UTICAJ BAZIČNIH MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI NA AEROBNU
IZDRŽLJIVOST UČENIKA ZAVRŠNIH RAZREDA SREDNJE ŠKOLE
Senad Bajrić1, Dobromir Bonacin2 i Osmo Bajrić1
1
Panevropski Univerzitet „Apeiron“, Banja Luka, BiH
2
Edukacijski fakultet, Univerzitet u Travniku, BiH
Sažetak
Istraživanje je provedeno na uzorku od 106 ispitanika, učenika završnih razreda Mješovite
srednje tehničke škole iz Travnika. U istraživanju je primijenjeno 14 varijabli za procjenu
bazičnih motoričkih sposobnosti kao skup prediktorskih varijabli i 1 varijabla za procjenu
aerobne uzdržljivosti koja je predstavljala kriterijsku varijablu. Osnovni cilj istraživanja je
utvrđivanje nivoa statističke značajnosti eventualnog uticaja sistema bazičnih motoričkih
sposobnosti (kao skupa prediktorskih varijabli) na rezultate trčanja 2.400 m (kao kriterija)
kod učenika završnih razreda Mješovite srednje tehničke škole iz Travnika. Rezultati
istraživanja ukazuju da su statistički značajan pojedinačni uticaj na rezultate u trčanja 2.400
m ostvarile sljedeće varijable: izdržaj u polučučnju (MSAIFL), prednos na ripstolu
(MRSPRE), trčanje tamo – amo (ŠATL 10x5) i stojeći stav – čučanj – sklek (BUPRE). Na
osnovu ovako dobijenih rezultata može se zaključiti da je u trenažnom procesu neophodno
uticati na te prediktorske varijable, jer će se tako dobiti svestrane i profinjene informacije te
će se kvalitetnije moći objasniti i predvidjeti rezultati u trčanju 2.400 m.
Ključne riječi: bazična motorika, regresiona analiza, aerobna izdržljivost, učenici.
Uvod
U trenažnoj praksi je odavno poznata činjenica da rezultat koji se postavlja kao izazov u
velikoj mjeri zavisi od određenih antropoloških faktora. Zavisno od vrste sportske aktivnosti
koja se upražnjava, zavisi i koliki je udio različitih parametara koji učestvuju u njenom
izvođenju, tj. različite sposobnosti imaju i različit uticaj na uspjeh (rezultat) u određenoj
sportskoj aktivnosti. Kada se govori o izdržljivosti mišljenja naučnih radnika su podijeljena.
Neki naučni radnici (Matvejev, 1964; Zaciorski, 1975), smatraju da je izdržljivost motorička
sposobnost, dok drugi naučni radnici (Nićin, 2000; Stojiljković, 2003; Giannakopulos, Ch.
2008), smatraju da je izdržljivost funkcionalna sposobnost.Osnovno uporište naučnih radnika
koji smatraju da je izdržljivost funkcionalna sposobnost zasnovana je na činjenici da su kretni
zadaci za njenu procjenu zasićeni psihološkim faktorima, u prvom redu motivacijom, nervnim
sistemom, strukturom mišićnihvlakana i njihovim reakcijama na podražaje (Bompa, 2002).
Takođe, izdržljivost koja se procjenjuje istrajnim trčanjem u velikoj mjeri je zasićena
kardiovaskularnim faktorima i često poistovijećena sa aerobnom moći, koja je izrazito
dimenzija funkcionalne dijagnostike. Međutim, rezultati dobiveni funkcionalnom
dijagnostikom često se nisu poklapali sa rezultatima u realnim kretnim uslovima, zbog čega
ima osnova za razmišljanje o egzistenciji izdržljivosti kao esencijalnog antropološkog
svojstva. Istraživanje uticaja bazičnih motoričkih sposobnosti na aerobnu izdržljivost postalo
je vrlo aktuelan i relevantan problem. Dosadašnji malobrojni rezultati istraživanja problema
uticaja bazičnih motoričkih sposobnosti na aerobnu izdržljivost nisu konzistentni, zbog
različite izrasne dobi ispitanika, različitih metodoloških pristupa i izbora različitih motoričkofunkcionalnih (aerobnih) testova, tako da je nemoguća komparacija i generalizacija dobivenih
rezultata, (Pavlović, 2006; Pavlović, R., i Raković, A, 2009; Idrizović, K, 2009).
Rezultati rijetkih ranijih istraživanja ukazuju da postoje signifikantne relacije između sistema
bazičnih motoričkih sposobnosti, kao prediktorskih varijabli, i kriterijske varijable – rezultata
u srednjoprugaškom i dugoprugaškom trčanju (Heimer, S. i Medved, R, 1997; Janković,
1998; Matković, Medved i Janković, 1988; Radovanović, Bratić, Todorov i Jonis, 2006;
Charalambos, 2008). Zahvaljujući istraživanjima tih autora, postalo je moguće predvidjeti
linearne korelacije između navedenih prediktorskih varijabli i kriterijske varijable.
Metodologija rada
Uzorak ispitanika
Populacija iz koje je definisan uzorak za ovo istraživanje su učenici završnih razreda
Mješovite srednje tehničke škole iz Travnika.. Da bi se uzorak mogao definisati kao
reprezentativan, u ovom istraživanju je izvršeno testiranje 106 ispitanika.
Uzorak varijabli
Kod izbora varijabli za procjenu bazičnih motoričkih sposobnosti vodilo se računa da testovi
ispunjavaju potrebne metrijske karakteristike, te da na najbolji način definišu strukturu
istraživanog motoričkog prostora.
Uzorak varijabli za procjenu bazičnih motoričkih sposobnosti
Većina testova, koji su korišteni u ovom istraživanju, za procjenu bazičnih motoričkih
sposobnosti, je ranije ispitana i imaju pouzdane metrijske karakteristike.
1. Iskret s palicom ...................................................(MFLISK)
2. Prednoženje iz ležanja na leđima .......................... (MFLPLK)
3. Potisak ruke iza leđa na gore po jarbolu .................(MFLPRG)
4. Odnoženje ležeći bočno ...................................... (MFLOLB)
5. Zanoženje iz ležanja na prsima ............................ (MFLZLP)
6. Taping rukom .....................................................(MBFTAP)
7. Skok u dalj iz mjesta ............................................(MFESDM)
8. Izdržaj u skleku ....................................................(MSASKL)
9. Izdržaj u polučučnju ........................................... ..(MSAIFL)
10. Prednos na ripstolu ..............................................(MRSPRE)
11. Dinamometrija šake .............................................(MBFDIN)
12. Trčanje tamo-ovamo ............................................(ŠATL10x5)
13. Trčanje u pravougaoniku (Koverta test) ..................(MAGTUP)
14. Stojeći stav-čučanj-sklek .......................................(BUPRE)
Kriterijska varijabla kojom je testirana aerobna izdržljivost je trčanje na 2.400 m.
Metode obrade podataka
Za dobijanje potrebnih informacija za statističko ocjenjivanje parametara i maksimalnu
eksploataciju dobijenih rezultata primijenjene su adekvatne statističko-matematičke
procedure.
Za sve primijenjene varijable izračunati su sljedeći deskriptivni statistički parametri:
•
Aritmetička sredina……………..(Mean), Standardna devijacija……………(St. dev.),
•
Minimalni rezultat mjerenja…….(Min), Maksimalni rezultat mjerenja……(Max)
Testiranje normaliteta raspodjele frekvencija primijenjenih varijabli
pomoćusljedećih mjera:
•
Standardizovanog koeficijenta asimetrije (Skewness) i
•
Standardizovanog koeficijenta izduženosti ili spljoštenosti (Kurtosis).
izvršeno
je
Utvrđivanje statističke značajnosti i veličine uticaja prediktorskog sistema varijabli (bazičnih
motoričkih sposobnosti) na kriterijsku varijablu (trčanje 2.400 m), primijenjena je regresiona
analiza.
Rezultati i diskusija
Osnovni centralni i disperzioni parametri primijenjenih varijabli
U tabeli 1 prikazane su vrijednosti mjera centralne tendencije i mjera disperzije za sve
primijenjene varijable. Analizom dobijenih rezultata mjera centralne tendencije i mjera
disperzije primijenjenih varijabli, može se vidjeti da gotovo cijeli skup varijabli ima normalnu
distribuciju rezultata što se može utvrditi inspekcijom dobijenih koeficijenata zakrivljenost
(skewness) i koeficijenata izduženosti (kurtosis). Nešto manja odstupanja mogu se uočiti kod
varijabli: prednoženje iz ležanja na leđima (MFLPLK), izdržaj u polučučnju (MSAIFL) i
trčanje u pravougaoniku (Koverta test) MAGTUP. Na osnovu toga, kao i na osnovu rezultata
minimalnih i maksimalnih vrijednosti rezultata, može se konstatovati da uzorak ispitanika
obuhvaćen ovim istraživanjem sačinjava jednu homogenu grupu ispitanika.
Tabela 1. Osnovni centralni i disperzioni parametri primijenjenih varijabli
MFLISK
MFLPLK
MFLPRG
MFLOLB
MFLZLP
MBFTAP
MFESDM
MSASKL
MSAIFL
MRSPRE
MBFDIN
ŠATL10X5
MAGTUP
BUPRE
AI 2400
N
106
106
106
106
106
106
106
106
106
106
106
106
106
106
106
Min
49,00
70,00
24,00
135,00
55,00
21,00
161,00
5,00
11,00
2,00
38,00
160,00
225,00
500,00
805.00
Max
Mean
140,00
95,9748
137,00
93,9245
76,00
48,4906
96,00
65,1069
115,00
79,9937
59,00
35,0440
276,00 218,5157
98,00
37,9874
77,00
32,6101
40,00
16,8491
96,00
67,7296
260,00 194,5975
459,00 271,7862
987,00 697,6981
1273.00 1020.5905
St. Dev. Skewness Kurtosis
19,0416
,108
-,441
12,7312
1,059
1,618
10,1370
,145
-,142
13,1830
,114
-,089
11,6241
,251
,079
6,7330
,618
1,139
27,3463
-,042
-1,002
19,4093
,649
,114
14,2429
1,040
1,167
8,0789
,430
-,041
11,1881
-,138
-,269
17,4701
,643
,707
27,1606
2,436
3,766
145,7778
,304
-1,218
83.39672
.009
.280
Regresiona analiza kriterijske varijable AI 2.400 m u manifestnom prostoru bazične motorike
U ovom istraživanju regresionom analizom utvrđena je količina generalne statističke
značajnosti uticaja prediktorskog sistema varijabli, kao nezavisnih varijabli, na kriterijsku
varijablu, kao zavisne varijable. Takođe je utvrđena relativna veličina uticaja pojedinih
prediktorskih varijabli na kriterijsku varijablu.
Na osnovu veličine multiple regresije ( R ) objašnjava se zajednički varijabilitet (R Square)
samo onda ako je statistički značajan. Kritična vrijednost izračunava se F – distribucijom.
Budući da se F – distribucija izračunava kao distribucija količnika dvije varijanse, određena
su dva stepena slobode. Prvi stepen slobode jednak je broju prediktorskih varijabli (df1=n ), a
drugi se određuje kada se od broja entiteta oduzme broj prediktorskih varijabli umanjenih za
jedan ( df2 = N – n – 1 ). Ako je multipla korelacija statistički značajna pristupa se analizi
pojedinačnih varijabli u predikciji rezultata.
Rezultati regresione analize kriterijske varijable AI 2.400, kojom se procjenjuje aerobna
(opšta) izdržljivost u manifestnom prostoru bazične motorike prikazani su u tabeli 2.
Analizom tabele 2 može se vidjeti da između sistema prediktorskih varijabli (bazične
motorike) i kriterijske varijable (uspješnosti trčanja na 2.400 m) postoji statistički značajna
povezanost na nivou Sig. = .041, odnosno da koeficijent multiple korelacije iznosi R= .382 što
objašnjava zajednički varijabilitet oko 14 % (R Square = .144), a ostalih 86 % u objašnjenju
ukupnog varijabiliteta kriterijske varijable (uspješnost trčanja na 2.400 m ) može se pripisati
drugim antropološkim obilježijima. Na osnovu analize uticaja pojedinih bazično motoričkih
prediktorskih varijabli, može se zaključiti da najveće i statistički značajne uticaje imaju
sljedeće varijable :
•
•
•
•
MSAIFL - izdržaj u polučučnju (Beta = -,18), što je značajno na nivou .010,
MRSPRE - prednos na ripstolu (Beta = -,18), što je značajno na nivou .027,
ŠATL 10x5 - trčanje tamo – amo (Beta = -,25), što je značajno na nivou .045,
BUPRE
- stojeći stav – čučanj – sklek Beta = ,40), što je značajno na nivou .009.
Izdržaj u polučučnju predstavlja test za procjenu snage donjih ekstremiteta. Ispitanici koji su
imali veće vrijednosti rezultata u ovom testu, postigli su bolje rezultate u trčanju na 2.400 m.
Prednos na ripstolu predstavlja test za procjenu snage trupa. Ispitanici koji su imali veće
vrijednosti rezultata u ovom testu, postigli su bolje rezultate u trčanju na 2.400 m.
Prediktorska varijabla trčanje tamo-amo 10x5 m predstavlja uticaj agilnosti na rezultat trčanja
2.400 m. Ispitanici koji su imali veće vrijednosti rezultata u ovom testu bili su uspješniji u
trčanju na 2.400 m. Prediktorska varijabla (BUPRE) – stojeći stav - čučanj - sklek, se takođe
može svrstati u motorički prostor agilnosti sa repetativnom snagom ruku, ramenog pojasa i
donjih ekstremitata i kazati da je ista varijabla pokazala najveći pojedinačni uticaj na
kriterjsku varjablu (trčanje na 2.400 m). Ovu varijablu možemo objasniti preko mehanizma za
regulaciju inteziteta i mehanizam za regulaciju trajanja ekscitacije koji su nadređen
mehanizmima za energetsku regulaciju i regulaciju kretanja.
Tabela 2. Regresiona analiza kriterija AI 3200 u manifestnom prostoru bazične motorike
Model
R
R Square
Adjusted R Square
Std. Error of the
Estimate
1
,382
.144
,058
1,8236
a Predictors: (Constant ),MFLISK, MFLPLK, MFLPRG, MFLOLB, MFLZLP, MBFTAP,
MFESDM,MSASKL, MSAIFL, , MRSPRE, MBFDIN, ŠATL10X5, MAGTUP, BUPRE
Model
Sum of
df
Mean Square
F
Sig.
Squares
1 Regression
75,773
14
5,461
1,622
,041
Residual
482,202 106
3,525
Total
567,975 120
a Predictors: (Constant), MFLISK, MFLPLK, MFLPRG, MFLOLB, MFLZLP, MBFTAP,
MFESDM,MSASKL, MSAIFL, , MRSPRE, MBFDIN, ŠATL10X5, MAGTUP, BUPRE
b Dependent Variable: AI 2400
Unstandardized
Standardized
Coefficients
Coefficients
Model
B
Std. Error
Beta
1
(Constant)
MFLISK
11,746
3,793
MFLPLK
-,005
,016
-,031
MFLPRG
-,008
,015
-,042
MFLOLB
-,027
,016
-,118
MFLZLP
-,021
,017
-,131
MBFTAP
-,044
,031
-,258
MFESDM
-,009
,007
-,134
MSASKL
-,045
,011
-,151
MSAIFL
-,044
,013
-181
MRSPRE
-,066
,003
-,176
MBFDIN
-,022
,020
-,109
ŠATL10X5
-,025
,008
-,250
MAGTUP
,009
,015
,055
BUPRE
,134
,050
,401
t
3,096
-,280
-,523
-1,084
-1,211
-2,449
-1,247
-1,368
-,275
-,101
-1,063
-2,607
,608
2,666
Sig.
,002
,780
,602
,060
,228
,095
,215
,033
,010
,027
,289
,045
,544
,009
Zaključak
Utvrđivanje nivoa statističke značajnosti eventualnog uticaja sistema bazičnih motoričkih
sposobnosti (kao skupa prediktorskih varijabli) na rezultate trčanja 2.400 m (kao kriterija) kod
učenika završnih razreda Mješovite srednje tehničke škole iz Travnika bio je osnovni cilj
istraživanja. Za utvrđivanje nivoa statističke značajnosti i veličine eventualnog uticaja
bazičnih motoričkih sposobnosti na rezultate trčanja 2.400 m, primijenjena je regresiona
analiza. Analizirajući rezultate regresione analize može se konstatovati da je objašnjena
relevantna proporcija varijance, kao i statistički značajni, pozitivni linearni oblici multiple
korelacije, relativno jakog intenziteta, između prediktorskog skupa varijabli i kriterijske
varijable (rezultat trčanja na 2.4000 m). Rezultati regresione analize ukazuju da su statistički
značajan pojedinačni uticaj na rezultate u trčanju 2.400 m ostvarile sljedeće varijable: izdržaj
u polučučnju (MSAIFL), prednos na ripstolu (MRSPRE), trčanje tamo – amo (ŠATL 10x5) i
stojeći stav – čučanj – sklek (BUPRE). Može se konstatovati da su ispitanici koji su postigli
veće vrijednosti rezultata u testovima snage i agilnosti postigli i bolje rezultate trčanja 2.400
m, tj. bolju aerobnu izdržljivost. Na osnovu ovako dobijenih rezultata može se zaključiti da je
u trenažnom procesu neophodno uticati na te prediktorske varijable, jer će se tako dobiti
svestrane i profinjene informacije te će se kvalitetnije objasniti i predvidjeti rezultati u trčanju
2.400 m.
Literatura
Bonacin, D. (2010). Uvod u kvantitativne metode. Travnik: Edukacijski fakultet.
Giannakopulos, Ch. (2008). Uticaj eksperimentalnog modela trčanja na povećanje aerobne
sposobnosti učenika osnovnih škola. (Doktorska disertacija), Novi Sad: Fakultet sporta i
fizičkog vaspitanja.
Heimer, S. i Medved, R. (1997). Funkcionalna dijagnostika treniranosti sportaša. U
Međunarodno savetovanje, Zbornika radova (str. 23–44). Zagreb: Fakultet za fizičku
kulturu Sveučilišta u Zagrebu.
Idrizović, K. (2009). Prognostički kvalitet motoričkih i morfoloških faktora u odnosu na
atletske discipline sprinterskog i skakačkog tipa, Sport Mont, 18, 19, 20/VI, str. 85-97.
Janković, I. (1998). Izbor testova funkcionalnih sposobnosti. Fizička kultura, 4–5.
Kurelić N., Momirović, K., Stojanović, M., Radojević, Ž. i Viskić-Štalec, N. (1975).
Struktura i razvoj morfoloških i motoričkih dimenzija omladine. Beograd: Fakultet za
fizičku kulturu, Institut za naučna istraživanja.
Matković, B., Medved, R. i Janković, S (1988). Longitudinalne promjene aerobnog kapaciteta
kod dječaka. Kineziologija, 18 (2), 74–83.
Pavlović, R. (2006). Snaga kao faktor rezultatske uspješnosti trčanja na 800 metara. U
nacionalni skup sa međunarodnim učešćem “Fis Komunikacije 2006”. Niš: Fakultet sporta
i fizičkog vaspitanja.
Pavlović, R., i Raković, A. (2009). Antropološke dimenzije kao prediktori aerobne
izdržljivosti, Sport Mont, 18, 19, 20/VI, str. 320-325.
Vlahović, A., i Idrizović, K. (2012). Uticaj elemenata segmentarnog motoričkog prostora na
atletsku disciplinu skok u dalj, Vaspitno-obrazovni horizonti, Zbornik radova, str. 50-57.
Abstract
The study was conducted on a sample of 106 respondents, final year students of the Mixed
Secondary Technical School in Travnik. The study applied 14 variables to assess the basic
motor skills as a set of independent variables and one variable to assess aerobic temperance,
which was a criterion variable. The main objective of the research is to determine the level of
statistical significance of the possible impact of the system of basic motor skills (such as a set
of independent variables), the results of running 2,400 m (as criteria) for final year students
of the Mixed Secondary Technical School in Travnik. The research results indicate that a
statistically significant impact on the individual results of running 2,400 m achieved the
following variables: the endurance in halfsit (MSAIFL) advantages, the wall bars (MRSPRE),
running there - here (shuttle 10x5) and standing position - squat - push-up (BUPRE ). On the
basis of the obtained results it can be concluded that the training process is necessary
influence predictor variables, because they will get a versatile and sophisticated information
and will be better able to explain and predict the results of running 2,400 m.
Keywords: basic motor skills, regression analysis, cardiovascular endurance, students.
Download

UTICAJ BAZIČNIH MOTORIČKIH SPOSOBNOSTI NA