Çocukta Psiko-Sosyal Gelişim ve
Çocuk Koruma
(ANTRENÖRLERE ÖNERİLER)
Çocuklar spor aktivitelerine genelde kendi istekleri dışında, bu
faaliyetin çocukları için faydalı olduğunu düşünen büyükleri
tarafından itilmektedirler. Kendi istekleri dışında da olsa spor
faaliyetleri içersinde yer alan çocuklar, spor faaliyetlerini
sürdürmeye karşı içsel dürtülerini bu ortamın kendi gelişimleri için
gerekli olan birçok süreci içerisinde barındırmasından ve
çocukların özellikle de 11-12 yaşlarında rekabet gerektiren
oyunlara duydukları ilginin artmasından ötürü yine de devam
ettirebilmektedirler. Ama bu içsel dürtü eğilimleri spor ortamına
dahil olan yetişkinler tarafından her zaman kontrol altındadır.
Çünkü, yetişkinler spor ortamına yaptıkları değişiklikler sonucu
çocukların içsel dürtülerini olumlu ya da olumsuz yönde
etkileyebilmekte, bunun sonucu olarak da, çocukların spora
katılımını psikolojik yönden kimi zaman çekilmez kimi zaman da
eşi bulunmaz bir ortam haline getirmektedirler.
Çocuk Sporlarının Faydaları
1. Çocuğun zihinsel ve sosyal gelişimini olumlu yönde etkilemesi ve
2. Çocuğun üzerinde sosyal kontrol sağlaması açısından iki ayrı
kategori altında incelenmektedir.
İlkinde spor yapmanın çocuğun hareket etmesini ve
bedensel olarak gelişmesini sağlarken, yaşıtlarıyla kaynaşmasını ve
sosyal gelişimini olumlu yönde etkilediği savunulmaktadır.
İkincisinde ise spor yapmak, çocukların saldırgan
davranışlarını spora yönlendirerek normal yaşamda sosyal normlara
daha uygun bir birey haline gelmesini ve sosyal olarak daha kabul
edilebilir olmalarını sağlamaktadır. Böylece çocukların spor
yapmaları onları hem bedensel ve zihinsel açıdan geliştirmekte hem
de toplumda daha kabul edilebilir bireyler haline getirmektedir
denebilir.
Rekabet ve Çocuk Sporları
Çocuk sporlarındaki rekabetin psikolojik boyutunu incelemeden önce
spor aktivitelerinin ya da tek başına rekabet kavramının içerisinde
yanlış hiçbir şey olmadığını söylemek gerekmektedir. Bunun tam
tersine asıl önemli olan konu ise, rekabetin nelerden oluştuğu ve spor
içersinde ne amaçla kullanıldığıdır. Spor aktivitelerinin yapısında
yüksek dozda rekabet bulunmamasına karşın her türlü aktivitede
olduğu gibi, bu rekabetin psikolojik olarak olumlu ya da olumsuz
etkilerinin olma olasılığı vardır. Spor oyununun içerisinde yüksek
dozda olmayan rekabet, dürtüleyici ve eğlenceli bir özelliğe sahiptir ve
spor bu yapısıyla; yapılanların sonucunun anında alınabildiği, bu
sonuçların bireyi içsel olarak dürtülediği bir özelliğe sahiptir.
Dolayısıyla sporun özünde olan bu yapı, ödüllerin içsel olduğu
görevlerde ana dürtüler de içselleşir şeklindeki sosyal psikoloji
literatürüne de uyum sağlamaktadır (Iso_Ahola, 1986).
Spor Yarışma ve Rekabet
Yetişkinler
Spor ortamına yetişkinlerin dışsal kaynak olarak katılması
çoğu zaman, sporun çocuklar için uygun olduğu
varsayımlarını tersine çevirmekte ve sporu çocuklar için bir
külfet haline getirirken, büyükler içinse kendini çocuklar
aracılığıyla tatmin etme ortamı haline çevirmektedir
Spor yapan çocuklar, yetişkinlerin de etkisiyle, hoşlandığım
için ya da istediğim için spor yapıyorum şeklinde
düşünmektense, antrenörlerim ya da ailem istediği için
spor yapıyorum şeklinde düşünmeye yönlendirilmektedir
Spor Ortamı ve Yetişkinler
Spor ortamında yer alan yetişkinlerin hiçbir söz
söylemeden seyirci olarak orada bulunuyor olmaları,
çocuklar için kaygı yaratıcı bir durum oluşturmakta,
özellikle de yenmenin ve yenilmenin çok önemsendiği
durumlarda ise çocuk için psikolojik olarak yıkıcı
olmaktadır
Spor Ortamı ve Yetişkinler
Spor yarışmalarının içerisinde yer alan çocuk, yetişkinlerin seyirci
olarak orada yer almaları durumunda, kendileri için değil de
seyirciler için performansını ortaya koymaya çalışmaktadır
Çocuk her ne kadar spor yapmaktan zevk alsa da, seyirci
karşısında göstereceği kötü performans sonrasında beden dili ya
da sözel eleştiri şeklinde seyircilerden bir şekilde kötü tepki
alacağını bilmekte ve bu kötü tepki ortaya iyi performans
koyulması için olumsuz pekiştireç şeklinde görev yapmaktadır
Spor Ortamı ve Çocukta Stres
“Çocuklar katılıma zorlanırlarsa ya da engellenirlerse
Potansiyel bir stres olgusunun oluşur” (Scanlan ve Paser, 1997)
“Rakibine sürekli olarak geçilen çocuk kazananlara göre daha
fazla kaygı yaşar” (Martens ve Gill, 1976)
İyi performans gösterememe
Kaybetme düşüncesi
Sonucu merak etme
Oyunun durumu ve akışı
Yapabileceğinden daha azını yapma korkusunun
çocuk ve genç sporcular için STRES yaratıcı olduğunu
belirtmektedir (Passer, 1998)
Çocukların Özellikleri
6-7-8 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
Bu yaştaki çocukların en belirgin özellikleri, oldukça hareketli,
meraklı ve sabırsız olmalarıdır. Oyun oynamak için çok
arzuludurlar. Tamamen ben-merkezci bir bakış açısına sahiptirler
(kendileri her şeyden daha önemlidir). Kendilerini Güvende
hissetme gereksinimleri çok fazladır. Bununla beraber, pek çok
yeni şeyi kendi başlarına denemek isterler. Ancak, dikkat aralıkları
çok kısadır. Bu nedenle en etkili öğretme yolu, oyun içinde örnekler
vererek öğretmek olmalıdır. Eleştiriye karşı oldukça hassastırlar ve
sürekli dışarıdan olumlu övgü almak isterler. Kazanmak henüz bu
yaş grubunda önemli değildir.
6-7-8 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
1- Futbolun eğlenceli bir oyun olduğu unutulmamalıdır. Çocuklar
futbol oynarken kesinlikle eğlenmeli ve yaptıkları işten zevk
almalıdırlar.
2- Çocuklar sık sık harcadıkları çaba için övgü görmelidir ve en
önemli motivasyon kaynaklarından biri dışarıdan aldıkları olumlu
övgülerdir.
3- Çocukların futbol için harcadıkları çaba ve gayretleri olumlu bir
şekilde övülmeli. Bu yapılırken ne yaptıkları değil, nasıl yaptıklarının
önemli olduğu açık mesajlarla hissettirilmeli.
4- Tüm çocuklara eşit ilgi gösterilmeli. Bu yaş çocukları için diğerleri
kadar ilgi almak çok önemlidir. Eşit verilmeyen ilginin çok kolay
farkına varabilirler.
6-7-8 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
5- Bu yaştaki çocuklarla iletişim kurarken çok açık ve net olunmalı,
anlaşılır mesajlar verilmelidir. Çocuklara verilen yönergeler çok kısa
ve açık olmalı. Açıklamalar birkaç cümle ile sınırlanmalı ve bu
cümleler çocukların entelektüel kapasitelerine uygun olmalı.
6- Bu yaştaki çocuklara öğretmenin en iyi yolu, önce çok kısa bir
açıklama ile öğretilmek isteneni anlatmak ve hemen arkasından
vakit geçirmeden de hepsinin görebileceği bir şekilde öğretilmek
istenen hareketi göstermektir. Gerekirse hareket pek çok kez
tekrarlanmalıdır.
7-“Fair Play” in temelleri bu yaşlarda atılır. “Fair Play”e uygun
davranışlar her zaman övülmeli, uygun olmayanlar, nedenleriyle
çok kısa ama etkili bir açıklamayla anlatılmalı.
6-7-8 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
8-Kurallar minimum düzeyde olmalıdır. Çok gerekli kurallar çok
basit bir şekilde anlatıldıktan sonra çocuklar özgür bırakılmalı.
9-Bu yaşta çocuklar her an aktif olmak istedikleri için
antrenmanlarda, çok küçük gruplar oluşturulmalı (3 X 3) ve
çocukların antrenman boyunca hareketli olduğundan emin
olunmalıdır.
10- Çocukların dikkat ve konsantrasyon süreleri çok kısa
olduğundan, antrenmanlar değişik ve çeşitlendirilmelidir.
6-7-8 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
11- Çocukların yeteneklerinin ortaya çıkabileceği antrenmanlar
yapılmalı ve sınırlamalardan kaçınarak bu yeteneklerinin
geliştirilmesi sağlanmalıdır. Çok fazla farklı ve değişik egzersiz
gören çocuklar hem sıkılmaz hem de zihinsel kapasiteleri gelişir.
12- Zaman zaman çocukların antrenmanlarda kendi çözüm yollarını
bulmaları özendirilmeli ve çocuklar bu anlamda geliştirilmelidir.
6-7-8 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER:
1-“Futbolda kazanmak önemlidir” ya da “Kazanmak için her şey
mubahtır” bakış açısı asla çocuklara verilmemelidir. Bu yaşta
kazanmak değil, oynamak daha önemlidir.
2-Çocuğun futboldaki performansına dönük olarak asla olumsuz
eleştiri yapılmamalıdır. Hafif dozdaki eleştiriler sadece, arkadaşına
zarar verme, saygısız davranma vb. olumsuz tavır ve davranışlara
karşı kullanılabilir.
3-Çocuklar arasında asla ayrım yapılmamalı.
4- Diğerlerinden daha yetenekli olan ya da daha iyi performans
gösteren çocuklar çok fazla ön plana çıkarılmamalı.
6-7-8 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER:
5-Çocuklarla iletişim kurarken kısa ama içeriği açık olmayan, sadece
çocukta karmaşa yaşamasından kaçınılmalı.
6-En önemli psikolojik ihtiyaçlarından biri olan güven duygusu asla
zedelenmemeli, ortam buna uygun yapılandırılmalı.
7-Çocukların herhangi bir konuyu, hareketi vs. anlamaması asla
eleştirilmemeli, öğrenene kadar tekrar etmekten kaçınılmamalıdır.
8-“Fair Play”e uygun olmayan davranışlar hiçbir zaman göz ardı
edilmemeli.
6-7-8 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER:
9- Diğerlerinden daha yetenekli olan ya da daha iyi performans
gösteren çocuklar asla daha ön plana çıkarılmamalı.
10-Çocuklarla iletişim kurarken laf kalabalığı yapılmamalı, uzun,
içeriği açık olmayan, kafa karıştırabilecek konuşmalardan kaçınılmalı.
Çocukların entelektüel kapasiteleri unutulmamalı.
11-Antrenmanlarda oyuncular asla uzun sürelerle bekletilmemeli.
Egzersiz süreleri 15 dakikayı geçmemelidir.
6-7-8 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
ÖNERİLENLER
1- Bu yaştaki çocukların ilgisini ayakta tutmak için farlı antrenman
yöntemlerinden yararlanmalı. Konuyla ilgili güncel gelişmeleri kesinlikle
takip edilmelidir.
2- Eleştiriye karşı çok hassas olan bu yaş çocukları için, eleştiri
yapılacaksa, sandwich yöntemi denenebilir: {Çocuğun bir yanlışı
düzeltilecekse, önce çocuğun davranışları ile ilgili önce olumlu bir
mesaj verin. Sonra düzelmesini istediğiniz yanlış hareketten bahsedin
(ama sadece bir tek hareketten bahsedin) çok kısa ve açık bir şekilde
neden yanlış olduğunu anlatın. Daha sonra tekrar olumlu bir cümle ile
bilgi aktararak konuşmayı bitirin}.
3- Çocuklarda istenilen davranışları kazandırmada cezanın asla yeri
yoktur, ayrıca sanıldığı kadar etkili de değildir.
9-10 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
Bu yaş çocukları hala oyunun kendileri için önemli olduğunu
inancını taşırlar. Çok fazla hareketli ve aktif olma isteği yine devam
etmektedir, hala güven duygusuna gereksinim duymakta ve fazlaca
meraklıdırlar. Bu dönemde kazanmak halen onlar için çok önemli
değildir.
Bu yaş grubunun, önceki yaş gruplarına göre ayırıcı olmasının en
önemli öğesi, yavaş yavaş takım arkadaşları ile özdeşleşmenin
başlamış olmasıdır. Hem takım arkadaşları ile ortak bir kimlikleri
olduğunu fark ederler, hem de ilk kez takım arkadaşları ile ortak
amaçları olduğunu anlamaya başlarlar. Bu dönemde, çocuklar ayrıca
antrenörlerinden fazlaca etkilenirler, bir önceki dönemden farklı olarak
bu etkilenme, antrenörlerin kişilik özellikleri ve davranışları ile
tutumlarına odaklanır. Rol model almaya gereksinimi olan çocuklar,
ilerideki spor yaşantılarını oldukça önemli ölçüde etkileyecektir.
9-10 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER
1-Bu dönemde yavaş yavaş takım ruhunun oluşturulmaya başlanması
gerekir. Antrenmanlar oyuncular arası ilişkileri güçlendirme ve yeni
bağlar oluşturmak üzerine kurulmalıdır.
2- Bu dönemde, takım arkadaşları ile özdeşleşmeyi sağlamak için
ortak semboller (formalar, takım renkleri, takım bayrağı vb.) sık sık
vurgulanmalıdır.
3-Takımın ortak amaçları belirlenmeli ve sıkça tekrar edilmelidir.
4-Antrenör, bu yaş grubu çocuklarınca örnek alınan kişi olmaya
başlayacağı için, mutlaka örnek davranışlar sergilemesi, spor için
olumlu olacak ve etik değerlere uygun tutum ve davranışlar içinde
olması gerekir.
9-10 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER
5- Ailelerin tutumları da en az antrenörler kadar önemlidir. Bu nedenle,
ailelerle işbirliği yapılmalı, olumsuz tutum sergilerlerse uyarılmalıdır.
6- Bu dönemde halen futbolun eğlenceli tarafı vurgulanmalı,
oyuncuların eğlenmesi asıl olmalıdır.
7-Bu dönemde, maçları kaybetmek kazanmak kadar doğal hak
olmalıdır.
8-Çocukların futbol deneyimleri çeşitlendirilmeli, yenilikler sürekli
aktarılmalıdır.
9-Çalışma grupları halen küçük olmalı ve her çocuğun yeterince aktif
olduğundan emin olunmalıdır.
10-Çocukların bireysel yeteneklerini ortaya çıkarması sağlanmalıdır.
9-10 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER
1- Bu dönemde yavaş yavaş takım olma duyguları gelişmeye
başlıyor olsa da çocuklar hala ben-merkezci bir yapıya sahiptir. Bu
nedenle, antrenmanlarda ve maçlarda hala bireysel ve bencil
davranışlar sergileyebilirler. Ancak, bu durumun yaşları açısından
doğal kabul edilmeli ve bu tip davranışlar hakkında endişe
edilmemeli ve asla cezalandırılmamalıdır.
2- Antrenörler kesinlikle çocuklara olumsuz örnek olabilecek tutumlar
sergilememelidir. Bu yaşta, agresif davranışlar sergileyen bir
antrenörle çalışan çocuğun, futbol yaşamı boyunca saldırgan
tutumlar ortaya koyabileceği unutulmamalıdır.
9-10 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER
3-Maçlarda alınan galibiyetler çok önemsenmemeli ve yenilgilerde
asla eleştirilmemelidir. Kazanmanın önemli olduğu duygusu henüz
çok oluşmamış çocuklara, kazanmanın ne denli önemli olduğu asla
vurgulanmamalıdır.
4- Antrenmanların, iyi çalışmak adına asla tekdüze şekle
getirilmemelidir. Çocuklar uzun süre hareketsiz bekletilmemelidir.
9-10 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
ÖNERİLENLER
Bu dönemde, takım ruhunu geliştirmeye dönük etkinlikler
unutulmamalıdır. Antrenmanlar sırasında, takım olmaya yönelik
egzersizlerden/oyunlardan sıkça faydalanılmalıdır. Örneğin; düz
koşu yaptırmak yerine bayrak yarışı yaptırmak gibi. Ayrıca,
antrenmanların önemli bir bölümünün, eşli yapılabilecek
egzersizlerden oluşması faydalı olacaktır.
11-12 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
Bu yaş grubunda, en önemli ayırıcı fark, bireysel bakış açısının artık
gücünü yitirmeye başlaması ve takım olmanın daha önemli hale
gelmesidir. Artık, bireysel değil ortak amaçlar öncelik kazanmaya
başlamıştır. Bu dönemde tatmin duygusunun ertelenmesi önemli
özellikler içinde yer alır. Bugün yapılanların etkisinin yarın
görülebileceği mantık bağlantısı bu dönemde kurulabilmektedir
(çocuk bugün harcadığı çabanın, ileride onu mutlu edebileceğini
artık bilebilir). Buna karşın, oyun oynama deneyiminin ve oyundan
zevk almanın önemini yitirilmediği bilinmelidir, halen kazanıp
kazanmamak çocuk için ikinci plandadır. Çocuklar bu dönemde artık
kendi kendilerini değerlendirmeye hatta kendilerimi eleştirmeye
başlarlar. Ayrıca, sorumluluk duyguları da artmaya başlar bu nedenle
kişisel sorumluluk alabilirler.
Zihinsel kapasiteler açısından bakıldığında ise, en önemli farklar,
çocuğun konsantre olabilme yeteneğinin gelişmesi ve problem
çözme yeteneklerinin artması noktasında özetlenebilir.
11-12 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER
1- Bu yaş grubunda kendini değerlendirme önem kazandığı için
artık antrenmanlardan ve maçlardan sonra oyunculardan
kendilerini değerlendirmeleri istenmelidir. Bu yargılama
yeteneklerinin geliştirmesi için önemlidir.
2- Antrenmanlardan ve maçlardan sonra artık oyunculara geribildirim verilebilir. Etik kurallarla ilgili davranışları eleştirilebilir ya da
övülebilir. Bununla beraber, artık oyunlarını geliştirmeye dönük
önerilerde bulunulabilir ve hataları oyuncularla tartışılabilir. Bu yaş
çocuklar değerlendirmelere karşı açık olsalar da, halen salt ve sert
eleştiriler yapılmamalıdır.
3- Konsantrasyon kapasitelerinde artış başlamıştır bunu
geliştirmek için, antrenmanlara daha çok konsantrasyon gerektiren
egzersizler konulmalıdır.
11-12 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER
4- Bu dönemde oyunculara, sorumluluk verilmelidir. Örneğin;
kendilerinin sorumlu olacağı küçük organizasyonlarda
görevlendirilebilirler (antrenmanda kendi gruplarını oluşturmak vb.).
5- Oyuncuların kendi performanslarını doğru algılamalarına
yardımcı olmaya başlamak gerekir, örneğin mağlubiyetleri dışşal
sebeplere bağlıyorlarsa onların anlayabileceği ve onları
kırmayacak bir dille gerçek nedenler açıklanmalı.
6- Problem çözme yeteneklerini geliştirmek için, zaman zaman
maçın gidişini onlara bırakmak ve çözümü kendilerinin
keşfetmelerini sağlamak yaralı olur.
7- Takım olma duygusunu pekiştirmek için, sezon başında veya
her maç öncesinde ortak amaçlar belirlenmeli.
11-12 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER
8- Takım olma duygusunu geliştirecek antrenman yöntemlerine
devam edilmelidir. Artık takım olmaya yönelik uygun davranan
oyuncular ödüllendirilebilir.
9- Antrenmanlar artık daha kapsamlı ve basitlikten çıkmış hale
gelebilir, oyuncular egzersizler arasındaki bağlantıları keşfedebilir.
10- Mevkilere bağlı oyun şekli bu yaştan başlanarak gösterilebilir,
ancak mevkiler hala genel anlamda olmalı (sağ/sol, ön/arka vb.).
11-12 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER
1- Bu yaşta çocuklar her ne kadar performansları ile ilgili geribildirim almak isteseler de, salt eleştiri alabilecek olgunluğa henüz
erişmemişlerdir. Bu nedenle, oyunculara geri-bildirim verirken, yine
eleştiri öncesine ve sonrasına mutlaka oyuncunun sergilediği
olumlu davranışlarla ilgili de cümleler konmalı (sandwich method).
2-Performansa dönük ceza asla verilmemelidir.
3- Çocukların kesin mevkilerinin belirlenmemesi bu dönemin en
belirgin özelliğidir.
11-12 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
ÖNERİLENLER
1- Her zaman ve her yaş grubu için oyuncuların davranışlarını
düzeltmede ve olumlu hareketleri davranış repertuarlarını ekleme
de kullanılması gereken yöntem olumlu pekiştirme yöntemi
olmalıdır. Olumlu pekiştirme yönteminde istediğiniz davranışı
sergileyen çocuğun bu davranışını gözlemleyip bunu
ödüllendirebilirsiniz. Çocuklar bu ödülü bir daha alabilmek için
ödüllendirilen davranışı tekrarlarlar. Aynı şekilde, ödülü almak
isteyen diğer çocuklar da bu davranışı yapmak için caba
harcayacaklardır. Bu yöntemin en büyük faydası olumsuz
pekiştirme veya cezalandırmaya göre çocukları negatif sonuçlara
(cezalar vb.) odaklanma yerine olumlu olana yönlendirilmesini
sağlamasıdır.
11-12 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
ÖNERİLENLER
2- Bu yaş grubunda artık görsel malzemelerin de kullanılması
faydalı olur. Bunun içim hem somut, hem de görsel malzemeler
olan küçük işaretlerle (patches) ödüllendirme yapılabilir. Küçük
işaretler çocuklar olumlu bir davranış sergilediklerinde
antrenörlerin oyuncularına verdikleri küçük kumaştan ya da
kağıttan oluşan işaret parçalarıdır. Bunlar davranışın niteliğine
göre renk ve çeşitlerde olabilir. Oyuncular bunları formalarına
veya çantalarına takabilirler. Bunların sayısı ne kadar artarsa
çocuk için o kadar gurur verici olur, böylece çocuklar bu
işaretlerden daha fazla almak için, olumlu davranışlarının
sayısını olabildiğince artıracaklardır.
11-12 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
• Takım formalarının yeni ve gösterişli bir biçimde hazırlanması.
• Olanakların iyi olması takım olma özelliğini artırır.
• Kullanılan araç ve gereçlerin iyi durumda olması sağlanmalıdır.
• Okulun veya kulübün renklerinin kullanılması çocukların takım
olma duygusunu artırır.
• Maskotların kullanılması da takım olmayı sağlar.
• Sporcuların üzerinde isimlerinin yazılı olduğu birer dolaplarının
olması onları takımınıza bağlayacaktır.
• Takımın tamamının toplandığı bir odasının bulunması olanaklar el
verdiğince sağlanabilmelidir.
• Takımın bir logosunun bulunması ve kullanılan eşyalar üzerinde
yer alması.
• Her bir takım oyuncusu için yaptırılan eşyalarını koyabileceği ya
da seyahatlerde kullanacağı çantaları olmalıdır.
Genel Öneriler
Antrenöre Öneriler
1. Tüm Sporculara eşit bir biçimde davranın
2. Küçük düşürücü olmayan fakat bunun yanında sporcular için bir
anlamı bulunan cesaretlendirici ve coşku dolu takım sloganları
kullanın
3. Antrenmanlarınızda müzik kullanın ve bunu özendirin
4. Tüm antrenmanlarınızda “eğlencenin en önemli unsur”
olduğunu unutmayın
5. Çocuk ve gençlere karşı asla küfürlü ve şiddet içeren bir
davranış biçiminde olmayın
6. Çocuk ve gençlerle ilişkilerinizde gerçekçi olun, savunma
kullanmayın.
Genel Öneriler
Antrenöre Öneriler
7. Kişisel saygınızı herhangi bir koşula ya da duruma bağlamadan
gösterin.
8. Samimiyetinizde baskıcı olmayın.
9. Çocuk ve gencin neler hissettiğini bildiğinizi ve anladığınızı
gösterin.
10. Antrenmanlarınızda beceri geliştirmeye önem verin
11. Maçlarınızda çocukların mağlubiyet ve galibiyetlerini dışsal
sebeplere bağlamalarına engel olun
12. Çocuk ve gençlerin kendi performansını ya da başarısını
doğru algılamasına yardımcı olun, bunun için abartmadan ama
gerçekçi olun.
Genel Öneriler
Antrenöre Öneriler
13. Beceri öğrettiğinizden emin olun
14. 12 yaş bitimine değin tüm oyuncular ödüllendirilmelidir.
15. Vereceğiniz ödül beceriyi doğru yansıtmalıdır.
16. Çocuk kazanamıyor ve beceri edinemiyorsa futbolu bırakır,
bunu asla unutmayın.
17. Çocukları egzersizlere katılım konusunda zorlamayın
18. Çocukların antrenman ve maçlarda yardımlaşmasını
özendiriniz.
19. Çocuklar ve gençler futbolda daha çok model alarak öğrenirler
o nedenle davranışlarınızla doğru model olduğunuzdan emin
olun.
Genel Öneriler
Antrenöre Öneriler
20. Çocuk ve gençlere en iyi beceriyi öğrenmeleri konusunda
yeterince kaynak göstererek ve en doğru biçimi ile öğretin.
21. Çocukların başarıyı tatmaları için başarılı olmalarını sağlayın.
22. Çocukların gerektiğinde kendi kararlarını vermesine izin verin.
23. Sürekli eleştiri çocuk ve gençlerin yeterlik duygusunu azaltır ve
motivasyonunu düşürür.
24. Hatalar kadar doğruları da söylemeyi ihmal etmeyin, olumlu
geri bildirimler içten veriliyorsa yararlı olur.
25. Her sporcuya verdiğiniz alıştırmayı tamamlayacağı kadar
zaman olanağı verin.
Genel Öneriler
Antrenöre Öneriler
26. Antrenmanlarınızda çocukların başarma düzeylerine göre
düzenleme yapın.
27. Antrenmanlarınızın özü aynı kalmak kaydı ile çeşitlilik
kazandırmalısınız. Her çocuğun zevk alacağı kurgulara ulaşmak
mümkündür.
28. Çocuk ve gençlere verdiğiniz pekiştireçler net olmalıdır ve
becerilerden en yakındakine verilmelidir.
29. Pekiştireçler yeni ve istendik davranışlar ortaya çıkıncaya
kadar devam ettirilmelidir. Daha sonra aralıklı verilmelidir.
Genel Öneriler
Antrenöre Öneriler
30. İstenmeyen davranışları verilen pekiştireçler yardımı ile
ortadan kaldırmak “sönmesine” sağlamak önemlidir.
31. Ceza çocuk ve gençlere verilmemelidir. Ceza olumsuz
davranışı baskılar fakat yok etmez.
32. Çocuk ve genci arkadaşlarının arasında ya da toplum içinde
düşüncelerini anlatmaya cesaretlendirin.
33. Çocukların niyetlerini özgürce ortaya koymasını sağlayın.
34. Çocukların ve gençlerin hedeflerini belirgin ve açıklayıcı
sözlerle anlatmasını sağlayın.
Genel Öneriler
Antrenöre Öneriler
35. Antrenman grubunuzda yer alan ekipteki tüm elemanların
hedeflerini tartışın ortak hedefi yakalayın.
36. Çocuk ve gençlerin ortak olarak verilen kararlarda hedeflere
bağlı kalmasını sağlayın.
37. Genç futbolcuların verdiği kararlarda kendi kişisel
sorumluluğunu artırın.
38. Çocukların tartışmalara katılma konusunda kendisini özgür
hissetmesini sağlayın.
39. Antrenörler ailelere çocuklarının yaptığı spor hakkında bilgi
aktarmaları önemlidir. Bunun içinde ailelerin sorularına uygun
yanıtlar vermeyi ihmal etmemelisiniz.
Genel Öneriler
Ailelere Öneriler
1. Çocuğunuzu çalıştıran antrenörün “çocuk ve genç sporları
çalıştırıcı” belgesi olup olmadığını mutlaka sorgulayın
2. Çocuğunuzun antrenman ve maç sonrası durumunu sorun,
kazanıp kazanmadığından daha önemlidir.
3. Çocuğunuzun her akşam o gün neler öğrendiğini sorun
Genel Öneriler
Ailelere Öneriler
4. Çocuğunuza maçlardan ya da antrenmanlardan sonra doğru
sorular sorun.
“Oyundan zevk aldın mı?
“Bu gün ki maçın ya da antrenmanın nesinden hoşlanmadın.”
“Bugün ne öğrendin?”
“Çalışmanı devam ettirmek için ne/lere gereksinimin var?”
“Maçtan sonra antrenör sana ne dedi?”
“Becerilerini geliştirmende sana yardımcı olabilir miyim?”
“Bugün maç ya da antrenmanda sinirlendiğin oldu mu?”
Yanlış sorulardan kaçının.
“Kazandın mı?”
“Kaç gol attın?”
“Kaç çalım yaptın?”
Genel Öneriler
Ailelere Öneriler
5. Beklentiniz yüksek olmadan yardım edin,
6. Unutmayın çocuğun spora yönlenmesinde annenin etkisi
babadan daha fazla bulunmuştur.
7. Çocuğunuzun antrenörü ve arkadaşları ile ilişkilerinde günlük
olarak neler yaşadığını sorun.
8. Çocuğunuzu her türden tacize karşı korumak amacıyla
antrenman ve maçta yaşadıklarını mutlaka öğrenin.
9. Gerektiğinde antrenörü, TFF’ye ve kulübüne şikayet ediniz
10. Çocuğunuza karşı tutumlarınızda aşırı kimliklendirmeden
kaçınmalısınız.
Genel Öneriler
Ailelere Öneriler
11. Çocuğunuzun yerine kendinizi koymayın, yarışan ve kazanan
ya da kaybeden çocuktur, siz değilsiniz.
12. Antrenörünüzü baskı altına almayın.
13. Anne babalar çocukların futboldan ne beklediğini bilmeli ve
çocuklarının katılımında baskı yapmamalıdır.
14. Anne ve bebeler çocukları ile beklentilerinde gerçekçi olmalıdır.
Kazanma ve kaybetmenin anlamını çocuğunuza anlatın
kaybetmenin başarısızlıkla eş anlamlı olmadığını öğretin.
Unutmayın kazanma da, kaybetmede sadece bir sonuçtur.
Çocuklar; anne babaların geçmişte gerçekleştiremedikleri
hayallerini yapmak üzere programlanmış birer robot değillerdir.
Genel Öneriler
Ailelere Öneriler
17. Başarı anne baba için sadece çocuğun dünyasına girebilmede
bir araçtır.
18. Çocuğunuza otokontrol (kendi kendini kontrol etmeyi) öğretin
bunun için önce sizin otokontrollü olmanız önemlidir. Kendinizi
bu konuda eğitmelisiniz.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
Bu yaş çocukları genel olarak erinlik dönemi içine girmişlerdir.
Ergenlik (erinlik ve ergenlik olarak bu dönem ikiye ayrılabilir),
kısaca çocuklukla yetişkinlik arasında kalan bir dönemdir. Kız
çocukları erkeklere göre bu döneme daha erken girerler ve
erkelere göre daha hızlı gelişmiş görünürler. Bu süreç yaklaşık 17
yaşlarda eşitlenecek ve arkasından da erkek çocuklar arayı
kapatıp, öne geçmeye başlarlar. Erinlik dönemi içinde kız ve erkek
çocukların reaksiyon zamanları ve koordinasyonları bozulmuş ve
sakarlıkları artmıştır. Kendi bedenleri ile barışık olmada sorun
yaşarlar. Cinsel olgunlaşmada başlamıştır.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
Bu dönem içinde arkadaşlıklar daha fazla önem kazanmaya
başlamış ve hırcın davranışlar artmıştır. Sosyal kuralların yıkıldığı
dönemdir. Otoriteye karşı isyan vardır. Ahlaki değerleri kişisel
olarak tanımlama çabası başlamıştır. Yasaların demokratik kabulü
ve anlaşma düşüncesi gelişmeye başlar. Kendi başlarına iş
başarma konusunda kendilerini öne çıkartmayı severler. Özgürlük
onlar için önemli olmaya başlamıştır. Formal zihinsel işlemlerin
genişlediği bu dönemde çocuklar/gençler çıkartımda bulunurlar ve
düşündüklerini test edebilirler. Psikolojik açıdan bu dönemin en
önemli özelliği, bu yaş oyuncularının hem kendi içlerinde hem de
çevresindekiler ile ciddi çatışmalar yaşaması ve dolayısıyla her
yaştan çok daha fazla yardıma ve desteğe ihtiyaç duymalarıdır.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
1. Fiziksel kapasitelerini onaylayın, yapabilirliklerini övün.
2. Sağlıklarını koruma konusunda daha fazla yardımcı
olunmaya ihtiyaçları vardır.
3. Bu dönemi yaşayan oyuncular, artık kendilerini yetişkin gibi
hissetmeye başlarlar ve bu yeni kimliklerinin tanınmasını
isterler. Bu dönemde, oyuncuları kazanmak isteyen
antrenörlerin farkına varması gereken öncelikli konu
oyuncuların bu yeni kimliklerini tanımak olmalıdır. Antrenörler
artık oyuncularına sadece öğrencileri gibi değil, onların ekip
arkadaşları gibi davranmaya başlamalıdır.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
4. Oyun pozisyonlarının farklı bakış açıları ile analizini
yapmalarında yardımcı olunursa kolaylıkla durumu
başarabilirler.
5. Farklı grup üyeleri ile arkadaşlık yapmaları özendirilmelidir.
Grup içindeki tüm üyelerle arkadaşlık yapabilmeleri
sağlanmalıdır. Bu dönemde, gençler en çok birbirlerinden
etkilenirler. Bu etkileşimin farkına varılmalı özellikle gruplar
halinde çalışıldığı için etkileşimin mümkün olduğunca olumlu
olmasına gayret edilmeli.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
6. Yetenekleri belirginleşmiştir. Bu nedenle yeteneklerini
kullanabilecekleri imkânlar sağlanmalıdır. Artistik ilgileri
desteklenmelidir.
7. Bu dönemde duygusal değişimler öne çıkmaktadır. Bu
nedenle de, duygu dalgalanmalarına karşı hazırlıklı olunmalı
ve her yaş döneminden daha fazla toleranslı davranış içinde
olmak gereklidir.
8. Kendileri hakkında verebileceği kararlarda destek olunmalı
ve araç gereç kullanmaları daha fazla özendirilmelidir.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
9. Bu dönemde duygusal değişimler öne çıkmaktadır. Bu
nedenle de, duygu dalgalanmalarına karşı hazırlıklı olunmalı
ve her yaş döneminden daha fazla toleranslı davranış içinde
olmak gereklidir.Kendileri hakkında verebileceği kararlarda
destek olunmalı ve araç gereç kullanmaları daha fazla
özendirilmelidir.
Bu dönmede takımla özdeşleşme hat safhaya çıktığı için “takım
ruhu” daha rahat oluşturulabilir. “Takım ruhunu” oluşturma,
sadece saha içiyle sınırlı kalmamalı, mutlaka saha dışına da
taşınmalı.
10. Antrenmanlarda eğlence asla ihmal edilmemelidir.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
11. Her antrenmanda yeni bir becerinin ortaya çıkması için
çaba harcanmalı antrenmanların çocuk/genç acısından
kazançlı olduğu hissettirilmelidir. Bu dönemde yine önceki
dönemlerden farklı olarak oyuncular kişisel gelişimleri için
daha çok çaba harcamaya başlarlar, bu nedenle istekleri
karşılanmalıdır. Her türden gelişimleri için destek sağlanmalı
ve yardımcı olunmalıdır.
12. Hırçınlıklar konusunda dikkatli olunmalı, saldırgan (agresif)
davranışlar uygun ortamlarda bireysel olarak tartışılarak
giderilmeye çalışılmalıdır.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
13. Kişisel disiplinin gelişmesine özen gösterilmelidir.
14. Maç analizleri yapılması konusunda özendirmelidirler.
Rakibe ilişkin görüntüler karşılıklı tartışmalarla alternatif
becerilerin gelişmesi sağlanmalıdır.
15. Duyguları onaylanıp kabul edildiği gösterilmelidir.
16. Bu dönemde, gençler her ne kadar birbirlerinden
etkilenmeye başlasalar da hala antrenörün etkisi de devam
etmektedir. Bu nedenle, antrenör oyuncularına iyi örnek
olabilecek davranışlarını sürdürmeye devam etmeli ve hala
onların en önemli modeli olduğunu unutmamalıdır.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
17. Bu dönemde artık oyuncuların mevkileri belirlenmelidir. Bu
yaştaki oyuncuların uzun dönemli bakış açıları gelişmiştir, bu
nedenle artık uzun vadeli planlar yapılmaya başlanılabilir.
Amaçlar belirlenirken bunlar hem kişisel planlamalar olabilir
hem de ortak hedefler şeklinde olabilir.
18. Oyuncular bu dönemde daha fazla kişisel sorumluluk almak
isterler, onların bu arzusu desteklenmeli ve oyunculara hem
saha içinde hem saha dışında daha fazla sorumluluk
verilmeli.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
19. Eğlence çok önemlidir, eğer “eğlence” yoksa genç insanlar
güçlüklere ve özverilere dayanmazlar, genç sporlarının
yüksek rekabete dayanan dünyasında devam etme ve başarı
önemlidir. Oyun oynamak bu dönem çocuk/genci için hale en
önemli unsurlardan birisidir.
20. Beceri gelişimi, eğlencenin en önemli görünüşüdür, en iyi
ve en başarılı sporcuların kazanmasında bile daha önemlidir.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
21. İçsel ödüller (kendi-bilgin, kendi-rekabetinin dışında
büyütür), dışsal ödüllerden (zafer ya da diğerlerinden dikkat
çekme) daha önemlidir. İçsel ödüller ömürlük sporcular
yaratır.
22. Bu dönemde, oyuncuları kontrol etmek antrenörler için
daha zor olabilir. Bunu kolaylaştırmak için yapılması gereken,
kesin kurallar ortay koymak, prensipleri net olarak açıklamak
ve bunlara muhakkak uyulması gerektiğini kesin dille
belirtmektir.
13-15 YAŞ OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
23. Bu dönemin bir önceki yaş döneminden önemli bir farkı,
oyuncularının kazanma hırsının artmış olmasıdır. Bu
değişimle beraber, artık oyuncuların içsel motivasyonunun
desteklenmesi gerekmektedir. Dolayısıyla artık, dışşal
motivasyon kaynakları azaltılabilir. Her ne kadar oyunculara
doğru yaptıkları davranışlar hakkında olumlu geri bildirim
verilmeye devam edilse de, önceki yaş grubu kadar fazla
övgü ya da eleştiri yapılmasına artık gerek yoktur.
24. Oyuncular bu yaşata çok fazla kendilerini diğerleri ile
kıyaslamaya başlarlar, bu göz önünde bulundurulmalı ve
herkese eşit ilgi gösterme ilkesi devam etmelidir.
YAPILMAMASI GEREKENLER:
1. Eğlenceden uzak antrenmanlara yer verilmemelidir.
2. Kendilerine çocuk muamelesi yapıldığını düşünen oyuncular bu
duruma çok öfkelenebilirler. Dolayısıyla, onların artık
yetişkinliğe adım attığı unutulmamalı ve kendilerini bunun
tersini hissettirecek şekilde davranılmamalı.
3. Eleştirilerde kişiliğe yönelmemeli. Eleştirilerdeki kırıcılık geriye
dönülmesi çok zor süreçlerin çalışmasına neden olabilir. Bu
dönemde çok fazla duygusal ve hassas olabilen oyunculara
karşı dikkatsiz ve toleranssız davranmak son derece zararlı
sonuçlara yol açabilecektir
YAPILMAMASI GEREKENLER:
4. Her eleştiride sadece bir tek madde üzerinde durulmalıdır. Çok
sayıdaki eleştiri sadece yapamamaya neden olur. Oysaki beceri
öğrenimi açısından tek maddenin eleştirilip yapılabilmesi için
uygun bilginin aktarılması çocuk/gencin yapılabilirliğini
kolaylaştıracaktır.
5. Kendi düşüncesinin içinde olmadığı, dışarıdan doğrudan kabul
ettirilmeye yönelik düşünce ve eylemler fazlaca istenmemelidir.
6. Sakarlıklarında ya da koordinasyonsuzluklarında asla alaycı
olunmamalıdır.
YAPILMAMASI GEREKENLER:
7. Çok rekabetçi olmadıkları için kızılmamalıdır.
8. Bu yaş grubundaki oyunculara yeterli sorumluluk vermemek o
oyuncuların ileriki spor hayatları için çeşitli sakıncalar
doğurmaktadır. Bu yaşta sorumluluk verilmeyen oyuncuların
sorumluluk duygusu gelişmez ve ileriki spor hayatlarında
yeterince disiplinli ve profesyonel olamayabilirler.
16-17 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
Bu yaş grubunda akranlarla dayanışma artmıştır. Gelecek kaygısı
fazlalaşmıştır. Duygusal yoğunluklar başlamıştır. Yaşantısı ile ilgili
olarak gizlilikler başlamıştır. Başarı duygusu artık öne çıkmıştır.
Tamamlanma duygusu önemli olmaya başlamıştır. Karşılıklı güven
önem kazanır ve bu dönemde çok yakın olunan sosyal gruplar
ortaya çıkar. Bireysel otonomi gelişmiştir. Bu nedenle de kişisel
seçimler onaylanır. Soyut düşünme artık tamamlanmıştır o nedenle
daha kolay zihinsel antrenman yaptırılabilir.
16-17 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
1.
2.
3.
4.
Fiziksel kapasitelerini onaylayın, yapabilirliklerini övün.
Oyun içindeki becerilerini kolay sergileyecekleri fırsatlar verin.
Yaratıcılıkları özendirilmelidir.
Farklı arkadaş ve yetişkinler üzerindeki etkilerinin anlaşılması
konusunda yardımcı olunmalıdır.
5. Davranışlarının sorumluluklarını alabilmeleri konusunda
yardımcı olunmalıdır.
6. Duyguları onaylanıp kabul edildiği gösterilmelidir.
7. Bu dönemde duygular hala uç boyutlarda yaşanmaya devam
etmektedir. Bu nedenle de, oyunculara karşı tolerans devam
ettirilmelidir.
16-17 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
8. Takımın bir üyesi olarak davranma konusunda artık her hangi
bir tereddütleri kalmamıştır. Bu nedenle takım içinde “grup
ruhunun” sergilemesi konusunda gerekli destek sağlanmalı ve
özendirilmelidir. Oyuncular bu yaş döneminde artmış bir şekilde
antrenörlerinin onlara yetişkin muamelesi yapmasını isterler.
Antrenörlerin onlara ekip arkadaşlarıymışçasına davranmaları
aradaki ilişkileri güçlendirmek ve sağlamlaştırmak adına çok
olumlu olacaktır.
9. Takımın çıkarları doğrultusunda hareket etme davranışı
desteklenmeli ve gerekli görevler verilmelidir.
16-17 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
10. Futbolunu ilerletme konusunda kişisel kararları verebilir. O
nedenle de planları desteklenmelidir.
11. Bu dönemde artık oyuncuların mevkileri netleşmelidir.
12. Gelecekle ilgili planları dikkatle ele alınmalı ve destek
verilmelidir.
13.Başarı duygusu farklı antrenmanlar ve maçlarla tattırılmaya
çalışılmalıdır.
16-17 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
14. Bu yaş döneminde oyuncular zihinsel olarak daha da
olgunlaşmaya başlamışlardır.. Artan zihinsel kapasiteleri ile
doğru orantılı olarak onlarla futbol oyunu için gerekli olan çeşitli
etkenler bu dönemde mutlaka tartışılmalı, gerekirse açık açık
gösterilmeli ve bu etkenlerin iyi futbolcu olmak için ne kadar
önemli olduğu anlatılmalıdır. Örneğin; hırs, azim, çalışkanlık,
istek, sabır, ahlak, disiplin gibi önemli erdemler oyunculara
aktarılmalı. Bu tartışmalar yeterince yapılmazsa, bu yaş grubu
oyuncuları iyi futbolcu olmak için sadece yeteneğin yettiği gibi
yanlış ve tehlikeli bir izlenimine kapılabilirler.
16-17 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER:
15. Bu dönemde oyuncuların kendi kapasiteleri ile ilgili
farkındalıkları artmıştır. Kendilerini eleştirmeye ve
performanslarına dönük eleştiri getirmeye ilk defa bu dönemde
başlarlar. Oyuncuların zihinsel anlamdaki bu olgunlukları
kesinlikle desteklenmelidir. Bunun da en iyi yolu hem
antrenörden geri-bildirim almaları hem de kendilerine dönük
eleştiri yapmalarına olanak sağlanmasından geçer.
16-17 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER:
1. Oyuncular arasında eşitsizliklere yer verilmemelidir.
2. Bu yaş grubu oyuncuları özellikle belli davranışları çok hızlı taklit
edebilmektedir ve sürekli bu tip davranışlar içinde olurlarsa,
rahatlıkla bunları içselleştirebilmektedir. Örneğin; sürekli sinirli
ve saldırgan tavırları olan bir antrenörü olan ergen oyuncunun,
bu tarz davranış şeklinden etkilenmesi ve ileriki spor hayatında
da bu tip tavırları sergilemesi kuvvetle muhtemeldir. Bu nedenle
antrenörleri bu tip davranışlar içinde olmamalıdırlar.
16-17 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER:
3. Bu dönemde, oyuncuları kontrol etmek daha zorlaşabilir. Fakat
sırf bu yüzden çok sıkı, anlamsız kurallar koymak, disiplin adına
sert tepkiler vermek, oyuncuları cezalandırmak, fiziksel veya
sözlü tacizde bulunmak vb. gibi davranışlar işlerin sadece daha
da kötüleşmesine neden olur. Bunun yerine, oyunculara mantık
çerçevesinde, anlaşılır, belirli, açık ve net kuralar konabilir.
Zaman zaman bunlara uymak istemeyen olduğunda ise, bir
yetişkin gibi o oyuncuyla bire bir konuşmak ve sıkılmadan tekrar
tekrar yapılması gerekenlerin anlatılması çok daha iyi sonuçlar
doğurur.
16-17 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER:
4. Bu dönemde, özellikle saha kenarından oyuna çok az müdahale
yapılmalıdır. Saha kenarından antrenörün yapacağı sert
müdahaleler (bağırma, aşağılama vb.) oyuncuların zaten
artmakta olan streslerini daha da çok artırmaktan başka bir işe
yaramayacak, daha da kötüsü onların oyununun otomatik
işleyiş sürecini bozacaktır (Futbolda tıpkı araba kullanmak gibi
otomatik bir süreçtir ve dışarıdan müdahale çok rahat işleyen bu
otomatik süreci bozmaktadır. Eğer bir kere otomatik düşünce
bozulursa maçın sonuna kadar tekrar toparlanamayabilir ve
oyuncu hiçbir zaman yapamayacağı kadar basit hataları
yapmaya başlayabilir).
16-17 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER:
5. Özel konuşmalar dışa vurulmamalıdır.
6. Performansa ilişkin cezalardan uzak durulmalıdır.
7. Olumsuz eleştiriler yapılmamalıdır. Eleştiriler arkadaş
ortamından daha çok teke tek yapılmalıdır.
8. Birey olmasına yönelik kararları karşıt eleştiri ya da
davranışlarla kırılmamalıdır.
9. Gençlere karşı yaptıkları davranışlarda ya da yetersizliklerinde
alaycı olunmalıdır.
18-20 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
Fiziksel gelişim tamamlanmış ve artık yetişkin görünümü
kazanılmıştır. Dostluklar daha önemli olmaya başlamış ve duygusal
arkadaşlıklar öne çıkmaktadır. Bireysel ayrılıkların onaylanması
nedeniyle, faklı statüler ve mevkiler daha kolay kabul edilir hale
gelmiştir. Takımın koyduğu kurallar (normlar) araştırılır. Takım
içindeki sosyal roller araştırılır.
18-20 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER
1. Bu yaşta gençler performansları ile ilgili geri-bildirim almak
isterler, eleştiri alabilecek olgunluğa erişmişlerdir. Bu rağmen,
oyunculara geri-bildirim verirken, yine eleştiri öncesine ve
sonrasına mutlaka oyuncunun sergilediği olumlu davranışlarla
ilgili de cümleler konmalı. Bir tek konu eleştirilip, arkasından
onun uygun bilgisi de aktarılmalıdır.
2. Mevkilere bağlı oyunlar kurulmalı ve oyuncuların mevkileri ile
oynanmamalıdır.
3. Kişiliğe yönelmeyen eleştiriler özellikle harekete yönelik olanlar
daha kolay kabul edilebilir hale gelmiştir.
18-20 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMASI GEREKENLER
4. Takımın normlarının oluşması konusunda yeterince kişisel
katılıma yer verilmeli ve bu özendirilmelidir.
5. Takım içindeki rollere (kaptanlık gibi) dikkat edilmeli
gerektiğinde tüm grubun düşüncesine başvurulmalıdır.
18-20 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
YAPILMAMASI GEREKENLER
Oluşan takım normları antrenör ve idareciler tarafından
kırılmamalıdır.
Mevkilerle sık sık oynanılmamalı, sporcunun düşüncesine de önem
verilmelidir.
Artık bir yetişkin oldukları unutulmamalıdır. Yetişkin olarak
davranılmalıdır.
13-20 YAŞ OYUNCULARININ GENEL ÖZELLİKLERİ
1. Ergenlik dönemindeki gençlerle çalışmak başlı başına bir
uzmanlık alanıdır. Bu nedenle ergenlik dönemindeki oyuncularla
çalışan antrenörler, devamlı olmasa bile arada bir spor psikologu
ya da bir pedagog ile görüşürlerse çok fayda sağlarlar. Örneğin;
oyuncuların duygusal geçişlerinde nasıl davranacaklarını ya da
onların iç dünyalarında neler hissettiklerini daha iyi
anlayacaklardır. Bu konularda başarılı olan antrenör, daha az
sorunla karşılaşacağı için sportif konularda daha başarılı
olacaktır.
13-20 YAŞ OYUNCULARININ GENEL ÖZELLİKLERİ
2. Bu dönemde ailelerle daha çok işbirliği yapılmalıdır. Ergenlik
döneminde aileler ve çocukları genelde ilişkilerin daha gergin
yaşandığı dönemdir. Bu nedenle gerginliğin oyuncunun sportif
faaliyetlerine yansımaması için ailelerle daha sık görüşülmeli ve
aileler bilgilendirilmelidir. Ayrıca zaman zaman uzman kişilerle
beraber aileler çocukların fiziksel ve psikolojik gelişimleri
hakkında bilgilendirilebilirler.
3. Gençlerden çok çalışmalarını ve daha fazla kazanmalarını
ummak bir ailenin ya da antrenörün yapabileceği en temel
hatalardan biridir. Çocuğa/ gence böyle bir baskı yapmak korku
sağlar ve zaten sıkıntıları vardır, bu nedenle de çocuk/gençlerin
ilerlemesini ve performansını engeller.
13-20 YAŞ OYUNCULARININ GENEL ÖZELLİKLERİ
4. Gençler Rekabet ortamına girerek yaşam deneyimi elde ederler.
Genç sporcu gelişmiş, olgunlaşmış bir insan olarak kabul
edilmelidir.
5. Anne babalar kazanma kadar kaybetmeyi de kabullenmelidirler.
Sinirli, çabuk kızan birisi olmamalıdırlar. Ne zaman çocukları
oynayamaz, kaybederse ya da iyi oynarlarsa daha çok sessiz
kalmayı tercih etmelidirler.
6. Kısa ve uzun dönemli olumsuz sonuçlar ve baskılar sporcular için
büyük sorun yaratır. Özellikle 13-15 yaşlarında çocuklar maçları
kazanmak için fazlaca rekabetçi değildirler. Fakat anne ve
babalarının onayı ve sevgi gösterileri onları rahatlatır.
13-20 YAŞ OYUNCULARININ GENEL ÖZELLİKLERİ
7. Anne ve babalar çocuklarına bağımsız şekilde davranmaları ve
sorumluluk almaları için müsaade etmelidirler.
8. Çocuğun sorumluluğunu aile, antrenöre bir kere verdiğinde, artık
geri çekilmeli ya da daha iyisi, antrenörün eğitmenlik yapmasına
izin verir. Aile aktif olarak çocuğun antrenmanına katılır ve
antrenörün otoritesine karışırsa çok kısa sürede çocuk/gencin
sporu bırakmasına neden olur
9. “Eğlence” sporun parçası olmalıdır, eğlence bittiğinde, spor
aktivitesi de devam etmeyecektir. “Eğlenceyi” katılım için bir ön
koşul olarak anlamak çocuk ve gencin cesaretlendirilmesi
açısından çok önemlidir.
13-20 YAŞ OYUNCULARININ GENEL ÖZELLİKLERİ
10. Kazanma gençleri futbola çekmek acısından en uzak
nedenlerden birisidir.
11. Genç insanlar ve futbolcular hakkındaki “gerçekleri” anlaya bilen
kulüp personeli seçin.
12.Eğlenceyi garantileyen aktiviteler tasarlayın, bu gençlerin
mücadele ve beceriyi dengelemesini sağlamaya yardımcı olur,
gençlerin sıkıntı ve korkudan uzak durmasını sağlar. Eğlence
fikrinin çeşitliliği katılanların yaşları ve beceri seviyelerine göre
tanımlanmalıdır.
13-20 YAŞ OYUNCULARININ GENEL ÖZELLİKLERİ
13. Ailelere, dışarıdan eleştiri yapmalarından daha çok, onların
takımın bir parçası olmaları için yardım edin.
14. Sadece kazanmaya bağlı olmayan başarı tanımları geliştirin.
Çocuk ve gençlerin, ahlakını düzeltmek ve davranışlarının
nedenleri belirlemek için yeterince büyüdüklerinden emin
olduktan sonra, tartışmalar ve ikna yöntemleri, eğitim için en iyi
araçlardır.
18-20 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
ANTRENÖRLER İÇİN ÖNERİLER
1. İletişim sağlayıcı olun (dinleyici ve geri bildirim sağlayan)
2. Çocuk/Gençlerin ihtiyaçlarını tanımlayın ve kendi
ihtiyaçlarınızla onlar arasında denge kurun
3. Yaklaşımlar geliştirin; Onların yaşındayken ne olduğunuzu ve
neler yapabildiğinizi hatırlayın, şimdi yapabildiklerinizden
dolayı onları yargılamayın
4. “Büyük Gerçekler” ve aktivitelerin onların akıllarında
kalacağını hatırlayın
18-20 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
ANTRENÖRLER İÇİN ÖNERİLER
5. Seminerler ve eğitim programlarını araştırın, çocuk/gençlere
sadece sporsal beceri öğretmeyin, ayrıca iletişim ve kişisel
yetenekleri öğretin ki onlar özellikle size ailelerle çalışırken
gerekli olacaktır. Daha önemlisi gençlerin yaşamlarının her
aşamasında bunu kullanmalarına neden olacaktır
6. Ailelerle birlikte çalışmaya çabalayın, onları sadece eleştiren
insanlar olmaktan çıkartarak daha çok takımın parçası yapın.
7. Demokratik liderlik stili büyüme ve gelişme için en iyi çevreyi
yaratır bu yüzden antrenör grup amaçları ve ona ulaşacak
adımlarını çizmelidir
18-20 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
ANTRENÖRLER İÇİN ÖNERİLER
8. Otoriter antrenörlük stili antrenman ve/veya oyunlarda daha
az yıkıcı davranış üretir gibi gözükür. Buna rağmen antrenörler
olmadığında ya da çocuk/gençler başka takıma transfer
olduğunda çatışmalar hızla artar
9. Antrenörlerin çocuk/gençler kötü davrandığında, uygun
görmediğiniz davranışlarda kızmaya, üzgün görünmeye
hakkınız vardır. Buna rağmen kötü davranışlar ve çocukta
olmayanlar açıkça belirtilmeniz daha yararlı olacaktır
18-20 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
ANTRENÖRLER İÇİN ÖNERİLER
10. Saldırgan davranışlar, çocuk için tatsızdır, gelecek ve günlük
yaşamla da yakından bağlantılıdır. Fakat spor ortamlarında
çocuğu gerçek dünyaya hazırlarken kimi zaman saldırgan
davranışlara sporda izin verilebileceği de anlatılmalıdır
11.Çocukların açıkça belirlenmiş limitlere ihtiyaçları vardır. Anti
sosyal davranışlar belli sonuçlar doğurur. Kimi zaman çocuğun
cezalandırılmaya ihtiyacı olduğunu hissetsek bile, onun ne
zaman kurallara uymaya hazır olacağını bilmemiz gerektiğini
de unutmamamız gerekir
18-20 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
ANTRENÖRLER İÇİN ÖNERİLER
12. Disiplinle ilgili antrenmanlar çocuğun gelecek kapasitesinde,
toplumun üyesi olmasında çok önemli ve sürekli etki olarak
gözükür. Bu konuda ailelerin katılımı güçlü olmalıdır,
alıştırılmaları gerekir, eğitimsel amaçları ve süreçleri antrenör
sağlaması gerçeği unutulmamalıdır
18-20 YAŞ ARASI OYUNCULARININ PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ
AİLELER İÇİN ÖNERİLER
1. Çocuklarınızla konuşurken “büyük gerçekleri” ve onların bunu
akıllarında tutacağını hatırlayın (oyundan sonra “eğlence”, “yetenek
gelişimi”, “tecrübe” hakkında soru sorarken)
2. Kendinizi takımın bir parçası olarak görün ve antrenörü destekleyici
olun, çocuğunuzun aklına ailesi ve antrenörleri hakkında çatışma
sokmaktan kaçının, eğer antrenörü etkilemek isterseniz yardım
etmede gönüllü olun
3. Perspektif geliştirin: Onların yaşındayken neler yapabildiğinizi
hatırlayın şimdi yapabildiklerinizden dolayı onları yargılamayın
4. Çocuğunuzun spordan ne istediğini anlamaya çalışın, bütün çocuklar
aynı şeyi aramaz. Tam anlamı ile neyi istediklerini belirleyin
Çocuk ve Genç Sporcu Hakları Bildirgesi
• Spor yapabilme hakkı,
• Her sporcunun yeteneğine ve olgunluk düzeyine uygun
seviyede spor yapabilme hakkı,
• Kaliteli yetişkin eğitmene sahip olma hakkı,
• Yetişkin olarak değil çocuk olarak oynama hakkı,
• Çocukların oyunlara katılmalarında karar verme hakkı,
• Sağlıklı ve güvenli çevrede oyun oynama hakkı,
• Oyuna katılım için düzenli olarak hazırlanma hakkı,
• Başarı için eşit çalışma olanağı hakkı,
• Özenli davranılma hakkı,
• Spordan zevk alma hakkı, (Martens ve Seefeldt, 1979).
Teşekkürler…
Download

Çocukta Psiko-Sosyal Gelişim veÇocuk Koruma(ANTRENÖRLERE