BERGAMA REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ
Tedavi nasıl yapılır?
Dikkat eksikliğinin önde geldiği tip: Dikkat eksikliği
belirtileri ön plandadır. Aşırı hareketlilik ve dürtüsellik ya yoktur ya da kayda değer şiddette değildir.
Aşırı hareketliliğin ve dürtüselliğin önde geldiği
tip: Aşırı hareketlilik ve dürtüsellik belirgin olarak
vardır. Dikkat eksikliği belirtileri vardır, ancak önemsenecek şiddette değildir.
Birleşik tip: Hem dikkat eksikliği, hem de aşırı hareketlilik - dürtüsellik belirtileri tanı alacak kadar şiddetlidir. En sık görülen tip birleşik tiptir.
Nedenleri nelerdir?
Bergama RAM
Tanı nasıl konur?
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun asıl sebebi henüz bilinmese de, bozukluğun oluşumunda
biyolojik (nörolojik) ve genetik faktörlerin rolü olduğuna işaret edilmektedir. DEHB’li çocukların beyinlerinin ön kısmında ve limbik sistemde bulunan kimyasal ileticilerin (neurotransmitterler) çalışmasında
bozulma olduğu bilinmektedir. Beynin bu bölgeleri
konsantre olma, planlama, davranışları kontrol etme, hafıza, motivasyon konularında önemli rol oynamaktadır. Gebelikte ilaç ya da alkol gibi toksinlere
maruz kalma, enfeksiyonlar, zor doğum, düşük doğum ağırlığı ve beyin travması bu çocukların özgeçmişlerinde daha sık bildirilmiştir. Çevresel faktörler
ya da aile tutumları DEHB oluşmasına neden olmaz.
Ama bulguların artmasında ya da azalmasında ve ek
sorunların çıkmasında etkisi vardır.
DEHB kalıtsal bir hastalık mıdır?
DEHB kalıtsal yönü olan bir hastalıktır. Anne ya da
babada DEHB olması çocukta bu hastalığın görülme
riskini %50-60 oranında artırmaktadır. Yakın akrabalarda görülmesi ise riski %10-30 artırır.
DEHB’in görülme sıklığı nedir?
Çocukların %1’i DEHB’in ağır şeklini yaşar. Diğer şekillerinin görülme sıklığı %2-4 arasındadır. Erkek çocuklarda kız çocuklara oranla daha sık rastlanır.
2
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunda ilaç tedavisi son derece etkilidir. Uyarıcı ilaç ‘metilfenidat’
sayesinde dopamin kimyasal iletici sistemi daha iyi
çalışır ve hedef belirtiler olan dikkatsizlik, dürtüsellik
ve aşırı hareketlilik üzerinde önemli derecede azalma
görülür. Kimyasal iletici (neurotransmitter) üretimi
yaş ile arttığı için DEHB’li çocukların bir kısmında
erişkin yaşlarda şikayetler kendiliğinden azalır. Ailenin hastalık hakkında bilgi ve destek alması çocuklarına doğru yaklaşımda bulunmaları için
önemlidir. Bu çocukların daha fazla düzene ve kurallara
ihtiyacı vardır. Enerjilerini boşaltıcı etkinliklerde bulunmaları gerekir. Uzmanın
öğretmene hastalık hakkında bilgi vermesi ve iletişim
içinde olması önemlidir. Öğretmen, kendisine saygısı
ve güveni azalan çocuğun başarılı olduğu alanları bularak, onu desteklemelidir ve planlı çalışmasında yardımcı olmalıdır.
Tedavi edilmeyen çocukları bekleyen riskler nelerdir?
DEHB’li çocuklar orta ya da üst seviyede bir zekaya
sahip olsalar bile, eğitimlerine yeterince odaklanamadıkları için, bir yere kadar başarılı olabilecekler;
bu yüzden okul hayatlarında başarısızlık yaşayacaklardır. Tedavi edilmeyen çocuklarda depresyon, kaygı
bozukluğu, tik bozuklukları ya da davranış bozuklukları oluşabilir. Çevresindeki insanlar tarafından sürekli eleştirilen çocukların özgüvenleri azalır. Dürtüsel davrandıkları için, antisosyal davranışlar geliştirebilirler. Araştırmalar bu çocukların ergenlik döneminde alkol ve madde kullanımına daha yatkın olduklarını saptamıştır. Bu durum gelecek yaşamları açısından
önemli risk oluşturur. Tüm bu nedenlerle, erken tanı
konulması ve etkili bir tedaviye zamanında başlanması son derece önemlidir.
DEHB Bulunan Çocukların Anne-Babaları İçin Dr.
Russel Barkley Tarafından Önerilen 10 Kural:
Bergama RAM
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu’nun üç
ayrı biçimi vardır:
Dikkat
Eksikliği
Hiperaktivite Bozukluğunun varlığından
söz edebilmek için
belirtilerin yedi yaştan önce başlaması,
okul ve ev gibi en az
iki ortamda görülmesi, süreklilik göstermesi ve günlük yaşamı etkileyecek boyutta olması gerekir.
Okul öncesi çocuklarda tanı koymak zordur, çünkü
küçük çocukların çoğu hareketlidir ve davranışları
değişkenlik gösterir. Bu durumda en önemlisi zaman
içinde değerlendirme yaparak gelişimin izlenmesidir.
Değerlendirme yapan uzman, klinik gözlemleri, muayene bulgularını, psikometrik test sonuçlarını aile ve
öğretmenden aldığı bilgilerle birleştirerek tanıya ulaşır. Tanı koymak kolay değildir, çünkü aile içi problemler, sağlık problemleri, öğrenme güçlüğü gibi sorunlar da çocuklarda hareketliliğe ve kaoslu davranışlara sebep olabilir. Her ne kadar DEHB belirtileri
mevcut olsa da, böyle bir durumda çocuk DEHB tanısı
almaz.
BERGAMA REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ
3
Kurallar koyduğunuz zaman bunların çocuğunuza
özel ve uygulanabilir olmasına dikkat edin ve onları
yazıp asın.
Ödülleriniz çocuk için anlamlı ve etkili ödüller olsun.
Sık sık geri bildirim verin, çocuğunuza onun ne yaptığının farkında olduğunuzu gösterin.
Çocuğunuza beklentileri ve planları konusunda yardım edin.
Çocuğunuzun iyi günleri olabileceği gibi kötü günlerinin de olabileceğini göz önünde bulundurun.
Olumsuzluklara, yapamadığı şeylere ve cezalara
odaklanmaktan ziyade olumlular üzerinde odaklanın.
Bir karakter sorunuyla değil biyolojik bir sorunla mücadele etmekte olduğunuzu daima akılda tutun.
Çok konuşup nasihat vermeyin, davranışlarınız daha
öğretici olacaktır.
Espri anlayışınızı kaybetmeyin ve sabırlı olun.
BERGAMA REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ
DİKKAT EKSİKLİĞİ
DEHB Tanılı Çocukların Öğretmenlerine Öneriler
ve
 DEHB
hakkında bilgi edinin ve öğrencilerinizde bu
belirtileri gözlemlediğinizde ailelere bilgi veriniz.
Pek çok anne baba çocuklarının durumlarına alışmışlardır ya da kişilik yapısı olduğunu düşünürler.
 Sınıfınızda dikkat tedavisi gören çocuklarınız için
uzmanları ve ailesiyle haberleşme ve işbirliği içerisinde olun.
 DEHB tanılı çocukların sizi zorlaması olasıdır. Ancak yine sizin ilgi ve desteğiniz ile tedavisinde,
okul başarısında, kendine güveninde büyük ilerleme sağlayacağına inanın.
 DEHB tanılı çocukların bulunduğu sınıflarda konular dikkatlice yapılandırılmalı, önemli noktalar
açıkça belirlenmelidir.
 DEHB tanılı öğrenciler için her ders planında fiziksel hareketler planlanmalıdır.(Kalemi açmak için
kalkmak, yandaki sınıftan tebeşir almak, öğretmen
masasını düzenlemek, müdür yardımcısına not
göndermek gibi).
HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
E-Bülten Sayı: 20
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
nedir?

Bergama RAM



 Okulunda

yoğun olarak spora yönelmesi sağlana-

bilir.
 Bu çocukların yerinde duramama özellikleri nedeniyle öğretmenleri tarafından sıklıkla uyarılmaları
istenmeyen bu davranışın pekiştirilmesine yol
açar.
 Övgüyü ve cesaretlendirmeyi çok seven bu çocuklar, özellikle cesaretlendirme olmadığı zaman sinirlenirler.
 Anlamlı ve eğlenceli buldukları etkinliklere rahat
yoğunlaşabildikleri için dersi eğlenceli hale getirmek önemlidir.
 Şakacı, eğlenceli ve sürprizlere açık olarak DEHB
tanılı çocukların ilgisini ve hevesini arttırabilirsiniz.
 Çocuğun çalışmaya isteyerek katılması ve çalışmadan hoşlanması önemli olduğu için, çalışmaların
eğlenceli hale getirilmesine dikkat edilmelidir.



Çocuklara bir şey öğretmek için onlarla konuştuğunuzda fiziksel olarak yakın olmak, uygun olan
zamanlarda çocuğa dokunmak etkili olabilir.
Sürekli göz teması kurarak bu çocukları daha kolay denetleyebilirsiniz. Bir göz atış çocuğu günlük
hayallerden sınıf ortamına geri getirebilir.
Onunla en iyi teması ve kontrolü sağlamak için
masanızın önündeki en ön sıraya oturmasını sağlamak fayda sağlayacaktır.
Görsel uyaranları çok iyi yakalarlar. Bu nedenle
eğitim sisteminize görsel eklemeler yapabilirsiniz.
Başlarını sık sık belaya soktukları için sürekli olumsuz geribildirimler alırlar. Olumlu davranışlarının
vurgulanması, kendilerini etiketlemelerini engelleyecektir ve onlara güven verecektir.
Sınavlarda ek zaman tanımalısınız.
Sınavlarda yapacağı dikkat hatalarını azaltmak için
sınav öncesi küçük hatırlatmalar yapabilirsiniz.
Ödevlerini tam not ettiğinden emin olun.
Sorumluluklar vererek iç disiplinini arttırabilirsiniz.
Küçük yapışkanlar, yıldızlar vb. ödüller defterine
özenini arttıracaktır.
BERGAMA REHBERLİK VE ARAŞTIRMA MERKEZİ
ŞUBAT 2015
4
 Ev
ödevi, ders içi etkinlikler gibi yoğun zihinsel
çaba gerektiren işleri yapmaktan kaçınma
 Etkinlikler için gereken eşyaları kaybetme
 Günlük etkinliklerde unutkanlık
Bergama RAM

Erken çocukluk yıllarında başlayan bir hastalıktır.
DEHB bulunan çocukların dikkat süreleri akranlarından çok daha kısadır. Evde ve okulda dikkatlerini yoğunlaştırmakta zorluk çekerler, çünkü onlar önemliönemsiz duyumları ayırt etmekte zorlanırlar. Sınıfta
hem öğretmeni duyarlar, hem caddedeki arabayı,
hem de yandaki sandalyenin gıcırtısını. Aynı şekilde,
hem ders anlatan öğretmeni görür, hem tahtadaki
resimleri, hem de yanındaki arkadaşının kazağındaki
çizgileri. Odaklanmakta o denli zorlanırlar ki, büsbütün vazgeçerler. Sadece ilgilerini çokça çeken heyecanlı bir film ya da bilgisayar oyununa konsantre olabilirler ve aileler bu nedenle ‘isterse yapar’ düşüncesine kapılır. Yaşıtlarına oranla fazlaca hareketlidirler.
Elleri dursa, ayakları durmaz. Uzun süre aynı yerde
oturamazlar ve çok konuşmalarıyla dikkat çekerler.
Davranışlarını organize edemezler ve planlı çalışamazlar. Genellikle, sonunu düşünmeden eyleme geçerler. Tehlikeyi kestiremezler ve çoğu zaman küçük
kazalara maruz kalırlar.
ŞUBAT 2015
DEHB üç temel belirti kümesinden oluşur:
Dikkat Eksikliği:
 Belirli bir işe ya da oyuna dikkat vermekte zorlanma
 Dikkatin kolayca dağılması
 Dikkatsizlikten kaynaklanan hatalar yapma
 Başlanan işin yarım bırakılması
 Görev ve etkinlikleri düzenlemekte zorlanma
 Kendisiyle konuşulurken, dinlemiyormuş gibi
görünme
1
Aşırı Hareketlilik:
 Oturduğu yerde kıpırdanma, ellerin ayakların
oynatılması
 Belirli bir süre bir yerde oturamama, sürekli
hareket etme
 Gereksiz yere sağ sola koşturma, eşyalara tırmanma
 Sakin bir biçimde oyun oynayamama ya da
başka bir işle uğraşma
 Çok konuşma
Dürtüsellik:
 Sorulan soru tamamlanmadan yanıt verme
 Sırasını beklemekte güçlük çekme
 Başkalarının sözünü kesme ya da oyunlarında
araya girme
 Sonucunu düşünmeden koşma, itme, çekme
Diğer yandan, DEHB bulunan çocuklar çoğu zaman
sempatik, şeffaf, yaratıcı, coşkulu ve duygudaşlık sahibi olurlar.
Download

20. e-bülten dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu