jest to końcowy etap ale niezwykle ważny i dlatego nie może się wymknąć spod kontroli piszącego.
Cennym uzupełnieniem treści tego opracowania są uwagi promotora.
3
Spis treści
Od Autora .......................................................................................................... 2
Wstęp................................................................................................................. 3
Spis treści ........................................................................................................... 4
1. Cele i zadania prac promocyjnych ................................................................ 5
1.1.
Ogólna charakterystyka procesu pisania prac promocyjnych ........... 5
1.2.
Praca licencjacka .............................................................................. 6
1.3.
Formułowanie tematu i celów ......................................................... 8
2. Ogólna charakterystyka struktury pracy promocyjnej .................................. 9
2.1.
Tytuł pracy ....................................................................................... 9
2.2.
Wstęp .............................................................................................. 9
2.3.
Spis treści – konstrukcja pracy – rozdziały. .................................... 11
2.4.
Przypisy.......................................................................................... 12
2.5.
Zakończenie i podsumowanie ........................................................ 15
2.6.
Bibliografia..................................................................................... 15
2.7.
Spis rysunków, tabel, wykresów, zdjęć itp. .................................... 16
2.8.
Aneks (załączniki) ........................................................................... 17
3. Materiały do opracowania tematu pracy. .................................................. 18
3.1.
Materiały pierwotne ...................................................................... 18
3.2.
Materiały wtórne ........................................................................... 18
3.3.
Opracowanie i prezentacja materiału ............................................ 20
4. Technika pisania pracy ............................................................................... 21
5. OCENA PRACY (samoocena, opinia promotora, opinia recenzenta, elementy
recenzji) ..................................................................................................... 22
6. Obrona pracy i egzamin końcowy............................................................... 23
7. Zakończenie ............................................................................................... 24
Bibliografia ....................................................................................................... 25
Spis załączników ............................................................................................... 26
4
1. Cele i zadania prac promocyjnych
1.1. Ogólna charakterystyka procesu pisania prac promocyjnych
Proces pisania prac promocyjnych (również pism i korespondencji) jest umiejętnością
złożoną, której trzeba się uczyć i ciągle ją doskonalić.
Praca promocyjna (lub dokument, pismo itp.) jest świadectwem inteligencji autora,
reprezentuje jego osobowość, firmę, nadawcę. Jest podstawą oceny problemu, często
przesądza o rezultacie negocjacji, załatwieniu sprawy itp.
W pracach promocyjnych (a także w korespondencji) dajemy wyraz znajomości języka, logicznego rozumowania, gramatyki, stylistyki, ortografii, interpunkcji itp.
Niezbędną pomocą każdego piszącego są słowniki poprawnej polszczyzny, wyrazów
bliskoznacznych i wydawnictwa encyklopedyczne.
Pisać należy tak jak życzyłbyś sobie jako czytelnik (jasno, zrozumiale, zwięźle, krótko
i poprawnie). Pisemne i poprawne formułowanie myśli jest dla każdego studenta i przyszłego menedżera umiejętnością nieodzowną a nawet konieczną, warunkującą awans zawodowy. Co najmniej połowa kontaktów zawodowych odbywa się na piśmie (fax, sieć
komputerowa, umowy, kontrakty itp.) Wyróżnia się każdy, kto potrafi pisać celnie, zwięźle
i przekonująco. Ważne są umiejętności konstruowania prac promocyjnych, elaboratów,
prac kontrolnych, sprawozdań, życiorysu, listu motywacyjnego, konspektu lub innej pisemnej wypowiedzi.
Wszystkie pisma muszą być napisane poprawnie pod względem stylistycznym, gramatycznym, ortograficznym i interpunkcyjnym. Te umiejętności może każdy nabyć w czasie studiów i w drodze systematycznych ćwiczeń. Pomocą służą zawsze promotorzy, słowniki, encyklopedie itp. Nie można zrażać się niepowodzeniami, szczególnie w początkowym okresie
kształtowania umiejętności wyrażania swoich myśli na piśmie. Sławny pisarz Ernest Hemingway wspominał, że zakończenie powieści „Pożegnanie z bronią” zmieniał trzydzieści razy
zanim uzyskał zadowalającą wersję.
Oto kilka ważnych uwag przydatnych w procesie pisania prac promocyjnych:
1. Agenda to lista spraw, które mają być napisane w danej pracy promocyjnej, w danym rozdziale, lub piśmie korespondencyjnym.
2. Akapit to z reguły kilka zdań będących rozwinięciem myśli, tematu lub argumentu.
3. Przeciętna długość akapitu to mniej więcej około 10 linijek tekstu, 5 zdań i około
100 wyrazów.
4. Po napisaniu części pracy (rozdziału, podrozdziału itp.) koniecznie należy tekst
przeczytać w całości (najlepiej głośno).
5. Próby określania objętości pracy promocyjnej (długości dokumentu) nie mają racjonalnego uzasadnienia. Wyczerpane muszą być cele i zadania. W pracach promocyjnych przyjmuje się zwyczajowo, że prace licencjackie (dyplomowe) powinny
mieć około 50 stron tekstu. Z długoletniego doświadczenia autora wynika, że ja5
kość pracy nie przekłada się na ilość stron tekstu. Należy pamiętać, że najlepsze
i najbardziej zrozumiałe są zdania krótkie.
6. Zróżnicowanie wielkości czcionek, kolory, wykresy, tabele itp. są cennym walorem
każdej pracy promocyjnej. Opracowanie prezentowanych w pracy problemów
w sposób graficzny i statystyczny jest rzeczą pożądaną i wysoko ocenianą zarówno przez promotorów, recenzentów, oraz czytelników. Takie opracowania pozwalają lepiej zrozumieć tekst, zwłaszcza jeśli autorzy wykazali się oryginalną inwencją
twórczą. Odwzorowywane rysunki i tabele muszą mieć źródło swego pochodzenia.
7. Proces pisania prac promocyjnych jest aktem twórczym podobnym do malowania obrazu, komponowania muzyki, tworzenia rzeźby itp. Każdy twórca posiada
swój styl, charakter, specyficzny sposób wyrażania swoich myśli. W pracach promocyjnych promotorzy i recenzenci z dużym doświadczeniem pedagogicznym łatwo zauważą swoisty dla każdego autora rytm, potoczystość, energię i elegancję.
Wychwytują również niestaranność, brak logicznego myślenia, używanie niezrozumiałych zwrotów, pustosłowie, błędy gramatyczne, stylistyczne itp.
Warto też zapamiętać stare prawdy, mówiące że nauka pisania jest nauką myślenia.
Niczego nie powiemy tak jasno i dokładnie jak tego co napiszemy. Niejasne pisanie wywodzi
się z niejasnego myślenia. Zwięzłość jest miarą talentu. Starajmy się na miarę intelektualnych
możliwości napisać pracę promocyjną jak najlepiej pamiętając o studenckim powiedzeniu:
„Głupi pisze co wie, mądry wie co pisze.”
1.2.
Praca licencjacka
Praca licencjacka (dyplomowa) jest pierwszym, trochę dziewiczym spotkaniem studenta z warsztatem pisarskim. Szczególna jest więc rola promotora, który powinien wprowadzić piszącego w arkany prezentacji problemów w formie pisemnej. Obowiązujące zasady
w różnych rodzajach prac promocyjnych ulegają stosunkowo niewielkim zmianom. Stąd też
prawidłowe wejście w metodykę pisania jest tak ważne i na trwałe wyciska ślad potrzebny
przy pisaniu różnych opracowań naukowych.
Prace licencjackie obfitują często w niedostatki metodyczne i merytoryczne wybaczane młodym adeptom na podjętym kierunku studiów. Praca licencjacka będzie więc zawsze
roboczą próbą analizy i prezentacji wąskiego problemu zarządczego. Uzasadniony jest pogląd, że w pracach licencjackich autorzy osadzają problem w literaturze przedmiotu, dając
dowód znajomości teoretycznych przesłanek i szerokiego spojrzenia na to, co w części empirycznej zawiera praca. Część empiryczna powinna nawiązywać do ustaleń teoretycznych i
dawać dowód znajomości realiów zarządzania w konkretnym podmiocie gospodarczym lub
administracyjnym. Część podsumowująca pracy to swoiste połączenie i symbioza dotychczasowych rozważań teoretycznych i empirycznych.
W pracach promocyjnych wywód myślowy powinien być swobodny, merytorycznie
poprawny a równocześnie zgodny z rygorami prezentacji złożonych problemów organizacyjnych. Trafnie dobrane pozycje literaturowe zwarte i czasopiśmiennicze są cennym walo6
rem tych prac. Pożądana jest innowacyjność i kreatywność w doborze i wykorzystaniu szerokiego spektrum literatury przedmiotu.
Praca jest terminem wieloznacznym, rozmaicie definiowanym. Dla potrzeb tego opracowania warto zwrócić uwagę na sens czynnościowy i rzeczowy tego pojęcia. W sensie czynnościowym praca jest wysiłkiem podjętym w celu osiągnięcia czegoś użytecznego, jest zastosowaniem sil fizycznych i psychicznych do wykonania określonego zadania. W sensie rzeczowym praca jest wytworem i wynikiem wysiłku ludzkiego. Wynikiem obserwacji i umiejętności
poszukiwań empirycznych i badań teoretycznych jest praca naukowa.
Prace promocyjne powinny mieć charakter naukowy. Oznacza to, że ich celem musi
być dążenie do poznania istoty jakiegoś zjawiska, wykrycia zasad lub reguł działania prawidłowości w organizacji czy funkcjonowania określonego przedmiotu. Warunkiem naukowego
charakteru prac promocyjnych jest również obiektywny dobór materiału badawczego, właściwe przeselekcjonowanie i uporządkowanie tego materiału. Należy również zwrócić uwagę,
że poprawność przyjętej metody w pracach promocyjnych powinna być uzasadniona, a rozwiązanie każdego problemu należy oprzeć na logicznym wywodzie, jasnym wykładzie i głęboko przemyślanej interpretacji uzyskanych wyników. Opracowania nie mające charakteru
naukowego podają jedynie fakty, są zbiorem informacji, nie zawierają cech twórczych.
Prace promocyjne stanowią podstawę do ubiegania się o tytuł magistra, inżyniera, licencjata (np. dyplomowanego ekonomisty). Mają one na celu zaprezentowanie wiedzy
i umiejętności metodycznych piszącego. Treść uzyskanych wyników – choć wcale nie obojętna – schodzi na drugi plan. W pracy promocyjnej weryfikowane są: zdolność do prawidłowego formułowania problemów, poprawność toku wywodów, sposób gromadzenia
materiału, stosowane metody, interpretacja wyników, uzasadnienie doboru literatury
wraz z jej retrospektywnym i krytycznym przeglądem.
W pracach dyplomowych istotne są stawiane cele i zadania. W pracach promocyjnych chodzi o ukształtowanie umiejętności:
czynnego posługiwania się nabytą w czasie studiów wiedzą i wykorzystania
jej w zastosowaniu do praktyki lub do wnioskowania teoretycznego,
rozszerzania swej wiedzy przez samodzielne poszukiwanie w istniejących
opracowaniach naukowych,
obserwowania i analizowania otaczających zjawisk, zwłaszcza tych, z którymi absolwent będzie miał do czynienia w praktycznej działalności,
dostrzegania prawidłowości występujących w obrębie tych zjawisk,
budowania samodzielnie prawidłowych konstrukcji logicznych,
stosowania metod pracy naukowej,
prowadzenia logicznego toku wywodów,
ćwiczenia w myśleniu naukowym i posługiwania się jasnym i precyzyjnym
językiem.
7
Podkreśla się ćwiczebny, kontrolny i twórczy charakter prac promocyjnych. Wysoko
powinno się oceniać pomysłowość i samodzielność myślenia przy opracowaniu tematu.
Wyeksponowanie przez piszącego przewodniej myśli zapewnia ład i krytyczne ujmowanie
treści, jest źródłem porządku w prezentowanym wywodzie. Należy pamiętać, że umiejętność
wyłożenia swych myśli to ogromny walor, który z reguły owocuje w przyszłości. Nie bez znaczenia jest nabycie przez piszących umiejętności technicznych w zbieraniu materiału, dokonywaniu badań (np. ankietowych), formułowaniu spostrzeżeń, a nawet wyników najprostszych obserwacji. Zakres wykorzystania piśmiennictwa naukowego jest kolejnym etapem
umiejętności dyplomanta.
Ćwiczebny charakter tych prac nie powinien osłabiać obiektywizmu badawczego
przejawiającego się w umiejętności krytycznego korzystania z piśmiennictwa, co jest szczególnie ważne w obecnym okresie ogromnych przewartościowań i nowego spojrzenia na wiele zjawisk otaczającej nas rzeczywistości. Krytyczny stosunek piszących do własnych badań
i wybranej do opracowania problematyki jest cechą pozytywną, świadczącą o dojrzałości
i samodzielności myślenia.
Każda praca promocyjna powinna realizować chociaż w skromnym zakresie cel naukowy. Oznacza to, że choćby w najmniejszym wycinku należy dokonać pracy odkrywczej,
a przynajmniej porządkującej, klasyfikującej lub kwalifikującej. Jest to tym bardziej istotne,
im ściślej prace promocyjne wmontowane są w plan badawczy danego instytutu, zakładu czy
katedry.
1.3.
Formułowanie tematu i celów
To ważny i niezwykle istotny etap procesu pisania pracy promocyjnej. Temat powinien być krótki, lapidarny, komunikatywny a równocześnie problemowy. Pomoc promotora jest w tym zakresie pożądana, gdyż to promotor zatwierdza zarówno roboczy jak i ostateczny tytuł każdej pracy promocyjnej. Szczegółowo o podjętym w pracy problemie pisze się
w pierwszych akapitach wstępu. Tytuł pracy stanowi o podjętym problemie do rozwiązania.
Jest swego rodzaju wizytówką pod którą podpisuje się zarówno autor jak i promotor. Znaczenie tytułu jest bardzo ważne, to on towarzyszyć będzie przez cały okres pisania pracy
promocyjnej a nawet jeszcze dłużej, gdyż tytuł pracy pamiętamy długo i często przywołujemy
go w rozmowach zawodowych i towarzyskich.
Tytuł pracy i jej cel są ze sobą ściśle związane. Przystępując do formułowania tytułu
i celu pracy warto zebrać materiał na początku o dotychczas realizowanych pracach i koniecznie zasięgnąć porad promotora. Tytuł pracy musi być zrozumiały przede wszystkim dla
autora i odbiorców jego tekstu. Ważne jest więc dla kogo praca jest pisana i kto będzie podejmował decyzję o jej przyjęciu i obronie. Najczęściej spotykanym błędem jest mętny cel
pracy nie nawiązujący do jej tytułu. Niekiedy też tytuł mija się z treścią pracy. Nadrzędną
zasadą jest, że treść pracy musi odpowiadać jej tytułowi, podobnie tytuły rozdziałów i pod
rozdziałów muszą być adekwatne do treści w nich zawartych.
8
Cel to zamierzony stan rzeczy, coś co pragniemy osiągnąć, to rezultat naszych poczynań, to pożądany i oczekiwany skutek naszego działania. Zgodnie z cyklem działania zorganizowanego i zgodnie z metodologią postępowania przyjętą na całym świecie cel jest pierwszym etapem każdych naszych poczynań. Prawidłowe sformułowanie celu porządkuje nasze
dalsze działanie. Bez dokładnie sformułowanego celu nasze działanie narażone jest na chaos,
wielowątkowość i sprzeczne myślenie. To cel nadaje pracy promocyjnej tak bardzo potrzebną logikę rozumowania. Sformułowanie celu nadaje sens naszym zamierzeniom, zapewnia
koordynację części składowych, tworzy z pracy promocyjnej zwartą całość, dostarcza standardów do oceny pracy, nadaje naszym wysiłkom konkretny i logiczny wymiar.
Cel pracy promocyjnej wynika z ogólnych założeń mówiących, że praca powinna
stwierdzać, że autor ma uporządkowaną wiedzę w podjętym temacie, posiada umiejętności postawienia problemu, umie badać otaczające zjawiska, potrafi dobrać odpowiednie
metody badawcze i dostrzegać prawidłowości w uzyskanych wynikach.
2. Ogólna charakterystyka struktury pracy promocyjnej
2.1.
Tytuł pracy
Powinien być wyczerpująco opisany w powiązaniu z tematem i celem pracy. Tytuł,
temat i cel pracy to pierwsze intelektualne wyzwanie każdego autora. Wszystko co następuje dalej jest konsekwencją tego pierwszego etapu. Stąd też metodycy podkreślają, że jest
faza wymagająca koncentracji zarówno autorów prac jak również promotorów. Po rzetelnym
wysiłku w tym zakresie jest jeszcze jeden problem na który warto zwrócić uwagę.
Coraz częściej na stronie drugiej w prawym dolnym narożniku zamieszczana jest dedykacja z podziękowaniami dla promotora lub innych osób (np. szefa firmy), które przyczyniły się do powstania pracy. Najmilsze są jednak ciepłe słowa skierowane do najbliższych: małżonka, dzieci, rodziców, dziadków, sympatii itp. Praca promocyjna z reguły pozostaje w archiwum domowym, stanowiąc łącznie z podziękowaniami powód do dumy i do miłych
wspomnień.
2.2.
Wstęp
Ten ważny fragment pracy promocyjnej pisze się zawsze na początku a jest ostatnią
sekwencją, która podlega korekcie, ostatecznej redakcji i poprawkom zgodnym z treścią.
Pozostawienie napisania wstępu na samym końcu jest kardynalnym błędem metodycznym.
Części składowe wstępu ułożone są w logiczną całość, pomagają w dalszej twórczej działalności a nade wszystko są dowodem posiadania wiedzy i umiejętności związanych z warsztatem pisarskim.
9
W pierwszym akapicie rozszerzamy temat pracy, wskazujemy na ważność podjętego
problemu, jego miejsce w procesach gospodarczych konkretnej organizacji, powiązania
z innymi zagadnieniami itp. Wprowadzamy więc czytelnika w treść pracy.
W następnym akapicie powinniśmy podać uzasadnienie podjęcia tematu (powiązania
z pracą zawodową, szczególne zainteresowania tematem, kontynuacja prac seminaryjnych,
chęć pogłębienia wiedzy z danego zakresu itp.). uzasadnienie wskazuje na motywy piszącego, które zdecydowały o wyborze tematu pracy promocyjnej, ale są też przejawem chęci
i woli zgłębienia wybranych kwestii. Przekonywujące uzasadnienie podjęcia tematu jest cennym atutem przy ocenie pracy. Świadczy o pełnej świadomości piszącego w realizacji podjętego dzieła.
Następny akapit powinien dotyczyć celu pracy. Jest to wyznacznik twórczej inwencji
piszącego. Jasno, prosto, przekonywująco sformułowany cel pracy jest punktem odniesienia
do wywodów teoretycznych i praktycznych treści pracy. Zdaniem wielu metodyków sformułowanie celu pracy jest aktem twórczym, świadczącym o wysiłku intelektualnym piszącego,
mającym konsekwencje w całym toku dalszych wywodów.
Skoro cel pracy został sformułowany logicznym krokiem wydaje się przedstawić
środki realizacji celu.
Z pewnością posługiwać się będziemy takimi metodami jak: definiowanie, analiza
zjawisk, ich synteza, opis, interpretacja, wyjaśnianie, indukcja, dedukcja, wnioskowanie, dowodzenie itp. Dajemy w ten sposób do zrozumienia recenzentowi i nie tylko, że dysponujemy
całym zestawem narzędzi, metod, sposobów, technik, które zastosujemy realizując konsekwentnie cel pracy. W tym miejscu trudno nam przesądzać jakich narzędzi użyjemy w pracy.
Stąd też do tego akapitu wrócimy na samym końcu pisania i redagowania pracy. Być może,
że zastosujemy np. badania ankietowe.
W kolejnym akapicie powinniśmy określić charakter pracy. Z reguły prace promocyjne mają charakter literaturowo-empiryczny. Rzadkością jest aby prace promocyjne miały
charakter wyłącznie literaturowy lub oparte były wyłącznie na empiriach. Uzasadniamy więc,
że naszą pracę oparliśmy na trafnie dobranej literaturze przedmiotu (spis na końcu pracy)
a w szczególności na wybranych pozycjach, które najczęściej cytujemy. W części empirycznej
prace oparte są na materiałach konkretnej firmy, które sprawdziliśmy pod względem wiarygodności. Materiały empiryczne próbujemy skojarzyć z wiedzą wynikającą z literatury
przedmiotu i na tej podstawie sformułowaliśmy wnioski.
Następnie powinniśmy określić zakresy objęte pracą a mianowicie: zakres czasowy,
przedmiotowy, podmiotowy i terytorialny.
Zakres czasowy obejmuje z reguły od dwóch do pięciu lat. Może być dłuższy, ale nie
powinien być krótszy niż dwa lata, gdyż taki minimalny czas pozwala na wykazanie dynamiki
rozwoju lub sformułowanie wniosków. Należy zwrócić uwagę, że w każdym okresie zjawiska
i opisywane podmioty będą zachowywały się inaczej. Stąd w pracach promocyjnych aspekt
czasowy (historyczny niekiedy) łączy się z aspektem poznawczym.
10
Zakres przedmiotowy powinien uściślić w jakim problemie tkwi główny wątek pracy
(inaczej o czym jest ta praca).Ten zakres pracy pozwala na lepszą koncentrację autora na
podstawowym problemie a promotorowi i recenzentowi ułatwi odpowiedź na pytanie o zasadniczym znaczeniu: czy treść pracy odpowiada tematowi pracy?
Zakres podmiotowy określa opisywaną organizację. Ten zakres nie występuje w pracach literaturowych lub teoretyczno-problemowych.
Zakres terytorialny (przestrzenny) występuje wtenczas, gdy opisujemy przedsiębiorstwo wielozakładowe, rozmaite rynki zbytu, zaopatrzenia, transportu itp.
W następnych akapitach jest miejsce zdaniem autora na informacje dotyczące problemów związanych z pisaniem pracy. Mogą to być uwagi dotyczące kłopotów związanych ze
zdobyciem materiałów, danych objętych tajemnicą, luk w przepisach i regulacjach prawnych
itp. Ten akapit wprowadzamy dopiero przy redagowaniu ostatecznej wersji pracy lub
umieszczamy go w zakończeniu.
Klamrą spinającą zagadnienia kwalifikujące się do wstępu jest końcowy akapit dotyczący struktury pracy. Należy w nim opisać problematykę zawartą w poszczególnych rozdziałach. Opis ten jest doskonałym sprawdzianem logicznego toku rozumowania zastosowanego
w pracy.
2.3.
Spis treści – konstrukcja pracy – rozdziały.
Spis treści powstaje na bazie planu pracy. Rodzi się w ten sposób konstrukcja pracy
stanowiąca szkielet i nakreślająca ramy które maja umożliwić i ułatwić wprowadzenie wywodów.
Każda konstrukcja powinna cechować się z następującymi atrybutami:
powinna być prosta i przejrzysta, co oznacza ze praca ma wyraźnie określony kierunek i drogę dochodzenia do celów oznacza to również ze w odpowiednich miejscach przedstawione są właściwe argumenty i nie ma zbędnych rozważań
powinna być zwięzła co zabezpiecza przed powtórzeniami i gwarantuje zwartość
całego układu pracy
powinna odznaczać się harmonią wyrażająca się w zachowaniu właściwych proporcji między poszczególnymi częściami rozdziałami i podrozdziałami pracy
Spis treści i wynikająca z niego konstrukcja prac promocyjnych jest zwykle dwu a najwyżej trzy stopniowa. Treść pracy dzieli się na rozdziały i podrozdziały. Rzadko występuje
zjawisko w którym podrozdziały dzieli się na jeszcze mniejsze części, rozdziały zazwyczaj
oznacza się cyframi rzymskimi a ich wewnętrzne fragmenty cyframi arabskimi oraz literami.
W układzie numerycznym występować powinny konsekwentnie cyfry arabskie (np. rozdział
I podrozdział 1.3.1 a bardziej szczegółowa treść 1.3.2 itd.). Ten układ jest zalecany.
W stosowanym najczęściej w spisie treści alfa numerycznym występują jak wspomniano cyfry rzymskie (dla oznaczenia rozdziału), cyfry arabskie (dla oznaczenia podrozdziału) i litery alfabetu (dla oznaczenia szczegółowej części podrozdziału)
11
Układ rozdziałów musi być oparty na zasadzie wynikania, co decyduje o kolejności
rozdziałów i innych części równorzędnych. Drugą zasadą konstrukcyjną jest hierarchiczny
układ fragmentów nie równorzędnych. Oznacza to ze konstrukcja rozdziałów odzwierciedla
zasadniczy tok wywodu a wewnętrzna konstrukcja rozdziałów (podział na podrozdziały) odzwierciedla szczegółowy tok związany najczęściej z argumentacją. Te zasady obowiązują także w konstruowaniu mniejszych fragmentów łącznie z poszczególnym punktem. Punkt obejmuje daną kwestię, która jest podstawowym elementem toku wywodów. Obowiązującą zasada jest aby każdą kwestię rozwiązać czyli przedstawić wyczerpująco w jednym miejscu.
Jeśli zachodzi potrzeba odwołać się do tej kwestii w dalszej części pracy, robi się to za pomocą przypisów.
Tok rozumowania wynikający z konstrukcji pracy powinien mieć charakter problemowy. Większe części pracy np. rozdziały należy rozpoczynać od zwięzłej ekspozycji zagadnień poruszanych dalej. Jest to swoisty spis treści danego fragmentu prezentowany w sposób
opisowy. Dalej kolejność wywodu powinna być następująca: przedstawienie stanu faktycznego (opis sytuacyjny. opis stosunków, opis rozwiązania organizacyjnego itd.), analiza tego
stanu łącznie z argumentacja i na jej podstawie sformułowane wnioski. Każdy rozdział zaczynamy od nowej strony.
Istotną częścią takiego rozumowania są sformułowane wnioski. Muszą one być adekwatne do przesłanek zarówno w treści jak i w objętym zakresie. Sposób sformułowania musi wskazywać na stopień pewności wniosków. Wnioski prawdopodobne mogą w pracy wystąpić ale pod dwoma warunkami: po pierwsze w danej sytuacji nie można sformułować
twierdzenia dokładniejszego lub lepiej udokumentowanego albo po wtóre autor należycie
informuje o możliwości błędu.
2.4.
Przypisy
Przypisy są ważna częścią każdej pracy promocyjnej stanowią one wyraz opracowania literatury i właściwego wykorzystania materiałów pierwotnych przez autora. Przypisy
uwiarygodniają treść pracy zarówno w sferze teoretycznej literaturowej jak i w sferze
praktycznej, statystycznej czy obliczeniowej.
Ze względu na charakter przypisów dzielimy je na: rzeczowe i komentujące fragmenty
tekstu głównego np. terminy techniczne, naukowe, medyczne itp.; słownikowe czyli podające znaczenie terminów obcojęzycznych, staropolskich itp.; bibliograficzne, które zawierają
opis dokumentów, źródeł z których pochodzą informacje w tekście głównym.
W literaturze spotyka się rozmaite sposoby prezentacji przypisów. W pracach promocyjnych najczęściej występują dwa rodzaje przypisów. Pierwszy stosowany i zalecany
przez metodyków polega na każdorazowym odesłaniu czytelnika do źródła ze szczegółowym podaniem i charakterystyka tego źródła. Taki przypis zamieszcza się najczęściej na
dole każdej strony a rzadziej na końcu danego rozdziału.
Inny rodzaj przypisów stosowany jest następująco :w tekście w kwadratowych nawiasach oznacza się cyframi rzymskimi numer pod którym występuje dana pozycja źródłowa
12
i dodaje się stronę lub bliższe określenie fragmentu na który się powołujemy np. [1.str.128]
oznacza to ze myśl zaczerpnięto z pierwszej pozycji w spisie literatury (bibliografii) oraz na
stronie wymienionej w tym przypadku na stronie 128.
Przypisy najczęściej stosowane występują w kilku rodzajach: pierwszy z nich nazywany jest przypisem źródłowym zwykłym. Informuje on o pochodzeniu koncepcji, danych
liczbowych, sądów, klasyfikacji itp. Bez tego rodzaju przypisów praca nie może być przyjęta
ponieważ świadczy ze jej autor nie poznał literatury i sięgnął do informacji z możliwych do
sprawdzenia źródeł.
Przykłady przypisów źródłowych zwykłych
1. Wolniewicz W., Podstawy Zarządzania, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2009 str.23
2. Walczak Z., Zarządzanie przez wyjątki, Przegląd Organizacji 2009 numer 3
3. W. Wolniewicz, Podstawy, strona 30 (jeśli powołujemy się na źródło już eksponowane. Stosuje się też następujący sposób: Wolniewicz W. op. cit. (opus citatum dzieło już
cytowane) str.30 jeśli przypis powtarzamy na tej samej stronie odwołujemy się do treści
przez sformułowanie: tamże, str.52. W podobny sposób powołujemy się na źródła prawa
lub obliczenia statystyczne.
Przykłady przypisów źródłowych rozszerzonych. Ten przypis występuje wówczas gdy
pragniemy powołać się na poglądy lub wiedzę nie związaną ściśle z tokiem wywodów Zamieszczony w treści przypis mógłby rozerwać logiczny tok rozumowania. Umieszczamy więc
źródło tak jak w przypisie zwykłym dodając, że np.: Przez zarządzanie rozumiemy proces ciągłego podejmowania decyzji przez menadżera. Ta definicja występuje w podręcznikach
w których opisuje się decyzje biznesową.
Odrębnym rodzajem przypisów są przypisy polemiczne. Zawierają jak sama nazwa
wskazuje polemikę z poglądami wyrażonymi w pracy np.: Trudno zgodzić się z prezentowanymi poglądami gdyż w publikacjach innych autorów np. W. Wojciechowski, Metodyka Zarządzania PWE Warszawa 208 strona 62 te problemy prezentowane są zgoła odmiennie.
Taki przypis jest wartościowy z wielu względów ,ale przede wszystkim świadczy
o szerokiej wiedzy autora który zapoznał się z wieloma poglądami a wybrał do prezentacji
w swojej pracy najbardziej odpowiadające jego potrzebom.
Innym przypisem stosowanym stosunkowo rzadko w pracach promocyjnych są przypisy dygresyjne. Służą one do zamieszczania uwag i spostrzeżeń nasuwających się piszącemu
na marginesie rozważań głównych np.: Podobne zjawiska jak opisywane w tym rozdziale
znane są w innych dyscyplinach naukowych np. w chemii czy biologii a także opisywane są
często w literaturze np. Bolesław Prus Faraon.
Ostatnim rodzajem przypisów stanowi przypis odsyłający. Ma on za zadanie odesłać
czytelnika do poprzednich lub następnych części pracy np.: Zagadnienie to zostanie szczegó-
13
łowo omówione w rozdziale drugim, albo też kwestia ta omówiona została wyczerpująco w
poprzednim rozdziale.
Oto niektóre sposoby opisu dokumentów w przypisach:
gdy dzieło jest monografią lub posiada jednego autora przypis jest prosty: J. Kowalski, Zarządzanie strategiczne, PWN Warszawa 2009, str. 74
gdy dzieło jest napisane przez dwóch autorów, podajemy ich w takiej kolejności
w jakiej występują na stronie tytułowej
gdy dzieło jest napisane przez trzech lub więcej autorów piszemy nazwisko
pierwszego dodając „i inni”
gdy dzieło jest pod redakcją jednego lub dwóch autorów, to po ich nazwiskach
dodajemy w nawiasie (red.)
gdy dzieło nie zostało opublikowane, wówczas obok nazwiska autora piszemy:
materiał nie publikowany.
Przypisy powinny być stosowane w pracy promocyjnej w sposób jednolity, oznacza to
ze przyjęty sposób prezentacji przypisów musi być stosowany we wszystkich częściach pracy.
Każdy przypis powołujący określoną pozycje literatury powinien zawierać opis bibliograficzny tej pozycji tzn. imię (lub jego skrót) nazwisko autora, tytuł opracowania, wydawnictwo, miejsce wydania, datę oraz stronę. Jest rzeczą bardzo ważna ażeby przypisy stosowane były przy wszystkich miejscach, w których występują liczby, przeprowadzona jest klasyfikacja, wymienia się podmioty lub zjawiska, prezentuje się liczby itp. (najczęściej przypis
ten wystąpi po dwukropku).
Wiarygodność pracy i zawartej w niej wiedzy jest funkcja wiarygodnych
i rzetelnych przypisów.
W pracach promocyjnych często stosowane są skróty. Skróty ogólnie przyjęte i nie
budzące wątpliwości mogą być stosowane w każdym tekście. Skróty nie przyjęte ogólnie lub
mogące budzić wątpliwości oraz skróty specjalne należy eksponować w specjalnym załączniku pt. Wykaz stosowanych skrótów.
Powołując się na literaturę lub inne źródła zagraniczne, prezentowane w obcych językach powinniśmy zaznaczyć ze tłumaczony tekst jest przez autora lub że cytujemy go za innym źródłem literaturowym (np. tłumaczenie własne lub cytowane za… i tu podać źródło).
Często autorzy prac promocyjnych zapominają że bardzo pożądanym przypisem jest
przypis „opracowanie własne autora na podstawie...” i tu należy wymienić źródło inspiracji
tego opracowania.
W każdym przypadku, gdy „żywcem” przepisujemy tekst obowiązuje cudzysłów.
Wykorzystywanie obcych myśli i źródeł stosowane jest na całym świecie, ale obowiązują dwie żelazne zasady:
1.
wyraźnie należy podać źródło w formie przypisu
14
2.
z powodów etycznych oraz reputacji zawodowej należy dbać o
rozsądne proporcje między cytatami i obcymi myślami a wiadomościami i wiedzą własną.
2.5.
Zakończenie i podsumowanie
W pracach promocyjnych podsumowanie występuje często oddzielnie od zakończenia. Podsumowanie powinno w sposób syntetyczny sformułować to co w pracy
osiągnięto, jakie tezy udowodniono, co jest istotą i sensem napisanej pracy.
W zakończeniu natomiast staramy się odpowiedzieć na trzy następujące pytania:
1.
2.
3.
jak zrealizowany został cel pracy sformułowany we wstępie? Należy opisowo udzielić wyczerpującej odpowiedzi.
Jakie praca ma znaczenie dla firmy, dla organizacji, dla otoczenia,
dla nauki? Może to być znaczenie poznawcze, aplikacyjne, edukacyjne, marketingowe itp.
Jaki jest szczególny wkład autora w innowacyjny charakter pracy?
Co sprawiło autorowi najwięcej trudności i co uważa w tej pracy
za swoje największe osiągnięcie?
Zakończenie obok wstępu posiada szczególne znaczenie. Jest przedmiotem zainteresowania nie tylko promotora i recenzenta, ale także każdego czytelnika pracy. Poza tym
są to wyodrębnione części pracy podlegające surowej ocenie. W nich zawarty jest kreatywny charakter autora. Najlepiej w tych częściach pracy widoczny jest twórczy i intelektualny wysiłek piszącego.
2.6.
Bibliografia
W pracach promocyjnych niektórzy promotorzy nazywają spisem literatury lub spisem źródeł.
Ta część pracy dzieli się na:
1. Literaturę zwartą (podręcznikowa, książkową, encyklopedyczną itp.)
2. Literaturę czasopiśmienniczą (czasopisma naukowe, fachowe, branżowe, krajowe i zagraniczne)
3. Spis aktów normatywnych (ustaw, rozporządzeń, norm branżowych,
jakościowych itp.)
15
4. Spis źródeł internetowych (należy podać dokładne adresy internetowe oraz datę)
5. Inne źródła (np. dokumenty ładu organizacyjnego przedsiębiorstwa
itp.)
Każdy dokument źródłowy powinien być dokładnie opisany.
Przykłady:
1. Koźmiński A.K., Podstawy zarządzania, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2009
2. Balcer W., Zarządzanie łańcuchem dostaw, Logistyka nr3/2008
3. Boć J., „Jak pisać pracę magisterską”, Wrocław 1994
4. Gambarelli G., Łucki Z., Jak przygotować pracę dyplomową lub doktorską, Kraków
1995
5. Ustawa o prywatyzacji przedsiębiorstw z dnia 12 listopada 1991 r.(Dziennik Ustaw
1003 wraz z późniejszymi zmianami)
6. http://WWW.autoflesz.pl raport Polskiego Związku Motoryzacyjnego.html 27 03
2008
7. Zarządzenie wewnętrzne Dyrektora PZZ w Poznaniu nr 65 z dnia 3 marca 2007
Tytuł publikacji może być również napisany kursywą lub wzięty w cudzysłów.
Spis źródeł sporządza się w każdym rodzaju w porządku alfabetycznym według nazwisk
autora.
Przejrzystość tej części pracy jest walorem wysoko cenionym przez promotorów i recenzentów.
2.7.
Spis rysunków, tabel, wykresów, zdjęć itp.
Statystyczna i graficzna prezentacja problemów poruszanych w pracy jest bardzo pożądana. W ten sposób autor udowadnia, że opanował umiejętności nie tylko opi-
su zjawisk i problemów, ale także potrafi korzystać z bogatego arsenału technik
i metod graficznych i statystycznych. Komputer stwarza doskonałe możliwości wykonania rysunków, tabel, wykresów, diagramów, rycin itp. W taką prezentację wpisują się również zdjęcia. Erudycja autora nakazuje zachowanie proporcji i umiaru pomiędzy tekstem
pisanym a rozmaitymi technikami prezentacji graficznej, statystycznej lub fotograficznej.
16
Nazwą tabeli określa się zestawienie cyfrowe, słowno-cyfrowe lub słowne ujęte
w ramki. Zamieszczenie tabeli powinno każdorazowo być uzasadnione potrzebą wynikającą
z toku logicznego rozumowania. Tabela jest uzasadnieniem wysuniętej tezy, potwierdza
sformułowany wniosek lub ilustruje obraz rozwoju konkretnych zjawisk. Często powtarzanym błędem jest opisowe powtarzanie zawartości tabeli. Tymczasem opis powinien zawierać
interpretację i wnioski wynikające z tabeli a więc to co trudno dostrzec. Każda tabela, rysunek, wykres itp. musi zawierać: tytuł, kolejny numer, źródło na podstawie którego został
opracowany. Jeśli występują kolory, to również musi być legenda.
Zamieszczone w pracy tabele, rysunki itp. powinny mieć jednolitą budowę
i jednolite oznaczenia (chodzi o cyfry – arabskie lub rzymskie, numerację, miejsce na tytuł, źródło, numer itp.) Prezentacje o których mowa powinny mieścić
się na jednej stronie. Ich wielkość musi harmonizować z tekstem pracy – nie
mogą być ani za małe ani za duże.
Powszechnie stosowane znaki umowne w tabelach są następujące:
_(kreska) – zjawisko nie występuje,
0 (zero) – zjawisko występuje w stopniu tak małym, że nie da się wyrazić przyjętymi
w tabeli wielkościami liczbowymi,
.(kropka) – zupełny brak danych lub informacji wiarygodnych,
X (krzyżyk) – wypełnienie rubryki ze względu na układ tabeli jest niemożliwe lub niecelowe.
Lata w tabelach i w tekście pisze się w całości, np. 1999 a nie 99, 2008 a nie 08; 20062009 a nie2006-09;
Jeżeli całkowicie dzielimy daną wielkość piszemy „w tym”, a jeśli z danej wielkości
wybieramy tylko część, używamy słowa „z tego”.
Ambicją piszących prace promocyjne powinno być posiadanie słowników i wydawnictw encyklopedycznych, z których należy się uczyć poprawnego pisania, wykonywania
tablic, rysunków i wykresów.
2.8.
Aneks (załączniki)
Zamieszczany na końcu pracy jest ważną i wyodrębnioną częścią pracy promocyjnej.
Zawarte w nim załączniki należy ponumerować i można do nich odwoływać się w tekście pracy. Właściwie sporządzony aneks jest elementem uwiarygodniającym treść pracy. Załączniki
powinny być czytelne i łatwe do komunikacji z tekstem pracy.
17
3. Materiały do opracowania tematu pracy.
Każdą pracę promocyjną rozpoczynamy od gromadzenia materiału źródłowego. Jest
to ważny etap procesu pisania, gdyż od zgromadzonego materiału zależy merytoryczne znaczenia naszej pracy. Dobór materiału powinien być trafny i bezpośrednio związany z celem
pracy promocyjnej. Jednym z podstawowych podziałów gromadzonych materiałów jest podział na materiały:
- pierwotne (wynik bezpośredniego udziału studenta w gromadzeniu,
a więc w tym również obserwacje, spostrzeżenia, ankiety badawcze, doświadczenie itp.)
- wtórne (będące wynikiem działalności osób trzecich, są to więc materiały
statystyczne, archiwalne, monografie, a przede wszystkim literatura
zwarta i czasopiśmiennicza).
3.1.
Materiały pierwotne
Zakres materiałów pierwotnych określa sam autor biorąc pod uwagę
możliwości zdobycia tych materiałów. Badania doświadczalne wymagają odbudowy teoretycznej, bez której byłyby błądzeniem po omacku. Obserwacje
przywierają rozmaite formy. Może być to rejestrowanie zjawiska lub czynności
procesowych albo też wyniki obserwacji lub przeprowadzonych doświadczeń.
Materiały pierwotne są ważnym elementem uwiarygodniającym treść pracy
i podkreślającym związek autora z praktyką gospodarczą.
3.2.
Materiały wtórne
Ten rodzaj materiałów jest bogatym źródłem i tworzywem dla wielu segmentów pracy. Materiały wtórne możemy podzielić na:
-
materiały statystyczne,
materiały archiwalne,
protokóły, świadectwa i instrukcje,
monografie,
literaturę i opracowania bibliograficzne.
Materiały statystyczne opracowane naukowymi metodami są w naukach
ekonomicznych jednym z podstawowych i wiarygodnych źródeł potrzebnej informacji. Większość opracowań statystycznych jest publikowana w rocznikach
lub literaturze specjalistycznej. Na materiałach statystycznych opierają swoje
badania i wynikające z tych badań wnioski wszyscy ekonomiści. Autorom prac
18
promocyjnych poleca się szczególnej uwadze wykorzystanie dostępnych roczników statystycznych: ogólnopolskich, regionalnych i branżowych.
Materiały archiwalne są źródłem informacji o faktach, które miały miejsce. Występują często w formie opracowanej i wymagają tylko oświetlenia okoliczności i warunków w jakich fakty te miały miejsce.
Protokóły, świadectwa i instrukcje mają podobny materiał do materiałów
archiwalnych. Z tych materiałów czerpiemy wiedzę o istniejących stosunkach
i układach. Istnieje potrzeba sprawdzenia wiarygodności niektórych danych poprzez porównanie z innymi zapisami, a często potrzebny jest komentarz wyjaśniający.
Ankiety zawierają zbiór pytań, na które respondenci udzielają odpowiedzi
i na tej podstawie autorzy prac promocyjnych udowadniają tezę występującą
w pracy. Opracowanie ankiety wymaga dużej wiedzy, taktu i znajomości środowiska, do którego jest skierowana. Ankietowanie jest prostą i mało kosztowną formą badania, stąd też często korzystają z tej formy autorzy prac promocyjnych.
Monografie opisują dany podmiot lub zespół jednostek. Nie tworzą jednak uogólnień. Autorom prac daje to możliwość poznania związków przyczynowych i w tym sensie stwarza możliwości argumentowania w procesie dowodzenia.
Literatura i opracowania bibliograficzne stanowią podstawowy zasób materiału wtórnego. Są nieodzownym i koniecznym tworzywem każdej pracy
promocyjnej. Bez tego rodzaju materiału napisanie pracy promocyjnej jest niemożliwe. Dla piszących prace promocyjne opracowanie encyklopedyczne, dzieła
zwarte i literatura czasopiśmiennicza są podstawowym budulcem każdej pracy.
Literatura jest podstawa naszego wykształcenia zawodowego i stanowi
dopełnienie własnych doświadczeń i dociekań. Korzystając z bogatego dziedzictwa naukowego, z różnej literatury trzeba pamiętając o robieniu notatek, gdyż
pamięć ludzka jest często zawodna. W przypisach trzeba potem podać źródła
skąd zaczerpnięta została myśl albo dana kwestia.
19
3.3.
Opracowanie i prezentacja materiału
Zebrane materiały tworzą cenne tworzywo lub swego rodzaju budulec, który musi
być jednak opracowany, to znaczy przystosowany do tematu pracy i podporządkowany jej
celowi. Różne są sposoby obróbki zgromadzonego materiału. Warto zauważyć, ze pisanie
pracy jest o wiele łatwiejsze jeżeli zgromadzony materiał znajduje się w zasięgu ręki. Spośród
wielu metod obróbki i wykorzystania zgromadzonych materiałów pierwotnych i wtórnych
wymienia się takie jak:
-
porządkowanie,
selekcja i eliminacja,
klasyfikacja i segregacja,
grupowanie.
Porządkowanie występuje jako czynność następująca bezpośrednio po zebraniu materiałów. Wiele z nich wymaga dopracowania szczegółów, niektóre naprowadzają na dalszy
ślad naukowego dowodzenia, a jeszcze inne potrzebują niezbędnych uzupełnień. Porządkowanie zebranych materiałów racjonalizuje dalszy proces pisania pracy promocyjnej.
Selekcja i eliminacja materiałów powinny być bardzo zbliżone. Selekcja nie może być
zbyt rygorystyczna, ale przeprowadzona zbyt łagodnie zaprowadza chaos i stwarza niepotrzebny balast. Nigdy jeszcze nie udało się zebrać materiału do jakiejkolwiek pracy promocyjnej, który nie wymagałby selekcji i eliminacji.
Klasyfikacja i segregacja. Klasyfikacja jest podziałem jakiegoś zbioru przedmiotu lub
zjawisk na podzbiory według przyjętej z góry zasady. Segregacja zaś to wyodrębnienie jakiegoś zbioru przedmiotów z punktu widzenia niejednorodności. W klasyfikacji materiałów po
pierwsze dzielimy zjawisko na klasy, działy i poddziały, według określonej zasady. Po drugie
dzielimy w logiczny sposób zakres danego pojęcia. I po trzecie oceniamy zjawisko w skali
porównawczej.
Klasyfikacja i segregacja mają charakter porządkujący i opierają się na określonych
kryteriach. Mogą zatem być aktem twórczym wprowadzającym nowy pogląd na prezentowany problem. Bardzo często klasyfikacja i segregacją inspirują do dodatkowych badań
i formułowania innowacyjnych związków.
Grupowanie jest procesem, w którym zjawisko lub podmiot podlega rozbiorowi, aby
stworzyć nową konstrukcję i w ten sposób analiza problemu kończy się jego syntezą. Istota
tego procesu polega na wyodrębnieniu takiej charakterystyki, która byłaby reprezentantem
całości naszego dowodzenia.
20
4. Technika pisania pracy
Zebrany materiał do pracy poddajemy dalszej obróbce. W ten sposób realizujemy sformułowany na wstępie cel pracy. Najczęściej spotykanymi sposobami realizacji celu w pracach promocyjnych są: analiza i synteza, indukcja i dedukcja, analogia, interpretacja, wyjaśnianie, wnioskowanie, definiowanie
i sprawdzanie hipotez.
Analiza polega na podzieleniu przedmiotu badania na części składowe i badaniu każdej części z osobna. W literaturze wyróżnia się trzy rodzaje analizy: elementarną, przyczynową i logiczną.
Analiza elementarna polega na podzieleniu badanego zjawiska na elementy bez dociekania relacji między nimi. Analiza przyczynowa koncentruje się na ustalaniu związków
miedzy składnikami tego zjawiska. W analizie logicznej akcent spoczywa na stosunkach logicznych zachodzących między elementami badanego podmiotu.
Synteza to odwrotność analizy. W syntezie składamy, zestawiamy elementy rozłożonej całości. Powtórne łączenie czy składanie może być aktem twórczym o charakterze innowacyjnym. Zestawić można rozłożony problem według innego kryterium, potrzebnego do
realizacji celu pracy.
Indukcja to wyciąganie wniosku z przesłanek, a więc rozumowanie od szczegółu do
ogółu. Na podstawie jednej przesłanki wnioskujemy, że całość (ogół) zachowa się podobnie.
Odwrotnością indukcji jest dedukcja. W niej wnioskowanie zgodne jest z kierunkiem
wynikania logicznego. W dedukcji wnioskujemy od ogółu do szczegółu. Na podstawie cech,
jakie posiada podmiot , wnioskujemy że takie same cechy posiadają jego elementy składowe.
W pracach promocyjnych indukcja i dedukcja stosowane są we wzajemnym powiązaniu. Metoda indukcyjna zmierza do uogólniania. Dedukcja natomiast jest przechodzeniem od
przyjętych ogólnie racji do następstw. W dedukcji przyjęty pewnik (twierdzenie udowodnione) jest podstawą dalszego rozumowania.
Analogia jest czymś pośrednim między indukcją a dedukcją. Polega ona na przenoszeniu twierdzeń jednego zjawiska na inne przedmioty na podstawie zachodzącego między
nimi podobieństwa. Analogia ilustruje a nie udowadnia. Dowodów dostarcza rzeczywistość.
Spośród wielu metod systematyzowania i opracowywania materiałów w pracach
promocyjnych często występuje interpretowanie czyli wyjaśnianie racji uważanej za prawdziwą. Same fakty opisane w pracy są martwe. Ożywia je właśnie interpretacja, która nawiązuje do całokształtu wiedzy i umiejscawia je w realiach. Interpretacja potrzebna jest również
przy wyjaśnianiu tabel, wykresów, danych liczbowych itp. Interpretacja tym różni się od wyjaśniania, że interpretując angażujemy całokształt posiadanej wiedzy. Wyjaśnianie danego
zjawiska ogranicza się tylko do danego faktu lub podmiotu.
21
Proces wnioskowania jest rezultatem wynikania między zdaniami. Może wystąpić
więc:
- wnioskowanie dedukcyjne – gdy z przesłanek (ogółu) wynika logiczny
wniosek (szczegół)
- wnioskowanie indukcyjne – gdy z wniosku (ze szczegółu) wynika przesłanka(ogólny wniosek)
- wnioskowanie przez analogię – gdy przez porównanie dochodzimy do
nowego twierdzenia.
Dowodzenie jest wnioskowaniem dedukcyjnym, w którym autor pracy stwierdza interesujące go następstwo. Dowód uznaje się za słuszny, gdy został zweryfikowany.
Definiowanie jest ważną wręcz elementarną techniką stosowaną w pracach promocyjnych. Definicja wskazuje jak można zastąpić pewien wyraz (ten definiowany) za pomocą
innych słów. Przez definiowanie unikamy nieporozumień. Definicje autorzy prac promocyjnych czerpią z wydawnictw encyklopedycznych lub ze znanych podręczników. Pożądanym
aktem twórczym jest próba sformułowania definicji dla potrzeb tematu pracy. Taka definicja
nie powinna odbiegać od powszechnie przyjętego rozumienia danego zjawiska.
Hipoteza - jest logicznie uzasadnionym przypuszczeniem, wynikającym z dotychczasowego stanu wiedzy. Hipotezą jest założenie, oparte na prawdopodobieństwie, wymagające
sprawdzenia. Hipotezę sprawdzamy przez doświadczenie a więc przez praktykę. Z reguły jest
tak, że co założyliśmy w literaturowej(teoretycznej) części pracy, to staramy się sprawdzić
w części empirycznej(praktycznej). Hipotezę sformułowaną na początku pracy weryfikujemy
w dalszych jej częściach.
Bardziej szczegółowe i szeroko rozumiane sposoby realizacji celu, obszernie opisywane są w literaturze przedmiotu.
5. OCENA PRACY (samoocena, opinia promotora, opinia recenzenta, elementy recenzji)
Zanim praca promocyjna zostanie przedstawiona promotorowi autor
powinien dokonać samooceny.
Zaleca się posłużyć listą pytań pomocniczych według której opiniować będą pracę
promotor i recenzent.
Lista pytań pomocniczych przedstawia się następująco:
1. Czy treść pracy odpowiada tematowi sformułowanemu w tytule?
2. Czy treść rozdziałów odpowiada ich tytułowi?
3. Czy treść podrozdziałów odpowiada tytułom?
22
4. Czy prawidłowa jest konstrukcja pracy? (proporcje między częściami pracy,
ważne problemy, zagadnienia wiodące)
5. Czy właściwa jest struktura pracy? (wstęp, rozdziały, podrozdziały, przypisy,
zakończenie, spis literatury)
6. Czy zachowana została logiczna kolejność rozdziałów?
7. Czy wyczerpany został temat i udowodniono sformułowane tezy?
8. Czy poprawnie, jasno i zrozumiale sformułowano cel pracy?
9. Czy we wstępie zawarto wszystkie problemy merytoryczne i formalne?
10. Czy zastosowano w pracy skuteczne metody realizacji celu pracy?
11. Czy widoczna jest w pracy umiejętność autora w zakresie graficznej i statystycznej prezentacji problemów i zjawisk?
12. Czy autor pracy dostrzega związki teorii z praktyką gospodarczą?
13. Czy w pracy występują elementy nowatorskiego ujęcia tematu?
14. Ile i jakie źródła wykorzystano w pracy? (literatura zwarta, czasopiśmiennicza, akty normatywne, dokumenty ładu organizacyjnego itp.)
15. Czy trafnie dobrane źródła zostały właściwie i prawidłowo wykorzystane?
16. Czy autor posiada opanowaną technikę pisania i prezentacji?
17. Czy właściwie zastosowano przypisy?
18. Czy język prezentacji jest zrozumiały, prosty i jasny?
19. Czy autor rozszerzał swą wiedzę poprzez samodzielne poszukiwania literaturowe?
20. Czy autor w sposób czynny posługuje się nabytą w czasie studiów wiedzą?
Świadomość że promotor i recenzent dysponują podobnymi narzędziami oceny
prac promocyjnych powinna motywować autorów do solidnego wykonania samooceny. Sens tych czynności powinien prowokować autorów do poprawek doskonalących treść pracy i jej walory formalne.
Według wzoru formularza recenzji pracy (patrz załącznik) zarówno promotor jak i recenzent odpowiadają konkretnie na pytania dotyczące zgodności treści pracy z tematem, oceny konstrukcji pracy, realizacji tez, charakterystyki głównych wątków, poprawności statystycznych i graficznych prezentacji, formalnych wymogów i przydatności pracy dla praktyki gospodarczej.
Ocena końcowa jest wypadkową tych cząstkowych weryfikacji i subiektywnego odczucia promotora lub recenzenta.
6. Obrona pracy i egzamin końcowy
Zgonie z Regulaminem Studiów egzamin końcowy jest komisyjny. W skład komisji wchodzą: przewodniczący komisji, a także promotor oraz recenzent jako członkowie. Najpierw przewodniczący komisji sprawdza personalia przystępującego do egzaminu, następnie zdający losuje pytanie z puli przygotowanych pytań. Następnie pytanie zadaje
23
promotor a po nim recenzent. Po naradzie bez udziału zdającego, przewodniczący komisji ogłasza i uzasadnia końcowy stopień i gratuluje zdanego egzaminu.
7. Zakończenie
Celem tego opracowania było zaprezentowanie w najbardziej skrótowej formie podstawowych zasad obowiązujących przy pisaniu prac promocyjnych. W poszczególnych częściach autor starał się przybliżyć problematykę realizacji tego ważnego i końcowego aktu
podjętych studiów wyższych. Podkreślono wielokrotnie, że opracowanie to nie zastąpi
promotora, który obok studenta kończącego proces edukacyjny na poziomie wyższym
jest postacią najważniejszą. Dla promotorów opracowanie to może być cenną pomocą
dydaktyczną.
Jeśli choć w części opracowanie to pomoże studentom i promotorom w trudnym i odpowiedzialnym dziele napisania dobrej pracy promocyjnej, to autor będzie w pełni
usatysfakcjonowany.
24
Bibliografia
[1] Boć J., Jak pisać pracę magisterską, Wrocław 1994
[2] Gambarelli G., Łucki Z., Jak przygotować pracę dyplomową lub doktorską,
Kraków 1995
[3] Kwaśniewska K., Jak pisać prace dyplomowe, Bydgoszcz 2005
[4] Majchrzak J., Mendel T., Metodyka pisania prac magisterskich i dyplomowych, Poznań 2009
[5] Mendel T., Metodyka pisania prac doktorskich, Poznań 2009
[6] Pioterek P., Zieleniewska B., Technika pisania prac dyplomowych, Poznań
2004
[7] Rawa T., Metodyka wykonywania inżynierskich i magisterskich prac dyplomowych, Olsztyn 1999
[8] Pułło A., Prace magisterskie i licencjackie, Warszawa 2004
[9] Wojcik K., Piszę akademicką pracę promocyjną licencjacką magisterską doktorską, Warszawa 2005
[10] Urban S., Ładoński W., Jak napisać dobrą pracę magisterską, Wrocław 1997
[11] Dokumentacja związana z przygotowaniem prac promocyjnych do oceny i
obrony.
25
Spis załączników
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Przykładowy wzór strony tytułowej pracy dyplomowej licencjackiej
Przykładowy wzór spisu treści
Przykładowy wzór układu bibliograficznego
Przykładowy wzór wykresu
Przykładowy wzór tabeli
Przykładowa tematyka seminaryjna w okresie pisania prac
promocyjnych
Przykładowy wzór recenzji
Zestaw pytań do egzaminu dyplomowanego licencjackiego
(przykładowy)
26
Przykładowy wzór strony tytułowej pracy dyplomowej licencjackiej 1
POZNAŃSKA WYŻSZA SZKOŁA BIZNESU
w Poznaniu
IMIĘ I NAZWISKO (autora)
TYTUŁ PRACY DYPLOMOWEJ LICENCJACKIEJ
Praca dyplomowa licencjacka
Promotor
Kierunek: ...................................
Specjalność:................................
Poznań 2015
27
Przykładowy wzór spisu treści 2
Wstęp
Rozdział 1
POJĘCIE LOGISTYKI ................................................................................................................... 4
1.1. Systemy logistyczne w systemie transformacji produktów ....................................4
1.2. Procesy logistyczne i rodzaje transformacji produktów ........................................8
1.2.1. Przepływ produktów i przepływ informacji...........................................8
1.2.2. Obszary zadań logistycznych .................................................................12
1.3. Definicja logistyki ..................................................................................................15
1.3.1. Pochodzenie słowa „logistyka” ............................................................. 15
1.3.2. Definicja logistyki ................................................................................. 19
Rozdział 2
ZNACZENIE LOGISTYKI
2.1. Tendencje rozwojowe w zarządzaniu przedsiębiorstwem......................................23
2.1.1. Kształtowanie się czynników ...................................................................23
2.1.2. Konsekwencje dla zarządzania ................................................................ 27
2.2. Międzynarodowe i ogólnogospodarcze aspekty systemów logistycznych .............30
2.2.1. Wymagania stawiane makrologistycznemu systemowi dystrybucji
towarów..................................................................................................30
2.2.2. Wymagania wynikające z rodzaju towarów .............................................34
Rozdział 3
TRANSPORT W LOGISTYCE
3.1. Transport w systemie logistycznym .......................................................................37
3.1.1. Infrastruktura transportowa liniowa ....................................................... 41
3.1.2. Transport wewnętrzny ............................................................................45
PODSUMOWANIE I WNIOSKI .....................................................................................................50
BIBLIOGRAFIA ............................................................................................................................ 53
SPIS WYKRESÓW ....................................................................................................................... 55
SPIS SCHEMATÓW .................................................................................................................... 56
SPIS TABEL .................................................................................................................................57
28
Przykładowy wzór układu bibliograficznego 3
BIBLIOGRAFIA
[1]. Abt S., Woźniak H.: Podstawy logistyki. Uniwersytet Gdański, Gdańsk 1993.
[2]. Beier F., Rutkowski K.: Logistyka. Wprowadzenie do logistyki. Podejmowanie
menedżerskich decyzji logistycznych. Studia przypadków logistycznych, SGH,
Warszawa 1993.
[3]. Blaik P.: Logistyka. Koncepcja zintegrowanego zarządzania przedsiębiorstwem,
PWN, Warszawa 1996.
[4]. Blaik P.: Logistyka a marketing w strategicznym zarządzaniu przedsiębiorstwem. Handel Wewnętrzny 1994 nr 2.
[5]. Głowacki R., Kossut L., Kramer T.: Marketing, PWE, Warszawa 1984.
[6]. Pfohl H - Ch.: Systemy logistyczne. Biblioteka Logistyka, IL i M, Poznań 1998.
[7]. Skowronek Cz., Sarjusz - Wolski Z.: Logistyka w przedsiębiorstwie, PWE, Warszawa 1995.
[8]. Smykay E., Bowersox D., Mossman F.: Physical Distribution Management, Logistics Problems of the Firm. Macmillan, New York 1961.
[9]. Weber J.: Logistyk - Controlling. Schaeffer - Poeschel Verlag, Stuttgart 1993.
[10]. Wojciechowski T.: Marketing i logistyka na rynku środków produkcji, PWE,
Warszawa 1995.
Wykorzystywane strony internetowe:
Wykorzystane akty prawne:
Inne pozycje źródłowe:
29
Przykładowy wzór wykresu 4
90
80
70
60
50
Wsch.
40
Zach.
30
Płn.
20
10
0
1. Kw
2. Kw
3. Kw
4. Kw
Wykres 1. ..............................................................................................................................................
Źródło: .. ..........................................................................................................................
30
Przykładowy wzór tabeli 5
Tabela 1 Baza dydaktyczna - sale (stan na dzień 30 listopada 2014 r.)
Nr
sali
Rodzaj sali
302
304
305
306
307
309
310
313
110
113
121
122
6
7
8
15
16
18
08
09
010
011
sala seminaryjna
sala seminaryjna
sala seminaryjna
sala seminaryjna
sala seminaryjna
sala wykładowa*
sala wykładowa*
sala seminaryjna
sala wykładowa
laboratorium
laboratorium
laboratorium
sala wykładowa
laboratorium
laboratorium
laboratorium
laboratorium
laboratorium
sala wykładowa
laboratorium
laboratorium
laboratorium
laboratorium
biblioteka
*sale łączone w jedną
Liczba miejsc
32
32
20
20
24
140
240
40
30
60
20
220
30
14
18
18
18
220
30
30
20
40
38
m2
59,69
56,07
46,26
47,81
49,91
143,03
204,37
74,41
73,20
50,73
51,80
187.45
45,34
21,76
41,77
50,37
20,83
238,60
29,00
28,20
24,30
54,25
196,00**
196,00
**w tym czytelnia: 136 m2, wypożyczalnia: 60 m2
Źródło: Opracowanie własne.
31
Tematyka seminaryjna w okresie pisania prac promocyjnych 6
Konsekwentna realizacja tej tematyki jest wyrazem racjonalnego działania i gwarantuje terminową realizację zadań związanych z napisaniem i obroną każdej pracy promocyjnej.
1.
2.
3.
4.
Wprowadzenie do tematyki seminarium
Metodyka pisania prac promocyjnych.
Propozycje obszarów badań i próba sformułowania tematu.
Studia literaturowe i konwersacja w obszarze tematycznym
pracy.
5. Opracowanie koncepcji i planu pracy.
6. Wybór metod badawczych i precyzowanie obszaru badań.
7. Dyskusja nad fragmentami pracy.
8. Konwersacja nad wnioskami i zakończeniem pracy.
9. Prezentacja całej pracy , prace korekcyjne i redakcja całości.
10. Przygotowanie do obrony i egzaminu końcowego.
Przykładowa tematyka seminaryjna nie powinna ograniczać inwencji promotora.
32
Przykładowy wzór recenzji 7
Proszę o ocenę załączonej pracy licencjackiej
Egzamin dyplomowy przewiduje się w dniu
Dziekan
............................................................................
Recenzja pracy licencjackiej( skrót)
Temat pracy: ...............................................................................................
Imię i nazwisko ........................................................................................
Nr albumu ...............................................................................................
Promotor.................................................................................................
Średnia ocen: .........................................................................................
1. Czy treść pracy odpowiada tematowi określonemu w tytule?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. Ocena układu pracy, struktury podziału treści, kolejnych rozdziałów, kompletności tez itp.:
……………………………………………………………………………………………………………………………………….
3. Merytoryczna ocena pracy:
……………………………………………………………………………………………………………………………………….
4. Inne uwagi:
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
5. Czy i w jakim zakresie praca stanowi nowe ujęcie problemu?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
6. Charakterystyka doboru i wykorzystania źródeł:
………………………………………………………………………………………………………………………………………
7. Ocena formalnej strony pracy (poprawność języka, opanowanie techniki pisania pracy,
spis rzeczy, odsyłacze):
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
8. Sposób wykorzystania pracy (publikacja, udostępnienie instytucjom, materiał źródłowy):
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
9. Pracę oceniam jako:
…………………………………………………………………………………………………………………………………………
data
podpis
33
Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego 8 (przykładowy)
1.
Przyczyny, rodzaje i skutki inflacji.
2.
Pojęcie bezrobocia, jego rodzaje raz skutki.
3.
Pojęcie budżetu, jego struktura oraz funkcje.
4.
Pojęcie rynku (istota, uczestnicy, elementy, stosunki wymienne i równoległe).
5.
Rola informacji we współczesnym przedsiębiorstwie, (rodzaje informacji, metody ich pozyskiwania).
6.
Funkcje zarządzania i ich istota.
7.
Pojęcie struktury organizacyjnej oraz jej rodzaje.
8.
Cechy działań marketingowych na rynku Business to Business.
9.
Istota, zalety, cele i etapy segmentacji nabywców.
10. Pojęcie i ekonomiczne znaczenie nieruchomości.
11. Cele zarządzania nieruchomościami.
12. Etapy statystycznej analizy struktury zbiorowości.
13. Proces tworzenia budżetu państwa.
14. System podatkowy w Polsce.
15. Wpływ kosztów logistyki na rentowność przedsiębiorstwa.
16. Rola zapasów w różnych strategiach logistycznych.
17. Zasady kształtowania wielkości dostaw.
18. Porównanie różnych systemów odnawiania zapasów.
19. Rola IT w zarządzaniu zapasami.
20. Modele e-biznesu (w zależności od uczestników transakcji).
21. Wykorzystanie technologii RFED w automatyzacji łańcucha dostaw SCM.
22. Znaczenie etykiety logistycznej i standardów EAN-UCC we współczesnym e-biznesie.
23. Wyjaśnić pojęcia „struktura produkcyjna" oraz „jednostka produkcyjna".
24. Etapy projektowania jednostek produkcyjnych wyższych stopni złożoności.
25. Istota zarządzania przepływem materiałów.
26. Metody sterowania produkcją na poziomie elementów wyrobu i ich związki z organizacją zaopatrzenia.
27. Cele ogólne planowania produkcji.
28. Rynek usług transportowo - spedycyjnych w Polsce i na świecie.
29. Rola transportu w łańcuchach dostaw.
30. Optymalizacja transportu.
UWAGA! Podane przykłady i pytania są zmyślone. W każdej Uczelni mogą i powinny
być inne, zatwierdzone przez Dziekana i akceptowane przez Promotora.
34
Download

PIT-Z