VISOKA ŠKOLA STRUKOVNIH STUDIJA ZA
OBRAZOVANJE VASPITAČA "MIHAILO PALOV" - VRŠAC
ŞCOALA UNIVERSITARĂ DE STUDII DE SPECIALITATE PENTRU
INSTRUIREA EDUCATORILOR "MIHAILO PALOV" – VÂRŞET
UČHI ŠKOLA PALE STRUKOVNE STUDIJE
PALE SIKAVIPE VINAJENGO "MIHAILO PALOV" VRŠAC
UNIVERSITATEA DE VEST „AUREL VLAICU”,
ARAD, ROMANIA
_________________________________________________________
UDK 371.95
ISSN 1820-1911
DAROVITI
U PROCESU
GLOBALIZACIJE
Z B O R N I K 16
Vršac - Arad , 2011.
VISOKA ŠKOLA STRUKOVNIH STUDIJA ZA OBRAZOVANJE
VASPITAČA "MIHAILO PALOV" – VRŠAC
UNIVERSITATEA DE VEST „AUREL VLAICU”, ARAD, ROMANIA
Izdavači:
Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača „Mihailo Palov“ – Vršac
Universitatea de Vest „Aurel Vlaicu”, Arad, Romania
Za izdavače:
akademik Lizika Mihuc
akademik Grozdanka Gojkov
Zbornik uredili:
akademik Grozdanka Gojkov, doc. dr Aleksandar Stojanović
Redakcija:
prof. dr A. Ilika, Arad, Rumunija
prof. dr S. Kurteš, Kembridž, V. Britanija
prof. dr M. Zuljan, Ljubljana, Slovenija
dr A. Kolak, Zagreb, Hrvatska
akademik M. Milin, Arad, Rumunija
prof. dr Lj. Kevereski, Bitolj, Makedonija
prof. dr V. Nojman, Temišvar, Rumunija
dr N. Sturza – Milić
dr M. Maran
mr A. Gojkov – Rajić
mr J. Prtljaga
dr T. Nedimović
dr E. Činč
doc. dr Aleksandar Stojanović,
gl. i odgovorni urednik
Anonimne recenzije (domaće i inostrane)
Lektor i prevodilac rezimea:
engleski jezik - mr Jelena Prtljaga
Lektori:
mr Dragana Josifović (srpski jezik)
dr Branduša Žujka (rumunski jezik)
Likovni urednik:
Jovan Suhecki
Korektura i kompjuterski slog:
doc. dr Aleksandar Stojanović
ISSN 1820-1911
ISBN 978-86-7372-131-6
Štampa: Tuli, Vršac
Tiraž: 100 primeraka
_____________________________________________________________
=============================================
2
DAROVITI U
PROCESU GLOBALIZACIJE
SUPRADOTAŢII ÎN PROCESUL
DE GLOBALIZARE
THE GIFTED IN THE PROCESS
OF GLOBALIZATION
=============================================
3
ZBORNIK VISOKE ŠKOLE STRUKOVNIH STUDIJA ZA
OBRAZOVANJE VASPITAČA"MIHAILO PALOV" - VRŠAC
UNIVERSITATEA DE VEST „AUREL VLAICU”,
ARAD, ROMANIA
MEĐUNARODNI NAUČNI SKUP
"DAROVITI U PROCESU GLOBALIZACIJE"
Sadržaj:
Uvodne napomene .......................................................................................
str.
13
Učesnici skupa ...............................................................................................
19
I
Impulsi za diskusiju
Mirosava Đurišić-Bojanović: KREATIVNOST - KLJUČNA
Zora Krnjaić:
II
KOMPETENCIJA ILI EMANCIPATORNI
POTENCIJAL U DRUŠTVU ZNANJA ..................
GLOBALIZACIJA I DAROVITOST ......................
29
45
Saopštenja i diskusija
Milica Andevski, Dušan Ristić: GLOBALIZACIJA –
KONZUMERIZAM PROTIV MOGUĆNOSTI
IZBORA .....................................................................
59
Zoran Avramović: LICE I NALIČJE GLOBALIZACIJSKE
DAROVITOSTI .................................................. 71
Marjan Blažič:
THE GIFTED IN THE GRIP OF
GLOBALISATION …………………………………. 86
Blanka Bogunović, Jelena Dubljević, Nina Jovanović:
MUZIČKI DAROVITO DETE: EPILOG ................ 98
MESTO DAROVITIH U PROCESU
GLOBALIZACIJE .................................................... 114
Adrijan Božin, Viorika Paser: GLOBALIZACIJA I ULOGA
DAROVITIH U OČUVANJU KULTURNOG
IDENTITETA ........................................................... 120
Zorica Cvetanović: PERCEPTIVNA STRUKTURA I GOVOR
DAROVITIH U PROCESU GLOBALIZACIJE ...... 130
Mirko Dejić, Savo Ćebić: STRATEGIJE RADA SA
MATEMATIČKI DAROVITOM DECOM U
Žana Bojović:
5
SVETU I KOD NAS ........................................
Jovan Đorđević: PROCES GLOBALIZACIJE I KREATIVNOST ...
Olivera Gajić, Jovana Milutinović: VASPITANJE
142
160
UMETNOŠĆU – EMANCIPATORNI
POTENCIJAL U DRUŠTVU ZNANJA .................. 173
Victoria Gal, Camelia Ciobanu: INTERDISCIPLINARY
LEARNING AND REFLECTIVE WRITING
IN THE CAREER DEVELOPMENT ……………… 185 Grozdanka Gojkov, Aleksandar Stojanović: KREATIVNE
KARAKTERISTIKE KOGNITIVNOG STILA
I METAKOGNICIJA DAROVITIH ..................... 195
Radovan Grandić, Milena Stipić, Marko Carić:
OBRAZOVANJE DAROVITIH U
USLOVIMA GLOBALIZACIJE ………….......…....
Stanoje Ivanović: GLOBALNE PROMENE I KRIZA
OBRAZOVANJA ......................................................
Bisera Jevtić:
SOCIJALNA KOMPETENTNOST
NASTAVNIKA ………...................................….…..
Stipan Jukić:
DAROVITI U GLOBALNOM
DEHUMANIZOVANOM DRUŠTVU....................
Mojca Juriševič, Mirt Nagy: MOTIVATING THE GIFTED AT
SCHOOL – A RETROSPECTIVE ANALYSIS
OF GIFTED STUDENT’S PAST EXPERIENCES ...
Ljiljana Kelemen: RAZVIJANJE KREATIVNIH SPOSOBNOSTI
DAROVITIH U NASTAVI JEZIKA ...................….
Ljupčo Kevereski: GLOBALIZACIJATA – PREDNOST ILI
HENDIKEP ZA NADARENITE …………………….
Ljupčo Kevereski: GLOBALIZATION - ADVANTAGE OR
DISADVANTAGE FOR THE GIFTED ……………
Mara Knežević: OBRAZOVANJE I VASPITANJE U
PROCESU GLOBALIZACIJE ...................................
Ante Kolak, Melita Majcen: EMOCIONALNE REAKCIJE
UČENIKA U NASTAVNOM PROCESU KAO
POTICAJ RAZVOJU KREATIVNOSTI ...................
Ante Kolak, Melita Majcen: EMOTIONAL REACTIONS OF
PUPILS AS A WAY OF DEVELOPING
CREATIVITY IN TEACHING PROCESS …………
Ljiljana Krneta: DAROVITI I PERCEPCIJA RADNE
EFIKASNOSTI NASTAVNIKA ..............................
Dušanka Lazarević: GLOBALIZACIJA I OBRAZOVANJE
DAROVITIH ..............................................................
Slavica Maksić: PUNA SVESNOST I UČENJE S
RAZUMEVANJEM ..................................................
Danilo Ž. Marković: ZNAČAJ NACIONALNOKOSMOPOLITSKOG OBRAZOVANJA I
VASPITANJA DAROVITIH ZA ODNOSE
TOLERANCIJE U GLOBALNOM DRUŠTVU ......
6
242
253
261
270
287
304
315
323
329
337
361
384
395
405
412
Dragan Martinović: FORMIRANJE KREATIVNOSTI U
PROCESU FIZIČKOG VASPITANJA
DAROVITIH UČENIKA .........................................
Lizica Mihuț:
MIJLOACE EXTERNE DE ÎMBOGĂțIRE A
VOCABULARULUI. CÂTEVA ASPECTE
PRIVIND INFLUENțELE SLAVE ASUPRA
LIMBII ROMÂNE ....................................................
Jovana Milutinović, Slađana Zuković: OBRAZOVANJE I
UČENJE DAROVITIH U KONTEKSTU
GLOBALNIH PROCESA .......................................
Bianca Miuța:
CORECTITUDINE ŞI GREŞEALĂ.
ANACOLUTUL ........................................................
Milan Nedeljković: OBRAZOVANJE DAROVITIH U USLOVIMA
GLOBALIZACIJE I HOMOGENIZACIJE
KULTURE I OBRAZOVANJA .........................................
Viktor Neumann, Miodrag Milin: REFORMA
ÎNVĂŢĂMÎNTULUI: PROIECTUL ELITELOR
INTELECTUALE DIN ROMÂNIA ........................
Viktor Neumann, Miodrag Milin: REFORMA
OBRAZOVANJA: PROJEKAT
INTELEKTUALNIH ELITA IZ RUMUNIJE ........
Radmila Nikolić: GLOBALIZACIJA KROZ BOLONJSKI
PROCES U VISOKOM OBRAZOVANJU ..............
Adam Ninković, Gordana Budimir–Ninković: DAROVITI U
PROCESIMA GLOBALIZACIJE ..............................
Aleksandar M. Petrović: PRETPOSTAVKE OBRAZOVANJA
DUHA U FILOSOFSKOJ
ENCIKLOPEDIČNOSTI I GLOBALIZAM ............
434
444
453
464
473
491
498
506
515
523
Predrag Prtljaga: Global-IT-izacija ………………………........... 547
Gordana Rostohar: PROSTOVOLJSKO DELO KOT OBLIKA
RAZVIJANJA SOCIALNE ODGOVORNOSTI
NADARJENIH DIJAKOV ................................... 558
Gordana Rostohar: VOLUNTARY WORK AS A FORM OF
THE DEVELOPMENT OF SOCIAL
RESPONSIBILITY OF GIFTED STUDENTS ……... 565
Dario Saftich:
OBRAZOVANJE O DEMOKRATSKOM
GRAĐANSTVU ŠIRI TOLERANCIJU I
UVAŽAVANJE MEĐU KULTURAMA .................. 572
Stana Smiljković: VASPITAČ I UČITELJ KAO INOVATORI
U PREPOZNAVANJU I RAZVIJANJU
KREATIVNIH OSOBINA DECE .............................. 584
Jasmina Starc:
ČUSTVENO INTELIGENTNI UČITELJ –
VODJA USPEŠNEGA IN UČINKOVITEGA
VZGOJNO-IZOBRAŽEVALNEGA PROCESA
NADARJENIH UČENCEV …………………………. 590
Buba Stojanović: DAROVITI UČENICI U
INTEGRATIVNOJ NASTAVI .................................. 601
7
Nataša Sturza Milić: UTICAJ DOMINANTNOG DRUŠTVENOG
RAZMIŠLJANJA NA VREME UKLJUČIVANJA
DECE U SPORT I RANU
SPECIJALIZACIJU..................................................... 613
Tomislav Suhecki: GLOBALIZACIJA I DAROVITI ........................ 630
Maria Agata Timariu: CONDUITA CREATIVĂ A
PROFESORULUI, FACTOR DE
ANTRENARE ŞI STIMULARE A
POTENŢIALULUI CREATIV AL CELOR
CARE ÎNVAŢĂ ................................................. 633
Valerija Večei-Funda, Jelena Portner Pavićević: KREATIVNI
NAČIN RJEŠAVANJA VRŠNJAČKOG
NASILJA KAO ESKALIRAJUĆE POJAVE
PROCESA GLOBALIZACIJE ……….......................
Mira Vidaković: OBRAZOVANJE KAO FAKTOR PRIPREMANJA
MLADIH ZA ŽIVOT I RAD U SAVREMENOM
DRUŠTVU ..............................................................
Biljana Vujasin: DAROVITI I MORALNO VASPITANJE U
USLOVIMA GLOBALIZACIJE .............................
Brânduşa Juică, Ileana Magda: INFLUENŢA GLOBALIZĂRII
ASUPRA CULTURII MINORITĂŢII ROMÂNE
DIN SERBIA ................................................................
Branduša Žujka, Ileana Magda: UTICAJ GLOBALIZACIJE NA
KULTURU RUMUNSKE NACIONALNE
MANJINE IZ SRBIJE .................................................
640
648
666
673
680
III Prikazi knjiga
Bosiljka Đorđević: dr Petar Stojaković: NASTAVNA
PITANJA I ZADACI U SVJETLU
STVARALAČKIH PROCESA UČENJA ....... 689
Milan Nedeljković: dr Bosiljka Đorđević i dr Jovan Đorđević:
SAVREMENI PROBLEMI DRUŠTVENOMORALNOG VASPITANJA ...................................... 692
8
THE BOOK OF COLLECTED ARTICLES OF
THE PRESCHOOL TEACHER TRAINING COLLEGE
"MIHAILO PALOV" - VRŠAC
UNIVERSITY DE VEST “AUREL VLAICU”,
ARAD, ROMANIA
INTERNATIONAL CONFERENCE
"THE GIFTEDN IN GLOBALIZATION PROCESS"
Contents:
Introductory remarks .......................................................................................
str.
13
Conference participants ...................................................................................
19
I
Discussion impulses
Mirosava Đurišić-Bojanović: Creativity – the Key Competence
or an Emancipatory Potential in KnowledgeBased Society .......................................................
Zora Krnjaić:
Prospects for Development of Giftedness
in Global Society ..................................................
II
29
45
Paper presentations and discussion
Milica Andevski, Dušan Ristić: Globalization – Consumerism
against the Possibility of Choice ....................
Zoran Avramović: Face and Reverse of Globalization
Giftedness ..........................................................
Marjan Blažič:
The Role of Intellectual Capital under
Conditions of Globalization …………………
Blanka Bogunović, Jelena Dubljević, Nina Jovanović:
Musically Gifted Child: an Epilogue .............
Žana Bojović:
The Place of the Gifted Pupils in the Process
of Globalization .................................................
Adrijan Božin, Viorika Paser: Role of the Gifted in Cultural
Identitaty Preservation .....................................
Zorica Cvetanović: Perceptive Structure and Speech of the
9
59
71
86
98
114
120
Gifted in the Process of Globalization ........... 130
Mirko Dejić, Savo Ćebić: Strategies of Work with
Children Gifted for Mathematics
in the World and in our Country ................... 142
Jovan Đorđević: Globalization Process and Creativity ............. 160
Olivera Gajić, Jovana Milutinović: Art Education –
Emancipatory Potential in the Society of
Knowledge ........................................................ 173
Victoria Gal, Camelia Ciobanu: Interdisciplinary Learning
and Reflective Writing in the Career
Development ………………............................. 185
Grozdanka Gojkov, Aleksandar Stojanović: Creative
Cognitive Style Characteristics and
Metacognition of the Gifted ............................. 195
Radovan Grandić, Milena Stipić, Marko Carić:
Educating Gifted Students in the
Conditions of Globalization ……......……...... 242
Stanoje Ivanović: Global Changes and Educational Crisis ....... 253
Bisera Jevtić:
Social Competence of Teachers ………........ 261
Stipan Jukić:
The Gifted in Globalized and
Dehumanized Society....................................... 270
Mojca Juriševič, Mirt Nagy: Motivating Gifted at School –
Retrospective Analysis of Gifted Student’s
Past Experiences ............................................... 287
Ljiljana Kelemen: Creative Ability Development of the
Gifted in Language Teaching ........................ 304
Ljupčo Kevereski: GLOBALIZATION - ADVANTAGE OR
DISADVANTAGE FOR THE GIFTED …… 315
Ljupčo Kevereski: GLOBALIZATION - ADVANTAGE OR
DISADVANTAGE FOR THE GIFTED ……. 323
Mara Knežević: Education in Globalization Process .............. 329
Ante Kolak, Melita Majcen: Emotional Reactions of Students
in the Teaching Process as an
Encouragement of Creativity Development.. 337
Ante Kolak, Melita Majcen: Emotional Reactions of Students
in the Teaching Process as an
Encouragement of Creativity Development . 361
Ljiljana Krneta: The Gifted and Perceptions of Teachers
Working Efficiency ......................................... 384
Dušanka Lazarević: Globalisation and education of gifted ...... 395
Slavica Maksić: MINDFULLNESS AND MINDFUL
LEARNING ....................................................... 405
10
Danilo Ž. Marković: The Importance of National-Cosmopolitan
Education of the Gifted for the Relations of
Tolerance in Globalizing Society ................... 412
Dragan Martinović: Acquiring Knowledge and Habits in the
Process of Physical Education – Gifted
Students’ Exercising ........................................ 434
Lizica Mihuț:
Extrinsic Means for Vocabulary Enrichment:
Several Aspects of Slovene Influence on
the Romanian Language …………………… 444
Jovana Milutinović, Slađana Zuković: Education and Learning
of the Gifted in the Context of Global
Processes .......................................................... 453
Bianca Miuța:
Irregularity in Sentence Formation:
Anakolut ........................................................... 464
Milan Nedeljković: Education of Talented Students in Conditions
of Globalization and Homogenization of
Culture and Education ............................................ 473
Viktor Neumann, Miodrag Milin: The Project of Intellectual
Elites from Romania ....................................... 491
Viktor Neumann, Miodrag Milin: Education Reform: The
Project of Intellectual Elites from Romania ... 498
Radmila Nikolić: Concept of Globalization as Achieved
through the Bologna Process in Higher
Education .......................................................... 506
Adam Ninković, Gordana Budimir–Ninković: The Talented
in the Process of Globalization ...................... 515
Aleksandar M. Petrović: Suppositions in the Building of the
Philosophical Encyclopaedystic and the
Globalismus ..................................................... 523
Predrag Prtljaga: Global-IT-ization ………………………........... 547
Gordana Rostohar: VOLUNTARY WORK AS A FORM OF
THE DEVELOPMENT OF SOCIAL
RESPONSIBILITY OF GIFTED STUDENTS.. 558
Gordana Rostohar: VOLUNTARY WORK AS A FORM OF
THE DEVELOPMENT OF SOCIAL
RESPONSIBILITY OF GIFTED STUDENTS .. 565
Dario Saftich:
Education for Democratic
Citizenship Disseminates Tolerance and
Respect among Cultures .................................. 572
Stana Smiljković: Pre-school and School Teachers as
Innovators in Recognition and Development
of Creative Characteristics of Children .......... 584
Jasmina Starc:
Emotionally Intelligent Teacher – the
Leader of a Successful and Efficient
11
Educational Process of Gifted Pupils ……..... 590
Buba Stojanović: Gifted Pupils in Integrative Teaching ............ 601
Nataša Sturza Milić: The Influence of Dominant Social Beliefs
on Early Specialization of Motor Gifted
Children............................................................... 613
Tomislav Suhecki: Globalization and the Gifted ........................ 630
Maria Agata Timariu: The Creative Conduct of the Teacher
as а Factor of Entrainment and Stimulation
of the Learners’ Creative Potential ................. 633
Valerija Večei-Funda, Jelena Portner Pavićević: Creative Way
of Peer Violence Resolution as
(Side)Effects of Globalization Process ……... 640
Mira Vidaković: Education as a Factor of Preparation of Young
People for Life and Work in Contemporary
Society ................................................................ 648
Biljana Vujasin: The Gifted and Moral Education in
Conditions of Globalization ............................ 666
Brânduşa Juică, Ileana Magda: The Influence of Globalization
on the Culture of Romanian National
Minority ............................................................. 673
Branduša Žujka, Ileana Magda: The Influence of Globalization
on the Culture of Romanian National
Minority ............................................................. 680
III Book Reviews
Bosiljka Đorđević: Dr Petar Stojaković: TEACHING QUESTIONS
AND TASKS IN THE LIGHT OF CREATIVE
LEARNING PROCESSES ................................. 689
Milan Nedeljković: dr Bosiljka Đorđević and Dr Jovan Đorđević:
CONTEMPORARY PROBLEMS OF SOCIOMORAL EDUCATION ........................................... 692
12
UVODNE NAPOMENE
Naučni skup, sa koga su domaćim i inostranim recenzijama
prihvaćeni radovi uvršteni u ovaj zbornik, organizovan je u
saradnji Visoke škole strukovnih studija za obrazovanje
vaspitača „Mihailo Palov“ u Vršcu i Univerziteta „Aurel Vlajku“
iz Arada (Rumunija). Jezici skupa bili su: srpski, rumunski i
engleski. Učesnici skupa bili su univerzitetski profesori i
istraživači (89) iz Engleske, Francuske, Rumunije, Slovenije,
Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Makedonije i Srbije. Daroviti u
procesu globalizacije sagledavani su iz filozofskog, sociološkog,
pedagoškog, didaktičkog, metodološkog, psihološkog.i drugih
uglova.
Ovu monografsku studiju čini posebnom sinergija različitih,
saznajnih i metodoloških pristupa (teorijskih, empirijskih,
primenjenih...) i ideja kojima se iz raznih uglova posmatraju i
otvaraju nova pitanja o aktuelnim aspektima globalizacije i
perspektivama za razvoj darovitosti u ovim tokovima. Sve ovo
je konačno povezano ključnim rečima - darovitost i globalizacija,
čime smo dobili mrežu različitih refleksija koje otvaraju nove
horizonte. Poseban naučni doprinos ove publikacije je u
interdisciplinarnom
povezivanju
različitih
uglova
u
istraživanjima novih mogućnosti i puteva podsticanja darovitih
u globalnim relacijama. Kreativnost se u sklopu ovoga posmatra
kao ključna kompetencija ili esencijalni potencijal za napredak
društva. U ovom, uvodnom, osvrtu izdvojiće se nekoliko
zapaženih nalaza i pitanja, kojima se namerava skrenuti pažnja
na perspektive za razvoj darovitosti u globalnom svetu, kao i na
različita određenja globalizacije, posledice ovog procesa na
shvatanja i razvoj darovitosti, kao i na mogućnosti i modele
njenog podsticanja. U nalazima istraživanja, kao i u diskusijama
među većim brojem mogućnosti i izazova, izdvaja se nekoliko:
- ubrzanje vremena i skraćenje distance na planetarnom
nivou i sve veći značaj efikasnosti kao kriterijuma
13
uspešnosti na različitim nivoima i efikasnosti kao jednog
od pokazatelja darovitosti;
- sve veća potreba za podsticanjem i razvojem kritičkog
mišljenja i kritičkog odnosa pojedinaca, a pre svega
mladih, prema informacijama, medijima, različitim
sadržajima, pojavama u okruženju i td.;
- neophodnost razvijanja fleksibilnosti i tolerancije
pojedinaca na neizvesnost kao bitno obeležje savremenog
života.
Pažnju istraživača zaokupljala su i pitanja vezana za efikasno
pripremanje mladih za svet rada, profesionalne kompetencije,
kako obrazovanje da odgovori na zahteve društva znanja, kako
obrazovanje da redefiniše svoje temeljne kategorije - obrazovana
osoba, znanje, kompetencija, kako da redefiniše obrazovne
ishode, kako da doprinese kompetentnosti mladih za rad u
društvu znanja i podrži razvoj inicijativnosti, kreativnosti,
inventivnosti... U sklopu ovih pitanja posmatrana je kreativnost
kao ključna kompetencija ili esencijalni potencijal u društvu
znanja i analizirana su dva koncepta kreativnosti koji
podržavaju različite logike unutar kojih se rešavaju teorijski i
praktični problemi u ovom domenu: kreativnost kao faktum
(darovitost) koja odlikuje retke pojedince i kreativnost kao
potencijal koji se može indukovati i generisati (kao zajedničko
dobro i usmerenost na razvoj potencijala). Dat je i treći pristup perspektiva pojedinca. Razmatrane su i ključne kontroverze
pomenutih pristupa i održivost pluralističkog obrazovnog
koncepta. Takođe, posmatrano je i kako pluralistički obrazovni
koncept doprinosi obrazovanju mladih za društvo znanja.
Postavljena su pitanja: kako ostvariti pluralistička načela i
istovremeno primeniti propisane standarde; zašto samovođeni
autonomni timovi ne daju očekivane rezultate u pogledu
inovativnih rešenja itd. Pitanje grupnih normi, zahteva za
kreativnim i inovativnim rešenjima posmatrano je kao visoko
očekivanje, svojevrsni pritisak koji može rezultirati povećanom
anksioznošću ljudi u timu..., kao i pitanje stvaranja standarda
uvažavanjem individualne perspektive kao ličnog i socijalnog
dobra; otvarana su pitanja o temeljnoj promeni ne samo grupne
klime, već i normi i standarda samovrednovanja.
14
Znalački su, i dosta kritički, u radovima dotaknuta i pitanja
nekih od oznaka globalizacijskog trenda: konzumerizam,
medijsko ropstvo, markiranost sveta koja osvaja i deluje na
javnom i individualnom prostoru, na obrazovne institucije,
identitet mladih i dr. Sa tim je, paralelno, posmatrano i
obrazovanje kao osnovna poluga globalizacijske ekonomije i
razmatrano pitanje ulaganja u darovite i njihove rezultate u
zemljama koje ih nisu formirale, razvijale, zbog sve prisutnijeg
„lova na talente“. Neposredna veza konkurentne prednosti u
ekonomiji i intelektualnog kapitala sagledana je iz ugla mesta
darovitih u ovome.
Posebno mesto u tekstovima dato je dugoročnom razvoju
talenta, od trenutka kada je uočen do trenutka kada se odrasla
osoba suočava sa neophodnošću da se integriše u profesionalne
umetničke i životne tokove. Pitanje koje se postavlja je: da li
obrazovanje, a, pre svega, vaspitanje mladih talenata,
obezbeđuje potrebna znanja i veštine? Da li ishodi obrazovanja
darovitih imaju ’’ekološku valjanost’’ i obezbeđuju mogućnost
adaptacije na različite zahteve i uslove rada u savremenim,
promenljivim društvenim uslovima? Da li obrazac stalnog
vežbanja, učenja, napredovanja i stremljenja ka visokim
ciljevima, vaspitavan tokom mnogih godina školovanja, opstaje i
u profesionalnom periodu života? Da li pospešuje ’’doživotno
usavršavanje’’ i obezbeđuje fleksibilnost u prilagođavanju
tržišnim okolnostima? Odgovori na ova i druga pitanja traženi
su, između ostalog, i u eksplorativnom istraživanju kojim su
autori ispitivali očekivanja, stavove i vrednosne procene samih
muzičara o muzičkom obrazovanju talenata. Imali su za cilj da
ispitaju: (1) činioce, koji prema mišljenju muzičara, doprinose
sticanju kompetencija za pedagoški, izvođački i stvaralački rad;
(2) efikasnost ishoda visokog obrazovanja muzički darovitih; (3)
i stepen lične i profesionalne (samo)ostvarenosti u postojećem
društveno-ekonomskoj situaciji. Uzorak čini 120 ispitanika
različitog uzrasta i profesionalnog profila – učenici i nastavnici
srednje muzičke škole i studenti i profesori Fakulteta muzičke
umetnosti. Nalazi potvrđuju relevantnost ispitivanog problema.
Pitanje odnosa samoostvarenja darovitih i profitabilnosti u
društvu znanja naglašava da povećani značaj kreativnosti u
15
globalnoj ekonomiji nosi rizik, što, po nalazima istraživanja,
skreće pažnju na opasnost da se kreativni pojedinci svedu na
nivo kreatora visoko profitabilnih inovativnih rešenja, čime bi
bila zanemarena potreba ovih pojedinaca da svojoj darovitosti
pripišu lični smisao i usklade je sa drugim važnim životnim
ciljevima, vrednostima i očekivanjima, dakle, „ekonomizacija“
darovitosti otežava pojedincima da postavljaju pitanja u vezi sa
svrhom i etičnošću upotrebe njihove kreativnosti, što ih može
pozicionirati kao „dragocena oruđa“, a ne kao autonomne i
društveno odgovorne ličnosti.
Više je autora u ovoj monografiji globalno društvo posmatralo
sa njegove dehumanizovane strane, obrazlažući pozitivne i
negativne strane globalizacije sa aspekta njegove humanosti.
Istaknuto je da se povećava jaz između bogatih i siromašnih;
manje razvijene zemlje su prezadužene, ekonomski i politički
zavisne; prisutna je „trijadizacija“ umesto globalizacije; stvara se
„neofeudalni kapitalizam“ i težnja ka materijalnoj dobiti; profit
je osnovna pokretačka snaga; obrazovanje je u funkciji
materijalne dobiti; zanemaruje se njegova duhovna i moralna
dimenzija; ekološka zagađenost sve je izraženija; “Feudalni“
kapitalizam nameće eksploataciju, dugove, glad i siromaštvo;
zapošljavaju se i deca; materijalna pohlepa nadvladava duhovne
vrednosti; vode se ratovi zbog privatnih interesa; prisutna je
erozija morala; svetom vlada „moć srama“; 850 miliona mladih
je nepismeno, 325 miliona mladih ne pohađa školu (Koliko ih je
darovitih?), 62 miliona ljudi godišnje umre od gladi i žeđi… U
takvim okolnostima autori tragaju za mogućnostima razvoja
darovitih i naglašavaju da će razvijene zemlje, koje gospodare
ekonomijom, naukom, tehnikom i tehnologijom, imati presudni
uticaj na razvoj darovitih. Prohodnost školskih sistema,
povoljniji uslovi u razvijenim zemljama i njihov interes da
privuku nadarene, usloviće dalji „odliv mozgova“, ne samo iz
manje razvijenih zemalja. Da li je potrebno i da li je moguće to
sprečiti?
U fokusu pažnje istraživača bila su i didaktička pitanja poput
emocionalnih reakcija učenika u nastavnom procesu iz ugla
podsticaja razvoja kreativnosti, razvoj kreativnosti iz ugla
važnosti emocionalnog potpornog sklopa učenika kao rezultata
16
vaspitno-obrazovnog delovanja u sigurnoj atmosferi uz
optimalna ograničenja slobode. Uvažavajući teorije razvoja
kreativnosti, nalazi ovih istraživanja daju predloge za praktičnu
primenu
vezanu
uz
emocionalne
reakcije
učenika.
Eksplorativnim istraživanjima tragano je i za značenjem
kreativnih dimenzija kognitivnog stila za metakognitivne
sposobnosti za uspeh darovitih matematičara u rešavanju
problema.
Tema je podstakla i pažnju istraživača ka interkulturnim
kompetencijama kao obrazovnom cilju darovitih, smatrajući ih
opštim/prenosivim veštinama i, kao takve, važnim
preduslovom uspešnog akademskog postignuća darovitih.
Polazeći od preporuka Saveta Evrope datih u Zajedničkom
evropskom okviru za žive jezike (ZEO), razmotren je pojam
inkterkulturne kompetencije iz ugla novijih teorijskih pristupa, a
zatim su istaknuta zalaganja za njegovu širu pedagošku
primenu u nacionalnom kurikulumu i predložena praktična
rešenja.
Interesantno je istraživanje o mogućim efektima društvenih
mreža na studentsku populaciju kao potencijalno darovite.
Jedan od nalaza odnosi se na sledeće: faktorskom analizom
ekstrahovano je šest interpretabilnih dimenzija, i to: zavisnost
od društvenih mreža, virtuelno otuđivanje, socijalizacija putem
društvenih mreža, negativni stav ispitanika prema društvenim
mrežama, samoprezentacija u cilju postizanja seksualne
stimulacije i profil kao virtuelni self. Za teorijsku osnovu
korišćena su razmatranja psiholoških i bihejvioralnih
konsekvenci koje se vezuju za fenomen društvenih mreža
(Facebook, MySpace i sl.), sa naglaskom na mogući uticaj na
potencijalno darovite.
Na kraju, pomenimo i ideje o doprinosu slovenskog shvatanja
multikulturalnoj perspektivi kreativnosti i darovitosti, sa
naglašavanjem da intelektualni evro-američki profesionalni
krugovi u oblasti izučavanja darovitosti i kreativnosti čine
napore da registruju kulturne različitosti, koje se odražavaju u
navedenim pojmovima i sačuvaju ih od zaborava koji će doneti
globalistička transformacija sveta. Podvači se da kultura,
17
filozofija i shvatanje sveta i čoveka utiču, ne samo na lokalni
folklor, već i na naučne pristupe fenomenu kreativnosti i
darovitosti u različitim delovima sveta, kao i poznata činjenica
da se istraživanja, naročito u društvenim naukama, ne mogu
odvojiti od društvenog konteksta koji utiče na opšta polazišta
grupe naučnika neke kulture. Kao i drugi pojmovi, i koncepcije
darovitosti i kreativnosti razlikuju se od kulture do kulture.
Svaka kultura iz svog ugla doprinosi opštem pogledu koji
objedinjuje različitosti u multikulturalni mozaik. Slovenske
koncepcije doprinose tom mozaiku naglašavanjem uloge
emocija, intuicije i potpunog predavanja duhovnom procesu
tokom stvaralačkog akta koji se može samo celovito posmatrati
uzimajući u obzir sve aspekte ličnosti stvaraoca. Iako se
podrazumevaju biološke dispozicije, darovitost i kreativnost u
slovenskim zemljama uglavnom se definišu tek u procesu
socijalnog formatiranja, naglašavajući socijalno-istorijski i
kulturalni uticaj. Zanimljivo je preplitanje neurobioloških,
psihodidaktičkih i religijsko-filozofskih teorija i istraživačkih
iskustava o pomenutim fenomenima. Ova analiza odnosi se na
slovenski svet, pre svega onaj deo sa pravoslavnom tradicijom
koja je u velikoj meri definisala kulturna obeležja slovenskih
naroda, s posebnim osvrtom na Rusiju kao dominantnog
predstavnika. Predmet analize su jezički, naučni, filozofski,
religiozni i umetnički pisani diskursi. Iako teško prepoznatljive,
autorka je, ipak, pronašla zajedničke karakteristike koncepcija
darovitosti i kreativnosti u različitim slovenskim zemljama.
Namere ovoga uvoda nisu bile veće od potrebe da se dotakne
nekoliko pitanja kojima bi se skrenula pažnja na udarne tačke
koje sklapaju ideje, kao i nalazi naizgled raznolikih pitanja u
jedistvenu mrežu nevidljivih niti kojima je data osnova
perspektivama darovitosti u prostoru i vremenu obeleženom
predznakom globalizacije. U nadi da će i čitaoci biti toliko
posvećeni darovitima koliko su oni čiji su nalazi i ideje u ovoj
monografskoj studiji predstavljeni, predajemo je na dalje
testiranje ideja, kritičko preispitivanje perspektiva i mogućnosti
podrške darovitosti.
U Vršcu, maja 2011.
Urednici
18
UČESNICI 16. OKRUGLOG STOLA
Mirosava Đurišić-Bojanović, Univerzitet u Beogradu, Filozofski fakultet
[email protected]
KREATIVNOST - KLJUČNA KOMPETENCIJA ILI EMANCIPATORNI
POTENCIJAL U DRUŠTVU ZNANJA
Zora Krnjaić, Institut za psihologiju, Filozofski fakultet, Beograd
[email protected]
GLOBALIZACIJA I DAROVITOST
Šefika Alibabić, Filozofski fakultet, Beograd
[email protected]
NEFORMALNIM OBRAZOVANJEM DO IZVRSNOSTI NA POSLU –
AKTUELAN GLOBALIZACIJSKI TREND
Milica Andevski, Filozofski fakultet, Novi Sad
[email protected]
Dušan Ristić, Fakultet za memadžment, Novi Sad
[email protected]
GLOBALIZACIJA – KONZUMERIZAM PROTIV MOGUĆNOSTI IZBORA
Zoran Avramović, Institut za pedagoška istraživanja Beograd
[email protected]
ЛИЦЕ И НАЛИЧЈЕ ГЛОБАЛИЗАЦИЈСКЕ ДАРОВИТОСТИ
Blanka Bogunović, Jelena Dubljević, Nina Jovanović
Fakultet muzičke umetnosti, Univerzitet umetnosti u Beogradu
[email protected]
MUZIČKI DAROVITO DETE: EPILOG
Жана Бојовић, Учитељски факултет, Ужице
МЕСТО ДАРОВИТИХ У ПРОЦЕСУ ГЛОБАЛИЗАЦИЈЕ
Adrijan Božin, Viorika Paser, Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje
vaspitača „Mihailo Palov“ Vršac
[email protected]
RAZVOJ DAROVITOSTI I GLOBALIZACIJA
CAMELIA CIOBANU, COLEGIUL TEHNIC DE TRANSPORTURI
„TRANSILVANIA“ CLUJ-NAPOCA
[email protected]
THE IMPORTANCE OF REFLECTIVE WRITING IN THE VIEW OF CAREER
DEVELOPMENT
19
Zorica Cvetanović, Učiteljski fakultet, Beograd
[email protected]
ПЕРЦЕПТИВНА СТРУКТУРА И ГОВОР ДАРОВИТИХ У ПРОЦЕСУ
ГЛОБАЛИЗАЦИЈЕ
Euđen Činč, Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača, Vršac
[email protected]
UMETNIČKI IZRAZ I REALNOSTI GLOBALIACIJE
Мирко Дејић, Учитељски факултет, Београд
Саво Ћебић, Висока техничка струковна школа, Зрењанин
[email protected]
СТРАТЕГИЈЕ РАДА СА МАТЕМАТИЧКИ ДАРОВИТОМ ДЕЦОМ У
СВЕТУ И КОД НАС
Vladimir Džinović, Slavica Maksić, Institut za pedagoška istraživanja, Beograd
[email protected]
DAROVITI IZMEĐU SAMOOSTVARIVANJA I PROFITABILNOSTI U
DRUŠTVU ZNANJA
Akademik Jovan Đorđević, Srpska akademija obrazovanja, Beograd
PROCES GLOBALIZACIJE I KREATIVNOST
Ferbežer dr Ivan, Bistrica ob Dravi, Slovenija
[email protected]
IMPLIKACIJE ČLOVEKOVIH PRAVIC NA IZOBRAŽEVANJE
NADARJENIH
Olivera Gajić, Jovana Milutinović, Filozofski fakultet u Novom Sadu
[email protected] [email protected] [email protected]
VASPITANJE UMETNOŠĆU – EMANCIPATORNI POTENCIJAL U
DRUŠTVU ZNANJA
VICTORIA GAL, COLEGIUL TRANSILVANIA CLUJ -NAPOCA
[email protected]
Interdisciplinary Learning and reflective writing
in the Career Development
Grozdanka Gojkov, Aleksandar Stojanović, Visoka škola strukovnih studija za
obrazovanje vaspitača, Vršac, Učiteljski fakultet, Beograd
[email protected]
[email protected]
KREATIVNE KARAKTERISTIKE KOGNITIVNOG STILAI
METAKOGNICIJA DAROVIH
20
Aleksandra Gojkov-Rajić, Učiteljski fakultet, Beograd
[email protected]
UDŽBENIK STRANOG JEZIKA U FUNKCIJI INTERKULTURNE
KOMUNIKACIJE DAROVITIH
Anton ILICA, Državni univerzitet „Aurel Vlajku” Arad
Instituţia Faculty of Science Education, Psychology and Social Work
“Aurel Vlaicu” University from Arad, Romania
DOKIMOLOGIJA, DEONTOLOGIJA I VREDNOVANJE
Станоје Ивановић, Учитељски факултет, Београд
[email protected]
ГЛОБАЛНЕ ПРОМЕНЕ И КРИЗА ОБРАЗОВАЊА
Bisera Jevtić, Filozofski fakultet, Niš
[email protected]
INTERAKCIJA PEDAGOGA U PREDŠKOLSKOJ ZAJEDNICI DAROVITIH
Stipan Jukić, Trogir, Hrvatska
[email protected]
DAROVITI U GLOBALNOM DEHUMANIZOVANOM DRUŠTVU
Mojca Juriševič in Mirt Nagy, Univerza v Ljubljani, Pedagoška fakulteta
Zavod Republike Slovenije za zaposlovanje
[email protected]
MOTIVIRANJE NADARJENIH V ŠOLI: RETROSPEKTIVNA ANALIZA
IZKUŠENJ NADARJENIH ŠTUDENTOV
Marko Jurčić, Sveučilište u Zagrebu, Filozofski fakultet, Odsjek pedagogije
KREATIVNO ZNANJE KAO KOMPETENCIJA ZA BUDUĆNOST
Gabriela Kelemen, Facultatea de Ştiinţe ale Educaţiei, Psihologie şi Asistenţă
Socială, Universitatea „Aurel Vlaicu“ din Arad
[email protected],
[email protected]
KREATIVNOST I SPECIFIČNI MODALITETI RAZVOJA
U PREDŠKOLSKOM UZRASTU
Ljupco Kevereski, Pedagoski fakultet - Bitola
[email protected]; [email protected]
ГЛОБАЛИЗАЦИЈАТА- ПРЕДНОСТ ИЛИ ХЕНДИКЕП ЗА НАДАРЕНИТЕ
И ТАЛЕНТИРАНИТЕ
Мара Кнежевић, Педагошки факултет, Сомбор
[email protected]
ОБРАЗОВАЊЕ И ВАСПИТАЊЕ У ПРОЦЕСУ ГЛОБАЛИЗАЦИЈЕ
21
Ante Kolak, Sveučilište u Zagrebu, Filozofski fakultet Odsjek za pedagogiju
[email protected]
EMOCIONALNE REAKCIJE UČENIKA U NASTAVNOM PROCESU KAO
POTICAJ RAZVOJU KREATIVNOSTI
Ljiljana KRNETA, Samostalni istraživač, BANJA LUKA, RS,BiH
[email protected]
DAROVITI I PERCEPCIJA RADNE EFIKASNOSTI NASTAVNIKA
Zora Krnjaić, Institut za psihologiju - Filozofski fakultet, Beograd
Е-mail: [email protected]
PERSPEKTIVE ZA RAZVOJ DAROVITOSTI U GLOBALNOM DRUŠTVU
Prof. dr Milenko Kundačina, Učiteljski fakultet u Užicu
kundi@
Mr. sc. Dajana Stajić, Univerzitet „Džemal Bijedić“ u Mostaru
[email protected]
DAROVITOST U PROCESU GLOBALIZACIJE I KAKO JE PREPOZNATI
Svetlana Kurteš, University of Cambridge
[email protected]
INTERKULTURNA KOMPETENCIJA KAO OBRAZOVNI CILJ
Dušanka Lazarević, Fakultet sporta i fizičkog vaspitanja, Beograd
[email protected]
GLOBALIZACIJA, KRITIČKO MIŠLJENJE I OBRAZOVANJE DAROVITIH
Илеана Магда, Брандуша Жујка, Висока школа струковних студија за
образовање васпитача „Михаило Палов” Вршац
[email protected]
УТИЦАЈ ГЛОБАЛИЗАЦИЈЕ НА КУЛТУРУ РУМУНСКЕ НАЦИОНАЛНЕ
МАЊИНЕ
Данило Ж. Марковић, Српска академија образовања , Београд
ЗНАЧАЈ НАЦИОНАЛНО-КОСМОПОЛИТСКОГ ОБРАЗОВАЊА И
ВАСПИТАЊА ДАРОВИТИХ ЗА ОДНОСЕ ТОЛЕРАНЦИЈЕ У
ГЛОБАЛИЗИРАЈУЋЕМ ДРУШТВУ
Dragan Martinović, Učiteljski fakultet Beograd
[email protected]
ФОРМИРАЊЕ КРЕАТИВНОСТИ У ПРОЦЕСУ ФИЗИЧКОГ
ВАСПИТАЊА ДАРОВИТИХ УЧЕНИКА
Maria Mihuţ Lizica MIHUŢ, PhD, Rector, „Aurel Vlaicu” University Arad,
Romania
[email protected]
THE STUDY OF LITERARY TEXTS
22
Jovana Milutinović, Slađana Zuković, Filozofski fakultet, Odsek za
pedagogiju, Novi Sad
[email protected]
OBRAZOVANJE I UČENJE DAROVITIH U KONTEKSTU GLOBALNIH
PROCESA
Milan Nedeljković, Srpska akademija obrazovanja, Beograd
OBRAZOVANJE DAROVITIH U USLOVIMA GLOBALIZACIJE
I HOMOGENIZACIJE KULTURE I OBRAZOVANJA
Adrijan Negru, Učiteljski fakultet Beograd, Visoka škola strukovnih studija
„Mihailo Palov“ Vršac
[email protected]
REALIZAM KAO FIKCIJA NA GLOBALNOM PLANU
Marinel Negru, Učiteljski fakultet Beograd,
[email protected]
DAROVITI I PROMOVISANJE AUTOHTONIH VREDNOSTI
Tanja Nedimović, Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača
''Mihailo Palov'', Vršac
[email protected]
MOGUĆI EFEKTI DRUŠTVENIH MREŽA NA STUDENTSKU
POPULACIJU KAO POTENCIJALNO DAROVITE
Victor NEUMANN, Miodrag MILIN (Timişoara)
REFORMA ÎNVĂŢĂMÎNTULUI:PROIECTUL ELITELOR INTELECTUALE
DIN ROMÂNIA
РЕФОРМА ОБРАЗОВАЊА: ПРОЈЕКАТ ИНТЕЛЕКТУАЛНИХ ЕЛИТА ИЗ
РУМУНИЈЕ
Dr Radmila Nikolić, Učiteljski fakultet, Užice
ГЛОБАЛИЗАЦИЈА КРОЗ БОЛОЊСКИ ПРОЦЕС У ВИСОКОМ
ОБАРАЗОВАЊУ
Адам Нинковић, Гордана Будимир – Нинковић
Učiteljski fakultet, Jagodina
ДАРОВИТИ У ПРОЦЕСИМА ГЛОБАЛИЗАЦИЈЕ
- Филозофско – педагошки аспекти Aleksandar Petrović, Univerzitet u Prištini, Filozofski fakultet u Kosovskoj
Mitrovici
[email protected]
ПРЕТПОСТАВКЕ ОБРАЗОВАЊА ДУХА У ФИЛОСОФСКОЈ
ЕНЦИКЛОПЕДИЧНОСТИ И ГЛОБАЛИЗАМ
Predrag Prtljaga, Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje
vaspitaca „Mihailo Palov“ – Vršac
[email protected]
global-IT-izacija
23
Jelena Prtljaga, Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača, Vršac,
Učiteljski fakultet, Beograd
[email protected]
Slavica Komatina, Agenda, Centar za podršku porodici, Beograd
DAROVITI – IZMEDJU LIČNOG, INTERPERSONALNOG I GLOBALNOG
Snežana Prtljaga, Visoka škola strukovnih studija
za obrazovanje vaspitača „Mihailo Palov“Vršac
[email protected]
GLOBALIZACIJA I FUNKCIJA ZNANJA DAROVITIH
Miroslava Ristić, Učiteljski fakultet
[email protected]
Mentorski rad sa darovitim učenicima u online okruženju
Dario Saftich, Edit Rijeka
[email protected]
OBRAZOVANJE O DEMOKRATSKOM GRAĐANSTVU ŠIRI
TOLERANCIJU I UVAŽAVANJE MEĐU KULTURAMA
Стана Смиљковић, Учитељски факултет у Врању
ВАСПИТАЧ И УЧИТЕЉ КАО ИНОВАТОРИ У ПРЕПОЗНАВАЊУ И
РАЗВИЈАЊУ КРЕАТИВНИХ ОСОБИНА ДЕЦЕ
Milena Stipić, Dr Radovan Grandić, Filozofski fakultet, Novi Sad
Dr Marko Sarić, Pravni fakultet za privredu i pravosuđe, Novi Sad
OBRAZOVANJE DAROVITIH U USLOVIMA GLOBALIZACIJE
Prof. dr Petar Stojaković, Odsjek za psihologiju
Filozofski fakultet , Banja Luka
KREATIVNA PITANJA U NASTAVNOM PROCESU
Буба Стојановић, Учитељски факултет у Врању
[email protected]
ДАРОВИТИ УЧЕНИЦИ У ИНТЕГРАТИВНОЈ НАСТАВИ
Nataša Sturza-Milić, Visoka škola strukovnih studija za obrazovanje vaspitača
„Mihailo Palov“ Vršac
[email protected]
UTICAJ DOMINANTNOG DRUŠTVENOG RAZMIŠLJANJA NA RANU
SPECIJALIZACIJU MOTORIČKI DAROVITE DECE
Suhecki Tomislav, Visoka škola strukovnih studija
za obrazovanje vaspitača „Mihailo Palov“Vršac
Globalizacija i daroviti
24
Jasmina Šefer, Institut za pedagoška istraživanja, Beograd
[email protected]
DOPRINOS SLOVENSKOG SHVATANJA MULTIKULTURALNOJ
PERSPEKTIVI KREATIVNOSTI I DAROVITOSTI
Prof. univ. dr. Maria Agata TIMARIU, Academia de Muzică “Gh. Dima” ClujNapoca, România
CONDUITA CREATIVĂ A PROFESORULUI,
Valerija Večei-Funda, OŠ Ante Starčevića, Lepoglava, Hrvatska
[email protected]
Jelena Portner Pavićević, OŠ, Varaždin, Hrvatska
[email protected]
KREATIVNI NAČIN RJEŠAVANJA VRŠNJAČKOG NASILJA KAO
(NUS)POJAVE PROCESA GLOBALIZACIJE
Mira Vidaković, Fakultet za menadžment, Novi Sad
[email protected]
OBRAZOVANJE KAO FAKTOR PRIPREMANJA MLADIH ZA ŽIVOT I
RAD U SAVREMENOM DRUŠTVU
Biljana Vujasin, Visoka škola strukovnih studija
za obrazovanje vaspitača „Mihailo Palov“ Vršac
[email protected]
DAROVITI I MORALNO VASPITANJE U USLOVIMA GLOBALIZACIJE
25
26
Download

Impresum, uvodne napomene, učesnici skupa