Temeller
Onur ONAT
Tunceli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi
İnşaat Mühendisliği Bölümü, Tunceli
1
Temel Nedir?
Yapısal sistemlerin üzerindeki tüm yükleri, zemine
güvenli bir şekilde aktaran yapısal elemanlara “Temel”
denir.
 Bir temel tasarlanırken hangi koşulları sağlamalıdır?
1.Taşıma gücü
2.Oturma
3.Yeterli dayanım
4.Yeterli süneklik gibi şartları sağlamalıdır.

2
Taşıma Gücü Şartı
Temelden zemine yük aktarımı söz konusu olunca, temelde
basınç ve kesme gerilmeleri oluşur. Temele üst katlardan
gelen yük fazla, temel alanı küçükse aşağıdaki kayma
durumları oluşur.
 Yandaki şekilde a) Genel
kesme kırılması, b) Yerel
kesme kırılması, c) Zımbalama
kesme kırılması olarak tanımlanır.
Genelde kesme kırılması; sıkı ve sert
zeminde oluşur. Yerel kesme kırılması
Gevşek zeminde oluşur.

3
Temellerde Sınır Taşıma Gücünün
Belirlenmesi
Temellerin taşıma gücü için; Terzaghi, Meyerhof, Hansen,
ve Vesic tarafından çalışmalar yapılmıştır.
 Yaygın olarak Terzaghi’nin bağıntıları kullanılır.
 Terzaghi’nin yaptığı kabuller;
1.Temel derinliği genişliğinden fazla olmamalıdır.
2.Temel ve zemin arasında kaymanın olmadığı kabul edilir.
3.Zemin homojen ve yarı sonsuz bir ortam olarak kabul
edilir.
4.Genel kesme kırılması oluşabilir.
5. Konsolidasyon oluşmaz.

4
Temellerde Sınır Taşıma Gücünün
Belirlenmesi
6. Temel zemine göre daha çok rijittir.
7.Temel yüzeyi ile temel derinliği arasındaki zemin, kayma
dayanımına sahip değildir.
8.Uygulanan yük tekil ve temelin ağırlık merkezine etki
etmektedir.
9.Zeminin kayma direnci;
Terzaghi’ye göre sınır taşıma gücü;
5
Temellerde Sınır Taşıma Gücünün
Belirlenmesi
6
Temel Şekil Katsayıları
7
Zemin Taşıma Gücü Katsayıları
8
Zemin Emniyet Gerilmesinin Belirlenmesi


Bir önceki adımda belirlenen sınır taşıma gücü bir
katsayıya bölündüğünde zemin emniyet gerilmesi bulunur.
Zemin için genellikle “Güvenlik Katsayısı” “3” alınır.
9
Zemin Cinslerine Göre Taşıma Güçleri
10
Zemin Dayanımının Belirlenmesi

Bu adım, temel tabanında oluşan en büyük basıncın
aşağıdaki şartları sağlayıp sağlamadığını kontrol etmektir.

Yukarıdaki formül şartının sağlanması durumunda temelin
güvenli şartlar altında yük aktarımın sağladığını
söyleyebiliriz.
Temel güvensizse hemen boyutlarıyla ilgili tekrar bir
değerlendirme yapılır.

11
Temeller Kaça Ayrılır?
12
Duvar Altı Temeller


Kolon veya kolon vazifesi gören elemanlardan gelen
yükün zemine güvenli bir şekilde aktarılmasını sağlar bu
temel çeşidi,
Yığma yapıların temellerinde, taşıyıcı duvarların altında
betonarme duvar altı temel yapımı Deprem Yönetmeliği
gereği zorunludur.
13
Duvar Altı Temeller

TS500 gereği, duvar altı temelleri, donatı gerektirmeyecek
şekilde boyutlandırılır. Bu nedenle kesme açısından
tasarım kesme kuvveti, kesitin kesmede çatlama
dayanımından, tasarım momentinin de çatlama
momentinden büyük olmaması gerekir.
14
Duvar Altı Temeller
15
Tekil Temeller








Ayrık, tekil, münferit temel ve münferit sömel olarak
adlandırılır.
Az malzeme kullanıldığı için ve imalatı kolay olduğu için
tercih edilir.
Zemin zayıfsa ve kolonlar birbirine yakınsa kullanılmaz.
TS500’e göre en küçük boyutu 0.7 m’den az olamaz,
TS500’e göre alanı 1 metrekareden küçük olamaz,
TS500’e göre kalınlığı 250 mm’den küçük olamaz,
TS500’e göre konsol açıklığının ¼’ünden daha küçük
alınamaz.
TS500’e göre çekme donatısı yoğunluğu 0.002’den küçük
olamaz.
16
Tekil Temeller
17
Tekil Temeller
18
Tekil Temellerde Hesap Adımları
1) Zemin İçin Taşıma Gücü Kontrolü

Yükler nedeniyle oluşan en büyük gerilme, temel ağırlığı
dikkate alınmışsa zemin dayanımından; temel ağırlığı
dikkate alınmamışsa net zemin emniyet gerilmesinden
büyük olmalıdır.
19
Tekil Temellerde Hesap Adımları
2) Kesme Dayanımı Kontrolü
•Bu kontrol için kolon yüzeyinden temel ucuna kadar olan kısım
konsol olarak düşünülür,
•Kolon yüzeyindeki kesme kuvveti hesaplanır,
•Bu hesaplanan kesme kuvveti kesmede çatlama dayanımından
büyük olmalıdır.
20
Tekil Temellerde Hesap Adımları
3) Temelde Eğilme Kontrolü
•Bu kontrolü gerçekleştirebilmek için kolon yüzeyinden temel
ucuna kadar olan kısım konsol olarak düşünülür,
•Kolon yüzeyindeki eğilme momenti hesaplanır,
•Bu eğilme momentini karşılayabilecek çekme donatısı hesaplanır.
21
Tekil Temellerde Hesap Adımları
3) Temelde Eğilme Kontrolü
22
Tekil Temellerde Hesap Adımları
4) Temelde Zımbalama Kontrolü
•Bu kontrol iki doğrultuda kesme kontrolüdür. Kolonun dört
yüzeyinden etkili derinliğin yarısı kadar mesafe dikkate alınarak
zımbalama çevresi belirlenir.
Zımbalama çevresinde kalan zemin gerilmesinin
bileşkesi
Tasarım zımbalama kuvveti
Zımbalama kontrolü
23
Birleşik Yükleme Etkisindeki Temeller
•Zeminin tabanındaki eksenel tekil kuvvet ve moment etkisiyle
oluşan gerilme ile sadece eksenel kuvvet etkisiyle oluşan gerilme
arasında % 15’ten fazla bir fark varsa moment ihmal edilemez.
•Bu durumda temelin altında oluşan gerilme ya üçgen olur ya da
yamuk olur.
24
Kaynaklar
•
•
•
Adem Doğangün, Betonarme Yapıların Hesap
Tasarımı, Birsen Yayınevi, 2011
Zekai, Celep, Betonarme Yapılar, Beta Dağıtım, 2011
Prof. Dr. Osman TOPÇU, Betonarme-2, Ders Notları
ve
25
Download

Ekli Dosyayı İndir - Tunceli Üniversitesi