Hormonlar
Dr. Serkan SAYINER
[email protected]
Giriş
• Hormonlar, özel bezler tarafından kana salgılanan ve kan yolu ile
ulaştıkları doku ve organlarda fonksiyon düzenleyici bir etki meydana
getiren ve çok düşün miktarları ile görev yapan organik bileşiklerdir.
• Latince Hormaein = Uyarmak (harekete geçirme)
• Hormonlar enzimlere ve vitaminlere benzerlik gösterirler.
• Hormonların etki yaptıkları dokulara hedef doku denilir. Bazı hormonlar
lokal olarakda etki yaparlar. Ör. Asetilkolin, sekretin, kolesistokinin
• Hormonlar genellikle özel bir bezden kana salındıktan sonra kan yolu ile
etki yapacağı hedef dokuya taşınırlar.
• Hormonlar konu edinen tıp dalına endokrinoloji denir. İlgili
Sistemede Endokrin Sistem denir.
Endokrin Sistem
Görsel Kaynakları: Veterinary Online, Wikipedia, Oklahoma State University
Hormonların Kontrol Mekanızması
• Hormonların yapım ve kana salınımları hiyerarşik bir kontrol
mekanizmasına bağımlı olarak meydana gelir.
• Büyük bir bölümü yukarıdan aşağı doğru sıralanan kontrol
mekanizmasına bağımlı olarak kana salınırlar.
• En üst basamaktda beyin tabanını oluşturan Hipotalamus yer alır.
Buraya ulaşan herhangi bir sinirsel uyarım, bu bölgeden releasing
faktör (RF-salgılatıcı faktör) denen mekanizmayı devreye sokar ve
çok az miktarlardaki özel hormonların salınımına yol açar.
• RF’ler sella tursikada yer alan endokrin bezi Hipofiz’ ini uyarır (ön
lob). Her bir RF farklı spesifik hormonun hipofizden salgılanmasını
sağlar. Burdan salgılanan hormonlar, kan yolu ile hedef dokulara
gider ve özel görevlerini yaparlar.
Hormonların Kontrol Mekanızması
• Hipotalamus sadece RF’ salgılamaz, aynı zamanda hormon
salınımını yavaşlatıcı (inhibitör) hormon veya faktörlerin salınımında
da rol oynar.
• Ancak hipofiz arka lob hormonlarından oksitosin ve ADH
hipotalamusda sentezlenir ve sinir yolları ile hipofiz arka lobuna
taşınır ve gerektiğinde kapillar kan damarlarına salınırlar.
• Bazı hormonlar ise bu hiyerarşik düzen (Hipotalamus-Hipofiz
düzeni) dışında hareket ederler. Ör. İnsulin, glukagon, adrenalin.
Hipotalamus-Hipofiz Aksı
• Hipotalamus; TRH,
GHRH, GHIH
(Somatostatin), CRH,
Oksitosin, ADH
• Ön-Hipofiz; GH, TSH,
ACTH, FSH, LH, PRL
• Arka-Hipofiz; Oksitosin,
ADH
• Orta-hipofi; MSH
Görsel Kaynak: Prof. A.C. Brown
Hipotalamus-Hipofiz Aksı
Hipotalamus
Hipotalamus
Portal Damarlar
Adenohipofiz
Neurohipofiz
Adenohipofiz
Neurohipofiz
Görseller Kaynak: Prof. Dr. Erol ALAÇAM
Hormonların Etki Biçimi
1. HORMON RESEPTÖR SİSTEMİ (ADENİLAT SİKLAZ SİSTEMİ)
• Hücre içindeki siklik-AMP (c-AMP)’ nin oluşumuna yol açan bu
sistem bir çok enzimlerin etkinliğinde rol oynamaktadır.
• Özellikle hipofiz ön ve arka lop hormonları, PTH, Glukagon,
Adrenalin, releasing faktörler bu tip reseptör sistemi yolu ile etki
yapan hormonlardır.
• Bu sistemde her hormon için hücre membranı üzerinde özel bir
reseptör bulunmaktadır. Reseptörle birleşen hormon adenilat
siklaz enzimini aktive eder. Bu enzim etkisi ile ATP c-AMP dönüşür.
Hormonların Etki Biçimi
2. HÜCRE İÇİ PROTEİN SENTEZ SİSTEMİ
• Bu sistemde; Hücre çekirdeğinde yer alan ve DNA’dan yer alan
genlere etki yapma süretiyle (transkripsiyon) mRNA sentezini
uyarılır ve ribozomlarda belirli proteinlerin biyosentezi artırılır.
• Başlıca Steroid hormonlar bu sistem ile etkilerini gösterirler.
• Steroid hormonlar hücre membranını geçerek sitoplazmada yer alan
spesifik Reseptör Protein birleşirler. Oluşan komleks daha sonra
nükleusa ulaşır ve kromatin üzerindeki özel yer ile birleşmek
suretiyle özel genin aktive olmasını sağlamak ve mRNA’nın sentezini
artırmaktatır.
Hormonların Etki Biçimi
3. Diğer etki biçimleri
• İnsulin, diğer hormonların aksinde hücre membranındaki özel
reseptörüne bağlandıktan sonra cAMP artışı değil azalmasına neden
olur. Bunun yerine cGMP artışı olur.
• GH (Büyüme hormonu) hücre içinde amino asit taşınmasını değişik
bir yoldan artırır.
• Katekolaminler ve asetil kolin gibi hormonlar hücre membranı
permeabilitesinde iyonlara karşı değişiklikler meydana
getirmektedir.
Hormonların Sınıflandırılması
• Farklı tip sınıflandırmalar bulunmaktadır.
1. Glandüler Hormonlar
2. Doku Hormonları
1. Steroid Hormonlar
2. Amino asit türevi hormonlar
3. Peptid-Protein yapısındaki hormonlar
Hormonların Sınıflandırılması
1. Sindirim Kanalı Hormonları: Gastrin, Sekretin, Kolesistokinon, Parotin...
2. Pankreas Hormonları: İnsulin, Glukagon
3. Böbrek Üstü Bezi Hormonları: Medulla Hormonları (adrenalinnoradrenalin), Korteks Hormonları (Aldosteron)
4. Tiroid ve Paratiroid Hormonları: Tiroksin, Kalsitonin, PTH
5. Hipofiz Hormonları: Arka-lop (ADH, Oksitosin), ön lop (GH, TSH, ACTH,
Prolaktin, LH, FSH), orta-lop (MSH)
6. Ovaryum Hormonları: Östrojenler, Progesteron
7. Testis Hormonları: Androjenler
8. Diğer: Eritropoetin, Prostoglandinler, Epifiz Hormonları
Sindirim Kanalı Hormonları
a. Gastrin: Polipeptid yapıdadır. Fundus hücrelerinden aktif olarak
HCl salgılanmasına neden olurlar.
b. Sekretin: Duedenumdan salgılanan polipeptid yapıda bir
hormondur. Pankreas salgısının hacmini ve bikarbonat düzeyini
kontrol eder.
c. Kolesistokinin: Duedenumdan salgılanan polipeptid yapıda bir
hormondur. Safra kesesi ve pankreas üzerine etkisi var.
d. Pankreozimin: Protein yapıdadır. Duedenumda sentezlenir.
Sindirim Kanalı Hormonları
f. Enterogastron: Polipeptiddir. Barsakdan salgılanır. Mide salgısını
ve HCl sekresyonunu inhibe eder
g. Parotin: Protein yapıdadır. Tükrük bezlerinden salgılanır. Dişlerin
kalsifikasyonunu kamçılar, serum Ca düzeyini düşürür, P düzeyini
yükseltir.
h. Enterokinin: Barsak mukozasından protein yapıda salgılanır.
Jejenum ve ileumdan barsak salgısı salgılanmasını hızlandırı ve
salgının enzim içeriğini yükseltir.
Pankreas Hormonları
1. İnsülin: Pankreasın langerhans adacıklarının β-hücreleri tarafından
salgılanır. 21 amino asitli A-zinciri, 30 amino asitli B-zinciri ve 31
amino asitli C-peptid zincirinden proinsulin şeklinde sentezlenir.
Aktif şeklinde C-peptid zinciri yokdur.
• Etkileri;
Hücre geçirgenliği üzerine etkisi: Glikoz moleküllerinin hücre içine alınmasını
sağlar. Karaciğer, kas, sinişr ve yağ dokusu gibi insüline bağımlı organlarda
monosakkatirlerin, amino asitlerin ve yağ asitlerini alınması insülin
tarafından artırılır.
• Karbonhidrat metabolizması üzerine etkisi: Glikoz ve pentoz fosfat yolu ile
glikozun yıkılımını sağlayarak gösterir. Kilit enzimleri aktive veya inhibe
ederek etki gösterir. (Aktive: Heksokinaz, Fosfofruktokinaz; inhibe:
piruvatkarboksilaz, fosfoenolpirüvat karkoksikinaz, F-1,6-di Paz)
•
Pankreas Hormonları
1. İnsülin: Etkileri;
•
•
Lipid metabolizması üzerine etkisi: Yağ asitlerinin sentezini artırarak gösterir.
İnsülin glikolizdaki kilit enzimleri aktive ederek glikozun yıkılımını sağlarken
bunun ürünü olan asetil-CoA’lar fazla miktarda sentez edilmiş olunur.
Böylece yağ asidi sentezide hızlanmış olur.
Protein metabolizması üzerine etkisi: Amino asitlerin hücre içine
alınmasındaki artış ve hücre membranı permeabilitesindeki yükselişin bir
sonucu olarak meydana gelir. Doğrudan da, mRNA sentezindeki artış ve
amino asitlerin hücre proteinlerine girişlerindeki artış olur.
• Yetersizliğinde:
Diabetes mellitus
• Ketozis
• Hipokalsemi (Sığırlarda)
•
Pankreas Hormonları
2. Glukagon: Pankreasın Langerhans adacıkları α-hücreleri
taradından salgılanır. İnsüline ters etki eder. Kan glikoz düzeyi
yükseltir. 29 amino asitten oluşan bir hormondur.
• Etkileri:
Glikoneojenezdeki kilit enzimleri (privüt karboksilaz, fosfoenolpirüvat
karboksikinaz, früktoz-1,6-difofastaz, glikoz-6-fosfataz) aktive eder.
• Glikojenolizdeki etkisini ise, adenilsiklaz’ı aktive etmek cAMP oluşumunu
çoğaltmak ve proteinkinaz’ı aktive ederek, fosforilaz b ve fosforilaz a’ yı aktif
hale geçirmek suretiyle yapar.
• Yağ asitlerinin mitokondrialara alınması ve bunların yıkılması glukagon ile
stimüle edilir.
•
Böbrek Üstü Bezi Hormonları - MEDULLA
• Adrenalin – Noradrenalin (Epinefrin-Norepinefrin): Böbrek üstü
bezinin medülla kısmından salınır. Bunlara katekolaminler adı da
verilir. Noradrenalin adrenalin’in ön maddesidir. Bu maddenin
metilasyon ile adrenalin oluşur.
• Etkileri;
•
•
•
•
•
•
Kalp atışlarının frekansı ve kan basıncı yükselir.
İskelet kasının tonusu artar.
Pupillar genişler.
Bronşlar genişlemesi ile akciğerlerin hava alma kapasitesi yükselir.
Deride kan dolaşımı ve ter oluşumu artar.
Karaciğer ve kaslarda glikojenin parçalanması ve yağ hücrelerinden serbest
yağ asitlerinin mobilizasyonu yükselir.
Böbrek Üstü Bezi Hormonları - KORTEKS
• Glikokortikoidler (17-hidroksikortikosteron/kortizol, kortikosteron,
17-hidroksi-11-dehidrokortikosteron/kortizon): Karbonhidrat, lipid
ve protein metabolizmasını etkileyen kortikoidlerdir.
• Etkileri;
•
•
•
•
•
•
Glikoneogenezde görevli kilit enzimleri uyarırlar.
İskelet kaslarında ve diğer bazı dokularda protein yıkılması teşvik edilir.
Kapillar damarların geçirgenliğini azaltmak ve lizozomların membranlarını
stabilize etmek süretiyle yangısal olayları inhibe ederler.
Mideden HCl ve pepsinojen, pankreastan da tripsinojen salınımını artırlar.
Kemiklerde Ca mobilizasyonunu sağlarlar.
Fazla miktarda sentez edilmeleri ve uzun süre etki etmeleri
immunsupresyona neden olur, lenfositlerde RNA ve protein sentezi azalır.
Böbrek Üstü Bezi Hormonları - KORTEKS
• Mineralokortikoidler (Aldosteron, 11-deoksikortikosteron):
Elektrolit ve su metabolizmasını etkileyen kortikoid’lerdir.
• Etkileri:
•
•
Aldosteron’un salgılanması başlıca Na+ ve K+ iyonlarına bağlıdır. Na+ iyonları
konsantrasyonun azalması veya K+ iyonları konsantrasyonunun artması ile
aldosteron sekresyonu yükselir.
Aldosteron salınımı ayrıca kan basıncınıda bağlıdır. Kan basıncının
azalmasında kan basıncını yükseltir (Renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi).
• Bütün kortikosteroidlerin ana maddesi kolesteroldür. Bundan da 21
C’lu pregnenolone oluşur ve bunun üzerinden hormonlar
sentezlenir.
Tiroid Bezi Hormonları
• Tiroid bezi iyot taşıyan hormonları salgılar. Hormonların sentezi ve
yıkılması iyot metabolizması ile yakından ilgilidir.
• Triiyodotironin (T3) ve Tiroksin (T4): Hormon etkisi gösteren bu iki
maddeden ilk bulunan tiroksin’dir. Normal koşullarda T3 sentezi, T4
sentezinin 1/3’ ü kadardır.
• Etkileri:
Substratların mitokondrialara alınmasını, oksidasyonunu ve ATP oluşumunu
uyarmak.
• Protein sentezini hızlandırmak. Bu artış aynı zamanda enzim sentezi artışı ile
birlikte olur. Tiroid hormonları proten sentezinde artmaya neden olarak
dokuların büyümesine olanak sağlar, kemiklerin epifizlerinin de kısa sürede
kapanmalarına neden olurlar.
•
Tiroid Bezi Hormonları
• Kalsitonin: Polipeptid yapıdadır. 32 amino asitten oluşur.
• Etkileri:
•
•
•
Tiroid bezi tarafından kalsitonin salgılanması kandaki kalsiyum miktarına
bağlıdır.
Kandaki kalsiyum iyonları fizyolojik sınırlar içerisinde bulunduğunda,
kalsitonin salgılanması çok azdır.
Kan kalsiyum miktarı artartsa, kalsitonin sekresyonu önemli ölçüde yükselir.
Paratiroid Bezi Hormonları
• Parathormon/Paratiroid Hormon (PTH): Protein yapıdadır.
• Etkileri:
Kemik hücrelerine bağlanır ve kalsiyum ile fosfat iyonlarının serbest hale
geçmesini ve kollagen yıkılmasını uyarır.
• PTH, kemik hücrelerinde glikolizi artırır ve böylece laktik asit miktarı yükselir.
Ayrıca karbonik anhidraz aktivitesini artırarak, fazla miktarda karbonik asit
oluşumuna neden olur. Kemik hücreleri etrafında H+ iyonları konsantrasyonu
önemli ölçüde artar ve kemiğin mineral maddeleri çözünür hale gelir.
• Fosfatın atılması için böbrekleri uyarır.
• İnce bağırsaklardan kalsiyum emilimini uyarır.
•
Hipofiz Bezi Hormonları
• Hipofiz bezi, tüm endokrin sistem üzerine kontrol etkisini göstermektedir.
Gerçekten hipofiz bezi hormon salgılayan tüm diger bezlerin sevk ve
idare istasyonu olarak endokrin sistem içinde merkezi bir pozisyona
sahiptir. Böyle bir pozisyona sahip olmasından dolayı hipofiz bezine
başkan bez adı verilir.
• Hipotalamus da nörosekret adı verilen hormonları aracılıgı ile hipofiz bezi
üzerine etki ederek onun hormon salgılamasına neden olur. Hipotalamus
içerisinde bulunan çesitli merkezler önemli fonksiyonların
regülasyonlarına katılırlar.
• Bu merkezleri;
•
•
•
•
•
•
Üremeyi ve belirli cinsel davranısların meydana gelmesini regüle eden merkezler,
Metabolizmayı regüle eden merkezler,
Besin alınmasını regüle eden merkezler,
Organların çesitli durumlara uyumunu saglıyan merkezler,
Su alınmasını ve su atılmasını regüle eden merkezler, olarak
ifade etmek mümkündür.
Hipofiz Ön Lop (Adenohipofiz) Hormonları
• Bu loptan çok sayıda önemli
hormon salgılanır. Protein
yapısındadırlar.
• Ön lop, hipotalamus bezinin
kontrolü altındadır.
Görsel Kaynak: Prof. A.C. Brown
Hipofiz Ön Lop (Adenohipofiz) Hormonları
1. ACTH (Adrenokortikotropik hormon): Salınımı hipotalamusdan
salınan Kortikotropin releasing faktör (CRF) kontrolü altındadır.
Prohormon şeklinde 39 amino asitten oluşur. Etkisi için 23
aminoasit gereklidir.
• Etkisi:
•
•
•
•
•
Hedef organ böbrek üstü bezi korteksidir.
Steroid hormon miktarları artar.
Glikokortikoidlerin sentezi artar.
Böbreküstü bezinin askorbik asit miktarı azalır.
Protein sentezinin hızlanmasında rol oynar.
Hipofiz Ön Lop (Adenohipofiz) Hormonları
2. Somatotropin / Büyüme hormonu (STH – Growth hormone/GH):
Polipeptid yapısındadır. Salınımı hipotalamus’dan salınan Growth
hormon-Releasing Factor (GHRF)’ ün kontrolü altındadır.
• Taşıdığı amino asit sayısı bakımından türlere göre farklılıklar gösterir.
• İnsan büyüme hormonu 188, sığır büyüme hormonu 369, koyun
büyüme hormonu ise 191 amino asitten kurulmuştur.
• İnsan ve maymun GH, tek bir polipeptid zincirinden ibaret olduğu
halde, sığır ve koyunda iki zincirli bir yapı gösterir.
Hipofiz Ön Lop (Adenohipofiz) Hormonları
2. Somatotropin / Büyüme hormonu (STH – Growth hormone/GH):
• Etkisi:
Vücutta mevcut tüm hücrelerde protein sentezini artırmak.
• Yağların mobilizasyonunu artırmak ve kullanıslarına olanak sağlamak.
• Karbonhidrat kullanımını azaltmak. İnsülin antagonistidir.
• Ca emilimini artırır.
• Su dengesinde rol alır. Bir tarafdan tubuler sekresyonu artarken, K, Na ve Cl
retensiyonu meydana gelir.
•
Hipofiz Ön Lop (Adenohipofiz) Hormonları
3. Tiroid Stimüle edici Hormon (TSH - Tireotropin): Hipofiz ön
lobundan salınır. Glikoprotein yapısına sahip bir hormon-dur. %8
oranında karbonhidrat bulunur. Salınımı hipotalamus’dan salınan
Thyrotropin-Releasing Factor (TRH)’ün kontrolü altındadır.
• Etkisi:
•
Tiroid bezine etki yaparak bu bezden salınan ve tiroksin (T4) adı verilen
hormon ile triiodotironin (T3)’ün salgılanmasını sağlamaktır.
Hipofiz Ön Lop (Adenohipofiz) Hormonları
4. Folikül Stimüle Edici hormon (FSH): Hipofiz ön lobundan salınır.
Glikoprotein yapısına sahip bir hormondur. Salınımı
hipotalamus’dan salınan Follicul Stumulating Hormon-Releasing
Factor (FRF)’ün kontrolü altındadır.
• Etkisi: Erkeklerde testislerde spermatogenez üzerine ve dişilerde
ovaryumlarda da folliküllerin gelişmesi üzerine etki eder.
5. Lüteinleştirici Hormon (LH): Hipofiz ön lobundan salınır.
Glikoprotein yapısına sahip bir hormondur.
• Etkisi: Erkeklerde testislerin testesteron, dişilerde ise folliküllerin
östrojen üretimi ve Corpus luteumun gelişmesi yönündedir.
Hipofiz Ön Lop (Adenohipofiz) Hormonları
6. Luteotrop Hormon (LTH) (Laktotrop Hormon) / Prolaktin (PRL):
Hipofiz ön lobundan salgılanan bir hormondur. Basit bir peptid
zinciri yapısına sahiptir.
• Etkisi:
•
•
Dişilerde laktasyonu baslatan hormondur. Östrojenlerle birlikte süt bezinin
proliferasyonu üzerine etki eder. Meme dokusunun gelişmesini sağlar ve süt
salgısını stimüle eder.
Progesteron oluşumu için Corpus luteumu stimüle eder ve salgısının
sürekliligini saglar.
Hipofiz Orta Lop(Pars intermedia) Hormonları
• Melanosit stimüle edici hormon (MSH / Melanotropin): α-MSH
bütün türlerde aynıdır ve 13 amino asitten meydana gelmiştir. β MSH ise domuzda 18 amino asitten meydana geldiği halde insanın
ki N-terminal 4 amino asit kadar daha uzundur.
• Etkisi:
•
MSH derinin pigmentasyonunu etkileyen hormondur.
Hipofiz Arka Lop(Nöyrohipofiz) Hormonları
• Hipofizin arka lop diye adlandırılan kısmı (Nöyrohipofizis) Pituisitler
denen ve hipotalamusdan buraya uzanan sinir lifçikleri ve bunların
dallarını destek vazifesi gören hücreler topluluğundan oluşur.
• Vazopressin (Anti-diüretik hormon/ADH): Vazopressin’in yapım
yeri, hipotalamusda supraoptik nuklei denen bölgedir. Nonapeptid
yapısında olup, yapısında arginin bulunması nedeniyle bazik
karakter taşır.
• Etkisi:
•
•
•
İdrarı inhibe eder. Su geri emilimini artırır.
Kan basıncını yükseltir.
Hücre dısı sıvısının Na içerigini de kontrol altında bulundurur.
Hipofiz Arka Lop(Nöyrohipofiz) Hormonları
• Oksitosin: Oksitosin’in yapım yeri, hipotalamusda paraventriküler
denen bölgedir. Nonapeptid yapısında olup, 8. Pozisyondaki amino
asit tür spesifitesini belirler.
• Etkisi:
•
•
Gebe uterusun kontraksiyonunu sağlar. Buna oksitoksik etki denir ve hamile
uterus kasını sıkıstırıcı etki yapar.
Oksitosin meme bezi kaslarında sıkışma yaparak süt akımını kolaylaştırır.
Ovaryum Hormonları
• FSH’un etkisi altında, folliküllerin büyümesi sırasında ovaryumda
östrojenik hormonlar sentez edilir. Ayrıca Corpus luteumda da
progesteron sentez edilir.
• Östrojenler: Ovaryumun Theca granulosa hücreleri tarafından sentez
edilen östrojenlerin 20’ den fazla etkili üyesi bilinmektedir. Bunların en
etkili olanı östradiol-17β (E2)’ dır. Diger ürünler ise, östron (E1) ve östriol
(E3)’dür.
• Etkisi:
Östrojenlerin genital etkisi RNA ve protein sentezini stimüle etmek suretiyle dişi
genital organlarının gelişmesini sağlar.
• Ekstragenital olarak da progesteron, prolaktin, glukokortikoidler ve insülin ile
birlikte östrojenler meme bezinin gelişmesini temin ederler.
•
Ovaryum Hormonları
• Gestagenler: En önemli üyesi Progesteron’dur. Gestagenlerin
organizmadan atılma ürünü ise Pregnandiol’dür. Progesteron
Corpus luteum’ da sentez edilen ve gebeliğin devamını sağlıyan bir
hormondur.
• Etkisi:
•
•
Progesteronun birinci etkisi gebeliğin devamını sağlamaktır. Progesteron
östrojenler tarafından hazırlanmış olan uterus mukozasına döllenmiş
yumurtanın yerleşmesi için gerekli ortamı oluşturur. Progesteronun yetersiz
salgılanması durumunda, embriyonun beslenmesi için uterus mukozası
gerekli koşulları yerine getiremez.
Progesteron tarafından follikül hormonunun etkisi inhibe edilir.
Ovaryum Hormonları
CL
F
Görseller Kaynak: Prof. Dr. Erol ALAÇAM
Ovaryum Hormonları
Görseller Kaynak: Prof. Dr. Erol ALAÇAM
Testis Hormonları
• Testosteron ve Androsteron: Androjenler, erkeklerde testislerden
Leyding interstisiyel hücreleri tarafından sentez edilen 19 C atomlu
steroidlerdir. Bunlara androjenik hormonlar denilmesinin nedeni
mutlaka biyolojik aktivite göstermelerinden ileri gelmemektedir.
Daha ziyade 19 karbonlu steroid maddeler sınıfına girmelerinden
dolayıdır. Androjenlerin başlıca etkili örneklerini, Testosteron (17 βhidroksi-androst-4-en-3-one) ve Androsteron (Androst-4-ene-3,17dione) oluşturur.
• Bunlar, Leyding hücrelerinde, 17-hidroksiprogesterondan meydana
gelirler.
Testis Hormonları
• Etkileri:
1. Erkek cinsiyet organlarının gelismesini sağlarlar.
2. Ekstragenital etki ise protein biyosentezini stimüle etmek suretiyle
anabolizan görev yapmasıdır.
3. Testesteron’un etki biçimi, daha ziyade hücre içerisinde protein
sentezini artırıcı yönde olmaktadır. Testosteron bu etkisini
hücrenin nükleusunda DNA dan RNA sentezini yani Transkripsiyon
olayını artırmak suretiyle yapmaktadır.
Diğer Hormonlar
1. Eritropoetin: Böbrekler tarafından salgılanır.
• Etkisi:
Kemik iliğinde proeritroblastları sayıca artırır.
• RNA sentezini uyarur
• Demirin perifer kanda hemoglobine katılmasını uyarır.
•
2. Prostoglandinler: Araşidonik asitten sentezlenirler.
• Etkisi:
Kuvvetli damar genişleticisidirler.
• Düz kasların özellikle uterusun düz kaslarının kontraksiyonunu temin ederler.
• Kalp kasının verimini artırırlar ve bronşların genislemesini sağlarlar.
• Epinefrin, norepinefrin, glukagon ve ACTH ile yağ asitlerinin adipoz dokudan
göçü konusunda antogonist etkiye sahiptir.
•
Diğer Hormonlar
1. Epifiz hormonları: EpIfIz bezinin birçok üreme olaylarının
kontrolüne katkıda bulunan bir ya da daha çok hormon salgıladığı
bu gün için kanıtlanmıştır.
• Etkisi:
•
Memeli organizmasında melatonin sentezleyen, hipofizin luteinizan hormon
salgısını engelleyen yegane yapıdır.
Sorular
• Aşağıdakilerden hangi hormonun yapısında iyot bulunur ?
A- Estradiol
B- İnsulin C- Tiroksin D- ACTH
E- Sekretin
• Aşağıdaki hormonlardan hangisi meme dokusunun gelişmesini
sağlar ve süt salgısını stimüle eder ?
A- Testosteron B- Prolaktin C- Somatotropin D- IGF-1
E- İnsulin
• Kalsiyum metabolizmasında görev alan hormon aşağıdakilerden
hangisidir ?
B- Sekretin
C- PTH D- Glukagon E- Kortizol
Cevaplar: Sırası ile; C, B, C
A- Tiroksin
Sorularınız ?
DERS SONU
Download

Hormonlar