SEÇİM GÖZLEMCİLİĞİ
Amerika Birleşik Devletleri Başkanlık Seçimi – 6 Kasım 2012
ARA GÖZLEM RAPORU
8 – 31 Ekim 2012
I. ÖZET







Başkan, Başkan Yardımcısı, Senato’da 33 koltuk ve Temsilciler Meclisi’nde 435 koltuğun
belirleneceği genel seçimler 6 Kasım 2012 tarihinde gerçekleştirilecektir.
Amerika Birleşik Devletleri (A.B.D.)’deki seçimler büyük oranda merkeziyetçi olmayan
bir yapıya sahiptir ve federal kanunlar yalnızca asgari standartları belirler. Seçim sürecinin
gerçekleştirilmesi ve sürece ilişkin detaylar ülke düzeyinde alınan kimi kararlar uyarınca
ülke hukukuna göre düzenlenir.
Erken oylamayı kısıtlayan ve seçmenlerin kimlik tespitini sıkı bir şekilde uygulamaya
koyan eyalet düzeyindeki yasama girişimleri, son zamanlarda ortamın kutuplaşmasına
sebep olmuştur. Bu durumun, oy kullanma yetkisine sahip seçmenleri haklarından
mahrum edeceği hususunda Demokratlar endişeli olmasına karşın Cumhuriyetçiler oy
bütünlüğünü korumak için gerekli olduğuna inanmaktadırlar.
Yalnızca 50 eyaletten herhangi birinde ikamet eden Amerikan vatandaşları oy kullanma
yetkisine sahiptir. A.B.D. topraklarındaki yaklaşık 4.1 milyon vatandaş oy kullanma
yetkisine sahip olmadığı halde, yaklaşık 600.000 D.C. vatandaşı yalnızca başkanlık
seçimlerinde oy kullanma yetkisine sahiptir. Buna ek olarak 5.9 milyon vatandaşın cezai
hüküm sebebiyle oy kullanma hakkından mahrum bırakıldığı tahmin edilmektedir.
Seçmen kaydı aktif bir sistemle eyalet düzeyinde uygulanmaktadır. Birkaç eyalet seçmen
listelerinin doğruluğuna katkıda bulunmak amacıyla girişimler başlatmıştır. Resmi ve sivil
kuruluşların seçmen eğitimi konusunda gösterdikleri çabalara rağmen, oy kullanma
yetkisine sahip 51 milyon seçmen seçim kaydı yaptırmamıştır.
Adaylık şartları anayasa tarafından belirlenmektedir ve adaylık kaydı, eyaletler arasında
farklılık gösteren bir dizi eyalet kanununa göre düzenlenmektedir. 32 başkan adayı ülke
çapında listeye girecek olmasına rağmen, yalnızca bunlardan 4 tanesi potansiyel olarak
seçilebilecek durumdadır. Yaklaşık olarak 1.200 aday Temsilciler Meclisi’nde, 120 aday
da Senato’da koltuk sahibi olmak için yarışacaktır.
Seçim sürecini yürütmek ve düzenlemekle görevli, federal düzeyde hiçbir seçim yönetim
birimi bulunmamaktadır. Ülke çapında, genel idari otorite bir devlet bakanına veya bir
seçim komisyonu ya da kuruluna aittir. 2002 Amerika Seçim Yardımı Yasası’nın (ASYY)
Seçim Gözlemciliği
Amerika Birleşik Devletleri Başkanlık Seçimi, 2012
Ara Gözlem Raporu, 8-31 Ekim 2012

II.
uygulamasına ilişkin rehberlik sağlayan Seçim Destek Komisyonu (SDK), herhangi bir
üyesi olmaksızın yalnızca idari düzeyde faaliyette bulunur.
Seçim gözlemcilerinin erişim yetkileri eyalet kanunlarına göre belirlenir. 1990 AGİT
Kopenhag Belgesi’nin 8. paragrafı gereğince uluslararası gözlemciler için bu hüküm
geçerli değildir.
GİRİŞ VE ZEMİN
6 Kasım’daki genel seçimler, Başkan, Başkan Yardımcısı, Senato’da 33 koltuk ve Temsilciler
Meclisi’nde 435 koltuğun tümünün belirleneceği seçimleri içerir. Mevcut Senato, Demokrat
Parti’den 51, Cumhuriyetçi Parti’den 47 ve 2 bağımsız üyeden oluşur. Süresi biten
Temsilciler Meclisi’nde 240 Cumhuriyetçi, 190 Demokrat ve 5 boş koltuk bulunmaktadır.
Resmi olarak başkanlık seçimleri yurt genelinde eyalet düzeyindeki parti adayı seçimi ve
Ocak 2012’den itibaren hayata geçirilen parti kurultaylarıyla başlamıştır. Demokrat Parti
tarafından aday gösterilen görevdeki Başkan Barack Obama, ikinci ve son dönem için
çalışmaktadır. Obama’nın en zorlu rakibi Cumhuriyetçi Parti tarafından aday gösterilen eski
Massachusetts Valisi Mitt Romney’dir. Başkanlık seçimleri halkın ilgisinin odak noktası olsa
da yaklaşan Senato ve Temsilciler Meclisi seçimlerinin de ciddi çekişmelere sebep olacağı
beklenmektedir.
III.
YASAL ÇERÇEVE
Anayasa tarafından kurulan federal politik sisteme uygun olarak, genel seçimlerdeki yasal
çerçeve merkeziyetçi olmayan ve karmaşık bir yapıya sahiptir. Federal kanunlar seçimlerde
yalnızca asgari standartları belirlerken, seçim sürecinin gerçekleştirilmesi ve detayları eyalet
düzeyinde alınan bazı kararlara dayanarak eyaletler hukukunca düzenlenir. Oy kullanma
hakkı ve prosedürlerini farklı şekilde etkileyen çeşitli eyalet hukuku birimleri bulunmaktadır.
Federal kanunlar, ayrımcı oy kullanımı ve prosedürlerinin1 önüne geçerek ırkçı ve dil
azınlıklarının haklarını korumayı hedefleyen 1965 Oy Hakkı Yasası (OHY); federal
seçimlerde yurt dışında yaşayan vatandaşlara kayıt ve oy hakkı tanıyan 1986 Üniformalı ve
Yurt Dışındaki Vatandaş Oy Hakkı Yasası (ÜYVOHY) ve 2009 Ordu ve Yurt Dışındaki Oy
Kullanımı Yetki Yasası (OYOKYY); seçmen kaydını kolaylaştıran 1993 Ulusal Seçmen
Kayıt Yasası (USKY); kampanya finansmanını düzenleyen 1971 Federal Seçim Kampanya
Yasası (FSKY) ve 2002 İki Partili Kampanya Reform Kanunu (İPKRK); ve seçim
merkezlerindeki kilit bölgelerin asgari standartlarını belirleyen Amerika Seçim Yardımı
Yasası’nı (ASYY) içerir.
1
Seçme Hakkı Anlaşması’nın 5. bölümü, ayrımcılık ya da seçim sürecinin etkilenmesi amacı güdülmediği müddetçe
seçim kanunlarını ve buna ilişkin düzenlemeleri belirli durumlarda Adalet Bakanlığı ve federal mahkemenin
kararıyla dondurabilir.
Seçim Gözlemciliği
Amerika Birleşik Devletleri Başkanlık Seçimi, 2012
Ara Gözlem Raporu, 8-31 Ekim 2012
Adalet Bakanlığı federal seçim yasalarının ülke çapında uygulanmasını denetlemenin yanı
sıra, erken oylama ve seçmen kimlik tespitine ilişkin yasal düzenlemelerle ilgili zorlu
çalışmalar yürütmüştür. Bu hukuki sorunlar farklı partileri tercih eden seçmenler arasında
giderek artan bir bölünmeye sebep olmaktadır. Katı kuralların oy kullanma yetkisine sahip
seçmenleri haklarından mahrum edeceği hususunda Demokratlar endişeli olmalarına karşın
Cumhuriyetçiler oy bütünlüğünü korumak ve sahte seçmenleri önlemek adına gerekli
olduğuna inanmaktadırlar.
IV.
SEÇİM SİSTEMİ
Başkan ve Başkan Yardımcısı, 538 Seçmenden oluşan bir Seçim Kurulu’nun mutlak
çoğunluğuyla 4 yıllık dönem için seçilmektedir. Her bir eyalet, kongre temsilcileri kadar oya
sahiptir. Columbia Bölgesi de tıpkı bir eyalet gibi 3 Seçmene sahiptir. Seçmenler popüler bir
oylama yöntemi olan “oy çoğunluğu” usulünce belirlenmektedir2. Mevcut sisteme göre
başkan adayının ülke çapındaki popüler oylamada başarılı olduğu halde seçilememesi de
olasıdır. Federal yasalar veya anayasa uyarınca seçmenlerin partilerinin gösterdiği adaylar için
oy kullanmasına ilişkin bir zorunluluk yoktur.3
Senatörler ve Temsilciler direkt olarak ve genellikle “çoğunluk oyu” sistemi ile seçilmektedir.
Her bir eyalet Senato’da iki Senatör tarafından aşamalı olarak altı yıllık dönemlerle temsil
edilir. Hiçbir eyaletin iki Senatörü birden aynı seçim yılında seçilmiş olamaz. Her eyaletin
Temsilciler Meclisi’nde en az bir temsilcisi vardır. Meclisin diğer koltukları nüfusa göre
dağıtılmaktadır. Temsilciler iki yıllığına seçilmektedirler. Senato seçim bölgesi tüm eyaleti
kapsamakta, Temsilciler her on yılda bir yapılan nüfus sayımı uyarınca kongre bölgelerinden
seçilmektedir. 2010 yılında yapılan nüfus sayımına göre, 50 eyalet için mevcut Temsilciler
Meclisi koltukları yeniden düzenlenmiştir. Buna göre, Texas ve Florida gibi eyaletler koltuk
sayılarını artırırken, New York ve Ohio gibi eyaletler koltuk sayılarını azaltmıştır.
Seçim gününde 18 yaşını doldurmuş ve eyaletlerin herhangi birinde ikamet etmekte olan
Amerikan vatandaşları, genel seçimlerde oy kullanma hakkına sahiptirler. A.B.D.
topraklarındaki yaklaşık 4.1 milyon vatandaş oy kullanma yetkisine sahip olmadığı halde,
yaklaşık 600.000 D.C. vatandaşı yalnızca başkanlık seçimlerinde oy kullanma yetkisine
sahiptir. Buna ek olarak 5.9 milyon vatandaşın cezai hüküm sebebiyle oy kullanma hakkından
mahrum bırakıldığı tahmin edilmektedir4. Bu rakam cezasını tamamlamış birçok eski
mahkumu da kapsamaktadır.
2
3
4
Kimi seçmenlerin ilgili kongre bölgesinde “çoğunluk oyu” ve ülke çapında “oy çoğunluğu” sistemi ile belirlendiği
Maine ve Nebraska istisnaları ile birlikte.
Bazı eyaletler bu tür kanunları geçirmişlerdir, bu sayede para cezaları, Seçmenin yer değiştirmesi veya suç
niteliğinde cezalandırmalar söz konusudur. Her ne kadar seçmenler söz verdikleri adayın dışında birine oy verseler
de, buna ilişkin herhangi bir cezalandırma yapılmamıştır.
Bkz. “Felony Disenfranchisement Laws in the United States,” The Sentencing Project, Eylül 2012,
http://www.sentencingproject.org/doc/publications/publications/fd_bs_fdlawsinus_Sep2012.pdf.
Seçim Gözlemciliği
Amerika Birleşik Devletleri Başkanlık Seçimi, 2012
Ara Gözlem Raporu, 8-31 Ekim 2012
V.
SEÇİM İDARESİ
Seçim sürecini yürütmekle görevli, federal düzeyde hiçbir seçim yönetim birimi
bulunmamaktadır. Bu da Amerika’nın merkeziyetçi olmayan politik sisteminin bir örneğidir.
Amerika Seçim Yardımı Yasası’nı (ASYY) uygulayan ve her iki partiden üyeler barındıran
Seçim Destek Komisyonu (SDK) mevcut durumda dört komisyon üyeliği boş olarak
çalışmaktadır. Ancak bu komisyon seçim bilgilerinin dağıtımı ve toplanmasına ilişkin önemli
bir hizmet sunmaktadır.
Ülke çapında, genel idari otorite bir devlet bakanına veya bir seçim komisyonu ya da kuruluna
aittir. Seçim görevlileri ülke çapında ya da daha düşük düzeyde genel seçimlerin idaresinden
sorumludur. Bu sorumluluk ücretli elemanların tutulması ve eğitilmesini de kapsamaktadır.
Bununla birlikte seçim görevlileri sosyal medyayı da kullanarak, seçmen kaydı ve erken
oylamanın son günü ve oy kullanmak için gerekli belgelere ilişkin seçmenlerin
bilgilendirilmesi görevini üstlenmektedir.
VI.
SEÇMEN KAYDI
Seçmen kaydı, eyalet çapında seçmenlerin aktif bir sistem dahilinde mevcut bilgilerini
kaydedebilmeleri veya değiştirebilmeleridir. Ulusal Seçmen Kaydı Yasası (USKY) uyarınca
seçmen kayıtları tüm eyaletlerde en az 30 gün önceden açılmalıdır. Sekiz eyalet ve Columbia
Bölgesi seçim günü seçmen kaydına izin vermektedir. 237 milyon Amerikan vatandaşı genel
seçimlerde oy kullanma hakkına sahiptir. Her ne kadar tüm kayıtlı seçmenlerin sayısı
bilinmese de, 51 milyon civarında kayıtlı olmayan seçmen olduğu tahmin edilmektedir.
Bazı eyaletler seçmen listelerinin doğruluğunu geliştirmek için çeşitli girişimlerde
bulunmaktadır. Yedi eyalet ASYY ve diğer yasalar uyarınca hazırlanmış bir ortak çalışmayla
veri tabanlarını paylaşmak suretiyle hatalı girişlerin ve kayıtsız seçmen verilerinin ortaya
çıkmaması için faaliyet göstermektedirler. Bununla birlikte 13 eyalet internet üzerinden
seçmen kaydına imkan tanımaktadır.
VII.
ADAY KAYDI
Başkan adayları Amerika’da doğmuş, Amerikan vatandaşı, 35 yaşını doldurmuş ve en az 14
yıldır Amerika’da yaşıyor olmalıdır. Senato adayları 30 yaşını doldurmuş ve en az dokuz
yıldır Amerikan vatandaşı olmalıdır. Temsilciler Meclisi adayları 25 yaşını doldurmuş, en az
yedi yıldır Amerikan vatandaşı olmalıdır. Hiç kimse başkanlık için iki defadan fazla
seçilemez.
Bunlar dışındaki aday kayıt şartları kanunlarla belirlenmiştir ve eyaletler arasında farklılıklar
gösterebilmektedir. Genel olarak, bir önceki seçimde belirli bir oranın üzerinde oy almış bir
parti, başkanlık yahut kongre için bir aday gösterebilir. Ancak bu oranda eyaletlere göre
Seçim Gözlemciliği
Amerika Birleşik Devletleri Başkanlık Seçimi, 2012
Ara Gözlem Raporu, 8-31 Ekim 2012
değişiklikler olabilir5. Küçük partiler ya da bağımsız adaylar belirli bir sayıda imza
toplayabilirlerse yine aday gösterebilir ya da aday olabilirler. İmza sayıları ve imza teslimi
için belirlenen süre eyalete göre değişiklik gösterebilmektedir. Yine birçok eyalette seçmenler
arzu ettikleri kişiyi aday gösterebilmektedirler6.
32 başkan adayı ülke çapında listeye girecek olmasına rağmen, yalnızca bunlardan dört tanesi
potansiyel olarak seçilebilecek durumdadır. Bununla birlikte 33 Senato koltuğu için toplam
120 aday belirlenmekte ve yine 435 Temsilciler Meclisi koltuğu için 1.200 aday
belirlenmektedir. On koltuk ise rakibi olmayan Demokrat Parti ve Cumhuriyetçi Parti için
ayrılmış durumdadır.
VIII. KAMPANYA FİNANSMANI
Genel seçimler için kampanya finansmanı federal yasalara göre düzenlenir. Yasalar detaylı
biçimde tüm kampanya finansmanı ödeneklerinin limitlerini düzenlemektedir. Buna Politik
Eylem Komiteleri (PEK), partiler ve adayların raporlama ve şeffaflık zorunlulukları dahildir.
Ancak kampanya harcamalarında Anayasa Mahkemesi’nin de ifade ettiği üzere herhangi bir
harcama limiti bulunmamaktadır. Zira böyle bir durum Anayasa’nın ilk kısmında geçen ifade
özgürlüğüne aykırılık teşkil etmektedir.
Şirketler yahut birlikler federal adaylara ya da partilere doğrudan maddi yardımda
bulunamazlar. Ancak bunlar çeşitli kısıtlamalar dahilinde PEK’ler üzerinden maddi yardımda
bulunabilirler. Buna ek olarak, 2010 yılında Amerikan Anayasa Mahkemesi Citizens United
ve FEC arasında geçen bir davada şirketlere ve birliklere bağımsız harcamalar yapabilmeleri
adına yalnızca seçimi ya da bir adayı mağlup etmeyi amaçlamak için -ki bu o ana kadar
federal yasalarca yasaklanmıştı- izin vermiştir. Bağımsız olabilmek için şirket harcamaları
adaya göre ayarlanmış olmamalıdır. Bu tür şirket harcamalarını kapsayan yardımlar limit
dahilinde değildir fakat şeffaf olmak zorundadır. İç Gelir Kanunu’nun 527. Maddesine tabi
her çeşit PEK Federal Seçim Komisyonu’na kaydolmak zorundadır.
Bununla birlikte İç Gelir Kanunu’nun 501(c) maddesine tabi organizasyonlar (sosyal refah
organizasyonları ve ticaret odaları) seçim kampanyası kendilerinin asıl ve resmi aktivitesi
olmadığı takdirde sınırlama olmaksızın bağımsız kampanya harcaması yapabilmektedir.
501(c) organizasyonları Federal Seçim Komisyonu’na bağlı değildir ve kaynaklarını ifşa
etmek zorunda değildir.
5
6
Örneğin, başkanlık seçimlerinde bu oran yüzde 1 ila 20 arasında değişiklik gösterebilir.
Örneğin, bu durumun başkanlık ve başkan yardımcılığı seçimlerinde 44 eyalette olması ihtimali vardır.
Download

PDF