KARPUZ YETİŞTİRİCİLİĞİ
Dr. Hakan AKTAŞ
2014
SDU Ziraat Fakültesi
Bahçe Bitkileri Bölümü
Anavatanı : Güney Afrika
Takım : Cucurbitales
Familya : Cucurbitaceae
Tür : Citrullus lanatus
Citrullus colocynthis
 Yaprakları dar loblu küçük
ve tüylü
 Çiçekleri küçük ve monoik
 Meyveleri küçük
 ZMYV’ye dayanıklılık
çalışmalarında kullanılır.
 Çok yıllık
 2n=22
 Acı hıyar
Citrullus ecirrhosus
 Vejatatif özellikleri C.
Colocynthis‘e benzer
 Yaprakları C.
Colocynthis’den daha
tüylü ve parçalıdır.
 Sülükleri yoktur
 Kurak koşullara
tolerant
 Meyve rengi krem
 Güney Afrika
 Namib Tsamm olarak
da bilinir
Karpuzda çeşit tipleri
 Açık tozlananlar
 Sugar baby
 Crimson sweet
 Halep karası
 Washington
 Charleston gray
 Hibrit çeşitler

Crimson tide

Crisby

Zeugma

Bolkan

Sangria

Panonia
Önemli yetiştiricilik yapan ülkeler
 Çin
70,000,000
 Türkiye
4,044,184
 Iran
3,800,000
 Brazilya 2,079,547
 Mısır
1,874,710
 Topam
95,211,43
Türkiye’de karpuz yetiştiriciliği üretimi
 %29 Ege,
 %26 Akdeniz,
 %12 Güney Doğu
Anadolu ve Marmara,
 %9 Orta Kuzey,
 %5 Orta Doğu,
 %3 Karadeniz ve Orta
Güney,
 %1 Kuzeydoğu.
Karpuz genetik kaynakları
 Tat
 Sugar baby
 Halep karası
 Beyaz kış
 Medine
 Komando
 Zerzuri
 Hacı
 Karagilik
Karpuzun tüketim ve işleme şekilleri
 Taze meyve
 Karpuz reçeli
 Tohumları çerez
 Dış kabuğu hayvan
yemi
 Bira yapımında
 Turşu yapımında
 Şurup yapımında
 Sofra düzenlemesi
 Karpuz suyu
Besin değeri 100 g taze
 Calcium (1%) 7 mg
 Iron (2%) 0.24 mg

Energy
127 kJ (30 kcal)

Sugars
6.2 g

Protein 0.61 g

Vitamin A 28 μg

Thiamine (B1) (3%) 0.033 mg
 Potassium (2%) 112 mg

Riboflavin (B2)(2%) 0.021 mg
 Sodium (0%) 1 mg

Niacin (B3)(1%) 0.178 mg
 Zinc (1%) 0.1 mg

Vitamin B6
(3%) 0.045 mg

Choline
(1%) 4.1 mg

Vitamin C (10%) 8.1 mg
 Magnesium (3%) 10 mg
 Manganese (2%) 0.038 mg
 Phosphorus
(2%) 11 mg
 Other constituents
 Water
91.45 g
 Lycopene
4532 µ
Karpuzun sağlık açısından önemi
 Karpuzda antioksidant
maddelerden
caretonoidler (
lycopen ve βkaroten )
ile amino asitlerden
arginine ve citrulline
bulunur.
Karpuzun sağlık açısından önemi
 citrulline:
 Prostat kanseri,
 Kalp-damar
hastalıkları ve
ereksiyon sorunu
gidermede etkilidir.
 İştah açıcı ve
serinleticidir.
 Şeker içeriği(%814)yüksektir ve
çoğunluğu kana çabuk
karışan glikozdur.
 Göz ağrıları,
 Mide rahatsızlıkları,
 Balgam söktürme,
 Ağız kokusunu
giderme ve baş
ağrılarına iyi gelir.
BOTANİK
ÖZELLİKLERİ
Kök
 Derin köklü sebzeler
arasındadır.
 Kökler 1-1.5m’ye kadar
uzayabilir.
 Köklerin %40-60
toprağın 20-40cm
derinliğinde
 %20-30- 40-60 cm
derinliğinde
 ve %5-10 toprağın 100150cm derinliğinde yer
alır.
 Gerisi daha derine
gidebilir.
Gövde
 Gövdesi 3-4m’ye
kadar uzayabilir.
Ana gövde 8-10cm
uzayınca hızla
koltuk sürgünleri
gelişir.
İlk koltuk sürgünü
ana gövde gibi
gelişimini sürdürür.
Gövdesi tüylüdür.
Yaprak ve Çiçekler
 Yaprakları 3-5 loblu
yada lobsuz
 Çiçekleri monoik
yada andromonoik
Yaprak ve Çiçek
 Çiçek yapısı monoik
yada andromonoik
(eski çeşitler)’tir.
 Çiçekleri 5’lidir.
 5 çanak 5taç yaprak
vardır.
Yaprak ve Çiçek
 Dişi çiçeğin şekli ve
büyüklüğü ile
meyve şekil ve
büyüklüğü arasında
doğrusal bir ilişki
bulunmaktadır.
 Karpuzlarda
biyolojik bakımdan
erkek çiçekler
çoğunluktadır ve
sapları daha
uzuncadır.
Meyve
 Meyve çiçek açımından
27-40
gün sonra hasat olgunluğuna
ulaşır.
 Tozlanmadan itibaren
döllenmeye kadar 24-36 saat
süre gereklidir.
 Döllenmeden sonra yumurtalık
hızla şişer, bir bitkide 15-20
adet dişi çiçek oluşurken bunun
sadece
1-3 tanesi meyveye
dönüşür ve olgunlaşır.
 Karpuzlarda partenokarpi
bulunmamaktadır.
 Meyve tutumu için mutlak
tozlanmaya ihtiyaç duyarlar.
 Bal arıları yada bombus arıları
ile tozlanırlar.
Vejetasyon
süresi (gün)
Tohum ekim’den
sonra ilk çiçek:
60-70
İlk dişi çiçek ve
meyve hasadı:
30-40
Toplam: 80-120
Meyve ve meyve eti
 meyve büyüklüğü:
12 kg’dan 35-40kg’a kadar
çıkabilir.
 meyve şekli: uzun - ovalyuvarlak-basık.
 meyve kabuk rengi: beyazyeşilin farklı tonları-sarıalacalı.
 kabuk kalınlığı: ince-kalın.
 et rengi: kırmızı-pembebeyaz-sarı-turuncu.
Tohum
 Tohumlar meyve içine
dağılmış olarak
bulunur.
 Tohum rengi beyazdan
siyaha
 İriliği küçükten
büyüğe değişir.
 1 gr’ında iri
tohumlularda 10-12
adet (Halep karası),
küçük tohumlularda
20-25 adet (sugar
baby) tohum bulunur.
 Tohumlar çimlenme
özelliğini 4 yıl
saklayabilirler.
Karpuzun toprak istekleri
 Kumlu,kumlu-tınlı toprakları
sever.
 Kumlu topraklar gübreleme
ile uygun hale getirilir.
 Karpuz için ideal toprak
derin süzek drenajı iyi taban
suyu 1 m’yi geçmeyen
kumlu-tınlı topraklardır.
 5.5-6.5 pH idealdir.
 Toprak tuzluluğuna orta
dayanıklı sebzelerdendir.
Karpuzun iklim istekleri
SICAKLIK
 Optimum gelişme sıcaklığı
27-300C’dir.
 350C hatta 40-450C de
sorunsuz yetiştirilir.
 Düşük sıcaklıklara karşı
hasastır
 150C min. sıcaklık isteğidir.
 Toprak sıcaklığı çimlenme
süresini etkiler.
 Tohumlar 300C de 1 günde
200C de 5 günde ve 150C de
15 günde çimlenir.
Işık
Yüksek Işıktan
hoşlanır
Uzun gün bitkisidir
NEM
 Kurak koşullarda da
yetiştirlebilir
 Normal koşullar altında
nemden hoşlanır
 Düşük nem külleme
problemi yaratır
 İdeal nem %60-70 arasında
olmalıdır
Karpuzun
yetiştirme
teknikleri:
 Açıkta doğrudan tohum
ekimi yada fideyle
 Örtü altında ise fide ile
yetiştirilir.
 Fide ile yetiştirildiğinde
kabakgillerin şaşırtmaya
duyarlılığı nedeniyle tohum
ekimleri viyollere yapılır.
 Karpuzda aşılı fide kullanımı
çok yaygın hale gelmiştir.
Yetiştiricilik
Derin köklü bir
sebze olup
Süzek
topraklardan
hoşlanır
 Derin sürüm yapılmalı
 Çapalama işlerine önem
verilmeli
 Topraktan çok miktarda besin
elementi kaldırır
 Dikim öncesi toprak analizine
göre gübreleme yapılmalı
Karpuzun
yetiştirme
teknikleri:
 Açıkta yetiştiricilikde
dekara 300 gr tohum
kullanılır.
 Mibzerle ekimde bu
miktar 100gr’a düşer.
 Açıkta ( 1,5-3,5x0,51m; sulama erkenciliğe
göre ) 8001000bitki/da ocak
usulü ekimde 2-4
tohum atılır.
 Tünel ( 180-200x5060cm) 8001250bitki/da
 Sera (100-50x5060cm) 20003000bitki/da
Sulama:
Ülkemizde
karpuz
yetiştiriciliği
büyük bir
çoğunlukla susuz
olarak yapılmakla
beraber özellikle
çok kurak
devrelerde birkaç
defa sulama
yapılarak da
yetiştiricilik
yapılabilir.
En uygun
sulama yöntemi
damlama
sulamadır.
Karpuz
hasadı:
 Meyve kabuğu parlaklaşması
 Meyve sapında ki tüylerin
dökülmesi
 Yüzeyde ki damarların
belirginleşmesi
 Vurulduğunda tok bir ses
çıkması gibi belirtiler
olduğunda hasat yapılır.
Karpuz
hasadı:
 Olgun karpuzlar, kavunların aksine
hafiftir.
 Kabuk tırnakla kolayca sıyrılabilir.
 Karpuz sapları üzerinde bulunan
kulakçıklar kurur.
 Olgun karpuz sapından kolayca
kopar.
Hastalıklar:
Külleme
Mildiyö
Antraknoz
Mildiyö:
 Yapraklar üzerinde küçük,
soluk yeşil veya sarımsı
lekeler belirir.
 Yaprağın alt yüzünde
lekelerin tam altında gri
veya menekşe renginde bir
küf tabakası görülür.
 Yaşlı yapraklar kısa zamanda
kurur.
 Genç ve taze yapraklar da
bir müddet sonra kurur ve
bitki tamamen ölür.
Mildiyö:
 Hastalık etmeni fungus (
mantar) olup, kışı çürüyen
bitkilerde geçirir.
 Günlük ortalama sıcaklık
15°C olduğunda görülmeye
başlar.
 Salgın 20-22 °C ve %90
orantılı nemde gerçekleşir.
Mücadelesi
Kültürel
Önlemler:
 Sık tohum ekimi yapılmamalı,
 Havalandırılmalı
 Hastalıklı bitki ve meyveler
toplanıp tarladan uzaklaştırılmalı
veya derin bir çukura
gömülmelidir.
Kimyasal
Mücadele:
 Benalaxyl + Mancozeb
% 65
 Maneb%80 etken
maddeleri kullanılır.
 Bitkiler kol atmaya
başladığında veya
çevrede ilk mildiyö
belirtilerinin
görülmesiyle başlanır.
 7–10 gün aralarla
hastalığın şiddetine ve
iklim koşullarına göre
hasada 1 hafta
kalıncaya kadar devam
edilmelidir.
Külleme:
 Bitkinin özellikle yaşlı
yapraklarında görülür.
 Önce yaprağın üst
yüzeyinde yuvarlak lekeler
belirip sonradan bu lekeler
birleşerek yaprağın her iki
yüzeyini, yaprak sapını ve
gövdeyi kaplar.
 Önceleri beyaz renkte bir
toz tabakası gibi görünür,
zaman ilerledikçe
esmerleşen yapraklar
kuruyup dökülür, bitkideki
gelişme durur.
 Ürün kaybına neden olur,
meyve tatsızlaşır.
Külleme:
 Hastalık etmeni fungus olup,
kışı hasta yapraklar üzerinde
geçirir.
 Ertesi yıl etrafa yayılan
sporlar ilk bulaşmaları
oluşturur.
 Yaz boyunca rüzgâr ve
böceklerle etrafa yayılır.
 Bulaşma için en uygun
sıcaklık 27 °C dir.
Mücadelesi
Kültürel
Önlemler:
 Hasattan sonra hastalıklı
bitki artıkları toplanarak
yakılmalıdır.
 Ayrıca tarla içi ve civarındaki
yabancı otlar da yakılmalıdır.
Kimyasal
Mücadele:
 Bütün bölgelerde ilk hastalık
belirtileri görüldüğünde
mücadeleye başlanır.
 7-10 gün aralarla hastalığın
şiddetine ve iklim koşullarına göre
3-4 defa ilaçlama yapılmalıdır.
 Etken madde: Benomyl, Kükürt.
Antraknoz:
 Yapraklar üzerinde
esmer veya siyah,
yuvarlağa yakın lekeler
halinde belirir.
 Yaprak, hatta bütün
bitki kuruyarak ölebilir.
 Yaprak sapları üzerinde
uzunumsu, esmer, hafif
çukur lekeler oluşur.
 Bu hastalık haziran,
temmuz ayları yağışlı
geçen yıllarda, önemli
seviyede ürün
azalmasına neden
olmaktadır.
Antraknoz:
 Etmeni fungus (
mantar) olup hastalıklı
bitkilerle toprağa ve
topraktan da yeni ekilen
kavun ve karpuzlara
geçtiği gibi tohum ile de
taşınabilmektedir.
 Birinci derecede toprak
ve tohum kökenlidir.
 Bulaşmalar genellikle 16
°C civarında olmakta,
21-26’°C de ve en az
%80 nemde meydana
gelmektedir.
Mücadelesi
Kültürel
Önlemler:
 Tohumluk hastalığın
görülmediği bölgelerden
elde edilmeli,
 En az 3 yıllık münavebe
uygulanmalı,
 Tarladaki hasta bitkiler ve
hasat artıkları imha edilmeli,
 Hastalığın her yıl görüldüğü
bölgelerde hastalığa
dayanıklı olduğu saptanan
karpuz çeşitleri ekilmelidir.
Kimyasal
Mücadele:
 Tohum ilaçlaması ve yeşil aksam
ilaçlaması yapılmalıdır.
 Etken madde: Mancozeb, Maneb.
Karpuz
zararlıları
Karpuz Telli
Böceği
 Larvaların kemirerek
beslenmeleri sonucu,
yapraklarda dantel şeklinde
sahalar meydana gelir.
 Erginler yapraklarda, delik
sahalar meydana getirir,
yaprak ve sürgünler kurur.
 Genç fide döneminde zarar
oluşursa yeniden dikimi
gerektirir.
Mücadelesi
Kültürel
Önlemler:
 Bulaşık sahalardaki bitki artıkları
toplanıp imha edilmelidir.
Kimyasal
Mücadele:
 30 m’lik sırada 15-20 bitkide
zararlının etkisi görülmeye
başlamışsa mücadeleye
başlanır.
 Kavun ve karpuzlarda
hasada 20 gün kala
ilaçlanmaya son verilmelidir.
 Etken madde: Azinphos
Methyl, Bromophos.
Karpuzda gelecekteki artış eğilimleri
 Hibrit kullanımı artışı
 Damlama sulama
artışı
 Aşılı karpuz yet.
alanları artışı
 Meyve boyutunda
küçülme
 Çekirdeksiz karpuza
ilgi
 2-4 kg bireysel
karpuzlara artan talep
 Yıl boyu tüketim isteği
Karpuzda istenilen özellikler
 Meyve iç kalitesi
 Meyve et rengi
 Tat(briks)
 2-4 kg bireysel,
 5-8 kg orta boyda
 Çekirdekli ve
çekirdeksiz olması
Tüketicinin ideal karpuz tanımı
 Aşırı çekirdekli olmaması
 Ana ve geç sezonda içi
geçmiş olmaması
 Marka güvencesi ile
kalitede devamlılık
 Diğer ürünlerle
kıyaslanabilir fiyat
seviyeleri
 Raf ömrü.
Karpuzda tüketici endişeleri
 Aşılı karpuz
 Kalite eksikliği
 Meyve eti aşırı lifli
 Kabuk çok kalın
 Tat yetersiz
 Meyve boyutu aşırı
büyük 12+ kg
 Çevreci üretime
uygunluğu.
Download

KARPUZ YETİŞTİRİCİLİĞİ