Tekstil Teknolojileri Elektronik Dergisi
Cilt: 8, No: 1, 2014 (29-38)
Electronic Journal of Textile Technologies
Vol: 8, No: 1, 2014 (29-38)
TEKNOLOJİK
ARAŞTIRMALAR
www.teknolojikarastirmalar.com
e-ISSN:1309-3991
Puntalı Polyester Filamentlerden Örülmüş Kumaşların Kalınlık Değeri İle
Punta Sayısı Arasındaki İlişkinin İstatistiksel Olarak Değerlendirilmesi
İlkan Özkan1, Pınar Duru Baykal2
Çukurova Üniversitesi, Mühendislik-Mimarlık Fak., Tekstil Mühendisliği Bölümü, Adana
2
Çukurova Üniversitesi, Mühendislik-Mimarlık Fak., Tekstil Mühendisliği Bölümü, Adana
1
[email protected],
[email protected]
Özet
Yapılan çalışmada kısmi çekimli (POY) puntalı polyester ipliklerin punta sayısındaki değişimin örme kumaş kalınlığı
üzerindeki etkileri incelenmiştir. Bu amaçla 100 filament sayılı ve 283 dtex lineer yoğunluğa sahip POY polyester
iplikler puntalama proses şartları (Hız ve Basınç) değiştirilerek 5 farklı punta sayısında üretilmiştir. Puntalanan
ipliklerden, numune yuvarlak örme makinesinde süprem kumaşlar üretilmiştir. Üretilen kumaşların kalınlık değerleri
TS 7128 EN ISO 5084 Tekstil ve Tekstil Mamullerinin Kalınlık Tayini standardı esas alınarak FD 200/25 Dijital
Kalınlık Ölçme Cihazında ölçülmüştür. Örme kumaşların kalınlık değerleri ile punta sayısı arasındaki ilişki istatistiksel
analiz edilerek sonuçlar yorumlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Punta sayısı, kalınlık, örme kumaş.
The Statistical Evaluation Of The Interaction Between The Number Of
Nips And Thickness Of Fabric That Knitted Using Polyester Filaments
Abstract
In this study, the interaction between POY (Partially Oriented Yarn) polyester yarn’s number of nips and knitted
fabrics’ thickness values were investigated. For this aim, polyester POY filaments with 283 dtex linear density and 100
filaments in cross section were used as raw material. POY bobbins were intermingled at different process conditions
(speed and pressure) hence yarns having five different numbers of nips were produced. Single jersey knitted fabrics
were produced using these yarns on the circular knitting sample machine. The produced fabrics’ samples were prepared
on the basis of TS 7128 EN ISO 5084 test standard and the thickness of fabric measured by using digital thickness
gauge FD 200/ 25 tester. The interaction between the number of nips and knitted fabric thickness were analyzed
statistically and results were interpreted.
Keywords: Number of nips, thickness, knitted fabric.
Bu makaleye atıf yapmak için
Özkan İ., Baykal P.D., “Puntalı Polyester Filamentlerden Örülmüş Kumaşların Kalınlık Değeri İle Punta Sayısı Arasındaki İlişkinin İstatistiksel Olarak
Değerlendirilmesi”, Tekstil Teknolojileri Elektronik Dergisi 2014, 8(1) 29-38
How to cite this article
Özkan İ., Baykal P.D., “The Statistical Evaluation Of The Interaction Between The Number Of Nips And Thickness Of Fabric That Knitted Using
Polyester Filaments” Electronic Journal of Textile Technologies”, 2014, 8(1) 29-38
29
Teknolojik Araştırmalar: TTED 2014 (1) 29-38
Puntalı Polyester Filamentlerden Örülmüş Kumaşların Kalınlık …
1. GİRİŞ
Kumaşlarda tutum basit olarak kumaşa dokunulduğunda hissedilen duygu olarak ifade edilebilir.
Kumaşlar için ön plana çıkan tutum özellikleri; kumaşın kalınlığı, yumuşaklığı veya sertliği,
bükülebilirliği ve yüzeyinin pürüzlülüğü olarak sıralanabilir. Bir kumaş kalınlığı birim alana düşen
kütlesine, kullanılan ipliklerin tipine, dokuma ve örme yapısına ve son işlemlere bağlıdır. Çok
bükümlü ipliklerden oluşan basit dokuma diğerlerine göre daha ince kumaş oluştururken az
bükümlü, hacimli ipliklerden oluşan gevşek yapılar daha kalın kumaşlar oluşturur. Kumaşa basınç
uygulanan bitirme işlemleri kalınlığı azaltır. Fırçalama gibi işlemler kalınlığı arttırmakla birlikte
kumaşın tutum ilgisinden farklı olarak kalınlık soğuk şartlardan korunmada birinci derecede önem
taşıyan bir etkendir [1].
Tekstil endüstrisinde tekstüre teknolojisi büyük bir öneme sahiptir. Filamentlere hacimli yapı, iyi
bir örtücülük, tuşe, ısı yalıtımı gibi özellikleri kazandırabilmek amacıyla tekstüre tekniklerinden
faydalanılır. Mekanik tekstüre tekniklerinden olan puntalama işlemi; daha önce termomekanik
tekstüre yöntemleri ile tekstüre olmuş veya olmamış filament ipliğe basınçlı hava ile karmaşıklık
vererek filamentlerin birbirlerine tutunmalarını sağlar. Tekstil endüstrisinde hızla artan ekonomik
kısıtlar, konvansiyonel tekniklere alternatif daha ucuz yöntemlerin ortaya çıkmasını gerektirmiştir.
Puntalama işlemi ise tekstüre, çekim ya da filament üretiminde, haşıllama ve bükümde olduğu gibi
filament ipliğe bir bütünlük veren alternatif bir sistem olarak türemiştir. Bunun yanında, tekstüre ve
çekilmiş iplikler için yeni bir birleştirme prosesi oluşturulmuştur. Sahip olduğu problemleri giderme
çabasında olan puntalama teknolojisi, tekstil endüstrisinin geleceğinde daha da etkin olacağa
benzemektedir [2].
1. LİTERATÜR ARAŞTIRMASI
Yapılan literatür taramasında, kumaş kalınlık faktörünün özellikle ısıl konfor üzerindeki
araştırmalarda yoğun olarak incelendiği görülmüş ve bu faktör ile ilgili derlenen çalışmalar aşağıda
özetlenmiştir.
Özdil ve ark. (2007) farklı özelliklerde iplikler kullanarak ürettikleri 1x1 rib örme kumaşların
termal özelliklerini detaylı olarak araştırmışlardır. Çalışmada daha ince iplikler kullanılarak üretilen
kumaşların daha düşük termal direnç gösterdiği belirtilmiş, bunun nedeninin kumaş kalınlığında
meydana gelen azalma olduğu belirtilmiştir [3]. Kadem ve Oğulata (2009) ipliği boyalı pamuklu
dokuma kumaşlarda, atkı ve çözgü yırtılma mukavemeti bağımlı değişkenleri ile atkı ve çözgü
sıklığı, iplik numarası ve kumaş kalınlığı bağımsız değişkenleri arasında yüksek anlamlılık
oranlarına sahip regresyon eşitlikleri elde etmişlerdir [4]. Öztürk ve ark. (2010) otomobil içerisinde
oluşan sesin azaltılması amacıyla düz örme makinasında farklı iplikler kullanarak spacer (boşluklu)
kumaşlar üretmiş ve kumaş özelliklerindeki değişimlerin kumaş ses yutma katsayısı üzerindeki
etkilerini incelemişlerdir. Çalışma sonucunda kumaş ses yutum özelliğinin kalınlıkla doğru orantılı
olarak iyileştiğini ve kalınlık artışının kumaşın ses yutum özelliğine etkisinin 2kHz' den daha
yüksek frekanslarda belirginleştiğini belirtilmişlerdir [5]. Şekerden ve Çelik (2010) atkı sıklığı, atkı
iplik numarası ve doku tipinin kumaşın fiziksel ve mekanik özelliklerine olan etkisini deneysel ve
istatistiksel olarak araştırmışlardır. Çalışmada bezayağı ve türevleri ile temel dimi yapıları
kullanılmış ve doku tipinin, kumaş kalınlığı üzerinde önemli etkisinin bulunduğu belirtilmiştir [6].
Kaynak ve Babaarslan (2011) 4 farklı mikrofilament inceliğinde ve 1 adet konvasiyonel incelikte
polyester filament ipliği atkı ipliği olarak kullanılarak numune dokuma kumaş üretmiş ve filament
inceliğinin dokuma kumaş özellikleri üzerindeki etkisini araştırmışlardır. Çalışma içerisinde
polyester lif inceliğinin azalmasının kumaş kalınlığı ve sıkıştırılabilme özelliklerini arttırdığından
bahsedilmiştir [7]. Bedek ve ark. (2011) iç çamaşırı olarak kullanılabilecek 6 farklı örme kumaş
için, örme kumaş yapısı ve hammadde özelliklerindeki değişimin kumaş termal konfor özellikleri
üzerine etkisine etkisini analiz edip belirlemeye çalışmışlardır. Çalışmada kumaşın ısıl direncinin
genel olarak liflerin termal iletkenliği ve kumaş kalınlığı ile bağlantılı olduğu buna ek olarak nem
30
Özkan İ., Baykal P.D.,
Teknolojik Araştırmalar: TTED 2014 (1) 29-38
buharı transferinin de kumaş kalınlığından etkilendiği belirtilmiştir [8]. Cubric ve ark. (2012)
süprem örme kumaş numuneleri üzerinde gözeneklerden gerçekleşen ısı transferini etkileyen önemli
kumaş parametrelerini araştırmışlardır. Çalışma sonucunda örme kumaş ısıl direnci ile kumaş
kalınlığı arasında anlamlı bir korelasyon gözlendiği kalınlıkta meydana gelen azalmanın ısıl direnci
de düşürdüğü belirtilmiştir [9]. Bilişik ve Demiryürek (2010) punta sayılarını göz önüne alarak
kumaş yapılarında atkı ve çözgü yönündeki hata mekanizmalarını anlamayı amaçlamıştır. Bu
amaçla puntalanmış tekstüre polyester ipliklerden farklı örgü yapılarında kumaşlar üretip bu
kumaşlara atkı ve çözgü doğrultusunda gerilim uygulamışlar, elde edilen verileri istatistiksel olarak
analiz etmişlerdir. Sonuç olarak atkı ve çözgü yönündeki mukavemet farklılıkların punta sayısı ile
ilgili olabileceğini belirtmişlerdir [10]. Diğer bir çalışmalarında (2011) ise hava jeti ile puntalanmış
tekstüre polyester ipliklerden elde ettikleri farklı örgü türündeki kumaşların eksen dışı gerilme
özelliklerini iplik punta frekansına bağlı olarak belirlemeyi amaçlamışlardır. Çalışmada puntalama
frekansının kumaş kopma uzaması için en önemli faktör olduğu belirtilmiştir [11].
Literatürde, puntalı iplik özelliklerindeki değişimlerin bu ipliklerden elde edilen örme kumaş
özellikleri üzerindeki etkisini tespit etmek amacıyla yapılan çalışmaların çok yetersiz olduğu
görülmüştür. Örülmüş kumaş kalınlığı ile punta sayısı arasındaki etkileşim hakkında bir çalışmaya
ise rastlanılmamıştır.
2. MATERYAL VE METOT
3.1. Materyal
Kısmi çekimli ve tümü dairesel kesite sahip polyester POY filamentler çalışmada hammadde olarak
kullanılmıştır. İplikler 283 dtex inceliğinde ve 100 filament sayısındadır. Filamentler üretim
sonrasında, metrede ortalama 5 adet punta olacak şekilde ön puntalama işlemine tabi tutulmuştur.
Polyester POY iplikler puntalama prosesinden geçirilmiş ve farklı punta sayılarında iplikler elde
edilmiştir. Kumaş kalınlığı testlerinin yapılabilmesi için ipliklerden, laboratuvar tipi yuvarlak örgü
makinesi kullanılarak süprem örme kumaşlar üretilmiştir. Düz filament ipliğin puntalama işlemi
öncesinde ve sonrasındaki görünümü Şekil 1’ de verilmiştir.
Şekil 1. Puntalama işlemi öncesinde ve sonrasında iplik görüntüsü
3.2. Metot
Çalışmada polyester POY bobinleri Y-profilli TEMCO LD22 punta jetine sahip Hemaks marka
HMX114 model puntalama makinesinde puntalanmıştır. Puntalanmış ipliklerin punta sayısı
değerleri (adet/metre) Itemat Lab TSI test cihazı kullanılarak ölçülmüştür. Cihaz çalıştırıldığında
sabit hızla akan iplik, sabit bir plaka ile hareket edebilen yaylı bir pim arasından geçerken kalın
yerler (puntalar) tespit edilir (Şekil 2). İplik bu bölgeden geçerken karışmış, kalın bölgeler hareketli
tarama pimi üzerinde bir baskı oluşturur. Bu baskı sonucunda punta seviyesine de bağlı olarak
tarama pimi hareket eder. Sonuçta bu hareket tarama piminin bağlı olduğu çok hassas sensörler
31
Teknolojik Araştırmalar: TTED 2014 (1) 29-38
Puntalı Polyester Filamentlerden Örülmüş Kumaşların Kalınlık …
tarafından okunarak kaydedilir ve bağlı olduğu bilgisayar tarafından değerlendirilir. Her bobin için
10 adet test yapılmış ve ortalama değerler Tablo 1’ de verilmiştir.
Şekil 2. Itemat Lab TSI punta test cihazı
Tablo1. Polyester POY Filament Punta Sayıları
İplik No
Ort. İplik Punta Sayısı (adet/metre)
POY (Referans)
5,0
1
23,4
2
50,8
3
67,4
4
72,2
5
77,8
Puntalanan ipliklerden ortalama 118 g/m2 değerinde süprem örme kumaşlar laboratuvar tipi
yuvarlak örgü makinasında elde edilmiştir. Makinanın teknik özellikleri Tablo 2’ de verilmiştir.
Tablo 2. Laboratuvar tipi yuvarlak örgü makinesinin teknik özellikleri
Örme Silindiri
Hız (devir)
Makine inceliği
(inç’teki iğne sayısı)
3 ½ inç, tek kafalı
0-400 rpm
18
Örme kumaş numuneleri TS 7128 EN ISO 5084 Tekstil-Tekstil ve Tekstil Mamullerinin Kalınlık
Tayini standardı esas alınarak hazırlanıp 24 saat standart atmosfer şartlarında kondisyonlanmış,
kumaşların kalınlık değerleri her numunenin 10 farklı yerinden olacak şekilde FD 200/25 Dijital
Kalınlık Ölçme Cihazında ölçülmüştür [12]. Cihazda, altta bulunan referans plakası ile deney
numunesinin üzerine belli bir basınç uygulayan, zemine paralel daire şeklindeki baskı ayağı
arasında kalan dikey mesafe arada bulunan numune kumaşın kalınlığı olarak ölçülmekte ve ölçülen
kalınlık değerleri cihazın dijital göstergesinden okunabilmektedir (Şekil 3).
32
Özkan İ., Baykal P.D.,
Teknolojik Araştırmalar: TTED 2014 (1) 29-38
Şekil 3. FD 200/25 Dijital Kalınlık Ölçme Cihazı
Çalışmada birçok kumaş özelliği üzerinde önemli bir parametre olan kalınlık ile iplik punta sayısı
arasında nasıl bir etkileşim olduğu ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu amaçla yapılan testlerden
elde edilen sonuçlar SPSS 15.0 paket programı kullanılarak istatistiksel olarak analiz edilmiştir.
Gruplar arasındaki muhtemel farklılıklar varyans analizi yapılarak tespit edilmiş ve farklılığın hangi
gruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla post-hoc testlerinden faydalanılmıştır. Elde edilen
bulgular istatistiksel olarak değerlendirilip yorumlanmıştır.
3. ARAŞTIRMA BULGULARI VE TARTIŞMA
Farklı punta sayısındaki ipliklerden örülmüş kumaşların her birine kenardan uzak olacak şekilde
farklı yerlerinden 10’ ar adet kalınlık ölçümü yapılmış elde edilen sonuçların, ortalama ve standart
sapma değerleri olarak Tablo 4’ de verilmiştir.
Tablo 4. Kumaş Kalınlık Değerleri
Kumaş Kalınlığı (mm)
Punta sayısı
(Adet/m )
5,0
23,4
50,8
67,4
72,2
77,8
Ortalama
St. Sapma
0,30
0,34
0,36
0,40
0,43
0,43
0,0120
0,0097
0,0115
0,0149
0,0135
0,0042
İplik punta sayısındaki değişim ile bu ipliklerden örülmüş kumaşların kalınlığı arasındaki ilişki
Şekil 4 ‘ deki grafikte verilmiştir.
33
Teknolojik Araştırmalar: TTED 2014 (1) 29-38
Puntalı Polyester Filamentlerden Örülmüş Kumaşların Kalınlık …
Şekil 4. Kumaş kalınlığı – punta sayısı grafiği
Grafik incelendiğinde iplik punta sayısındaki artışın belli aralıklarda kumaş kalınlığında artış
şeklinde bir etki yaratığı görülmektedir. Bu etkinin istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığının
tespiti için çeşitli analizler yapılmıştır.
Veri setine uygulanacak test yöntemlerinin seçiminde öncelikli olarak verilerin normal dağılıma
uyup uymadığının belirlenmesi sonrasında ise varyansların homojenliğine bakılması gerekmektedir.
Bu amaçla Kolmogorov-Smirnov testi uygulanmış ve test sonuçları Tablo 5 ‘ de verilmiştir.
Tablo 5. Kolmogorov - Simirnov testi sonuçları
Kumaş Kalınlığı
N
60
Normal Parametreler Ortalama 0,3753
(a,b)
St. Sapma 0,04918
En Ekstrem Farklar
Mutlak
0,160
Pozitif
0,097
Negatif
-0,160
Kolmogorov-Smirnov Z
1,236
Asymp. Anlamlılık (2-Yönlü)
0,094
a. Test dağılımı Normaldir.
b. Verilerden hesaplanmıştır.
Tablonun Asymp. Anlamlılık satırındaki değerin 0,05’den büyük olması kumaş kalınlığı
değerlerinin normal dağılıma sahip olduğunu göstermektedir. Normal dağılım P-P grafiği Şekil 5’
de verilmiştir.
34
Özkan İ., Baykal P.D.,
Teknolojik Araştırmalar: TTED 2014 (1) 29-38
Şekil 5. Normal dağılım P-P grafiği
Şekil 5‘ de görülen normal P-P grafiğinde verilerin doğru üzerinde yoğunlaşmış olması
Kolmogorov-Smirnov testi sonuçlarını görsel olarak da desteklemekte ve sonuç olarak kumaş
kalınlığı değerleri normal dağılım göstermektedir. Bu sonuç bize istatistiksel parametrik test
uygulamalarının da önünü açmaktadır. Gruplar arası farklılıkların tespiti için varyans analizi
yapılmış sonuçlar Tablo 6’ da verilmiştir.
Tablo 6. Varyans analizi tablosu
Kareler
Toplamı
Gruplar arasında 0,129
0,013
Gruplar içinde
0,143
Toplam
Kare
ortalaması F
Anlamlılık
0,129
559,788 0,000
0,000
df
1
58
59
Tabloda anlamlılık değeri 0,05’ den küçük olduğundan gruplar arasındaki farkın istatistiksel olarak
anlamlı olduğu söylenebilir. Varyans analizi gruplar arasındaki farklılığın anlamlı olup olmadığı
hakkında bilgi vermektedir. Gruplar arası farklılıkların hangi gruplardan kaynaklandığının tespiti
için yapılacak olan post-hoc testlerinden uygun olanın belirlenmesi için öncelikle test edilecek veri
setinin varyans homojenliğine bakılması gerekmektedir. Bunun için varyans homojenliği testi
yapılmış sonuçlar Tablo 7’ de verilmiştir.
Tablo 7. Varyans homojenliği test sonuçları
Levene İstatistiği
3,719
df1
5
df2
54
Anlamlılık
0,006
Tablo 6 anlamlılık sütunundaki değerin 0,05’ den küçük olması eğilme dayanımı verilerinin
varyanslarının homojen olmadığını göstermektedir. Çalışmada varyansın homojen olmadığı
durumlarda kullanılan post-hoc testlerinden Tamhane’s T2 ve Dunnett T3 testleri uygulanıp
sonuçları karşılaştırılmıştır (Tablo 8).
35
Teknolojik Araştırmalar: TTED 2014 (1) 29-38
Puntalı Polyester Filamentlerden Örülmüş Kumaşların Kalınlık …
Tablo 8. Tamhane's T2 ve Dunnett’s T3 çoklu karşılaştırma test sonuçları
Çoklu Karşılaştırma
Bağımlı Değişken: Kumaş Kalınlığı
(I) Punta
(J) Punta
Dunnett’s T3
sayısı
sayısı
Tamhane's T2 Tamhane's T2 Ort. Fark (I- Dunnett’s T3
(Adet/m)
(Adet/m)
Ort. Fark (I-J)
Anlamlılık
J)
Anlamlılık
23,40
-0,035 (*) 0,000
-0,035 (*) 0,000
5,00
50,80
-0,059 (*) 0,000
-0,059(*) 0,000
67,40
-0,096 (*) 0,000
-0,096 (*) 0,000
72,20
-0,125(*) 0,000
-0,125 (*) 0,000
77,80
-0,131 (*) 0,000
-0,131 (*) 0,000
50,80
-0,024(*) 0,001
-0,024 (*) 0,001
23,40
67,40
-0,061(*) 0,000
-0,061 (*) 0,000
72,20
-0,090 (*) 0,000
-0,090 (*) 0,000
77,80
-0,096 (*) 0,000
-0,096 (*) 0,000
67,40
-0,037 (*) 0,000
-0,037 (*) 0,000
50,80
72,20
-0,066 (*) 0,000
-0,066 (*) 0,000
77,80
-0,072 (*) 0,000
-0,072 (*) 0,000
72,20
-0,029 (*) 0,004
-0,029 (*) 0,004
67,40
77,80
-0,035 (*) 0,000
-0,035 (*) 0,000
77,80
-0,006 0,969
-0,006 0,915
72,20
* Ortalamalar arasındaki farklar 0.05 seviyesinde anlamlıdır.
Yapılan analiz sonuçları incelendiğinde Tamhane’s T2 ve Dunnett’s T3 test sonuçlarının paralellik
gösterdiği görülmektedir. Sonuçlar irdelendiğinde 72,2 ve 77,8 puntalı iplikten örülmüş kumaşlara
ait kalınlık değerlerinin ortalamaları arasındaki farkların istatistiksel olarak anlamlı olmadığı bunun
dışında kalan kumaşlara ait kalınlık ortalamaları arasındaki farkların ise istatistiksel olarak anlamlı
olduğu anlaşılmaktadır. Ortalamalar arasındaki farklar detaylı olarak incelendiğinde punta
sayısındaki artışın kumaş kalınlığında istatistiksel olarak anlamlı bir artışa neden olduğu
görülmektedir. 72,2 ve 77,8 puntalı ipliklerden elde edilen kumaşların kalınlıkları arasındaki fark
istatistiksel olarak anlamlı değilse de ortalama farkları incelediğinde 77,8 puntalı iplikten örülmüş
kumaşın çok az bir farkla da olsa daha kalın olduğu görülmektedir (Tablo 8). Buradan punta
sayısındaki küçük değişimlerin kumaş kalınlığında istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik
yaratmadığı fakat sayının artmasıyla kalınlıkta artışın anlamlı değerlere ulaştığı söylenebilir.
36
Özkan İ., Baykal P.D.,
Teknolojik Araştırmalar: TTED 2014 (1) 29-38
Kumaş kalınlığı ve punta sayısı arasındaki ilişkinin yönünün ve anlamlılığının belirlenmesi için
korelasyon analizi yapılmıştır (Tablo 9)
Tablo 9. Punta sayısı ve kumaş kalınlığı korelasyon analizi
Punta
sayısı
Kumaş
kalınlığı
Pearson korelasyon
Anlamlılık (2Yönlü)
N
Pearson Korelasyon
Anlamlılık (2Yönlü)
N
Punta
sayısı
Kumaş
kalınlığı
1
,952(**)
,000
60
30
,952(**)
1
,000
60
60
** Korelasyon 0.01 seviyesinde anlamlıdır (2-yönlü).
Tablo 9 incelendiğinde 0,05’ den küçük anlamlılık değeri kumaş kalınlığı ile punta sayısı arasındaki
korelasyonun istatistiksel olarak anlamlı olduğu göstermektedir. Pearson korelasyon katsayısının
pozitif ve 1’e yakın bir değere sahip olması arada güçlü ve pozitif yönlü bir korelasyon olduğunu
ifade etmektedir. Bu sonuçtan yola çıkarak iplik punta sayısındaki artışın kumaş kalınlığını
arttırdığı ve etkileşimin istatistiksel olarak anlamlı olduğu yorumu yapılabilir.
4. SONUÇ
Kumaş kalınlığı kumaş açısından önemli olan tutum, ısıl direnç, hava geçirgenliği, nem transferi vb.
birçok özellik üzerinde etkili olan önemli bir parametredir. Hammaddeden bitim işlemlerine kadarki
tüm süreçlerde kumaş kalınlığı üzerinde etkili birçok faktör söz konusudur. Puntalama işlemi
filamenlere bütünlük kazandıran düşük maliyetli bir uygulama olmakla birlikte bu alanda yapılan
çalışmaların sayısının yetersiz oluşu bu işlemi tüm potansiyeli ile kullanılamamasının en önemli
nedenlerinden biridir. Yapılan literatür taramasında kumaş kalınlığı ile punta sayısı arasındaki
etkileşimi inceleyen bir çalışmayla karşılaşılmamıştır. Yapılan bu deneysel çalışmanın puntalama
işleminin kumaş özellikleri üzerinde etkilerinin daha iyi anlaşılabilmesi ve bu işlemin
potansiyelinin ortaya konmasına yardımcı olması açısından faydalı olacağı düşünülmektedir.
Yapılan çalışmada iplik punta sayısının kumaş kalınlığı üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla
kullanılan filament iplikte hammadde, incelik ve filament sayısı sabit tutularak sadece punta sayısı
değiştirilmiştir. Puntalı ipliklerden süprem kumaşlar üretilmiş ve bu aşamada da örgü kumaş
özellikleri değiştirilmemiştir.
Yapılan ortalamaya dayalı grafiksel incelemeler punta sayısındaki artışın kumaş kalınlığını
arttırdığını göstermiştir. Buradan yola çıkarak gerçekleştirilen korelasyon analizi sonuçları bu iki
değişken arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğunu göstermektedir.
Varyans analizi farklı punta sayısına sahip ipliklerden üretilmiş örme kumaşlar arasındaki kalınlık
farkının istatistiksel olarak anlamlı olduğunu ortaya koymuştur. Bu farkların hangi gruplar arasında
olduğunun tespiti belirlenmesi için
Tamhane’s T2 ve Dunnett’s T3 post-hoc testleri
gerçekleştirilmiş ve her iki test paralel sonuçlar vermiştir. Sonuçlar irdelendiğinde 72,2 ve 77,8
puntalı iplikten örülmüş kumaşlara ait kalınlık değerlerinin ortalamaları arasındaki farkların
37
Teknolojik Araştırmalar: TTED 2014 (1) 29-38
Puntalı Polyester Filamentlerden Örülmüş Kumaşların Kalınlık …
istatistiksel olarak anlamlı olmadığı bunun dışında kalan kumaşlara ait kalınlık ortalamaları
arasındaki farkların ise istatistiksel olarak anlamlı olduğu anlaşılmaktadır.
Ortalamalar arasındaki farklar detaylı olarak incelendiğinde punta sayısındaki artışın kumaş
kalınlığında istatistiksel olarak anlamlı bir artışa neden olduğu görülmektedir. Buradan punta
sayısındaki küçük değişimlerin kumaş kalınlığında istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik
yaratmadığı fakat sayının artmasıyla kalınlıkta artışın anlamlı değerlere ulaştığı söylenebilir.
Puntalama iplik yapısındaki paralel yapıyı değiştirerek belli aralıklarda hacimli bölgeler
oluşturmaktadır. İplik yapısında meydana gelen hacimli bu bölgelerin sayısındaki artışın kumaş
kalınlığına da yansıdığı ve bu bölgelerde meydana gelen artışın benzer şekilde kumaş kalınlığında
bir artış meydana getirdiği düşünülmektedir. Bu durum puntalama işleminin doğası gereği beklenen
bir sonuç olmakla birlikte yapılan istatistiksel analizlerde bu yaklaşımı destekler niteliktedir.
5. KAYNAKLAR
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
Demir, A. ve Günay, M., 1999, Tekstil Teknolojisi, Şan Ofset, İstanbul
Demir, A., 2006, Sentetik Filament İplik Üretim ve Tekstüre Teknolojileri, Şan Ofset,
İstanbul
Özdil N., Marmaralı A. ve Kretzschmar S. D., 2007, Effect of yarn properties on thermal
comfort of knitted fabrics, International Journal of Thermal Sciences, 46: 1318-1322
Kadem Doba F. ve Oğulata R. T., 2009, Boyalı İpliklerden Üretilen Farklı
Konstrüksiyonlardaki Pamuklu Kumaşlarda Kumaş Yırtılma Mukavemetinin Regresyon
Analizi, Tekstil ve Konfeksiyon, 2: 97-101
Öztürk Küçükali M., Negis Uygun B. ve Candan C., 2010, Akustik Özellikleri Geliştirilmiş
Örme Kumaş Tasarımı, Tekstil ve Mühendis, 17:78, 15-19 Doi
Şekerden F. ve Çelik N., 2010, Atkı Elastanlı Dokuma Ve Kumaş Karakteristikleri, Tekstil ve
Konfeksiyon, 2: 120-129
Kaynak, H., K. ve Babaarslan, O., 2011, Mikrofilament İnceliğinin Dokuma Kumaş
Özelliklerine Etkisi, Tekstil Teknolojileri Elektronik Dergisi, 5(1): 30-39
Bedek G., Salaün F., Martinkovska Z., Devaux E. ve Dupont D., 2011, Evaluation Of
Thermal And Moisture Management Properties On Knitted Fabrics And Comparison With A
Physiological Model in Warm Conditions, Applied Ergonomics, 42:792-800
Salopek Cubric I., Skenderi Z., Mihelic-Bogdanic A. ve Andrassy M., 2012, Experimental
Study of Thermal Resistance of Knitted Fabrics, Experimental Thermal and Fluid Science,
38: 223-228
Bilişik, A., Demiryürek, O., 2010, Analysis And Off-Axis Tensile Characterization Of AirEntangled Textured Polyester Woven Fabrics Depending On Unit Cell Interlacing Frequency,
Fibers and Polymers, vol.11, pp.805-811
Bilişik, A., Demiryürek, O., 2011, Analysis And Tensile Characterization Of Air-Entangled
Textured Polyester Woven Fabrics Depending On Interlacement And Yarn Sets, Fibers and
Polymers, vol.12, pp.390-398
TS 7128 EN ISO 5084, 1998, Tekstil ve Tekstil Mamullerinin Kalınlık Tayini, Türk
Standartları Enstitüsü, Ankara
38
Download

İndir - Teknolojik Araştırmalar