T. C .
BAKÜ B ÜY ÜK ELÇ İLİĞİ
TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ
AZERBAYCAN'IN GENEL
EKONOMİK DURUMU
VE
TÜRKİYE İLE
EKONOMİK-TİCARİ
İLİŞKİLERİ
TEMMUZ 2014
BAKÜ
1
İÇİNDEKİLER
SAYFA NO
BÖLÜM I
1.
GİRİŞ
3
2.
2.1.
2.2.
2.3.
SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER
Ülke Kimliği
Sosyal Göstergeler
Ekonomik Göstergeler
3
3
4
4
3.
3.1.
3.2.
3.3.
3.3.1
3.3.2
3.3.3
AZERBAYCAN HAKKINDA GENEL BİLGİLER
Azerbaycan’ın Kısa Tarihçesi
Azerbaycan’da Siyasi ve İdari Durum
Coğrafi Bilgiler ve Nüfus
Çalışma ve İşgücü
Eğitim ve Kültür
Sosyal Güvenlik
5
5
7
9
10
11
13
4.
4.1.
4.2.
4.3.
4.4.
4.5.
4.6.
4.7.
4.8.
4.9.
4.10.
4.11.
4.12.
GENEL EKONOMİK DURUM
Azerbaycan Ekonomisinin Genel Durumu
Tarım ve Hayvancılık
Sanayi
Ulaştırma ve Telekomünikasyon
Ticaret
Hizmetler (Bankacılık, Turizm, Sigortacılık, Diğer Hizmetler)
Para ve Sermaye Piyasaları
Enerji
Doğal Kaynaklar
Yatırımlar
İhracat Sektörleri
Ekonomiyi Etkileyen İç ve Dış Olaylar
Azerbaycan-Türkiye İlişkileri
15
15
18
20
20
25
25
29
29
31
31
32
33
5.
5.1.
EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER
Genel Durum
34
34
5.2.
5.3.
5.4.
Yıl İçinde Alınan Ekonomik Önlemler ve Uygulamalar
Dış Ticaretin Genel Durumu
Dış Ticaret İstatistikleri
34
35
35
BÖLÜM II
1.
1.1.
1.2.
1.3.
1.4.
1.5.
TÜRKİYE İLE EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER
Ekonomik İlişkilerin Genel Durumu
Ticari İlişkilerin Genel Durumu
Dış Ticaret İstatistikleri
Ticari İlişkilerde Bilinmesi Gerekli Genel Konular
Diğer Bilgiler (Sorunlar, Görüş ve Öneriler)
39
39
40
42
47
50
Azerbaycan’da 2010 Yılında Düzenlenen Fuarlar
Azerbaycan’da 2011 Yılında Düzenlecek Fuarlar
Önemli Telefonlar
Azerbaycan’da Merkezi Noktalar ve Gümrük Kapıları
Arasındakı Mesafeler
Önemli Kurum ve Kuruluşlar
54
55
57
FAYDALI LİNKLER VE KAYNAKÇA
60
EKLER
Ek 1:
Ek 2:
Ek 3:
Ek 4:
Ek:5
2
58
58
I. BÖLÜM
1. GİRİŞ
2. SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER
2.1. Ülke Kimliği
Azerbaycan Cumhuriyeti
Bakü
Azerbaycan Türkçesi
İslam
Manat (AZN)
0,7845 Manat
Devletin Adı
Başkenti
Resmi Dili
Dini
Para Birimi
2013 Yılı Ortalama Döviz Kuru
(Bir ABD doları karşılığı)
Yüzölçümü (km2)
Nüfus
86.600
9.477.100
Erkek 4.713.500
Kadın 4.763.600
1,36
Yıllık Nüfus Artışı (%)
108
Nüfus Yoğunluğu (km2/kişi)
Haftanın Beş Günü
Mesai Saatleri ve Günleri
09-13:00 ile 14:00-18:00
Gence, Sumqayıt, Lenkeran, Mingeçevir, Şeki,
Büyük Kentler
Guba, Şirvan, Nahçıvan
Azerbaycan 2 saat ileri
Türkiye ile Saat Farkı
40
Haftalık Çalışma Saati (Ortalama)
Resmi Tatil Günleri *
1-2 Ocak
Yılbaşı
20 Ocak
Şehitleri Anma Günü
8 Mart
Uluslararası Kadınlar Bayramı
20-24 Mart
Nevruz Bayramı
9 Mayıs
Faşizme Karşı Zafer Günü
28 Mayıs
Cumhuriyet Günü
15 Haziran
Milli Kurtuluş Günü
26 Haziran
Silahlı Kuvvetler Günü
9 Kasım
Bayrak Günü
31 Aralık
Dünya Azerbaycanlıların Dayanışma Günü
*Azerbaycan’da Ramazan ve Kurban Bayramları için resmi tatil iki gün olarak
uygulanmaktadır.
00 994 12 (Sabit)
00 994 50/51 (Azercell)
Uluslararası Telefon Kodu
00 994 55 (Bakcell)
00 994 70/77 (Azerfon)
3
2.2. Sosyal Göstergeler
73,6
76,2
70,9
98
52
151.300
550
36
Ortalama Ömür
Kadın
Erkek
Okuma Yazma Oranı (%)
Yüksek Öğretim Okul Sayısı
Yüksek Öğretimdeki Öğrenci Sayısı
Hastane Sayısı
Onbin Kişiye Düşen Doktor Sayısı
Yüz Kişiye Düşen
Telefon
Mobil Telefon Numaraları
Bilgisayar
İnternet
Yüz Aileye Otomobil
Gelen Turist Sayısı (bin kişi)
Giden Turist Sayısı (bin kişi)
Karayolu Uzunluğu (km) (2012 yılı)
Demiryolu Uzunluğu (km) (2012 yılı)
Kişi Başına Yıllık Elektrik Tüketimi
(KWH/Kişi)
17
105
62
73
50
2.300
3.950
18.994
2.820
2.180
2.3. Ekonomik Göstergeler
GSYİH (Milyar $)
Reel GSYİH Artış Oranı (%)
Kişi Başına Milli Gelir ($)
Enflasyon Oranı (%)
Çalışabilir Nüfus
Çalışan Nüfus
İşsizlik Oranı (%)
GSYİH – Sektörel Büyüme (%)
Doğal Gaz ve Petrol Sanayi
Petrol Dışı Sektör
Turizm
İnşaat
Telekomünikasyon
Ticaret ve taşımacılık araçlarının tamiri hizmetleri
Tarım, meşe ve balıkçılık
Sosyal ve diğer hizmetler
Taşımacılık
Sabit Sermaye Yatırımları (Milyon Manat)
Dış Ticaret (Milyar $)
İhracat
İthalat
Denge
Dünya Ticareti İçindeki Payı (%)
Türkiye ile Ticaret (Milyon $)
İhracat
4
73,6
5,8
7.912,5
2,4
4.757.800
4.521.200
4,97
1,0
4,2
16,0
23,0
10,7
9,9
4,9
4,9
6,3
17.872,1
24,0
10,7
13,3
0,05
526,0
İthalat
Denge
Azerbaycan’ın Dış Ticareti İçinde Türkiye’nin
Payı (%)
İhracat
İthalat
Borç Stokları (Milyar $)
Dış Borç Stoku
1.463,8
- 937,8
2,19
13,67
6,1
Seçilmiş Oranlar (%)
İhracat/İthalat
İhracat/GSYİH
İthalat/GSYİH
Dış ticaret dengesi/GSYİH
Dış ticaret hacmi/GSYİH
Eğitim harcamaları/GSYİH
Sağlık harcamaları/GSYİH
223,8
32,6
14,6
18,1
47,2
2,5
1,1
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
3. AZERBAYCAN HAKKINDA GENEL BİLGİLER
3.1. Azerbaycan’ın Kısa Tarihçesi
Türklerin Azerbaycan’a geliş tarihlerinin Milattan önceki zamanlara, Saka-İskit
dönemine tesadüf ettiği sanılmaktadır. M.S. 395-96 yıllarında Hun Türklerinin bir
kısmının Balkanlardan Trakya’ya ilerlerken, bir kısmının da Kafkaslar üzerinden
Anadolu’ya indikleri, iç Anadolu bölgesine kadar geldikten sonra Azerbaycan-Bakü
yoluyla kuzeye, merkezlerine döndükleri bilinmektedir.
Selçuklu Türklerinin Azerbaycan’da ilk görülmeleri, 1015-1021 yılları arasında
Çağrı Bey tarafından bölgeye yapılan akınlarla başlar. Tuğrul Bey’in 1054’de Gence’yi
kurtarmak için Bizans’a yapmış olduğu sefer, Azerbaycan üzerinden Doğu Anadolu’ya
olmuştur. Sultan Alparslan zamanında, Azerbaycan bölgesindeki diğer krallıklar
tamamen etkisiz hale getirilmiş ve bu yüzden Alparslan’a Ebu’l-feth unvanı verilmiştir.
Melikşah dönemi ise, Azerbaycan’ın Türkleşmesinin son safhasını oluşturur. Çağdaş
kaynaklarda Azerbaycan bölgesine gelen Türkmenler için “karınca gibi kalabalık”
ifadesi kullanılmıştır.
Gence’de Selçuklu Devleti’nin bir valisi olan Şemsettin İldeniz’in 1146’da
bölgeye hakim olması ile Atabegler dönemi, daha doğrusu İldenizliler devri başlamıştır.
Yine bu zamanda, Şamahı’da Şirvanşahlar sülalesi hüküm sürüyordu. 1231’de
Celalettin Harzemşah’ı takip eden Moğol kuvvetlerinin bölgeye gelmesi ise İlhanlılar
döneminin başlangıcını teşkil eder.
Azerbaycan, İlhanlılar’dan sonra kısa bir süre Altınordu’nun hakimiyetinde
kalmış, 1358’den itibaren de Celayirlilerin egemenliğine girmiştir. Fakat bu durum
Timur’un 1383’de Azerbaycan’ı emirliğine katmasına kadar sürmüştür. Timur’un
1405’de Çin seferine çıktığı sırada ölmesiyle Azerbaycan’da yine Türkmen boylarından
Karakoyunlular ve Akkoyunlular devri başlamıştır. Bu Türkmen devletleri zamanında
Azerbaycan Türk nüfusu bakımından en yoğun dönemini yaşamıştır.
Safevi hanedanlığının siyasi olarak kuruluşu 1502’de Şeyh İsmail’in
Nahçıvan’da Akkoyunlu ordusunu yenmesiyle başlar. Safevi tarikatının şeyhi Şah
İsmail’in bu denli güçlenmesinin en önemli sebebi Türkmen boy ve aşiretlerine son
derece güvenmesi ve Türk unsuruna değer vermesinden kaynaklanmaktadır. Ne yazık
5
ki, tarihimiz asıl unsurlarını Türkmen boylarının oluşturduğu iki Türk devletini; Safevi
ve Osmanlı Türk devletlerinin karşı karşıya geldiğini gösteren hadiselerle doludur. Buna
en çarpıcı örnek olarak, Çaldıran Meydan Muharebesi (1514) gösterilebilir. Bu durum
Afşar Hanedanlığı’nın kuruluşuna kadar devam eder (1732).
Azerbaycan hanlıkları kuzey ve güney diye iki grubta toplanabilir. Kuzeyde;
Şeki, Gence, Bakü, Derbent, Kuba, Nahçıvan, Talış, Revan. Güneyde; Tebriz, Urumiye,
Erdebil, Hoy vs.
16 ve 17. yüzyıllarda Türk topraklarını işgale başlayan Rusya 17. asra gelince
Kafkasya üzerine seferlere başlamıştır. Tek başlarına Ruslara karşı mücadele etmenin
zor olduğunu anlayan Azerbaycan hanlıkları Ruslara karşı, beraber hareket etmeyi
denemişler, ancak 1801’de Gürcistan, 1804’de Gence Rusların eline düşmüş. 1813’den
itibaren de Karabağ’da yerleşmeye çalışmışlardır. 1828’e kadar Karabağ Rusya ile İran
arasında çekişme konusu olmuştur. Karabağ’ın da içinde olduğu Aras’ın kuzeyinde
kalan Revan, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti, Gence ve sair Azeri hanlıkları 1828’deki
Türkmençay Antlaşmasıyla Rusların eline geçmiştir. Böylece Aras nehrinin güneyinde
kalan ve Azerbaycan topraklarının 2/3’ünü oluşturan kısım da İran’a bırakılmıştır.
İlk bağımsız Azerbaycan Devleti 28 Mayıs 1918 tarihinde Çarlık Rusyası’ndan
bağımsızlığını kazanmış olan vilayetlerin birleştirilmesiyle “Azerbaycan Demokratik
Cumhuriyeti” olarak kurulmuş ve Cumhurbaşkanlığı’na Mehmet Emin Resulzade
getirilmiştir. Cumhuriyet Osmanlı İmparatorluğu tarafından derhal tanınmıştır.
Sürekli istikrarsızlık içinde bulunan Azerbaycan’ın bu bağımsızlığı ancak 23 ay
devam etmiştir. 1920 yılında 27 Nisanı 28 Nisana bağlayan gece Sovyet Ordusunun
Azerbaycan’ı işgali ile Bağımsız Azerbaycan Devleti sona ermiştir. Bu tarihten sonra
başlayan 70 yıllık bir sürede “Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti” olarak
Sovyetler Birliğine bağlı 15 Cumhuriyetten biri olmuştur.
İlk Bağımsız Azerbaycan Devleti Türk tarihi boyunca adı “Demokratik
Cumhuriyet” olan ve Latin alfabesini ilk benimseyen Türk Devleti olması bakımından
önem taşımaktadır.
Azerbaycan, 1922’de Kafkasya ötesi Sosyalist Federal Sovyet Cumhuriyeti’ne
katılmış, 1936’dan sonra ise Azerbaycan SSC adını almıştır. Azerbaycan Sovyetler
Birliğine katıldıktan sonra sürekli toprak kaybetmiştir. 1920 yılında 114.000 km2 olan
yüz ölçümü bugün 86.600 km2’ye düşmüştür. Stalin zamanında yapılan düzenlemelerle
Ermenistan Azerbaycan, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ve Türkiye arasına uzatılarak bir
yandan Azerbaycan’la Nahçıvan’ın, bir yandan da Anadolu Türkleriyle, Azerbaycan
Türklerinin ve Türkistan Türklerinin arasındaki irtibat kesilmeye çalışılmıştır.
1920’den itibaren 70 yıllık süreyle Sovyetler Birliği’nin bir parçası olan
Azerbaycan 1990’da Sovyetler’in dağılma sürecine girmesiyle bağımsızlık hareketlerine
sahne olmuştur. Azerbaycan Halkının bağımsızlık isteği 19-20 Ocak 1990 tarihinde
Sovyet ordusu tarafından kanlı bir şekilde bastırılmışsa da, bağımsızlık hareketinin
önüne geçilememiştir.
Bu olaylardan sonra bağımsızlık hareketleri daha da hızlanmış, ülkede geniş bir
taban desteği bulan Halk Cephesi Hareketi’nin baskısıyla 31 Ağustos 1991 tarihinde
Azerbaycan bağımsızlığını ilan etmiş, 18 Ekim 1991’de Milli Meclis Bağımsızlık
Kanunu kabul etmiştir. 70 yıllık aradan sonra 7 Haziran 1992 tarihinde ilk defa yapılan
demokratik Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Halk Cephesi Lideri Ebülfez Elçibey
Cumhurbaşkanlığına getirilmiştir.
Ağır problemler karşısında zor durumda kalan Elçibey Nahçıvan Milli Meclis
Başkanı Haydar Aliyev’i göreve davet ederek kendisi Nahçıvan’a çekilmiştir.
Yönetime gelen Haydar Aliyev önce Azerbaycan Milli Meclis Başkanlığına
getirilmiş, 3 Ekim 1993 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ise 5 yıllığına
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Cumhurbaşkanı Haydar
Aliyev, 11 Ekim 1998 tarihinde yapılan seçimlerde ikinci defa Cumhurbaşkanlığı
görevine seçilmiştir. 15/10/2003 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerine sağlık
6
nedenleriyle katılamayan Haydar Aliyev’in yerine oğlu İlham Aliyev katılarak
Azerbaycan’ın yeni Cumhurbaşkanı seçilmiştir. 2008 yılında İlham Aliyev ikinci
döneme, 2013 yılında ise üçüncü döneme Azerbaycan’ın Cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Dağlık (Yukarı) Karabağ Sorunu
Bugünkü Dağlık (Yukarı) Karabağ sorununun çıkış noktası 1988’e gitmektedir.
1989’daki nüfusu yaklaşık 192.000 olan ve Ermeniler arasında Artsakh (Sık Orman)
adıyla da anılan 4.400 km2 büyüklüğündeki bölge, SSCB döneminde Azerbaycan
SSC’ye bağlı halkının yaklaşık %70’inin Ermeni olduğu bir özerk bölgeydi.
1980’lerin sonunda SSCB’nin dağılma sürecine girmesiyle, 1923’de
Azerbaycan’a bağlı olarak oluşturulan Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi Sovyeti 20 Şubat
1988’de Azerbaycan, Ermenistan ve SSCB Sovyetlerine müracaat ederek
Azerbaycan’dan ayrılmak ve Ermenistan’a bağlanmak istediğini bildirdi. Azerbaycan
Yüksek Sovyeti, bu kararı ve başvuruyu reddetti. Bunun, Birlik cumhuriyetlerinin
sınırlarının bu cumhuriyetlerin mutabakatı olmaksızın değiştirilemeyeceğini hükme
bağlayan SSCB anayasasına aykırılığı nedeniyle yasadışı bir girişim olduğunu ileri
sürdü. Temmuz 1988’de, SSC Yüksek Sovyeti, Ermenistan Yüksek Sovyetinin Dağlık
Karabağ’ı Ermenistan Cumhuriyeti içine alma kararını red ederek Ocak 1989’da Dağlık
Karabağ’da yönetimi devraldı.
Azerbaycan ve Ermenistan’ın 1991’de bağımsızlıklarını kazanmalarının
ardından 26 Kasım 1991’de Azerbaycan Karabağ’ın özerklik statüsünü feshederek
bölgeyi doğrudan merkezi yönetime bağladığını açıkladı. Ermenilerin “Yukarı Karabağ
Özerk Cumhuriyeti” adıyla BDT’ye girme başvurusu reddedildi. 1992 başlarında Rus
birliklerinin Karabağ’dan çekilmelerinin ardından anlaşmazlık savaşa dönüştü ve 1992
ortalarında Karabağ Ermeni olmayan nüfustan arındırıldı. Ardından, Rusların da
yardımıyla Ermeniler, 1993-94 döneminde Karabağ ve çevresindeki geniş bir çemberi
ele geçirdiler ve Laçin koridoru vasıtasıyla Ermenistan’la doğrudan kara bağlantısı
sağladılar. Halen Azerbaycan topraklarının %20’si Ermeni işgali altındadır. Yaklaşık 1
milyon Azerbaycan Türkü kaçkın (mülteci) durumundadır; Ermenistan’da ise savaş
dolayısıyla ortaya çıkan ekonomik zorluklar nedeniyle nüfusun yaklaşık 1/4’ü ülkeyi
terk etmiştir.
Çatışmanın bölgede yayılma ihtimali belirince, AGİT Bakanlar Konseyinin 24
Mart 1992’de aldığı bir kararla, soruna çözüm bulmak üzere Türkiye’nin de dahil
olduğu 11 üyeli Minsk Grubu oluşturuldu. Rusya’nın aracılığıyla 24 Mayıs 1994’de
Moskova’da imzalanan ateşkes birçok ihlale rağmen halen yürürlüktedir. Azerbaycan,
Ermeni işgali altındaki topraklarının diplomasi yoluyla geri alınması, bu mümkün
olmazsa toprakların savaşarak alınacağı şeklindeki politikasını devam ettirmektedir.
3.2. Azerbaycan’da Siyasi ve İdari Durum
Azerbaycan Parlamentosu, 31 Ağustos 1991’de, ülkenin bağımsızlığını ilan
etmiştir. 18 Ekim 1991 tarihinde de Meclis Bağımsızlık kanununu kabul etmiştir. Ülke,
12/11/1995 tarihine kadar 1991’de Azerbaycan Yüksek Sovyeti tarafından kabul edilen,
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bağımsızlığının yeniden ihdas edilmesine dair kanunun
verdiği yetkiyle idare edilmiştir.
Dolayısıyla halihazırda Azerbaycan, 12 Kasım 1995 tarihinde halkoyuna
sunularak, %91,9 evet oyu ile kabul edilen yeni Anayasa ile idare edilmektedir.
Anayasaya göre ülkenin yönetim biçimi Cumhuriyet’tir. Başkanlık sisteminin egemen
olduğu ülkede, Cumhurbaşkanı seçimi beş yılda bir yapılmaktadır.
Azerbaycan Milli Meclisi, 125 Milletvekilinden oluşmaktadır. Bunların 83’ü
siyasi partilerden, 42’si ise bağımsız olarak seçilmiştir. Ülkede 30’un üzerinde irili
ufaklı siyasi parti faaliyet göstermektedir.
7
Cumhurbaşkanı
Milli Meclis Başkanı
:
:
İlham ALİYEV
Ogtay ESEDOV
Başbakan
:
Artur RASİ-ZADE
Başbakan I. Yrd.
:
Yagub EYYUBOV
Başbakan Yrd.
:
Elçin EFENDİYEV
Başbakan Yrd.
:
Ali HASANOV
Başbakan Yrd.
:
Abid ŞERİFOV
Başbakan Yrd.
:
Ali AHMADOV
Başbakan Yrd.
:
İsmet ABBASOV
Dışişleri Bakanı
:
Elmar MEMMEDYAROV
İçişleri Bakanı
:
Ramil USUBOV
Milli İstihbarat Bakanı
:
Eldar MAHMUDOV
Savunma Bakanı
:
Zakir HASANOV
Adalet Bakanı
:
Fikret MEMMEDOV
Savunma Sanayi Bakanı
:
Yaver CAMALOV
Maliye Bakanı
:
Samir ŞERİFOV
Vergiler Bakanı
:
Fazil MEMMEDOV
Ekonomi ve Sanayi Bakanı
:
Şahin MUSTAFAYEV
Olağanüstü Haller Bakanı
:
Kemalettin HAYDAROV
Çalışma ve Halkın Sosyal Koruması Bakanı :Selim MÜSLÜMOV
Tarım Bakanı
:
Haydar ASADOV
Kültür ve Turizm Bakanı
:
Ebülfez GARAYEV
Eğitim Bakanı
:
Mikayıl CABBAROV
Sağlık Bakanı
:
Oktay ŞİRALİYEV
Rabıta (İletişim) ve Yüksek Teknolojiler Bakanı
:
Ali ABBASOV
Enerji Bakanı
:
Natig ALİYEV
Gençlik ve Spor Bakanı
:
Azad REHİMOV
Çevre ve Tabii Kaynaklar Bakanı
:
Hüseyngulu BAĞIROV
Ulaştırma Bakanı
:
Ziya MEMMEDOV
Bugün mevcut olan müstakil ve bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti, 12 Kasım
1995 tarihinde referandum yolu ile kabul edilmiş olan Anayasa ile idare edilmektedir.
Bu Anayasa’ya göre, Azerbaycan devleti demokratik, hukuka dayalı, laik, üniter bir
cumhuriyettir. Kuvvetler ayrılığı prensibi Anayasa tarafından benimsenmiştir. Yasama
yetkisi 125 milletvekilinden oluşan ve 5 yılda bir yenilenen Milli Meclis’e, yürütme
yetkisi Cumhurbaşkanına ve yargı yetkisi de Mahkemelere bırakılmıştır.
Milli Meclis, kanun kabul etmekle görevlendirilmiştir. Denetim yetkisi sınırlıdır.
Toplantı zamanı ve süresi Anayasada belirlenmiştir. Hükümete güven oyu vermek veya
vermemek şeklinde olan parlamenter yetki, Azerbaycan Anayasasında sınırlı hale
getirilmiş ve Milli Meclisin hükümete güven oyu vermemesi halinde, aynı heyete
hükümetin teşekkül ettirilmesi yetkisi Cumhurbaşkanına tanınmıştır.
Cumhurbaşkanı, hem devletin ve hem de icranın başıdır. Kanunlardan sonra
Bakanlar Kurulu Kararlarından önce gelen ve “Ferman” adı verilen hukuki kararlar
alma yetkisi vardır. “Ferman” denen hukuki kararlar, kanun gücünde olup, icrai
hüviyete sahiptir. Bu yönü ile Cumhurbaşkanı yasama yetkisiyle de teçhiz edilmiştir.
Azerbaycan’da Cumhurbaşkanını 5 yıllık süre için halk seçmektedir. Hiç kimse
ikiden fazla Cumhurbaşkanı seçilemez şartı, 18/03/2009
tarihinde yapılan
referandumda kaldırılmıştır. Cumhurbaşkanı hem devletin, hem de yürütmenin başıdır.
Her türlü idari karar almak ve devlet teşkilatına şekil ve yön vermek yetkisine sahiptir.
Başbakanı, Bakanları ve diğer devlet görevlilerini atamak ve görevden almak yetkisi
8
vardır. Anayasaya göre, Bakanlar Kurulu Cumhurbaşkanı’nın yüksek icra organı olup,
ona tabidir ve aynı zamanda da ona karşı sorumludur. Başbakanın ve Bakanların Milli
Meclis üyesi olma şartı aranmamıştır.
Anayasada devletin egemenliğinin yegane kaynağının halk olduğu
vurgulanmıştır. Anayasa, halk ve özgürlüklerin tespit ve düzenlenmesi açısından çağdaş
bir Anayasadır.
3.3. Coğrafi Bilgiler ve Nüfus
Azerbaycan Cumhuriyeti Kafkasların geçiş noktası üzerinde, Büyük Kafkaslar
ile Küçük Kafkaslar arasında yer almaktadır. Bölgenin en önemli özelliği tarihi geçit ve
ticaret yolları üzerinde bulunmasıdır. Kuzeyinde Gürcistan (480 km) ile Rusya
Federasyonu’na bağlı Dağıstan Özerk Cumhuriyeti (390 km), güneyinde İran İslam
Cumhuriyeti (756 km), batısında Ermenistan (1.007 km) ve Türkiye Cumhuriyeti
(Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile 11 km uzunluğunda ortak sınırı bulunmaktadır),
doğusunda ise Hazar Denizi (713 km) yer almaktadır.
86.600 km2’lik toplam araziye (%11,5 orman, %1,6 su havzası, %50 tarıma
elverişli topraklardır ki, bunun %27’si otlaklar ve %36,9 diğer topraklardır) sahip olan
Azerbaycan 44-52 doğu meridyenleri ve 38-42 kuzey paralelleri üzerinde
yerleşmektedir. Bakü’den Kuzey Kutba olan mesafe 5.550 km ve Ekvatora olan mesafe
ise 4.440 km’dir.
Dünyada en büyük göl olan Hazar Denizi 400.000 km2 büyüklüğünde olup, en
derin yeri 1.025 metredir.
Yaklaşık arazi yapısının %50’si dağlık olan bölgede deniz seviyesinden 3.000
metreye kadar yüksek olan sahalar ve %1’ini ise 3.000 metreden yüksek olan sahalar
kaplamaktadır. Azerbaycan’ın ortalama deniz seviyesinden yüksekliği 657 metredir.
Dağlık arazi Büyük Kafkas, Küçük Kafkas ve Talış Dağlarından oluşur. Kür-Aras ovası
en büyük düzlüktür. En düşük rakım (Hazar Denizi) -28 m ve en yüksek nokta
(Bazardüzü Dağı) +4.466 m’dir.
Dünyadaki 11 iklim çeşidinin dokuzuna sahip olan Azerbaycan’ın iklimini
Büyük Kafkas dağlarının kuzeyden gelen soğuk hava kütleleri, Küçük Kafkas
dağlarının güneyden gelen sıcak tropik hava akımları ve Hazar Denizi etkilemektedir.
Azerbaycan dünyanın çok değişik iklim tiplerine sahip ülkelerden biridir. Doğu
ve orta kısımları alçak ve düzlük olduğu için, kışları ılık, yazları çok sıcak geçer. Güney
doğu kısmı ise nemli subtropikal iklime sahiptir. Bölgeye düşen yıllık yağış miktarı
1.200-1.400 mm.dir. Diğer bölgeler ise, kurak ve yarı kurak görünüme sahiptir.
Tarımsal faaliyetlerin çoğu Kür ve Aras nehirleri civarında yapılmaktadır.
Azerbaycan’da yetiştirilen başlıca ürünler tahıl, meyve, pamuk, tütün ve çay’dır.
Azerbaycan tarımında pamuk üretiminin önemli bir payı vardır. Hazar Denizi kıyısıyla
zengin akarsularında balıkçılık ve su ürünlerinin özel bir yeri vardır. Aras-Kura
nehirlerinde ve bilhassa Kura Nehrinin Hazar Denizi deltasında balıkçılık ve su ürünleri
sanayi gelişmiştir.
Azerbaycan, başta petrol ve doğal gaz olmak üzere yer altı ve yer üstü
kaynakları itibariyle son derece zengin, Orta Asya, Orta Doğu ve Ön Asyanın tam
ortasında, tarihi ve ticari geçit yollarının üzerindedir. Bu özellikleri onu, komşusu olan
ülkeler ile Kafkasya bölgesinde çıkarları olan ülkelerin ilgi odağı haline getirmiştir.
2013 yılı itibariyle ülke nüfusu 9.477.100 kişiye yükselmiştir. Nüfusun %53,1’i
şehirlerde, %46,9’u ise köylerde yaşamaktadır. Nüfusun %49,7’si erkek, %50,3’ü ise
kadındır. Nüfusun %22,2’sini 0-14 yaş grubu, %72,0’sini 15-64 yaş gurubu, %5,8’ini
ise 65 yaşından yukarısı oluşturmaktadır. 14-29 yaş grubunda olan gençler nüfusun
%30,3’ünü teşkil etmektedir.
Azerbaycan nüfusunun % 90’ını Azerbaycan Türkleri, % 10’unu ise diğer ırklar
teşkil etmektedir (Ruslar, Talışlar, Lezgiler, Yahudiler, Ermeniler v.s.).
9
3.3.1. Çalışma ve İşgücü
Azerbaycan’da 2013 yılı sonu itibarı ile çalışabilir nüfus 4.757.800 kişi olup
nüfusun %50,2 oluşturmuştur. Onların 4.521.200’ü çalışan, 236.600’ü işsiz nüfustur
(ILO metodolojisine uygun). 2013 yılı sonu itibarı ile resmi işsiz statüsü alanların sayısı
(istihdam kurumuna kayıtlı) 36.200’dür. Buna göre, kayıtlı işsizlik oranı ise %0,76’dır.
Ancak genel işsizlik oranı ise %4,97’dir.
Azerbaycan Cumhuriyetinin “Halkın meşgullüğü (istihdamı) hakkındaki
9/8/2001 tarihli Kanunu” gereğince işsizlik statüsüne sahip olan kişilerden bir kısmı
işsizlik ödeneği almıştır. Ödeneklerin ödenmesi süresi 12 aylık dönem içinde 26 takvim
haftasından çok olamaz. İşsizlik ödeneğinin aylık asgari miktarı 55,0 AZN, maksimum
miktar ülke geneli üçün ortalama aylık ücret miktarına eşittir (423 AZN). 2013 yılı için
ortalama işsizlik ödeneği 268,5 AZN olmuştur.
Çalışan kesimin yaş limiti erkeklerde 16-65, kadınlarda 16-60’dır. Faal nüfus
yaşının (çalışma yaşı) dışında çalışan çok az kişiye rastlanmaktadır. Çalışan kesimin
genellikle 30- 40 yaş arasında yoğunlaştığı görülmektedir.
Azerbaycan Cumhuriyetinde 2013 yılında ücretli çalışan işçilerin ortalama aylık
ücretleri 423 manata yükselmiştir. Maden ocakları ve madencilik sanayiinde, inşaat
sektöründe, maliye ve muhasebecilik, gayrimenkullerle ilgili işlerde çalışanlara yüksek
aylık ücret ödenmektedir. Düşük ortalama aylık ücret ise tarım ve hayvancılık ile
balıkçılık alanlarında çalışan işçilere ödenmektedir.
Azerbaycan’da işkollarına göre ortalama aylık işçi ücretleri
İŞKOLLARI
Ortalama
Madencilik sanayi
Maliye ve sigorta faaliyeti
Enformasyon ve iletişim
Mesleki, bilimsel ve teknik faaliyet
İnşaat
Kamusal ve yardımcı hizmetlerin verilmesi
Nakliyat ve ambar işletmesi
Elektrik enerjisi, gaz, buhar vb. teçhizat
Devlet yönetimi ve savunma, sosyal güvenlik
Turistlerin yerleştirilmesi ve içtimai iaşe
İmalat Sanayi
Diğer alanlardaki hizmetler
Ticaret; nakliyat araçlarının tamiri
Su teçhizatı; kirli su ve atık arıtma
Gayri menkul ile ilgili işlemler
Eğitim
Dinlenme, eğlence ve güzel sanatlar alanında faaliyet
Tarım/hayvancılık, ormancılık ve balıkçılık
Sağlık ve sosyal hizmetler
Ortalama
Maaş- AZN
423
1.516,3
1126,4
675,4
667,1
625,5
566,5
536,2
467,2
454,3
444,4
438,5
368,4
361,9
319,4
293,9
290,5
218,8
217,9
181,6
Kaynak: Azerbaycan Çalışma ve Halkın Sosyal Koruması Bakanlığı
Not: Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın “Asgari ücretin artırılması hakkında” 31.08.2013
tarihli Kararıyla asgari ücret 1 Eylül 2013 tarihinden itibaren 105 AZN olarak
belirlenmiştir.
10
3.3.2. Eğitim ve Kültür
Azerbaycan Cumhuriyetinde eğitim hizmetleri 1993 yılında yürürlüğe giren
Kanunla yürütülmektedir.
1995 yılında kabul edilen Anayasanın 42/b maddesine göre, Azerbaycan’da
zorunlu eğitim 11 (onbir) yıldır. Mecburi öğretim ilk eğitimin birinci sınıfında
başlamakta, 11. sınıfı bitirince sona ermektedir. Azerbaycan’da üstün yetenekli
öğrencilerin, sınıf atlamaları yanında, ayrıca ihtisaslaştırılmış fen mekteplerinde de özel
eğitim almalarına imkan sağlanmıştır. Bir işte çalışanlar, akşam okullarında veya
uzaktan eğitim yöntemleri ile öğrenim görebilmektedirler. İlkokula (iptidai mektep)
başlama yaşı 6’dır. Eğitim tür ve kademelerine bakılmaksızın okulların tamamında her
yılın 15 Eylül tarihinde eğitim-öğretim başlamakta, 30 Mayısta sona ermektedir.
Azerbaycan’da eğitim ve öğretim;
a) Mektebe kadar tahsil
b) İptidai tahsil
c) Esas tahsil
d) Orta tahsil
e) Ali Mektepler
(Okul öncesi eğitimi)
(İlkokul 1-4’üncü sınıflar)
(Ortaokul 5-9’uncu sınıflar)
(Genel ve Mesleki Liseler-10-11’inci sınıflar)
(Yüksek öğretim)
Azerbaycan’da 1992’den itibaren merkezi test sınavı ile yükseköğretime
öğrenci yerleştirilmektedir. Yükseköğretim 4 yıldır. Azerbaycan’da aynı zamanda peşe
mektepleri (meslek yüksek okulları) tabir edilen ve 2 yıl öğretim veren okullar
mevcuttur.
Azerbaycan’da eğitim sistemi milli, manevi ve beşeri değerlere dayanmakta ve
Bologna sürecinde yakından iştirak etmekle uluslararası eğitim sistemine entegrasyon
yolu ile gelişmektedir. Yapılan reformlarla eğitim düzeyi her yıl daha da artmaktadır.
Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi verilerine göre, 31.12.2013 tarihi
itibariyle Azerbaycan’da faaliyet gösteren 1.637 devlet ve 40 özel okul öncesi eğitim
müessesinde (anaokulu) 112 bin çocuk veya 1-5 yaş çocukların % 15’i eğitim
almaktadır. 2013-2014 eğitim yılı başında 4.477 devlet ve 28 özel okulda 1,3 milyon
öğrenci eğitim görmüştür. Bundan ilave, özürlü 6.352 çocuğun eğitim gördüğü 17 okul
veya okullarda özel sınıflar faaliyet göstermiştir. 2013 yılında okullar (lise) 88,4 bin
mezun vermiştir. 2013-2014 eğitim yılı başında ülkede faaliyet gösteren 58 ihtisas
lisesinde 63,3 bin öğrenci eğitim almıştır.
37 devlet ve 15 özel yüksek öğrenim müessesesinde 151,3 bin kişi eğitim
görmüştür. 2013 yılında yüksek öğrenim müesseselerini 35,4 bin kişi kazanmıştır.
Üniversitelerde yerli öğrencilerin yanı sıra 54 ülkeden 4.374 yabancı öğrenci de eğitim
görmektedir. Yabancı öğrencilerde çoğunluk Türkiye (2013-2014 eşitim yılı başında
kayıtlı 2638 Türk öğrenci, 25.02.2014 tarihi itibariyle kayıtlı Türk öğrenci sayısı 2.515),
İran, Gürcistan, Rusya, Türkmenistan, Çin ve Irak öğrencilerindedir.
2013-2014 yılı başında devlet burslusu olarak yurtdışında yüksek öğrenim
gören Azerbaycanlı sayısı 3.035 olmuştur.
T.C. Bakü Büyükelçiliği Eğitim Müşavirliği Sorumluluğu Altında Faaliyet
Gösteren Resmi Eğitim Kurumları:
Türk Öğr. Azeri Öğr.
Bakü Türk İlkokulu
560 Bakü Türk Ortaokulu
368
21
Bakü Türk Anadolu Lisesi
211
244
Türkiye Türkçesi Eğitim Öğretim Merkezi (TÖMER)
266
11
Toplam
560
389
455
266
1139
Toplam
531
1670
Vakıflara Bağlı Olarak Faaliyet Gösteren Eğitim Kurumları:
Türk Öğr. Azeri Öğr.
Türkiye Diyanet V. Bakü Türk Lisesi
Türk Dünyası Araştır. V. Bakü Atatürk Lisesi
-11
810
505
Toplam
810
516
Toplam
11
1315
1326
Özel Eğitim Kurumları:
Orta Eğitim
Türk Öğr. Azeri Öğr.
328
0
21
587
Bakü Özel Kafkas İlköğretim Okulu
Bakü Özel Türk Lisesi
Bakü Özel Türk Lisesi Ağdaş Şubesi
Bakü Özel Türk Lisesi Mingeçevir Şubesi
Bakü Özel Türk Lisesi Guba Şubesi
Bakü Özel Türk Lisesi Lenkeran Şubesi
Bakü Özel Türk Lisesi Şirvan Şubesi
Bakü Özel Türk Lisesi Dede Korkut Şubesi
Şeki Azerbaycan-Türkiye Özel Lisesi
Sumgayıt Özel Türk Lisesi
Gence Azerbaycan- Türkiye Özel Lisesi
Kafkas Azerbaycan- Türkiye Özel Gimnaziyası
Toplam
328
609(1
diğer)
1
0
0
0
1
10
0
2
1
7
241
272
305
262
276
312
183
288
309
707
242
272
305
262
277
322
183
290
310
714
371
3742
4114
NOT: Raporun düzenlendiği tarihte özel Türk okullarından bazıları kapatılmış ve öğrencileri diğer özel
ve devlet okullarına yerleştirilmiştir.
Yüksek Öğrenime Devam Eden Türk Öğrenci Sayısı
25.02.2014 tarihi itibariyle
AZERBAYCAN ÜNİVERSTELERİNE KAYITLI TÜRK ÖĞRENCİLERİN SAYISI
SIRA
ÖĞRENCİ
NO
ÜNİVERSİTENİN ADI
SAYISI
BAKÜ DEVLET ÜNİVERSİTESİ
516
1
AZERBAYCAN İKTİSAT ÜNİVERSİTESİ
417
2
AZERBAYCAN MİMARLIK VE İNŞAAT ÜNİVERSİTESİ
123
3
AZERBAYCAN TIP ÜNİVERSİTESİ
78
4
KAFKAS ÜNİVERSİTESİ
278
5
AZERBAYCAN TEKNİK ÜNİVERSİTESİ
391
6
AZERBAYCAN DİLLER ÜNİVERSİTESİ
73
7
AZERBAYCAN NEFT AKADEMİSİ
41
8
AZERBAYCAN PEDAGOJİ ÜNİVERSİTESİ
149
9
BAKÜ SLAVYAN ÜNİVERSİTESİ
65
10
AZERBAYCAN MEDENİYYET VE İNCESANAT ÜNİVERSİTESİ
44
11
SUMGAYIT DEVLET ÜNİVERSİTESİ
286
12
12
13
DİĞER
TOPLAM
54
2515
3.3.3. Sosyal Güvenlik
17 Temmuz 1998 tarihinde Ankara’da imzalanan “Türkiye Cumhuriyeti
Hükümeti ile Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Sosyal Güvenlik
Sözleşmesi”nin onaylanmasının uygun bulunduğuna dair Bakanlar Kurulu Kararı 9
Kasım 2000 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmış olup 9 Ağustos 2001 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti Arasında
17 Temmuz 1998 tarihinde Ankara’da imzalanan Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin 26’ncı
maddesi hükmüne istinaden her iki tarafın yetkili makamları sözleşmenin
uygulanmasına ilişkin İdari Anlaşma üzerinde mutabakat sağlanmış ve hazırlanan metin
6-7 Mayıs 2004 tarihinde imzalanmıştır.
3 Aralık 2004 tarihinde imzalanan ve 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren
yürürlülüğe giren Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Fermanıyla “Sosyal Sigorta
hakkında” Azerbaycan Cumhuriyeti Kanun’unda değişiklikler yapıldı.
Yapılan değişikliklerle;
1. Zorunlu Devlet Sosyal Sigorta priminin İşveren payı %27’den %22’ye
düşürüldü, İşçi payı ise %2’den %3’e çıkarıldı.
2. İşveren zorunlu devlet sosyal sigorta primlerini bu Kanunla belirlenmiş
süre içinde ödemediği takdirde, hesaplanmış zorunlu devlet sosyal sigorta prim
borçlarının ve uygulanmış mali cezaların 5 gün içinde ödenilmesi konusunda işverene
uyarı gönderilir ve tahsiline ilişkin süreç başlatılır.
İşveren 5 gün içinde borçları ve mali cezaları ödemediği taktirde ilgili kurumun
hesabına aktarılması için banka veya diğer kredi kurumuna icra yoluyla tahsili için
talimat verilir.
İşverenin cari ve diğer hesaplarında para olduğunda, ilgili kurumun talimatı
banka veya diğer kredi kurumu tarafından bu talimatın bankaya ulaştığı gün icra işlemi
başlatılır;
İşverenin döviz hesabına talimat verildiği halde banka veya diğer kredi kurumu
aynı gün Azerbaycan Cumhuriyeti Merkez Bankasının belirlediği resmi kur ile
Talimatta gösterilen miktarın %105 miktarına kadar hesaptaki döviz miktarını dondurur
ve derhal bu konuda işverene bilgi verilir. Döviz miktarı işveren tarafından manat’a
çevrildikten sonra talimat icra edilir;
İşverenin cari, döviz ve diğer hesaplarında para olmadığında veya zorunlu devlet
sosyal sigorta prim borçlarının ve uygulanmış mali cezaların ödenilmesine
yetmediğinde, ilgili kurumunun talimatı bankada veya diğer kredi kurumunda muhafaza
edilir ve işverenin hesaplarına para yatırıldığında icra edilir;
Zorunlu devlet sosyal sigorta prim borçlarının ve uygulanmış mali cezaları
Talimatının banka veya diğer kredi kurumuna dahil olduğu günden 90 gün içinde
ödenmediğinde, Talimat geri gönderilir ve bu borca göre Talimat bir daha icraya
konulmaz, bu borçları ve mali cezaları işverenden mahkeme yoluyla alınır.
Sosyal Sigorta Hakkında Azerbaycan Cumhuriyeti Kanununda değişiklikler ve
ilaveler yapılarak, 1 Ocak 2006 tarihinde yürürlülüğe girmek üzere 16 Aralık 2005
tarihinde yayınlandı.
1 Ocak 2006 tarihinden itibaren yürürlülüğe giren Kanun gereği; bireysel sigorta
sistemine geçiş yapıldı ve ayrıca Azerbaycan Cumhuriyetinde çalışan yabancı
vatandaşlar da zorunlu sosyal sigorta kapsamına alınmıştır.
13
Kanuna göre Azerbaycan Cumhuriyeti kaynaklarından gelir elde eden yabancı
uyruklular da zorunlu sosyal sigorta primine tabi oldular.
Bireysel sigorta sistemine geçişle, her işçinin bir sigorta numarası olması
öngörülmektedir.
Sosyal Güvenlik Sözleşmesi yapılmayan devletlerin vatandaşları Azerbaycan’ı
terk ettiğinde Azerbaycan’da toplanan primler onun hesabında muhafaza edilmekte ve
haksahibi emekliye ayrıldığında Azerbaycan tarafına düşen kısmı, hesabında toplanan
miktardan ödemektedir.
Çalışanların hastalık izni, doğum izni, çocukları 3 yaşını tamamlayıncaya kadar
anneye verilen izin, defin izni gibi sosyal güvenlik hakları mevcuttur. Bunların yanında
yaşlılık, sakatlık, aile reisinin ölümü, defin, hamilelik ve doğum, çalışma gücünü
kısmen kaybetme, çalışanların sağlık ve bakımları, çocuklara 3 yaşına kadar bakım
ücreti gibi sosyal nitelikli ücretler ödenmektedir.
Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Sosyal Müdafaa Fonu; zorunlu devlet sosyal
sigorta alanındaki yönetimi, yani Azerbaycan’da faaliyet gösteren tüm müessese, idare
ve teşkilatlardan, aynı zamanda bireysel müteşebbislik faaliyeti gerçekleştiren kişilerden
zorunlu devlet sosyal sigorta primlerinin toplanması ve Cumhurbaşkanının “Azerbaycan
Cumhuriyetinde Devlet Emeklilik Sisteminin Geliştirilmesi hakkında 4 Ağustos 2003
tarih ve 908 numaralı Fermanı”na uygun olarak emekliliklerin ve onlara eklenen
yardımların tayin edilmesi, maliyeleştirilmesi ve ödemelerin kontrolünü yapan tek
merkez kurumu haline getirilmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti arasında
çalışma, sosyal güvenlik ve istihdam alanlarında İşbirliği Anlaşması (13 Kasım
2013)
Çalışma hayatı, sosyal güvenlik istihdam, ve işgücü göçü alanlarında işbirliği
geliştirilecek ve pekiştirilecektir. Taraflar görev alanlarına giren ve kamu personel
yönetimi ve kamu personel yönetiminin iyileştirilmesi, işgücü göçü, kayıtdışı istihdamın
önlenmesi konularında bilgi ve deneyim teatisinde bulunacaklardır. Taraflar, her iki
Bakanlığın müşterek görev alanında yer almayan ancak münferiden görev alanlarına
giren, sosyal güvenlik, işgücü göçü, sağlık hizmetlerinin verilmesi, sosyal hizmetler,
muhtaç vatandaşlara yapılan sosyal yardımlar, bakıma muhtaç çocuklar ve engellilerin
rehabilitasyonu, kamu yönetimi v.b. konularda ülkelerinde faaliyet gösteren diğer ilgili
Bakanlık, kurum ve kuruluşlar ile koordinasyonu sağlayacaklardır. Anlaşma’nın hayata
geçirilmesine dair faaliyetin ilişkilendirilmesi ile ilgili yetkili merciler:
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti adından - Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.
Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti adından - Çalışma ve Halkın Sosyal Koruması
Bakanlığı.
Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti Arasında
İşgücünün Karşılıklı İstihdamına Dair Anlaşma (13 Kasım 2013)
Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, bu Anlaşma ile
işgücü göçünü, özellikle iki ülke arasındaki işgücü değişimini, çalışma ve oturma
izinlerinin verilme prosedürlerini, izin sürelerini düzenlemek, her iki ülke arasında
çalışma hayatına ilişkin işbirliğini geliştirmek ve bu surette ülke ekonomilerinin
gelişmesine katkıda bulunmak amaçlanmıştır. Anlaşmanın uygulanmasından sorumlu
olan yetkili merciler:
Türkiye Cumhuriyeti tarafından: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri
Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Türkiye İş Kurumu;
Azerbaycan Cumhuriyeti tarafından: Çalışma ve Halkın Sosyal Koruması Bakanlığı,
Dışişleri Bakanlığı, Devlet Göç Hizmeti.
14
4. GENEL EKONOMİK DURUM
4.1. Azerbaycan Ekonomisinin Genel Durumu
Azerbaycan, 1991 yılında bağımsızlığını kazandıktan sonra, önemli siyasi,
askeri, sosyal ve ekonomik problemlerle karşı karşıya gelmiştir.
SSCB döneminde sistemli olarak Cumhuriyetler arasında bağımlılığı bir
anlamda zorunlu kılan ekonomik yapının ani çöküşü, pazar ekonomisine geçişte;
ekonomik, siyasi, hukuki bir alt yapının olmaması, teknolojinin eski olması, serbest
piyasa modelinin bilinmemesi, ermenilerin işgalci tutumu sonucu topraklarının
%20’sinin kaybedilmesi, 1.2 milyon kişinin kendi ülkesinde mülteci durumuna düşmesi
ve benzeri sebeplerle üretim durma noktasına gelmiş, sonuç olarak da ekonomi üzerinde
insiyatif tamamen kaybedilmiştir.
Ülkede siyasi istikrarın sağlanması ve ermenilerle geçici ateşkese varılmasından
sonra dikkatler ekonomi üzerinde yoğunlaşmaya başlamıştır. 20 Eylül 1994 tarihinde
“Asrın Anlaşması” olarak adlandırılan Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi ile dünyanın
önde gelen petrol şirketleri arasında “Hazar Denizinin Azerbaycan’a ait Bölümünde
Azeri, Çırağ, Güneşli Yataklarının Birlikte İşlenmesi ve Paylaşılması Hakkında” ilk
Anlaşma imzalanmıştır.
Bu gelişmeler neticesinde, GSYİH’nın reel seviyesi 1996 yılında, 1988 yılından
beri ilk defa %1.3 artmıştır. 1996-2005 yılları arasında GSYİH’deki yıllık ortalama artış
%12 olmuştur.
Azerbaycan’da 2013 yılında GSYİH bir önceki yıla göre %5,8 oranında artmış
olup, 73,6 milyar $ olarak gerçekleşmiştir. GSYİH’nin sektörel pay dağılımı; sanayi
%46,3, inşaat sektörü %11,8, ticaret ve taşımacılık araçlarının tamiri hizmetleri %7,1,
taşımacılık ve depolama hizmetleri %4,8, tarım, orman ve balıkçılık %5,3, turizm %1,8,
telekoninikasyon %1,8, sosyal ve diğer hizmet sektörleri %14,7 ve üretimden ve
ithalattan alınan net vergiler %6,4 olmuştur. Kişi başına düşen milli hasıla artarak
7.912,5 $’a yükselmiştir. Yine bu dönemde bir işçinin ortalama aylık ücreti %6,2
oranında artarak 423 manata yükselmiş, yıllık enflasyon oranı ise %2,4 olmuştur.
2013 yılında bankalar ve banka dışı finans kuruluşlarınca gerçek ve tüzel kişilere
yönelik olarak toplam net 19.662.0 milyon dolar tutarında kredi verilmiş olup geçen
yılın aynı dönemine göre % 26 oranında artış kaydedilmiştir. Ulusal para cinsinden
verilen kredi toplam tutarı 14.121,2 milyon (11.076,7 milyon manat karşılığı), yabancı
para cinsinden kullandırılan kredi tutarı da 5.540,9 milyon dolardır. Ulusal para
cinsinden kullandırılan kredilerin 2.928,9 milyon dolar’ı kısa vadeli, 11.192,4 milyon
dolar’ı uzun vadeli kredilerdir. Piyasada vadesi geçmiş kredi miktarı ise 1.010,7 milyon
dolar olup krediler içindeki hacmi % 5.14 oranındadır.
Vadesi geçmiş krediler geçen yıla göre % 5,88 artış göstermiştir. Kullandırılan
toplam (ulusal ve yabancı para cinsi) kredi hacminin % 34,4’ü devlet bankaları, %
62,8’i özel bankalar ve % 6,7’si de banka dışı finans kuruluşlarınca gerçekleştirilmiştir.
Yıl içinde kullandırılan kredi hacmi içinde en büyük payı % 40,3 ile tüketici kredileri
almıştır.
2013 yılı sonu itibariyle dış borçların toplamı 6,1 milyar $ düzeyindedir.
Devlet Bütçesi
2013 yılında devlet bütçesi gelirleri geçen yıla göre %12,8 oranında artarak
19.494,0 milyon manat olarak gerçekleşmiştir. Petrol dışı sektör gelirleri 2012 yılına
göre 584 milyon manat veya %13 oranında artmıştır.
Aynı dönemde devlet bütçesi giderleri ise geçen yıla göre %9,7 oranında artarak
19.112,0 milyon manat olmuştur. Programa göre gerçekleşme oranı bütçe gelirlerinde %
101,8 olurken giderlerde % 96,3 olmuştur.
15
2013 yılı Azerbaycan Devlet Bütçesi
Miktar
AZN
Gelirler
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Kurumlar vergisi
Katma değer vergisi
gelir vergisi
İthalat vergileri
Aksiz (tüketim vergisi)
Diğer vergiler
Emlak vergisi
Maden vergisi
Toprak vergisi
Diğer gelirler
Toplam
2.374.800.000
12,18
2.710.000.000
13,90
859.700.000
4,41
673.400.000
3,45
593.300.000
3,04
161.500.000
0,83
125.100.000
0,64
121.500.000
0,62
33.100.000
0,17
11.842.200.000
60,75
19.494.600.000
100
Miktar
Oran %
AZN
8.207.900.000
42,88
1.750.400.000
9,14
1.437.800.000
7,51
1.049.300.000
5,48
Harcamalar
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
Oran %
Ekonomi
Sosyal güvenlik ve sosyal yardımlar
Eğitim
Mahkeme, kolluk güçleri ve savcılık
Yasama, yürütme, yerel yönet.
harcama.
349.300.000
Sağlık
618.900.000
Kültür, sanat, enformasyon, spor ve v.b.
274.900.000
Bilim
117.000.000
Diğer
5.338.000.000
Toplam
19.143.500.000
1,83
3,23
1,44
0,61
27,88
100
Bütçe dengesi +0,35 milyar AZN olmuştur.
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
2014 yılı için kabul edilen Azerbaycan Devlet Bütçesi
Gelirler
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
Kurumlar vergisi
Katma değer vergisi
gelir vergisi
Aksiz (tüketim vergisi)
Gümrük vergisi
Maden vergisi
Devlet rüsumu
Tüzel kişilerin emlak vergisi
Sadeleştirilmiş vergi
Devlet Neft Fonundan transfer
Diğer ( kredi gelirleri, kira gelirleri, yol vergisi, toprak vergisi
v.b.)
Toplam
Harcamalar
16
Miktar
AZN
2.217.000.000
3.209.000.000
882.000.000
874.500.000
330.000.000
116.000.000
123.000.000
132.000.000
130.000.000
9.337.000.000
1.033.500.000
18.384.000.000
Miktar
AZN
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
Genel devlet hizmetleri
1.997.541.608
Yasama ve yürütme, yerel yönetimler için yapılan harcamalar
526.437.047
Uluslararası faaliyet ve uluslararası örgütlere üyelik aidatları
205.413.677
Bilim harcamaları
146.815.903
Nahçivan Özerk Cumhuriyetinin bütçesine yapılan transfer
283.700.000
Diğer
835.174.981
Savunma
1.637.362.284
Mahkeme, kolluk güçleri ve savcılık
1.240.297.642
Eğitim
1.653.445.192
Sağlık
725.586.166
Sosyal güvenlik ve sosyal yardımlar
2.072.233.879
Devlet Sosyal Müdafaa Fonuna devlet bütçesinden transfer
1.142.033.600
Kültür, sanat, enformasyon, spor ve v.b.
311.410.550
Konut, büyük bakım, onarım ve altyapı
457.144.043
Yakıt ve enerji
3.487.480
Köy işleri, ormancılık, balıkçılık, avcılık ve çevre koruması
562.887.241
Sanayi, inşaat ve maden
6.281.954.730
Nakliye ve iletişim
121.437.589
Ekonomik faaliyet
328.156.825
Diğer (Karayolları bütçe fonu, Cumhurbaşkanı ihtiyat fonu vb.)
2.670.054.771
Toplam
20.063.000.000
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
Özelleştirme
Azerbaycan’da piyasa ekonomisine geçişin yasal dayanağı 18 Ekim 1991
tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Devlet Bağımsızlığı Hakkında kabul edilmiş
Anayasa değişikliğidir. 7 Ocak 1993 tarihinde kabul edilen “Azerbaycan
Cumhuriyeti’nde Devlet Mülkiyetinin Özelleştirilmesi Hakkında Kanun” ise
özelleştirmenin yolunu tamamen açmıştır.
1995-1998 yıllarını kapsayan Birinci Özelleştirme Programını müteakiben, ikinci
özelleştirme programı ise 10 Ağustos 2000 tarihinde Cumhurbaşkanı’nca tasdik
edilmiştir. Birinci özelleştirme programında küçük işletmelerin özelleştirilmesi
neticesinde elde edilen tecrübe ile ikinci özelleştirmede orta ve büyük ölçekli
müesseselerin özelleştirilmesinde ortaya çıkacak problemlerin giderilmesine çalışıldığı
görülmektedir.
Azerbaycan’da Ekonomik Reformların derinleştirilmesinde özelleştirme
uygulamaları önemli bir role sahiptir. Hazırlanan özelleştirme planlarında; hukuk
kurallarının serbest piyasa ekonomisi standartlarına uygunlaştırılması, buna engel olan
olumsuzlukların ortadan kaldırılması, tekelleşme ve haksız rekabetin önüne geçilmesi
amaçlanmıştır.
Ancak, küçük özelleştirmeler dışında bunda başarılı olunduğunu söylemek
mümkün değildir. Verimlilik, ihracat veya ithal ikameli üretim, istihdam ve benzeri
konuların iyi değerlendirilememesi, teknolojinin yenileştirilememesi, sonradan kiraya
verilmesi düşüncesiyle yapılan özeleştirmeler ve özelleştirmelerde yeterince şeffaf
olunamaması gibi nedenler, özelleştirilen kurumların zararda ve verimsiz çalışmasına,
üretimin durdurulmasına veya tekel oluşmasına yol açmıştır.
17
Devlet Kalkınma Programı
Azerbaycan’da bölgelerin potansiyelinin ve doğal zenginliklerinin verimli bir
şekilde değerlendirilmesi ile tarımsal üretimi canlandırmak, petrol dışı sektörler olan
sanayi, hizmet, ticaret, turizm gibi diğer alanları geliştirmek, istihdamı artırmak ve
halkın refah düzeyini iyileştirmek maksadıyla Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham
Aliyev 11 Şubat 2004 tarihinde Azerbaycan bölgelerinin sosyo-ekonomik kalkınmasına
yönelik hazırlanan Devlet Programını onaylamıştır.
Azerbaycan bölgelerinin sosyo-ekonomik kalkınmasına yönelik olarak
hazırlanan Devlet Programı, 2004 – 2008 yılları arasında bölgelerin gelişmesini ve
kalkınmasını öngörmüş, buna bağlı olarak da devletin ekonomik politikalarının ve
desteğinin asıl yönlerini ortaya koymuştur. Planın büyük ölçüde hedeflerine ulaştığı
açıklanmıştır.
“2009-2013 yılı bölgelerin sosyal-ekonomik kalkınması Devlet Programı” kabul
edilerek uygulanmıştır. Bu yıllar içinde bölgelerde yeni, modern ve uluslararası
standartlardaki eğitim, bilim, sağlık, kültür ve spor tesislerinin inşası
gerçekleştirilmiştir.
Diğer taraftan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in 21.01.2014 tarihli
Kararı ile yürürlüğe giren "2014-2016 Yıllarında Bakü şehri ve onun kasabalarının
sosyo-ekonomik kalkınmasına dair Devlet Programı"nın hayata geçirilmektedir.
2014-2016 Devlet Programı kapsamında yapılması öngörülen işlerin devlet
bütçesi, Azerbaycan Girişimciliğe Destek Milli Fonu, Azerbaycan Yatırım Şirketi ASC
ve diğer kaynaklar tarafından finanse edilmesi öngörülmektedir.
4.2. Tarım ve Hayvancılık
Azerbaycan, iklim ve toprak yapısı bakımından tarıma elverişli bir ülkedir.
Güney bölgelerinde bir sezonda 2 ürün almak mümkündür. Tarımsal üretimde damızlık,
tohumluk, fidan, fide, gübre, ilaç gibi girdilerin az kullanılması, makina-ekipman
yetersizliği, kredi temini gibi temel sorunlar ile pazara ulaşmada ciddi sorunlar
yaşanmaktadır.
Azerbaycan nüfusunun % 49’u köylerde yaşamaktadır. Toplam 4.243 köy
bulunmaktadır. 86.600 km2 araziye sahip olan Azerbaycan’da ekilebilir alanlar %18’dir.
Genel olarak tarım sektörü 2013 yılında % 4,9, bitkisel üretim % 4,2 ve
hayvancılık üretimi ise % 5,5 oranında artış göstermiştir.
Toprak reformu hakkında ilk kanun 1996 yılının Haziran ayında kabul
edilmiştir. Bu kanun ile tarıma elverişli toprakların özelleştirilmesi imkanı yaratılmıştır.
Tarımda, Sovyetler birliği döneminden kalma kollektif mülkiyete dayalı kolhoz ve
sovhoz işletmeleri tarafından üretim yapılmakta iken yapılan ıslah ve özelleştirme
programı çerçevesinde özel mülkiyete dayalı üretim yapısına geçilmiştir. Cumhuriyetin
sınırlarını teşkil eden 8,6 milyon hektarın 3,8 milyon hektarı (% 44,2) devletin
mülkiyetinde kalması, 2,7 milyon hektarının (% 31,4) Belediyelerin mülkiyetine
verilmesi, 2,1 milyon hektarın (% 24,4) ise özelleştirilmesi öngörülmüştür.
Özelleştirme programı çerçevesinde özel mülkiyete verilecek 1.395 bin hektar
sahanın 1.375,5 bin hektarı özelleştirilmiş, toprak sahibi olacak ailelerin % 98,6’sı bu
haktan yararlanmış, ortalama bir aileye 1,6 hektar toprak verilmiştir.
Tarım sektöründe iyileştirme ve reform çalışmalarında önemli mesafe alınmıştır.
Sovhoz ve kolhozlara ait makine-ekipmanların, binaların özelleştirilmesi artık
tamamlanmış durumdadır. Özelleştirilmiş emlakın değeri, özel mülkiyete verilmesi
planlananın % 99,5’ini oluşturmaktadır.
Ancak; ilmi araştırma ve öğretim müesseseleri, veterinerlik hizmet merkezleri,
tohumculuk ve damızlık işletmeleri ile balık yetiştirme merkezleri özelleştirme kapsamı
dışında tutulmuştur.
18
Elverişli iklim koşulları Azerbaycan’da çok zengin ürün çeşidinin
yetiştirilmesine imkan sağlamasına rağmen makina-ekipman yetersizliği, kaliteli tohum
ve gübre kullanılmaması ve bankacılık mevzuatındaki yasal eksiklikler sonucu tarımsal
kredilerin açılamaması nedeniyle ülkenin potansiyelinden bugün itibariyle yeterince
istifade edilememektedir.
Bugün tarım alanında faaliyet gösteren işletmeler yeni yatırım yapmak, teknoloji
kullanmak imkanına sahip değildir. Yukarıda belirten nedenlere ek olarak elektrik
enerjisinin nisbeten pahalı olması, yeterince sulama yapılamaması, nakliye, ambalaj
sanayinin yetersizliği, iletişimin zayıflığı, tarım sektörünün hızlı gelişmesine engel
teşkil etmektedir.
Tarımsal üretimde beklenen verim artışına ulaşamamasının temel sebeplerinin
başında, özelleştirme programı sonucu ekilebilir alanların ekonomik ölçek kriterleri
dikkate alınmadan, herkese toprak vermek adına çok küçük parçalara bölünmüş olması
yer almaktadır.
Yapılan düzenlemeler ve özelleştirme neticesinde; et, süt, ekmek, pamuk,
meyve, sebze, şarap, tütün, çay üretimi yapan ve teknik, kimyevi, satış vs. hizmeti
gösteren devlet müesseselerinin tamamı özelleştirilmiş veya anonim şirket statüsüne
kavuşturulmuştur.
Planlı üretim lağvedilmiş, fiyatlar serbestleştirilmiş, ithalat ve ihracat libere
edilmiş olmakla beraber, belirli grupların tekel oluşturmasının tamamen önüne
geçilememiştir. Tarım ürünlerinin üretimi için gerekli malzemelerin ithalatında gümrük
rüsumu kaldırılmıştır. Tarım ürünleri üreticileri bütün vergilerden (toprak vergisi hariç)
ve önceki vergi borçlarından beş yıl müddetince muaf tutulmuşlardır.
Azerbaycan Tarım Bakanlığı verilerine göre; ülke topraklarının 1.2 milyon
hektarı değişik derecelerde tuzlaşmıştır. 1.3 milyon hektarı ise muhtelif derecelerde
erozyona maruz kalmaktadır. 50.000 hektardan fazla alanda kirlenme nedeniyle ekim
yapılamamaktadır. Özellikle Kür-Aras nehirleri arasında bulunan özelleştirilmiş
toprakların çoraklaşması ve su altında kalması büyük kayıp yaratmaktadır.
Azerbaycan’ın su rezervleri 31.2 milyar m3 civarındadır. Toplam gücü 21,5
milyon m3 olan 153 baraj, 8.000 artezyen kuyusu bulunmaktadır. Su kanallarının
uzunluğu 73.300 km civarındadır.
Azerbaycan’da Tarımsal Üretim (Bin Ton)
Buğday
Mısır
Pamuk
Tütün
Ayçiçek
Şeker Pancarı
Patates
Sebze
Bostan Ürünleri
Meyve
Üzüm
Yeşil çay yaprağı
(ton)
2012
2013
1.847,4
181,9
57,0
4,3
20,0
175,7
968,5
1.216,2
428,0
810,0
151,0
567,9
1.898,1
208,2
44,8
3,5
18,1
181,4
992,7
1.232,8
429,7
852,9
154,1
567,7
Kaynak : Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
19
Değişim %
102,7
114,4
78,7
80,7
90,4
103,2
102,5
101,4
100,4
105,3
102,1
100,0
4.3. Sanayi
Azerbaycan’ın zengin petrol ve doğal gaz kaynaklarına sahip olması neticesinde
sanayinin temelini kimya, petro-kimya, makina imalat sanayi oluşturmuştur. SSCB’deki
Cumhuriyetlerin birbirine bağımlılığını artıran, bir anlamda zorunlu kılan bir ekonomik
ve siyasi yapı arzetmesi sonucu, bağımsızlığın ilk yıllarında sanayi tesislerinin bir
çoğunda çok eski teknoloji ile üretim yapılması, hammadde ve yedek parça yokluğu
gibi sebepler ülke ihtiyaçlarının çok üstünde kapasiteye sahip bu fabrikaların ya
kapasitesinin çok altında üretim yapmasına ya da kapanmasına neden olmuştur.
Sanayi üretiminde de, 1995 yılına kadar çok büyük düşüşler yaşanmış ancak,
alınan tedbirler neticesinde 1996 yılı ikinci yarısından itibaren olumlu gelişmeler
görülmeye başlamıştır.
Sanayileşmede esas hedef, petrol ve petrol ürünlerine olan bağımlılığı azaltarak,
ekonominin diğer alanlarında gelişmeyi sağlamaktır. Bunun için KOBİ’lerin gelişmesini
sağlamak, tarımsal sanayiyi yenileştirmek, iyi bir eğitimle insanların bilgi ve
becerilerini artırmak, nakliyenin, iletişimin güçlendirilmesi hedef olarak görülmektedir.
2013 yılında gerçekleştirilen sanayi üretimi tutarı geçen yıla göre % 1,8
oranında artarak 33,7 milyar manata ulaşmıştır. Sanayi üretiminin % 74’ü (24,9 milyar
manat) petrol, gaz ve maden sektöründe, % 20,1’i (6,8 milyar manat) imalat kesiminde,
% 5,3’ü (1,8 milyar manat) elektrik enerjisi, gaz ve buhar üretimi, dağıtımı ve teçhizatı,
% 0,6’sı (218,7 milyon manat) ise su teçhizatı, atıkların temizlenmesi ve imalatı
bölümünde gerçekleştirilmiştir. Sanayi ürünleri üretimi petrol sektöründe % 1,1
azalmış, petrol dışı sektörde ise % 4,8 artmıştır.
Azerbaycan, dünyada enerji bakımından zengin ülkeler arasında yer almasına
rağmen gerek enerji üretiminde yeterli artışların sağlanamaması gerekse enerji dağıtım
şebekesinin ülke geneline tam olarak yaygınlaştırılamaması sebebiyle bazı bölgelerde
enerji yetersizliği ile karşılaşılmaktadır. Ancak, uygulamaya konulan 2009-2013 Devlet
kalkınma Programı kapsamında bu çalışmalara öncelik verilmiştir.
2009 yılında 17,8 milyar kw/s olan elektrik enerjisi üretimi, 2010 yılında 17,6
milyar kw/s, 2011 yılında 20,1 kw/s, 2012 yılında ise 20,4 milyar kw/s olmuştur. 2013
yılında ise bu rakam geçen yıla göre %0,6 oranında artış sağlamış ve 20,6 milyar kw/s’a
ulaşmıştır.
Azerbaycan ekonomisinin en önemli ayağını petrol ve gaz oluşturmaktadır. 2013
yılında ham petrol üretimi 43,1 milyon ton, gaz üretimi 17,9 milyar m3, altın üretimi ise
1.619 kg olarak gerçekleşmiştir. Geçen yılın aynı dönemine göre petrol üretiminde
%0,2, gaz üretiminde %3,6, altın üretiminde ise %3,6 oranında artış kaydedilmiştir.
2013 yılında gıda sanayi üretim hacminde %4,2 oranında artış görülmüştür. Son
dönemlerde ülkede yeni et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, şekerleme ürünleri,
konserve ürünleri vb. gıda ürünleri konusunda modern tesisler kurulmaktadır.
4.4.
Ulaştırma ve Telekomünikasyon
4.4.1 Ulaştırma
Ekonominin diğer alanları ile birlikte ulaştırma sektörü de gelişmektedir.
Ulaştırmada özelleştirme programlarının daha hızlı gerçekleştirilmesi, özel sektörün ve
müteşebbisliğin gelişmesine makul ortam oluşturulması sonucu, son 10 yılda bu alanda
ortalama yıllık %10 artış izlenmektedir.
1996 yılından itibaren ulaştırma sektöründe görülen artış 2013 yılında da devam
etmiştir. 2013 yılında bu alanda faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişiler tarafından 218,0
milyon ton veya önceki yılla kıyaslandığında %3,4 daha fazla yük taşınmış ve petrol
dışı yüklerin hacmi ise %7,0 oranında artmıştır. Taşınan yüklerin %57,4’ü karayolu,
20
%26,6’sı boru hattı, %10,7’si demir yolu, %5,3’ü ise deniz taşımacılığı ile
gerçekleştirilmiştir.
Araç Sayısı, adet
TOPLAM
Binek
Özel binek
Otobüsler
Yük
Özel teyinatlı
Diğer
Motosikletler
Römorklar
Her 1000 kişiye düşen araç
sayısı
Her 1 km yola düşen araç sayısı
Her 1000 kişiye düşen binek
araç sayısı
Her 100 aileye düşen özel binek
araç sayısı
2010
982,553
815,683
779,658
29,569
118,460
11,715
7,126
1,643
10,776
2011
1,037,626
871,449
832,599
29,189
122,182
10,153
4,653
1,647
10,551
2012
1,135,936
958,594
916,431
29,647
130,019
11,936
5,740
2,067
11,424
2013
1,232,678
1,048,806
1,005,029
30,334
133,637
13,427
6,474
2,487
12,350
110
52
114
55
124
60
133
65
91
96
104
112
40
42
46
50
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
Avrupa-Kafkas-Asya ulaştırma koridorunun gerçekleştirilmesi Azerbaycan’ın
bağımsızlık yıllarında elde ettiği başarılı sonuçlardan biri olmuştur. Avrupa ve Asya
ülkeleri arasında yüklerin karşılıklı ve güvenli olarak taşınması alanında bu koridor ülke
ekonomisinin kalkınmasında, kara ulaştırma ağının oluşturulmasına ciddi etki gösteren
faktörlerden birine çevrilmiştir.
Demiryolu ulaştırması Azerbaycan ekonomisinin gelişmesinde, ulaştırma
altyapısının oluşturulmasında, ülke dahilinde ve ülkelerarası taşımacılıkta önemli role
sahiptir.
Deniz taşımacılığından en çok etkilenen ülkelerin başında Türkiye gelmektedir.
Gerek ihraç mallarımızın taşınmasında gerekse transit taşımacılıkta Hazar Denizi
geçişlerinde sıkıntılar yaşanmaktadır. Bu sıkıntıların daha çok işletmecilik anlayışının
gelişmemiş olması, özel çıkar beklentileri, Hazar’a komşu ülkelerin liman yetersizliği
ve yük taşımasında önceliklerinin farklı olmasından kaynaklanmakta ve zaman zaman
uzun sureli beklemeler yaşanmaktadır. 2014 yılından itibaren Kars-Tiflis-Baku demir
yolu hattının faaliyete geçmesiyle bu güzegahın daha da yoğunlaşması beklenmektedir.
Bu sorunun çözümlenebilmesi Hazar Denizine komşu ülkelerin ortak insiyatifine
bağlıdır.
Petrol boru hatları ile 2013 yılında 43,5 milyon ton petrol taşınmıştır. Taşımanın
¾ bölümü Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattı ile gerçekleştirilmiş ve yıl içinde bu
rakam 33,0 milyon ton olmuştur.
Tramvay ve troleybus taşıması 2004 yılı Ocak ayından lağvedilmiştir. Şehir
elektrikli ulaştırmasının büyük kısmını oluşturan metro ile taşınan yolcuların sayısı
2012 yılı ile mukayesede %5,6 artmış ve 206,7 milyona ulaşmıştır.
01 Ocak 2005 tarihinden beri uygulanan Azerbaycan’a giriş yapan oto nakliyat
vasıtalarının çeşidine, koltuk sayısına, yük alma kapasitesine ve yükle birlikte toplam
ağırlığına, dingile düşen ağırlığa, tehlikeli yükler taşınmasına göre yabancı ülkelerin
nakil vasıtalarından alınacak yol vergisinin oranları aşağıda yer almaktadır;
1.1 Binek otomobilleri için
1.2 Otobüsler için;
-
15 $
21
Ülkede kaldığı süre
Koltuk sayısına göre
13-30 arası
1-12 arası
yukarısı
1. gün için
1 haftaya kadar
1 aya kadar
3 aya kadar
1 yıla kadar
15 $
30 $
100 $
300 $
1050 $
20 $
40 $
140 $
400 $
1400 $
31 ve
25 $
50 $
175 $
500 $
1750 $
2. Kamyonlar, romork ve yarı romorklu kamyonlar için, yük alma kapasitesine göre;
Ülkede kaldığı süre
4 dingile kadar
4 dingil ve yukarısı
1. gün
20 $
30 $
2 haftaya kadar
40 $
80 $
1 aya kadar
140 $
280 $
3 aya kadar
400 $
800 $
1 yıla kadar
1400$
2800 $
3. Bu Kanunun 3. maddesinde gösterilen verginin tutarı ağır nakil araçları ile taşınan
yüklere göre ülkede gidilen yolun her kilometresi için aşağıdaki tutarlarda artırılır;
nakil araçlarının yükle birlikte toplam çekisi;
- 37 tondan - 41 tona kadar
0.15 $
- 41 tondan - 51 tona kadar
0.30 $
- 51 tondan - 61 tona kadar
0.45 $
- 61 tondan - 71 tona kadar
0.60 $
- 71 tondan - 81 tona kadar
0.75 $
- 81 tondan fazla olduğunda ise
1.80 $
4. Tehlikeli yüklerin taşınmasıyla ilgili Kanunun 3. maddesinde gösterilen vergi
tutarları aşağıdaki kadar artırılır;
Az tehlikeli yükler için
%100
Tehlikeli yükler için
% 200
Özel tehlikeli yükler için
% 400
Ülkemiz açısından geçerli olan bu uygulama özellikle iki ülke açısından (İran ve Rusya)
fiilen geçerli değildir.
Ayrıca, Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunun 7 Temmuz 2009 yılında
aldığı 104 No.lu karara göre:
1. “Azerbaycan Cumhuriyeti’ne Ait Kara Yollarında Büyük Hacimli ve Ağır
Tonajlı Araçların Hareketi ve Onların Hareketine İlişkin Özel İzinlerin
Verilmesi Kuralları” ve “Azerbaycan Cumhuriyeti’ne Ait Kara Yollarında
Hareket Halinde Olan Araçlara Verilen İzinlere İlişkin Ölçü ve Çeki
Parametreleri” Hakkında Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 104
nolu Kararı.
2. Araçlara Verilen Ölçü İzinleri
Araçların ölçüleri 1 nolu tabloda belirtilen limitleri geçemez.
Tablo 1
1. Maksimal Uzunluk
Yük araçları için
Otobüs için
Römork için
Birleştirilmiş araç için
Birleştirilmiş otobüs için
12.00 m
12.00 m
12.00 m
20.00 m
18.00 m
22
TIR’lar için
2. Maksimum Eni:
20.00 m
Tüm araçlar için
Araçların kasaları için
3. Maksimum Yükseklik
2.55 m
2.60 m
4.0
m
3. Araçların Çekisi
Tablo 2
1. Yük araçları
Ton
İki dingilli araçlar için
Üç dingilli araçlar için
Çekici dingile sahip olan üç dingilli, hava veya ona eşit askı ile
donatılmış çift tekerlekli araçlar için
Dört dingilli, iki dingili çekici olan, her biri çift tekerlekten oluşan hava
veya ona eşit askı ile donatılmış araçlar
1. Kombine edilmiş araçların bir kısmını oluşturan araçlar
18
24
25
İki dingilli römork için
Üç dingilli römork için
2. Kombine edilmiş araçlar
18
24
2.1.
32
Semerli tırlar için
İki dingilli çekici iki dingilli yarı römork ile yar römork dingilleri
arasında mesafe 1,3 veya daha çok, ancak 1,8 m’den çok olmayan
İki dingilli çekici iki dingilli yarı römork ile yarı römorkun dingilleri
arasında mesafe 1,8 m’den çok olduğunda
İki dingilli çekici üç dingilli yarı römork ile
Üç dingilli çekici iki dingilli yarı römork ile
Üç dingilli çekici üç dingilli yarı römork ile
2.2. Römorklu tırlar için
36
İki dingilli yük aracı iki dingilli römork ile
İki dingilli yük aracı üç dingilli römork ile
Üç dingilli yük aracı iki dingilli römork ile
Üç dingilli yük aracı üç dingilli römork ile
Üç dingilli yük aracı dört dingilli römork ile
3. Otobüsler
36
42
42
44
44
İki dingilli için
Üç dingilli için
Üç dingilli menteşe ile birleştirilmiş için
Dört dingilli menteşe ile birleştirilmiş için
18
24
28
28
38
38
38
38
4. Araçlarının Dingiline Düşen Yük Ağırlığının Çekisi.
Nakliye araçlarının dingiline düşen yükün ağırlığı aşağıda belirtilen limitleri
geçemez:
Tablo 3
İki dingilli araçlarda bir dingil için
Ton
Çekici
10
23
Çekilen
10
Çiftlenmiş dingiller, iki eğilimli (bir dingilin her tarafında iki tekerlek
olduğunda) tekerlekleri olan römork veya yarı römork için dingil ağırlığının toplamı
dingiller arası mesafelere uygun olarak aşağıdakı göstergeleri geçemez:
0,5 m’den 1 m’ye kadar
1 m’den 1,3 m’ye kadar
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar
1,8 m veya daha çok
12 ton
14 ton
16 ton
18 ton
Çiftlenmiş dingiller, bir eğilimli (bir dingilin her tarafında bir tekerlek
olduğunda) tekerlekleri olan römork veya yarı römork için dingil ağırlığının toplam
dingiller arası mesafelere uygun olarak aşağıdakı göstergeleri geçemez:
0,5 m’den 1 m’ye kadar
1 m’den 1,3 m’ye kadar
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar
1,8 m veya daha çok
11 ton
13 ton
15 ton
17 ton
Üç dingilli, iki eğilimli tekerleklere sahip römork veya yarı römork için dingil
ağırlığının toplam dingiller arası mesafe aşağıdaki göstergeleri geçemez:
0,5 m’den 1 m’ye kadar
1 m’den 1,3 m’ye kadar
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar
1,8 m veya daha çok
16,5 ton
19,5 ton
22,5 ton
25,5 ton
Üç dingilli, bir eğilimli tekerleklere sahip römork veya yarı römork için dingiller
arası mesafe:
0,5 m’den 1 m’ye kadar
1 m’den 1,3 m’ye kadar
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar
1,8 m veya daha çok
15 ton
18,3 ton
21 ton
24 ton
İki eğilimli tekerlekleri olan yük araçları veya otobüsün çiftlenmiş çekici dingil
ağırlığının toplamı aşağıda belirtilenden fazla olamaz:
0,5 m’den 1 m’ye kadar
1 m’den 1,3 m’ye kadar
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar
1,8 m veya daha çok
Aynı zamanda hava askısı veya eşiti ile bağlandığında
12 ton
14 ton
16 ton
18 ton
19 ton
Bir eğilimli tekerlekleri olan yük araçları veya otobüsün çiftlenmiş çekici
dingilleri için dingil ağırlığının toplamı aşağıda belirtilenden çok olamaz:
0,5 m’den 1 m’ye kadar
1 m’den 1,3 m’ye kadar
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar
11 ton
13 ton
15 ton
24
Otomobilin veya kombine olunmuş araçların çekici dingili veya dingiller üzerine
düşen ağırlık otomobilin veya kombine olunmuş araçların genel çekisinin %25’inden az
olmamalıdır.
4.4.2. Telekomünikasyon
2013 yılında halka verilen haberleşme hizmetleri geçen yıla göre %10,7
oranında artmış ve 1,5 milyar Manata ulaşmıştır. Ahaliye verilen hizmetlerin payı
%72,4 olmuştur.
Sözkonusu hizmetlerin 902,5 milyon manatı veya %59,1’i mobil telefon
hizmetlerinin payına düşmüştür.
Bilgi ve iletişim temel makro göstergeler
(Cari fiyatlarla) Katma Değer, milyon manat
Gayrisafi Üretim Değeri, (Cari fiyatlarla) milyon
manat
Net Üretim Değeri, (Cari fiyatlarla) milyon
manat
Ortalama yıllık çalışan sayısı
Ortalama aylık nominal ücret, manat
Demirbaş (yılsonu itibariyle) milyon manat
Sabit sermaye yatırımları, milyon manat
Yerel yatırımlar
Yabancı yatırımlar
Bir önceki yılın %'si olarak enformasyon ve
iletişim hizmetleri hacmi
2005
261,6
2010
791,6
2011
828,9
123
87,3
595,2
476,4
625
494,5
2012
2013
945,1 1 008,5
707,6
573,1
21 403
273,9
1 340
24 756
531,3
1 696
25 087
576,6
1 859
26 139
621,9
2 099
611,2
26 920
675,4
2 403
158
140,2
17,8
138,1
212
212
129,7
310,8
268,8
42
113,3
319
269,6
22,4
115,9
200,7
200,7
110,7
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
4.5.
Ticaret
2013 yılında ülke halkına 19,7 milyar manatlık tüketim ürünleri satılmış ve bu
%9,9 oranında artmış, paralı hizmetlerin hacmi ise %8,2 oranında artarak 6,5 milyar
manata ulaşmıştır. Tüketim pazarından alınmış ürünlerin %51,7’sini gıda ürünleri,
%48,3’ünü gıda dışı ürünler oluşturmuş olup, gıda ürünlerinin satışı %231, gıda dışı
ürünlerin satışı ise %20,2 oranında artmıştır.
2013 yılında ülke halkının her biri ortalama 2.114,3 manatlık veya geçen yıla
göre 200,7 manat daha fazla çeştli tüketim malları satın almıştır.
4.6.
Hizmetler (Bankacılık, Turizm, Sigortacılık, diğer hizmetler)
4.6.1. Bankacılık
Azerbaycan’da bankacılık sistemi iki seviyelidir. Bir tarafta Azerbaycan Merkez
Bankası, diğer tarafta ticari ve kredi bankaları. Merkez Bankası, hem kredi bankalarının
üstlendiği görevi yürütmekte, hem de özel bankaların ve kredi kuruluşlarının denetimini
yapmaktadır. Azerbaycan Merkez Bankasının dışında bir devlet bankası olan
25
754,4
Azerbaycan Beynelhalk Bankası (%50.2’si devletin) bulunmaktadır. Bunların dışında
42 özel banka ülkede faaliyet göstermektedir.
2013 yılında banka sistemi artış dinamiğini korumuş ve finansal hizmetlerine
çıkış imkanlarının artması süreci devam etmiştir.
T.C. Bakü Büyükelçiliği Ekonomi Müşavirliğinden alınan bilgilere göre, 2013
yılında 41 yeni banka şubesi açılmıştır. Ekonomide faaliyet gösteren bankaların
Azerbaycan sınırları içinde 700 adet şubesi bulunmakta olup, bu şubelerden 36 adedi
kamu bankasına, 664 adedi ise özel bankalara aittir.
Özel sektör bankalarından 22 adedi yabancı sermayeli banka olup, kayıtlı
yabancı sermayesi %50 ile %100 arasında olan banka sayısı 7’dir. 13 bankanın
sermayesi içindeki yabancı payı %50’den azdır. Yabancı bankaların mahalli temsilciliği
şeklinde faaliyet gösteren 2 banka mevcuttur. Bu yıl bir bankanın lisansı iptal edilerek
banka tasfiye sürecine girmiştir. Sermaye tutarı açısından 2 bankanın sermayesi 4,5-6,4
milyon dolar arasında, 41 bankanın sermayesi ise 12,7 milyon doların üzerindedir.
2013 yılı sonunda bankaların toplam aktif büyüklüğünün 25.988,1 milyon dolar,
toplam yükümlülüklerinin de 21.668,2 milyon dolar tutarında olduğu görülmektedir.
Bankaların sermaye toplamı ise 4.320 milyon dolar düzeyindedir. Bankaların toplam
aktif büyüklüğü geçen yıla göre % 24,2 artmıştır.
Bu dönem itibariyle bankacılık sektörü 2.099,5 milyon dolar faiz geliri elde
etmişken, 1042,4 milyon dolar da faiz harcamasında bulunmuştur. Toplamda 1057,1
milyon dolar net faiz geliri elde edilmiştir.
Aynı dönem itibariyle faiz dışı faaliyetlerden elde edilen gelir 564,3 milyon
dolar, faiz dışı faaliyetler için yapılan gider 968,1 milyon dolar olmuştur. Faiz dışındaki
faaliyetlerden sektör 403,8 milyon dolar zarar etmiştir.
Tüm faaliyetler sonucunda 39 banka kar ederken 4 banka zarar etmiştir.
Bankaların karlılığı geçen yıla göre hemen hemen aynı kalırken, karşılıklar ayrıldıktan
sonra sektörün vergiden önceki net karı 341.0 milyon dolar olmuştur.
Sermayesinin %50.2’si Devlete ait olan Azerbaycan Beynelhalk Bankası bütün
mevduatın %50’sini toplanmaktadır. Azerbaycan Merkez Bankası Başkanı, bu durumun
Antitekel Kanununa aykırı olduğunu söylemektedir. IMF’nin Azerbaycan
Hükümetinden ısrarla talep ettiği konulardan birisi de ABB’nın devlete ait olan
hisselerinin özelleştirilmesidir. ABB ilk yurtdışı şubesini 2002 yılında Moskova’da,
ikinci yurtdışı şubesini ise 2003 Ocak ayında Londra’da açmıştır.
Azerbaycan’da Türk sermayeli ya da ortaklı bankalar da faaliyet göstermekte ve
bilgi birikimi ve tecrübeleriyle ülke ekonomisine hizmet etmektedirler. Bu bankalar
Ziraat Bankası ortaklığı ile kurulan Azer-Türk Bank, Yapı Kredi Bankası (Koçbank) ve
Azerbaycan Sanayi Bankası (Azersun Holdinge Bağlı) dır.
Ülkede ikinci piyasalar gelişmemiştir. Bono, poliçe ve çek gibi kambiyo
senetleriyle ilgili yasal düzenlemeler bulunmamaktadır. Bu durum ödemelerin nakit
olarak yapılmasına sebebiyet vermektedir. Ekonominin kayıtlı para mekanizmasını
sağlayacak yasa, sistem veya ödeme araçlarından yoksun olması, kayıt dışı ekonomiyi
teşvik etmekte ve ticari hayatta çeşitli risk ve sorunların meydana gelmesine yol
açmaktadır.
Teminatla ilgili yasa Temmuz 1998 yılında çıkmış olmakla birlikte hangi tür
taşınır ve taşınmazların teminat olarak kabul edileceği, bunların satışında nasıl bir
prosedür uygulanacağı açık ve net olarak belirlenmediği, gayrimenkul tescil kaydının
izlendiği bir merkezin olmaması, her gayrimenkulun statüsüne göre değişik makamlarda
kayıt tutulması; gayrimenkulun statüsünün öğrenilmesinde kargaşalara neden
olabilmektedir.
İpotek Kanununda ipotek işlemini tescil edecek merkezi bir organın (teşkilatın)
kurulması emredilmiş olunmasına rağmen, bu organ sadece gerçek kişilerin özel emlakı
ile ilgili işlemleri kapsayacak şekilde, görünürde Adalet Bakanlığı bünyesinde kurulmuş
ancak, İcra Kanunu çıkarılmadığı için henüz faaliyete başlayamamıştır.
26
Halihazırda hükmü şahıslara ait gayri menkuller üzerinde tesis edilen ipoteklerin
tescilleri Azerbaycan Ekonomi ve Sanayi Bakanlığınca, gerçek kişilere ait
gayrimenkuller üzerindeki ipoteklerin tescili ise icra hakimiyetleri (Vali ile Belediye
Başkanlığı karışımı bir organ) tarafından yapılmaktadır. Ancak, bu durumun ileride
ihtilaf yaratmasının mümkün olabileceği düşünülmektedir.
Bankaların harici ve dahili her türlü işlemleri Azerbaycan Merkez Bankası’nın
denetim ve kontrolüne tabidir. Bankalar birbirleri nezdinde yabancı para cinsinden
hesap açabildikleri halde Azerbaycan para birimi Manat cinsinden hesap
açamamaktadırlar. Bu işlemler, Merkez Bankası kanalıyla yapılmakta, ancak Merkez
Bankası’da bu bakiyelere faiz yürütmediğinden kredi faizlerini, dolayısıyla kredi
maliyetlerini aşağı çekme imkanı olmamaktadır.
Firmaların bankalarda hesap açmaları durumunda mutlaka bağlı oldukları yerel
vergi organlarına rapor etmeleri gerekir.
Yeni Kambiyo rejimi ile bir Azerbaycan vatandaşı daha önceden I. Derece
akraba yakınlarına 1 yıl içerisinde sağlık ve eğitim amacı istisna olmak kaydıyla en
fazla 10.000 ABD dolarına kadar fatura karşılığında döviz gönderebilirken yapılan yeni
düzenlemede, kaynak göstermek şartı ile bu sınır kaldırılmıştır.
Yerli ve yabancı şahıslar yurtdışından getirdikleri ya da kendi adlarına gelen
yabancı paranın üzerinde yurtdışına para çıkaramazlar. Yabancı sermaye ile kurulmuş
firmalar elde ettikleri karlarını, ülkede çalışan yabancı işçiler ücretlerini ancak vergisini
ödediklerini belgelemek şartıyla yurtdışına transfer edebilirler. Belirtilen bu katı
kambiyo rejimi, bankaların para akışının dışında kalmasına neden olmaktadır.
İthalatta, her bir ithal anlaşması için azami 25.000 $’a kadar peşin ödeme
yapılabilmekte, 25.000 $’ın üzerindeki peşin ödemelerde Azerbaycan Merkez
Bankası’ndan izin alınması gerekmekteydi. Yeni uygulamayla bu sınır kaldırılmıştır.
Mal bedeli gelmeden ihracatın gerçekleştirilebilmesi ancak, akreditif yoluyla
mümkün olmakla birlikte, yüksek komisyon oranları maliyeti yükselttiğinden, firmalar
için bu yol cazip olmamaktadır.
Bankacılık sektörü dışında genelde eski düzen devam etmekle birlikte bankacılık
sektöründe uluslararası kabul görmüş muhasebe standartları uygulanmaktadır.
4.6.2. Turizm
1997 yılı sonunda Azerbaycan’da devlete ait mevcut büyük otellerin ve
dinlenme amaçlı sanatoryumların özelleştirilmesi Cumhurbaşkanı Fermanı ile
kararlaştırılmıştır. Devlete ait otellerin özelleştirilmesi yabancı sermayeye de açık
bulunmaktadır. Bu amaçla devlet mülkiyetinde olan 96 adet otel ve misafirhane anonim
şirket statüsüne kavuşturulmuştur.
Azerbaycan’da 2011 yılı turizm yılı olarak ilan edilmiş, bu kapsamda geniş bir
tanıtım kampanyası gerçekleştirilmiş, ülkede, Bakü başta olmak üzere, yaz-kış
turizmine yönelik önemli yatırımlara başlanmış ve bunların önemli bir kısmı
tamamlanmış bulunmaktadır. 2011, 2012 ve 2013 yıllarında Bakü şehrinde “Hilton
Bakü”, “Kempinski Badamdar”, “Four Seasion”, “JW Marriott Absheron”, “Jumeirah
Bilgah Beach Hotel” ve “Qafqaz Baku City Hotel and Residences”, “Alev Kuleleri”
kompleksindeki “Fairmont Baku” otelleri, Naftalan şehrinde “Çinar Hotel & SPA
Naftalan” oteli ve “Qaşaltı” sağlık kompleksi, Gebele’de “Qafqaz Sport Hotel” ve
“Qafqaz Karvansaray” otel kompleksi, Guba rayonunda “Rixos Quba Azerbaijan” oteli,
Şeki’de “Green Hill Inn” ve “Shaki Palace”, Gax rayonunda “El Resort”, Gusar
rayonunda “Zirve”, “Qaya”, “Şahdağ” ve “Pik Palas” otelleri, Şemkir rayonunda
“Excelsior Hotel Shamkir” oteli bu çerçevede gerçekleştirlilen tesislerden bazılarıdır.
Diğer taraftan, kış turizmine yönelik olarak kuzey Azerbaycanda Şahdağ ve
Gebele’de oteller ve kayak merkezlerinin inşası devam etmektedir.Azerbaycan’da
27
Cumhuriyetin tüm bölgelerini kapsayan 100’den fazla seyahat acentası, 149 otel ve
5000’den fazla yatak kapasitesi vardır.
2012 yılında gerçekleştirilen “Eurovision” şarkı yarışmasına yönelik yapılan
hazırlıklar ve o kapsamda yapılan organizasyon ve tanıtım faaliyetleri, ülkenin turizm
potansiyelinin ve kültürel alt yapısının tanıtılması bakımından önemli olmuştur.
Kültürel mirası korumak amacıyla Şirvanşahlar Sarayı (Bakü) ve Şeki Han
Sarayı Mümine Hatun Türbesi ve UNESCO tarafından dünya çapında ehemmiyetli
sayılan Karabağlar (Nahcivan) Türbeleri onarılmaktadır. Bu abideler için uygun bir
turizm altyapısı vardır. Proje Dünya Bankası kaynağıyla yürütülmektedir. Maliyeti
8.000.000 dolardır. 2002’den başlayarak Azerbaycan her yıl büyük fuarlara iştirak
etmektedir: MITT (Moskova), WTM (Londra), ITB (Berlin), MTE (Istanbul). Ayrıca
Dağıstan, Kuveyt, Umman, Özbekistan, Moldova ve Ukraynadaki fuarlara da
katılmaktadır.
2013 yılında Azerbaycan’a gelenlerin sayısı (kişi)
TOPLAM gelen
2.508.000
Turist olarak gelen
2.129.000
2013 yılında Türkiye’den Azerbaycan’a gelenlerin sayısı (kişi)
TOPLAM gelen
361.400
Turist olarak gelen
313.700
2013 yılında Azerbaycan’dan gidenlerin sayısı (kişi)
TOPLAM giden
4.284.000
Turist olarak giden
3.306.000
2013 yılında Azerbaycan’dan Türkiye’ye gidenlerin sayısı (kişi)
TOPLAM giden
865.400
Turist olarak giden
686.800
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
4.6.3. Sigortacılık
Azerbaycan’da sigortacılık 15 Mart 2008 tarihinde “Sigorta Faaliyetleri
Hakkında Kanun”a ve bu kanuna istin aden Azerbaycan Maliye Bakanlığı’nın çıkardığı
Genelgelere istinaden yürütülmektedir. 15 Mart 2008 tarihinde yürürlüğe giren bu
kanun sigortacılık sektörüne yeni kurallar getirmiştir. Sigorta Şirketi yöneticilerine ve
acentalarına Maliye Bakanlığı’nın yapacağı sınavlar sonucu lisans alma zorunluluğu
getirilmiştir. Sigorta Şirketleri için asgari sermaye zorunluluğu ve borsaya kote olma
zorunluluğu (Açık Sehimdar Cemiyeti) getirilmiştir. Asgari sermaye 01.01.2009
tarihine kadar 1 Milyon Manat bu tarihten sonra ise 2 Milyon Manat’tır.
T.C. Bakü Büyükelçiliği Ekonomi Müşavirliğinden alınan bilgilere göre,
Sigortacılık sektöründe halen 28 sigorta firmasından, 1 reasürans (tekrar sigorta) şirketi,
3`ü hayat, 24`ü ise hayat dışı sigorta şirketidir 800 den fazla fiziki şahıs sigorta
acentesi,10 fiziki şahıs broker ile 6 sigorta broker şirketi faaliyet göstermektedir.
Ayrıca yabancı sigorta ve reasürans şirketlerinin temsilcilikleri bulunmaktadır.
Yıl toplamında Sigortacılık sektörü prim toplamı geçen yılın aynı dönemine göre %
18.4 oranında artış sağlayarak 517.2 milyon dolar olmuştur. Sigorta primleri dağılımına
baktığımızda hayat sigortası 56.0 milyon dolar, hayat dışı sigorta primleri 289,5 milyon
dolar ve zorunlu sigorta primleri de 171.7 milyon dolar olarak pay almıştır. Hayat dışı
sigorta içinde en önemli payı 192,2 milyon dolar ile emlak sigortası almıştır. Bunu, 97,3
milyon dolar ile şahsi sigorta izlemiştir.
28
Buna karşılık aynı dönemde sektörün sigorta tazminatı ödemeleri ise % 30.8
artışla 156,6 milyon dolar olmuştur. En fazla tazminat ödemesini 58,9 milyon dolar ile
sağlık sigorta ödemeleri oluştururken, bunu 43,5 milyon dolar ile emlak sigorta
ödemeleri izlemiştir. Hayat sigortası ödemeleri ise geçen yıla göre % 22,2`lik bir azalma
ile 3.096,5 milyon dolar seviyesinde gerçekleşmiştir.
4.7.
Para ve Sermaye Piyasaları
2012 yılında menkul kıymetler piyasası faaliyetlerini sermaye piyasalarından
finansman artışı ve enflasyonun tek haneli düzeyde tutulması politikası zemininde
sürdürmüştür. 2012 yılı boyunca Merkez Bankası tahvil piyasası, hem de onlarla
yapılan repo işlemlerinin artışı sonucunda genel devlet kıymetli kağıtları piyasasında
artış gözlemlendi. 2012 yılı başından yılın ortalarına kadar Maliye Bakanlığının
konservatif borçlanma politikasına ağırlık vermesine rağmen, bu eğilim rapor yılının
ikinci yarısından itibaren değişmiştir. Nitekim, rapor yılının Temmuz-Aralık ayları
döneminde Maliye Bakanlığı tarafından devlet tahvillerinin aracılığı ile piyasadan
çekmek edilmiş fonların hacmi önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında % 62,5,
piyasanın genel hacmi ise %50,6 artarak 166,2 milyon dolar oldu.
Bununla birlikte, 2012 döneminde özel sektörü temsil eden şirketlerin hisse
senedi piyasasından finansman girişimlerinde de canlanma gözlemlendi. Nitekim, 2012
yılında özel sektörün hisse senedi piyasasından çektiği fonların hacmi önceki yıl ile
karşılaştırıldığında %24,4 artarak 237,5 milyon dolar oldu. Aynı zamanda, hisse senedi
tekrar piyasasında aktivitenin artması piyasasının bu kesiminin 2 kat artmasına katkıda
bulundu.
2012 yılı içinde menkul kıymetler piyasasında işlem gören kıymetli kağıtların
hacmi geçen yıla göre % 6 oranında artarak 12.031,7 (9.442,5 milyon manat) milyon
dolara ulaşmıştır. Hisse senedi pazarı ise geçen yıla göre % 42 oranında küçülerek 763,6
( 599,3 milyon manat) milyon dolar olmuştur. Borsaya yeni kote edilen hisse senedi
miktarı ise bir önceki yıla göre iki kat azalmıştır.
Birleşik borçlanmaların birinci ve ikinci pazarı geçen yıla göre %35, oranında
küçülerek 929.5 (729,5 milyon manat) milyon dolar olmuştur. Döviz cinsinden
borçlanmaların miktarı ise % 27, oranında azalarak 374.7 (294,1 milyon manat) milyon
dolar olmuştur. Devlet borçlanmalarının birinci %41 ve ikinci el piyasası geçen yıla
göre % 38 daralma göstermiştir.
2012 yılında brokerlik faaliyeti gösteren halen piyasada faaliyet gösteren 34 adet
lisans sahibi bulunmaktadır.
4.8.
Enerji
Maden - Enerji.
Ürün Adı
Elektrik (Milyar kw/
saat)
Ham Petrol (Milyon ton)
Doğal Gaz (Milyar m3)
2008
20,2
2009
17,8
2010
17,6
2011
20,1
2012
20,4
2013
20,6
44,5
22,8
50,4
16,3
50,8
26,2
45,4
25,7
43,0
17,2
43,1
17,9
Kaynak: Azerbaycan İstatistik Komitesi
2013 yılında ham petrol üretimi %0,2 oranında, doğal gaz üretimi ise %3,6
oranında artmıştır.
Elektrik enerjisi üretiminde geçen yıla göre %0,6 artış yaşanmış olup, bu
dönemde üretilen miktar 20,6 milyar kw saat olmuştur.
29
Petrol ve Doğal Gaz Kaynakları
Azerbaycan; bağımsızlığını kazandığı 1991 yılından bu yana özellikle enerji
alanında yürüttüğü politikalar sayesinde, mevcut petrol ve gaz kaynaklarını ekonomiye
kazandırmak konusunda, diğer bölge ülkeleri ile kıyaslandığında daha başarılı bir
performans sergilemiştir. 1993-2007 yılları arasında, aralarında TPAO’nun da
bulunduğu uluslararası petrol şirketleri ile arama, geliştirme, petrol-gaz üretim ve
rehabilitasyon amaçlı toplam 30 anlaşma imzalanmış olması, bunun en büyük kanıtıdır.
Azerbaycan ekonomisinin temelinin petrol ve gaz üretimi ve ihracına dayandığı
düşünüldüğünde, üretilen petrol ve gaz’ın uluslararası pazarlara ulaştırılması konusu da,
sadece Azerbaycan için değil, Türkiye’nin enerji stratejisi açısından da çok önemlidir.
Özellikle son dönemde, Rusya’nın dış politika stratejisini petrol-gaz ihrac yollarını
kontrol etmek eksenine oturtmuş olması ve bu kozunu tehdit unsuru olarak kullanması,
Kazakistan ve Türkmenistan’ı etkilemiş olmakla birlikte, Hazar bölgesi petrol ve gaz
kaynaklarının, Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye koridoru üzerinden uluslararası pazara
ulaştırılması konusunda Avrupa Birliği ve ABD ile ortak hareket eden Azerbaycan ve
Türkiye’yi de yakından ilgilendirmektedir. Özellikle Türkiye’nin uzun dönem
kalkınmasının temel ihtiyacı olan enerji arz güvenliği ve çeşitliliği önem arz etmektedir.
Türkiye’nin gaz ihtiyacının yaklaşık % 20’sinin Azerbaycan’dan karşılanmakta olduğu
ve Faz-2 gazının belirli bir kısmının da Türkiye’ye verilmesi durumunda, 2015 yılından
sonra bu oranın % 30’lara ulaşmasıyla Azerbaycan-Türkiye arasındaki enerji işbirliğinin
önemi ortaya çıkmaktadır.
2013 Yılı TPAO Hidrokarbon Üretimi (Petrol Eşdeğeri)
Bölge/Ülke
Proje Adı
Type
Varil/Gün
Azerbaycan
ACG Projesi
Petrol
15.829
Şah Deniz
Kondensat
3.635
Projesi
Doğal Gaz
11.053
Kaynak: http://www.tpao.gov.tr
Türkiye, Azerbaycan enerji sektöründe; TPAO aracılığı ile güçlü bir şekilde
varlığını sürdürmekte olup, 3.5 milyar $’ı aşan yatırımı ile, bir Türk kamu şirketinin
yurtdışında gerçekleştirdiği en büyük yatırımdır. Bu projelerde TPAO; ACG (AzeriÇıralı-Güneşli) Projesi (%6,75), Şah Deniz Projesi (%9), Alov Projesi (%10) hisseleri
oranında yer almaktadır. Ayrıca, Bakü-Tiflis-Ceyhan Ana İhraç Ham Petrol Boru Hattı
Projesini hayata geçirmek amacıyla kurulan BTC Co.'da %6,53, Şah Deniz gazını
taşıyacak Güney Kafkasya Doğal Gaz Boru Hattı projesinde ise %9 hisseyle yatırımcı
konumundayken Türkiye Petrollerinin projedeki payının yüzde 9’dan yüzde 19’a
çıkarılması kararlaştırılmıştır. Anlaşma ile birlikte Türkiye Petrolleri Şah Deniz
Sahası’nda en büyük ikinci hissedar olmaktadır.
Türkiye’nin bu ortaklıkla şu anda Şah Deniz-I Sahası’nda 6,6 milyar m3 gazın
çıkarılması, Güney Kafkasya Boru Hattı ile taşınması ve satılmasından kaynaklı
gelirleri büyük oranda artış gösterecektir.
Dünyanın en önemli doğalgaz rezervlerinden birine sahip sahanın yerinde gaz miktarı
yaklaşık 1 triyon m3 ve kondensat miktarı ise yaklaşık 2,2 milyar varil olarak tahmin
edilmektedir. 2006 yılında faaliyete geçen Şah Deniz-I kapsamında halen günlük 27
milyon m3 gaz ve 54 bin varil kondensat üretimi gerçekleşmektedir.
2018 Aralık ayında üretime başlanması planlanan Şahdeniz-II’den çıkarılacak gazın
2019 yılından itibaren TANAP ile Türkiye’ye, buradan da Avrupa’ya ulaştırılması
planlanmaktadır. Yıllık 16 milyar m3 ve günlük 105 bin varil kondensat üretimi
yapılacak sahadaki gazın 6 milyar m3’ünü Türkiye kendi iç tüketimi için kullanırken,
kalan 10 milyar m3 ise Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınacaktır.
30
Türkiye’nin enerji arz güvenliğine büyük katkılar sağlayacak anlaşma, Türkiye’nin her
yıl artan enerji talebinin karşılanması için ilave gaz arzının sağlanmasında da önemli bir
rol üstlenecektir.
4.9. Doğal Kaynaklar
Azerbaycan yeraltı kaynakları bakımından çok zengin bir ülkedir. Başlıca
kaynakları, kurşun, çinko, bakır, demir cevheri, barit, alüminyum, kobalt, arsenik,
mermer, kireç taşı, siyanit, maden tuzu ve kaya tuzudur. Az miktarda altın ve gümüş
gibi değerli madenler de bulunmaktadır.
Ülkenin en büyük yeraltı zenginliği petroldür. Petrol (Azerbaycan Türkçesinde
neft) ve doğalgaz, Bahar, Kum Adası, Neft Taşları, Neftçala ve Sangaçal’da
çıkarılmaktadır.
Kaynakların çoğunun kullanılmasına rağmen, madenciliğin acil modernizasyona
ihtiyacı vardır. Demir rezervlerinin 200-250 milyon ton civarında olduğu tahmin
edilmektedir. Demir cevheri çıkarımı SSCB’nin dağılmasından sonra durmuştur. Bunun
nedeni, en önemli alıcı konumundaki Gürcistan’ın düşük kaliteyi öne sürerek demir
satın almaktan vazgeçmesidir.
Ancak, Alman ve İngiliz firmaları demir yataklarının rehabilitasyonu ile
ilgilenmektedir. Filizçay’daki polimetalik cevher yataklarında önemli bir potansiyel
olduğu tahmin edilmektedir.
4.10. Yatırımlar
Azerbaycan Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı tarafından verilen bilgiye göre, 2013
yılında Azerbaycan’ın ekonomik ve sosyal alanda kalkınması için tüm kaynaklardan
toplam 17.872,1 milyon manat yatırım yapılmıştır. 2013 yılı yatırımları 2012 yılına göre
%15,1 artış göstermiştir. Yatırımların 13.704,9 milyon manatı (%76,7) yerli yatırımlar,
4.167,2 milyon manatı (%23,3) ise yabancı yatırımlar olmuştur.
Diğer taraftan, 2013 yılında yapılan yatırımların 4.824,8 milyon manatı (%27,0)
petrol sektörünün, 13.047,3 milyon manatı (%73,0) ise petrol dışı sektörün gelişimi için
kullanılmıştır.
Azerbaycan Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre,
2013 yılında yabancı yatırımcılar tarafından 4.167,2 milyon manat yatırım
gerçekleştirilmiştir.
Aylara Göre Yerli ve Yabancı Yatırımlar
Yerli Yatırımlar
Milyon Manat
Pay (%)
2012
Ocak
216,9
47,2
Şubat
581,4
78,9
Mart
730,9
80,9
Nisan
916,6
78,0
Mayıs
975,0
81,4
Haziran
1195,5
82,4
Temmuz
995,8
82,9
Ağustos
1000,0
79,5
Eylül
1210,3
82,5
Ekim
961,5
74,8
Kasım
952,3
64,4
Aralık
2343,4
86,0
31
Yabancı Yatırımlar
Milyon Manat
Pay (%)
242,5
155,6
172,1
258,9
223,5
256,0
205,3
257,9
256,3
323,7
527,1
380,0
52,8
21,1
19,1
22,0
18,6
17,6
17,1
20,5
17,5
25,2
35,6
14,0
Ocak
Şubat
Mart
Nisan
Mayıs
Haziran
Temmuz
Ağustos
Eylül
Ekim
Kasım
Aralık
398,8
691,5
887,8
1094,4
1157,0
1282,2
1064,8
1184,1
1082,9
869,7
1102,6
2889,1
2013
64,6
65,1
72,6
81,0
76,6
80,2
74,1
74,9
74,8
68,8
73,4
88,1
218,9
370,9
334,3
256,1
352,9
317,0
372,2
395,9
364,8
393,7
399,8
390,7
35,4
34,9
27,4
19,0
23,4
19,8
25,9
25,1
25,2
31,2
26,6
11,9
Kaynak: Azerbaycan Cumhuriyeti Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı
Yabancı Yatırımlar
Ülkeler ve Uluslararası Örgütler
İngiltere
Norveç
ABD
Japonya
Türkiye
Çek Cumhuriyeti
Fransa
Rusya
İran
Güney Kore
Singapur
Almanya
Hollanda
İtalya
Lüksemburg
Dünya Bankası
Asya Kalkınma Bankası
Islam Kalkınma Bankası
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası
Avrupa Birliği maliye yardımı
WWF
Kafkasya
Programının
Azerbaycan Fonu
Avrupa Komisyonu
TOPLAM
2013 Yılı
Bin Manat
1.495.003,6
513.789,8
489.122,1
388.358,8
310.955,6
275.652,1
159.337,4
124.977,6
123.787,7
24.297,8
18.576,6
1.327,1
1.113,1
274,5
10,8
149.907,3
60.645,4
17.929,3
3.440,1
3.347,5
3.210,2
Pay (%)
2.153,1
4.167.217,5
0,0
100,0
35,9
12,3
11,8
9,3
7,5
6,6
3,8
3,0
3,0
0,6
0,4
0,0
0,0
0,0
0,0
3,6
1,5
0,4
0,1
0,1
0,1
Kaynak: Azerbaycan Cumhuriyeti Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı
4.11. İhracat Sektörleri
2013 yılında Azerbaycan`dan 23.975,4 milyon ABD Dolarlık ihracat yapılmış
olup; ihracatın %84,44’nü ham petrol, %5,04’ü petrol ürünleri, %2,93’nü doğalgaz,
%1,05’i sebze-meyve, geri kalan kısmı ise kimya sanayi ürünleri, demir çelik ürünleri,
alüminyum ve mamulleri, pamuk, çay, bitkisel ve hayvansal yağlar, alkollü ve alkolsüz
içkilerden oluşmaktadır.
32
4.12. 2013 Yılında Ekonomiyi Etkileyen İç ve Dış Olaylar;
Azerbaycan-Türkiye İlişkileri
Türkiye’den Azerbaycan’a yapılan üst düzey ziyaretler
8-9 Nisan: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın Taner Yıldız'ın ziyareti.
24-26 Nisan: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Sayın Faruk Çelik’in ziyareti
21-23 Mayıs: Milli Eğitim Bakanı Sayın Nabi Avcı'nın ziyareti,
24-25 Mayıs: Ekonomi Bakanı Sayın Zafer Çağlayan'ın ziyareti,
11 Haziran: Dışişleri Bakanı Sayın Ahmet Davutoğlu’nun İİT İslami Finansal
Güvenlik Ağı kurulması amacıyla yapılan toplantı vesilesiyle ziyareti.
2-3 Temmuz: Ulaştırma Bakanı Sayın Binali Yıldırım'ın ziyareti,
11-13 Temmuz: Anayasa Mahkemesi Başkanı Sayın Haşim Kılıç'ın ziyareti,
17 Temmuz: Dışişleri Bakanı Sayın Ahmet Davutoğlu’nun ziyareti,
15-16 Ağustos: Sayın Cumhurbaşkanımızın Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesi
vesilesiyle Gebele’yi ziyareti.
31 Ekim-1 Kasım: 9. Cumhurbaşkanı Sayın Süleyman Demirel’in III. Bakü
Uluslararası Humanitary Forum’u vesilesiyle ziyareti.
13-14 Kasım: Gümrük ve Ticaret Bakanı Sayın Hayati Yazıcı'nın ziyareti,
17 Aralık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın Taner Yıldız'ın ziyareti.
Azerbaycan’dan Türkiye’ye yapılan üst düzey ziyaretler
18-19 Şubat: Savunma Bakanı Sefer Abiyev’in ziyareti,
27 Haziran: Ulaştırma Bakanı Ziya Memmedov’un BTK VI. Bakanlar Toplantısı
vesilesiyle Kars’ı ziyareti.
28-29 Haziran: Ekonomik Kalkınma Bakanı Şahin Mustafayev’in ziyareti,
12-13 Kasım: Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in YDSK III. Toplantısı vesilesiyle
ziyareti.
12-13 Kasım: Dışişleri Bakanı Elmar Memmedyarov’un ziyareti (YDSK III.
Toplantısı),
24-25 Aralık: Savunma Bakanı Zakir Hasanov’un ziyareti.
T.C. Ekonomi Bakanlığı ve Bakü Ticaret Müşavirliği desteği ile
Azerbaycan’a gelen Dernekler ve Ticaret Heyetleri ve Gerçekleştirilen
Toplantı, Seminer ve Forumlar
Şubat: Kayseri Genç Sanayici ve İşadamları Derneği’nin (GESİAD) Azerbaycan
ziyareti
28 Şubat – 1 Mart: Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Bakü Ziyareti
Mayıs: Karabük Ticaret ve Sanayi Odası Azerbaycan Ziyareti
3-5 Mayıs: Bursa Girişimci İşadamları Derneği Azerbaycan Ziyareti
9-12 Mayıs: Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD) İnegöl Şubesi Bakü
ziyareti
24-25 Mayıs: Türkiye-Azerbaycan-Gürcistan İş Forumu (Gebele şehri / Azerbaycan)
20-21 Haziran: Ege Genç İşadamları Derneği Azerbaycan İş Gezisi
5-7 Temmuz: Kocaeli Sanayi Odası Azerbaycan Ziyareti
2-5 Kasım: Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) organizayonu ile Azerbaycan’ın Gence
şehrine yönelik Ticaret Heyeti programı
12-15 Aralık: II. Bakü Sağlık İşbirliği Günleri
16-18 Aralık: Ambalajlı Süt ve Süt Ürünleri Sanayicileri Derneği (ASÜT) Sektörel
Ticaret Heyeti
20-21 Aralık: Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Azerbaycan Ziyareti
33
5. EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER
5.1. Genel Durum
Azerbaycan Cumhuriyeti bağımsızlığını kazandıktan sonra yönünü batıya
çevirmiş bir ülkedir. 1992 yılında BM’e katılmış ve AGİT, AK, İKT, IBRD, EBRD
üyesidir. Azerbaycan aynı zamanda IMF, Dünya Bankası, ECO ve NATO’nun Barış
İçin Ortaklık programının da bir üyesidir.
Azerbaycan’da özel sektör ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından 2013
yılında dünyanın 149 ülkesi ile ticari ilişki kurulmuştur.
Bu dönemde, dış ticaret hacmi 34.687,9 milyon ABD Doları düzeyinde
gerçekleşmiştir.
5.2. Yıl İçinde Alınan Ekonomik Önlemler ve Uygulamalar
Azerbaycan, 2008 yılında baş gösteren dünya finansman krizinden önemli
ölçüde etkilenmiştir. Ülkenin ekonomik performansında ve halkın yaşama seviyesinde
yaşanan krizin etkileri hissedilmiştir. Ancak, Azerbaycan’ın diğer bir çok ülkeye göre
bu husustaki avantajı zengin petrol ve gaz kaynaklarına sahip olmasıdır. Petrol
fiyatlarının bütçe hedefleri için öngörülen fiyat seviyesinin üzerinde seyretmesi
Hükümetin bütçe uygulamaları konusunda elini güçlendirmiştir. Bazı temel alt yapı
projelerine ilişkin harcamalarının petrol fonundan karşılanması da bu dönemde belirli
bir rahatlık sağlamıştır.
Milli Para Manat’ın değeri, Manat/USA Dolar ve Manat/Avro oranlarına göre
belirlenirken, yapılan değişiklikle yalnızca Manat/USA dolar kurunun esas alınması ve
Manat/Avro kurunun $/Avro kuruna göre belirlenmesi kararlaştırılmıştır. 2013 yılı
manatın % 0.20 civarında değerlendiği görülmektedir.
Diğer taraftan, 2009-2013 Yıllarını Kapsayan Devlet Kalkınma Programı
uygulaması devam etmektedir. Su, yol, kanalizasyon, enerji nakil hatları, spor ve kültür
merkezleri başta olmak üzere bölgelerin alt yapı kalkınma projelerinin
gerçekleştirilmesine devam edilmektedir.
Bu meyanda, İdarenin önem verdiği petrol dışı ekonominin geliştirilmesi
konusunda turizmin geliştirilmesi, Organize sanayi bölgelerinin kurulması, ulaştırma
sektörünün geliştirilmesi konularında arayışlar bulunmaktadır. Bakü’ye 35 km.
mesafede bulunan Sumgayt şehri yakınlarında Organize Sanayi Bölgesi kurulması
husundaki hazırlık çalışmalarına devam edilmekedir. Bu bölgede plastik boru, kablo,
dökümhane kimya tesisleri başta olmak üzere halizırda 13 sanayi tesisi kurulmuş
bulunmaktadır. Organize sanayi bölgelerinin yaygınlaştırılması konusunda Türkiye’nin
yanı sıra bazı Avrupa ve Doğu Asya ülkeleri ile de danışma ve incelemelere devam
edilmektedir.
Ayrıca, Bakü yakınlarında bulunan Balahanı mevkinde yılda 500 bin ton işleme
kapasiteli ve 231,5 milyon kwh enerji üretim kapasitesine sahip çöp işleme tesisinin
inşası devam etmektedir.
Ayrıca, Hazar denizinin taşımacılıkta daha etkin olarak değerlendirilmesi
bakımından Bakü’nün 60 km. güneyinde üç merhaleden oluşacak yeni bir liman yapım
projesi başlamış olup, bu projelerde kullanılacak malzeme ve ekipman ithalatı vergiden
muaf tutulmuştur.
Benzer şekilde, artmakta olan hava yolu trafiğini rahatlatmaya yönelik Haydar
Aliyev Hava Limanı dış hatlar terminalinin inşaası tamamlanmış, yolcu kullanımına
açılmıştır.
34
5.3. Dış Ticaretin Genel Durumu
Azerbaycan, Rusya, Ukrayna, Gürcistan, Moldova ve Kazakistan ile serbest
ticaret anlaşması yapmış olup, anlaşma çerçevesinde bu ülkelerden gelen ürünlerden
(anlaşmada kapsam dışı olduğu belirtilen ürünler hariç) gümrük vergisi alınmamaktadır.
Azerbaycan’ın Son Beş Yıl İtibariyle Dış Ticareti
Yıllar
İhracat (Milyon $)
İthalat (Milyon $)
DışTic.Hacmi (Milyon $)
2009
14.698,5
6.119,7
20.818,2
2010
21.324,8
6.599,4
27.924,2
2011
26.570,9
9.756,0
36.326,9
2012
23.908
9.653
33.561
Milyon $
2013
23.975,4
10.712,5
34.687,9
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
2013 yılında dünyanın 149 ülkesi ile ticari ilişki kurulmuştur.
Dış ticaret hacmi 34.687,9 milyon ABD Doları düzeyinde gerçekleşmiştir. Dış
ticaret hacminin 23.975,4 milyon ABD Dolarlık kısmı ihracat, 10.712,5 milyon ABD
Dolarlık kısmı ise ithalat olarak gerçekleşmiştir. Dış ticaret dengesi 13.262,9 milyon
ABD Doları fazla vermiştir.
İhracatın; %84,44’nü ham petrol, %5,04’ü petrol ürünleri, %2,93’nü doğalgaz,
% 1,05 sebze-meyve, geri kalan kısmı ise kimya sanayi ürünleri, demir çelik ürünleri,
alüminyum ve mamulleri, pamuk, çay, bitkisel ve hayvansal yağlar, alkollü ve alkolsüz
içkilerden oluşmaktadır.
İthalatın; %25,75’ü makine, mekanik aletler, elektrikli cihazlar ve bunları
parçaları, %13,40’ı nakliyat vasıtaları ve yedek parçaları, %10,75’i gıda ürünleri,
%10,58’i demir çelik ve ürünleri, %3,16’sı tütün ve tütün mamulleri, %2,61’i odun ve
odun ürünleri, %2,33’ü eczacılık ürünleri, %1,43’ü çimento, %0,81’i mobilya ve
aksamı ve %29,18’i diğer ürünler teşkil etmektedir.
5.4. Dış Ticaret İstatistikleri
2013 Yılında Dış Ticaretin Fasıllar İtibarıyla Dağılımı
Fasıl No
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
Madde İsmi
İthalat
Canlı hayvanlar
Taze ve dondurulmuş et
Balık ve diğer su ürünleri
Süt ve süt ürünleri, yumurta, diğer
hayvansal gıdalar
Hayvansal ürünler ve diğerleri
Çiçekler ve diğer bitkiler
Sebzeler
Meyve ve sert kabuklu meyveler
Kahve, çay ve baharat
Hububat
Değirmencilik ürünleri
Yağlı tohum ve meyvalar
Bitkisel özsu ve hülaslar
Bitkisel ürünler
Hayvansal ve Bitkisel yağlar
35
(Bin ABD Doları)
İhracat
41.214,6
15.181,4
8.299,0
79,9
0,0
24,0
64.045,0
122,8
17.379,5
14.360,3
14.701,5
21.603,9
434.614,7
31.325,0
13.804,8
143,9
513,3
75.563,1
1.237,8
509,3
25,8
77.263,8
173.508,1
44.381,7
10,6
1.119,3
5.274,6
29,3
93,7
227.883,6
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
Et ve balık ürünleri
Şeker ve şeker mamuleri
Kakao ve kakao müstahzarları
Hububat, un, nişasta veya süt müstahz.
Sebzeler ve meyvalar ve mustahzarları
Yenilen çeşitli gıda müstahzarları
Meşrubat, alkollü içkiler
Gıda sanayi atıkları
Tütün ve tütün ürünleri
Tuz, kükürt, taş, alçı ve çimento
Metal cevherleri, cüruf ve kül
Mineral yakıtlar, petrol ve türevleri
Oganik kimyasallar; kıymetli metaller
Organik kimyasal ürünler
Eczacılık ürünleri
Gübreler
Boyacı maddeler, boyalar ve vernikler
Uçucu yağlar, parfümeri, kozmetika
Sabun ve muhtahzarları
Albüminler, nişasta ve tutkallar
Barut ve patlayıcı maddeler, kibritler
Fotoğrafçılıkta veya sinema. kul. eşya
Muhtelif kimyasal maddeler
Plastikler ve mamuller
Kauçuk ve kauçuktan eşya
Ham postlar, deriler (kürkler hariç) ve
köseleler
Deri eşya
---Ağaç ve ahşap eşya
Mantar ve mantardan eşya
Hasırdan, sazdan veya örülmeye elverişli
diğer mad. mamuller
Ağaç kırpıntısı ve hurdalar
Kağıt, karton ve mamulleri
Basılı kitablar, gazeteler, dergiler
İpek
Yün
Pamuk
Dokumaya elverişli diğer bitkisel lifler
Sentetik ve suni flamentler
Sentetik Lif, iplik ve mensucat
Vatka, keçe ve dokunmamış mensucat
Halılar ve halı ürünleri
Özel tokunmuş mensucat, dantela, işleme.
Emdirilmiş, kaplanmış dokumaya
elverişli maddeler
Örme eşya
Konfeksiyon ürünleri
Örülmemiş giyim eşyası ve aksesuarı
Dokumaya elverişli mad. diğer hazır eşya
36
15.426,8
228.972,2
47.180,9
54.420,2
27.205,7
25.104,8
62.206,0
14.279,7
338.829,4
204.536,3
10.470,8
143.229,8
106.469,9
34.817,0
250.048,6
51.078,9
29.092,9
52.282,0
100.489,3
4.592,5
6.173,8
2.367,2
113.851,0
278.360,9
68.582,4
10.380,1
243.840,2
16.268,1
3.462,3
21.964,9
1.801,8
30.946,5
7.393,8
10.757,4
9.019,6
16.982,7
22.229.818,7
10.199,1
34.704,7
3.508,8
354,4
1.367,4
90,6
201,6
31,8
5,9
0,0
6.705,3
122.103,7
511,8
211,0
4.755,5
9,4
279.321,7
628,4
17.150,5
23,3
0,0
1.461,3
0,0
67,7
756,6
76.151,3
40.476,1
1.256,0
494,4
1.865,8
595,2
8.779,4
6.108,5
7.761,9
7.498,1
546,3
0,0
6,0
12.269,2
108,7
1.312,4
0,0
31.817,5
0,0
3.262,1
0,0
63,4
74,5
342,8
4.452,2
195,0
6.578,0
32.223,9
15.472,8
1.200,1
0,0
622,0
526,4
18.993,5
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
94
95
96
97
Ayakkabılar ve bunların aksamı
Başlıklar ve aksamı
Şemsiyeler, bastonlar, iskemle bastonlar,
kamçılar ve bunların aksamı
Kuş tüyleri, yapma çiçekler, saçtan eşya
Taş, alcı, çimento veya benzeri mad. Eşya
Seramik mamuller
Cam ve cam eşya
İnci, taşlar, kıymetli taşlardan eşya
Demir ve çelik
Demir ve çelikten eşya
Bakır ve bakırdan eşya
Nikel ve nikelden eşya
Aluminyum ve aluminyumdan eşya
Kurşun ve kurşundan eşya
Cinko ve cinkodan eşya
Kalay ve kalaydan eşya
Diğer adi metaller, sermetler
Adi metallerden aletler, bıçak, kaşık vs
Adi metallerden çeşitli eşya
Makinalar ve mekanik cihazlar ve
yedekleri.
Elektrikli makina ve cihazlar ve yedek.
Lokomotif ve yedek parçaları
Motorlu kara taşıtları ve yedek
Hava taşıtları ve bunların aksamları
Gemiler ve diğer yüzen vasıtalar
Optik alet ve cihazlar ve aksamları
Saatlar ve aksamları
Müzik aletler ve bunların aksamları
Mobilya
Oyuncak
Çeşitli mamul eşya
Sanat eserleri ve antikalar
9.864,7
614,1
217,5
7,5
854,1
124,8
80.944,8
49.869,0
68.424,2
929.743,7
381.297,3
751.591,3
28.443,2
1.712,7
41.600,9
493,5
2.228,5
264,8
900,5
63.597,4
29.186,7
0,0
0,3
821,8
237,1
2.608,9
73.417,8
42.926,9
53.443,8
5.095,4
0,0
82.816,2
2.600,4
0,0
0,0
0,0
569,9
112,9
2.012.934,9
745.357,6
42.922,2
905.874,1
0,0
46.957,7
311.281,2
7.033,9
151,5
150.333,2
25.245,0
28.814,6
480,8
28.492,8
29.083,0
300,9
9.707,9
0,0
46.559,1
9.345,6
28,3
8,3
1.281,9
17,1
120,9
131,4
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
2013 YILINDA AZERBAYCANIN DIŞ TİCARETİNDE İLK 10 ÜLKE
İhracat
İthalat
Ülkeler
Milyon $
Pay (%)
Ülkeler
Milyon $
Pay (%)
İtalya
5.989,7
24,98 Rusya
1.505,2
14,05
Endonezya
2.771,8
11,56 Türkiye
1.463,8
13,66
Tayland
1.665,5
6,95 İngiltere
1.334,0
12,45
Almanya
1.356,7
5,66 Almanya
823,0
7,68
İsrail
1.260,7
5,26 Ukrayna
589,1
5,50
Fransa
1.131,1
4,72 Çin
566,3
5,29
Hindistan
1.098,4
4,58 Fransa
425,4
3,97
Rusya
1.077,8
4,50 ABD
376,5
3,51
ABD
990,3
4,13 Brezilya
371,8
3,47
Yunanistan
810,3
3,38 Kazakistan
306,8
2,86
TOPLAM
23.975,4
100,0 TOPLAM
10.712,5
100,0
Kaynak: Azerbaycan Devlet Gümrük Komitesi
37
AZERBAYCAN’DAN İHRAÇ EDİLEN ÖNEMLİ MALLAR
Malların Adı
Milyon $
Değişme
(%)
2012
2013
Petrol
20.232,6
20.244,1
0,1
Petrol Ürünleri
1.321,2
1.208,5
-8,6
Doğal Gaz
648,7
702,0
8,3
Meyve ve Sebze
264,3
250,8
-5,3
Çay
37,4
44,3
18,9
Hayvansal ve Bitkisel Yağlar
221,8
227,9
2,7
Şeker
214,2
243,6
13,6
Alkollü ve Alkolsüz İçecekler
21,3
30,9
42,9
Kimya Sanayi Ürünleri
174,6
57,2
-67,2
Pamuk İplik
14,1
24,5
71,4
Metal ve Metalden Eşya
113,4
96,4
-15
Alüminyum ve Alüminyumdan Eşya
94,9
82,8
-12,8
TOPLAM
23.908,0
23.975,4
0,3
Kaynak: Azerbaycan Devlet Gümrük Komitesi
2013 YILINDA AZERBAYCAN’A İTHAL EDİLEN ÖNEMLİ MALLAR
Malların Adı
Milyon $
Değişme
(%)
2012
2013
Gıda Ürünleri
1.073,0
1.151,8
7,3
Tütün ve Tütün Mamülleri
303,6
338,8
11,6
Çimento
132,8
152,7
15,2
Eczacılık Ürünleri
241,7
250,0
3,7
Ağaç ve Ağaç Ürünleri
274,1
279,3
1,8
Metal ve Metalden Eşya
1.310,6
1.132,9
-13,6
Makina ve Aksam Parçaları
2.629,9
2.758,3
4,9
Nakil Vasıtaları ve Parçaları
1.414,1
1.435,9
1,5
Mobilya ve Aksamları
100,3
87,2
13,0
TOPLAM
9.655,6
10.712,5
12,1
Kaynak: Azerbaycan Devlet Gümrük Komitesi
Dış ticaret rakamları Türkiye ve Azerbaycan kaynaklarına göre önemli
farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıkların bazı yıllarda gerek ihracat ve gerekse ithalat
olarak %40’lara varan değerlere ulaştığı görülmektedir. Örnek olarak son 2 yılın
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Türkiye’nin Azerbaycan’a 2012 ve
2013 yıllarında gerçekleştirdği ihracat sırasıyla 2.584,7 ve 2.960,4 milyon dolar olarak
gerçekleşmiştir.
Bu farkın büyük ölçüde Azerbaycan gümrüklerinde yapılan kayıt sisteminden
kaynaklanmakta olduğu düşünülmektedir.
38
BÖLÜM II
1. TÜRKİYE İLE EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER
1.1. Ekonomik İlişkilerin Genel Durumu
Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla 18 Ekim 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan
eden Azerbaycan Cumhuriyeti’ni ilk tanıyan ülke Türkiye Cumhuriyeti olmuştur.
Serbest piyasa ekonomisi modelini benimseyen Azerbaycan ile Türkiye
arasındaki ekonomik ve ticari ilişkileri geliştirmek amacıyla ilk anlaşma 1/11/1992
tarihinde imzalanmıştır. Bu anlaşmanın dışında; Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile sınır
ticareti, ikili ticaretin finansmanı, küçük ve orta ölçekli sanayi işletmelerinin
geliştirilmesi ve teknik işbirliği, gümrük işbirliği ve karşılıklı yardımlaşma, bilimsel,
teknik, sosyal, kültürel ve iktisadi sahalarda işbirliği, iki ülke arasında gümrük evrakları
ve işaretlerinin karşılıklı tanınması gibi konularda değişik tarihlerde protokol ve
anlaşmalar imzalanmıştır.
Yukarıda isim olarak belirtilen anlaşmaların dışında iki önemli anlaşma daha
bulunmaktadır. Bunlar, Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Hakkında
Anlaşma (Azerbaycan Milli Meclisi tarafından 14/6/1994 tarih ve 820 sayılı karar ile,
Türkiye tarafından ise 25/7/1996 tarih ve 4152 sayılı Kanun ile onaylanarak 31/7/1996
tarih ve 22713 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmış ve yürürlüğe girmiştir.) ve Türkiye
ile Azerbaycan Arasında Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması’dır. (9/4/1994
tarihinde imzalanan anlaşma her iki ülkenin parlamentosu tarafından onaylanmış ve
1/1/1998 tarihinden itibaren yürürlüğe konulmuştur.) Böylece, ticari ve ekonomik
ilişkilerin geliştirilmesine yönelik hukuki alt yapı büyük ölçüde tamamlanmıştır.
Ticari ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesinde önemli rol oynayan TürkiyeAzerbaycan Karma Ekonomik Komisyonu I. Dönem Toplantısı 25-26 Şubat 1997
tarihlerinde Ankara`da, II. Dönem Toplantısı 29-30 Mart 2001 tarihinde Bakü`de ve III.
Dönem Toplantısı 12-14 Nisan 2005 tarihinde Ankara`da, Karma Ekonomik
Komisyonu (KEK) IV. Dönem Toplantısı ise 27-28 Temmuz 2006 tarihinde Bakü’de,
V. Dönem protokolü 11.04.2008 tarihinde İstanbul’da, VI Dönem protokolü ise 22
Ocak 2011 tarihinde Bakü’de imzalanmıştır.
Görüşmeler neticesinde;
 Azerbaycan`ın Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ)`ne katılımına yönelik çalışmalarda
işbirliğine devam edilmesi ve Azerbaycan`ın ihtiyaç duyacağı her türlü teknik
desteğin Türkiye tarafından sağlanması,
 Ticari ilişkilere yönelik tarife dışı düzenlemelere ilişkin konularada Türk tarafından
Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı, Azerbaycan tarafında ise Ekonomik
Kalkınma Bakanlığı koordinasyonunda bir çalışa grubu kurulması,
 Gümrükler alanında ihtiyaç duyulan eğitim ve teknik desteğin karşılıklı olarak
sağlanması,
 İki ülke kuruluş ve firmalarının kamu kurum ve kuruluşları ile ticari ve ekonomik
ilişkilerinde karşılaşabilecekleri sorunların hızlı ve ortak yarar esasında
çözümlenmesine katkıda bulunmak amacıyla, Türk tarafından Başbakanlık Dış
Ticaret Müsteşarlığı, Azerbaycan tarafında ise Ekonomik Kalkınma Bakanlığı
koordinasyonunda bir çalışma grubu kurulması,
 İki ülke ilgili kuruluşları arasında bir Ortak Ticaret Odası kurulmasının Türkiye ile
Azerbaycan arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi için önem arzettiği,
 Küçük ve orta ölçekli işletmeler alanında işbirliğinin geliştirilmesi amacıyla
KOSGEB ile Azerbaycan Ekonomik Kalkınma Bakanlığı Girişimciliği Destekleme
İdaresi arasındaki temasların artırlmasının önemini vurgulayarak söz konusu
39
kuruluşlara arasında aşağıda belirtilen alanlarda dahil olmak üzere, işbirliği proje
programlarının desteklenmesi,
- Küçük ve orta ölçekli işletmelere destek veren kuruluşlar arasında
bilgi ve tecrübe değişimi,
- Küçük ve orta boy işletmelere (KOBİ`ler) yönelik veri tabanlarının
karşılıklı olarak kullanılması,
- İki ülkede KOBİ uzmanlarının irtibatının kolaylaştırılması, karşılklı
eğitici ve bilgilendirici ziyaretler düzenlenmesi,
- Türkiye ve Azerbaycan KOBİ`leri arasında ticari bağlantı, teknoloji
transferi ortak yatırım vb. alanlarda işbirliğini sağlamaya yönelik
olarak Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme
İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) tarafından geliştirilen “Eşleştirme
Merkezi” modelinin hayata geçilmesi,
 Türkiye, Azerbaycan ve Orta Asya ülkeleri arasında ortak hububat piyasası
oluşturulması ve kurulacak ortak bir şirket vasıtasıyla dünya piyasalarına hububat
sevkiyatında bulunulması,
 Sınır geçiş işlemlerinin kolaylaştırılmasına ve taşımacılıkta verimliliğin
artırılmasına yönelik, üçüncü ülkelerden yük taşınması dahil, ikili ve transit geçişler
için ihtiyaç duyulan geçiş belgelerinin listesinin mübadele edilmesi ve ayrıca
taşıma belgelerinin Tehlikeli Maddelerin Kara Yolu İle Taşınmasına İlişkin
Uluslararası Sözleşme`nin (ADR) hükümlerine uygun olarak yapılması ve yüklerin
tehlikelilik derecesine göre sınıflandırılması konularına ilişkin olarak gümrük
idarelerine gerekli talimatların verilmesi,
 TRT televizyon ve radyo yayınlarının Azerbaycan genelinde yayınlanmasına ilişkin
konuların, 27-28 Haziran 2006 tarihlerinde Bakü`de gerçekleştirilen görüşmelerde
kaydedilen hususlar dikkate alınarak hayata geçirilmesi,
 “Ataların Tarihi Zafer ve Dostluk Yolu” adlı ortak turizm güzergahının hayata
geçirilmesi amacıyla iki ülke yetkililerinden oluşan bir heyetin tanıtım ve
bilgilendirme ziyareti düzenlenmesi,
 Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile Türkiye arasındaki Dilucu sınır kapısında çalışma
saatlerinin uyumlaştırılması ve iki ülke vatandaşlarının giriş-çıkışlarının
kolaylaştırılması
Konuları ele alınmıştır.
 Ancak İşadamlarımızın ülkeye girişleri ve çalışma izinleri konularında görüşmeler
belirli aralıklarla devam etmektedir. İşadamlarının bir ay süreli seyahatlarının
vizesiz olması husunda konsolosluk işleri görüşmelerinde ön mutabakat sağlanmış
olmakla beraber henüz olumlu bir sonuç elde edilememştir.
1.2. Ticari İlişkilerin Genel Durumu
Türkiye, bağımsızlığa kavuştuğu ilk günden itibaren Azerbaycan’ın dünya ile
bütünleşmesine yardımcı olmak amacıyla siyasi, ekonomik ve diğer konularda
ilişkilerin geliştirilmesine büyük önem vermiştir. Sahip olduğu tüm tecrübesini
aktarmaya ve paylaşmaya çaba göstermiştir. Ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi
konusunda pek çok ikili anlaşmalar imzalanmıştır.
Kültürel yönden benzer özellikler taşımamız nedeniyle dışa açılmak isteyen
işadamlarımız ve yatırımcılarımız için Azerbaycan cazip bir pazar oluşturmuştur.
Ekonomik ve ticari ilişkiler kapsamında her iki ülke arasındaki dış ticaret hacmi
genişlerken, diğer taraftan Türk firmaları Azerbaycan’da doğrudan ticari ve sınai
faaliyetlere başlamışlardır. Azerbaycan ekonomisinde aktif olarak yer alan Türk
müteşebbisleri, telekomünikasyon, bankacılık ve sigortacılık, finansal kiralama, inşaattaahhüt, basın-yayın, eğitim, sağlık, ulaştırma, otomotiv, imalat sanayi, petrol gibi
40
hemen her konuda faaliyet göstermektedirler. Bu faaliyetlerin bir kısmı ferdi girişim, bir
kısmı küçük ve orta ölçekli işletmeler şeklinde başlamış ve bunlardan bazıları, başarılı
çalışmaları neticesinde, özel sektörde Azerbaycan’ın öncü kuruluşları haline
gelmişlerdir.
Türk sermayeli şirketler Azerbaycan’ın serbest piyasa ekonomisine
adaptasyonunda doğrudan ve dolaylı olarak birikimleriyle, tecrübeleriyle önemli rol
oynamaktadırlar.
18.10.1991 - 31.12.2011 yılları arasında T.C. vatandaşlarının sahip veya ortak
olduğu değişik statülerde toplam 3.707 Türk şirketi kurulmuştur. Bu şirketlerden
önemli bir bölümünün faaliyetlerini devam ettiremediğini görmekteyiz. Azerbaycan
Vergiler Bakanlığının kayıtlarına göre, 2012 yılı sonu itibariyle 1.685 Türk şirketinin
faaliyet gösterdiğini, ancak Türk işadamlarını temsil eden iki derneğimizin üye
sayısından ve Müşavirliğimize muracaat eden firmalardan 780 civarında Türk
firmasının faaliyette olduğu tahmin edilmektedir. Türk sermayeli şirketlerde 25.000’den
fazla kişi istihdam edilmektedir. Azerbaycanda mevcut olan iki Türk işveren
kuruluşlarından TÜSİAB’ın (Türkiye Sanayici ve İşadamları Beynelhalk Cemiyeti)
yaklaşık 300 civarında, ATİB’in (Azerbaycan – Türkiye İşadamları Birliği) ise yaklaşık
100 civarında üyesi bulunmaktadır.
Sahip olduğu petrol rezervleri ile gelişmiş batılı ülkelerin ilgisini çeken
Azerbaycan’ın bugüne kadar söz konusu rezervleri işletmek amacı ile oluşturduğu 20
şirketten oluşan uluslararası konsorsiyum da TPAO da pay sahibi olmuştur (AzeriÇırak-Güneşli sahasında %6.75, Şah Denizi Sahasında %19 ve Araz-Alov-Şark
Sahasında %10 - Offshore). Ayrıca, iki özel şirketimizin (Atilla Doğan İnş Ltd. ve
ENKA) Azerbaycan devlet petrol şirketi (SOCAR) ile oluşturdukları Müşterek
Müesseseler (J.V.) karada petrol çıkartmaktadırlar.
Diğer yandan, Azerbaycan’da önemli projelerin gerçekleştirilmesinde
müteahhitlik sektöründe faaliyet gösteren firmalarımızın imzası bulunmaktadır.
Türk firmalarının üstlendikleri projeler arasında TRASECA “İpek Yolu” projesi
çerçevesinde kara yollarının inşası, baraj yapımı, elektrik santralleri inşası ve
modernizasyonu, iş merkezleri kurulması, lüks konut inşası, Sangaçal terminali tank
rezervuar işi, orduevi binası inşası, Merkezi Bank binasının inşası, Beynelhalk Bank
binasının inşası, Bakü Hava Alanı inşası, Nahçıvan Hava Alanı inşası, Bakü Eğlence
Merkezi inşası, Avrupa Oteli inşası, ISR Plaza inşası, “Güney Mugan” projesi, tarihi ve
turistik komplekslerin bakım ve onarıımı, petrol boru hattı ile ilgili yapım ve onarım
işleri, Bakü Sahil Projesi, kombine gaz çevirimi elektrik santralı, Nahçıvan baraj inşası
vs. gibi işler yer almaktadır.
“Büyük İpek Yolu”nun 503 km.’lik kısmı Azerbaycan arazilerinden geçmekte
olup, Bakü-Alet-Gazimemmet-Kürdemir-Yevlah-Gazah kara yollarını kapsamaktadır.
“Büyük İpek Yolu”nun Alet-Gazimemmet ilçeleri arasında karayolunun inşası Kuveyt
Ekonomik Kalkınma Bankası ve İslam Kalkınma Bankası tarafından sağlanan krediler
hesabına Türkiye’nin “Turan Hazinedaroğlu” ve “Öztaç İnşaat” ortaklığı tarafından
gerçekleştirilmiştir.
Ayrıca, “Büyük İpek Yolu”nun Gence-Şemkir ilçeleri arasındaki kara yolunun
inşaası da Turan Hazinedaroğlu” ve Öztaç İnşaat” ortaklığı tarafından
gerçekleştirilmiştir. Dünya Bankası Gence-Şemkir ilçeleri arasındaki kara yolunun
inşası için 7 milyon ABD Doları ve Şemkir-Gazah ilçeleri arasındaki kara yolunun
inşası için ise 33 milyon Dolar kredi sağlamıştır.
Tekfen-Azfen Hazar denizinde yeni bir petrol platformu ihalesini üstlenmiş
bulunmaktadır. Tekfen-Azfen SOCAR’ın (Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi) yeni
hizmet binası ihalesini üstlenmiştir.
Diğer taraftan, Azerbaycan uluslararası bağımsız risk değerlendirme
şirketlerince yapılan değerlendirmelerde riskli ülkeler arasında yer almaktadır. Bu risk,
mevzuatın sık sık değişmesi, tekelleşmenin artması, bankacılık sisteminin yerine
41
oturmamış olması, mahkeme kararlarının uygulamasında karşılaşılan gecikmeler gibi
sorunlardan kaynaklanmaktadır. Ülkenin riskli olması, zaman zaman firmalarımız için
sorunlar yaratıyor olsa da, fizibilite çalışmalarında risk unsurunu daha fazla dikkate alan
3. ülke müteahhitlik firmalarının bölge pazarına girişini engellemekte ve firmalarımızın
rekabet şansını artırmaktadır. Ancak, uygun şartlarda kredi ve politik risk sigortası ile
desteklenen 3. ülke firmalarına karşı firmalarımızın bu avantajını uzun vadede
korumaları zorlaşacaktır. Bu açıdan, Türk müteahhitlik firmalarının bölgedeki pazar
paylarını koruyabilmelerini teminen uzun vadeli tedbirler alınmalıdır.
Daha önce de bahsi olduğu üzere Azerbaycan 1993 yılında Müstakil Devletler
Birliyi (MDB) ile Azad Ticaret Sazişi imzalamış (STA) ve Rusya, Ukrayna, Gürcistan,
Kazakistan ve Moldova’dan oluşan 5 Ülkeye önemli gümrük muafiyetleri tanımıştır.
Böylelikle, zikredilen ülkeler pazara girişte daha avantajlı koşullar elde etmekte ve
%15’e fiyat avantajları elde etmektedirler. Benzer koşulların Türkiye menşeli ürünler
içinde tanınması amacıyla Azerbaycan’la Tercihli Ticaret Anlaşması-TTA müzakereleri
başlatılmış olup, iki ülke Başkanlarının eşbaşkanlığında 3.sü yapılan Yüksek Düzeyli
Stratejik Konsey Toplantısı-YDSK sırasında etki analizine yönelik çalışmalarda üç tur
toplantı yapıldığı, bundan sonraki toplantı için kararlaştırılan 2014 yılı Şubat ayında iki
ülkeden uzmanların da katılımıyla bir çalıştay düzenlenmesi bahsi olduğu halde söz
konusu
çalıştay,
Azerbaycan
tarafının
isteksiz
tutumu
nedeniyle,
gerçekleştirilememiştir.
1.3. Dış Ticaret İstatistikleri
1991 yılından itibaren gelişen siyasi ve ekonomik ilişkilere paralel olarak artan
dış ticaret hacmimiz ülkemiz lehine fazla vermekteydi ancak, 2006 Haziranından
itibaren BTC’nin de devreye girmesinden sonra ilk defa Azerbaycan’la olan dış
ticaretimizde 2006 yılında açık verildi.
Ancak, 1998 yılında yaşanan Rusya krizi sonrası Ruble’nin devalüe edilmesinin
de etkisi ile Rus malları Azerbaycan pazarında mutlak fiyat avantajı sağlamış ve halkın
gelir seviyesinin de düşük olması sebebiyle fiyatlar talebi belirleyen en önemli kriter
haline gelmiştir. Bu gelişmelerin sonucu olarak, ülkemizden gelen mallara olan talep
azalmıştır. Bu durum, Azerbaycan’da iş yapan işadamlarımızı da doğrudan etkilemiştir.
1999 yılında Azerbaycan ile olan ticaretimizde geçmiş yıllara göre düşme görülmüştür.
1996, 1997 ve 1998 yıllarında ithalatın enfazla yapıldığı ülke Türkiye olurken, 19992000 yıllarında Rusya’dan sonra ikinci, 2001 yılında ise ABD ve Rusya’dan sonra
üçüncü sırada, 2002 yılında yeniden RF’dan sonra ikinci sırada, 2003 yılında Rusya ve
İngiltere’den sonra üçüncü sırada, 2004 yılında Rusya, İngiltere ve Kazakistan’dan
sonra 4. sıraya inmiştir. 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010 ve 2011 yıllarında ikinci
sırada yer alırken, 2012 yılında ilk sıraya yükselmiştir. 2013 yılında Türkiye’nin
Azerbaycan’dan ithalatındaki payı %2,19, Azerbaycan’a ihracatındaki payı ise %13,67
olmuştur.
Türkiye-Azerbaycan Ticaret Dengesi
Yıllar
1992
1993
1994
1995
1996
1997
İhracatımız
87.1
63.6
76.2
140.5
216.2
179.7
İthalatımız
125.6
60.5
16.6
26.4
39.0
41.2
42
Denge
(-) 38,5
3.1
59.6
114.1
177.2
138.5
Milyon $
Hacim
212.7
124.1
92.8
166.9
255.2
220.9
220.1
142.4
128.4
148.1
156.2
195.1
224.8
312.8
385,0
624,5
807,3
906,1
771,3
1.302,4
1.520,4
1.463,8
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
135.8
69.0
104.9
67.3
83.4
107.0
182.6
275.9
388,1
1.056,3
626,2
107,6
170,9
455,8
600,0
526,0
84.3
73.4
23.5
80.8
72.8
88.1
42.2
36.8
- 3,1
-431,8
181,1
798,5
600,4
846,6
920,4
937,8
355.9
211.4
233.3
215.4
239.6
302.1
407.4
588.7
773,2
1.680,8
1.433,5
1.013,7
942,2
1758,2
2.120,4
1.989,8
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
Azerbaycan ile olan ticari ilişkilerimizde nakliye önemli bir maliyet unsuru
olarak karşımıza çıkmaktadır. Azerbaycan ve Gürcistan’da alınan yüksek yol vergileri
ve tonaj sınırlamaları ve İran’ın uygulamakta olduğu tonaj sınırlamaları ve yollaradaki
gecikmeler hem nakliyecilerimize hemde yük sahiplerine ilave maliyetler getirmektedir.
Rekabet şansımızı sınırlayan bu sorun Kars-Tiflis demiryolu’nun önemini daha da
arttırmaktadır.
Şüphesiz ki, ticari ve ekonomik ilişkilerin uzun vadede sağlıklı ve istikrarlı
gelişmesinde Azerbaycan’da faaliyet gösteren Türk işadamlarının önemi büyüktür.
Azerbaycan ekonomisine yaptıkları yatırımlar, ödedikleri vergiler ve sağladıkları iş
imkanları ile gözardı edilemiyecek katkıları yanında Türkiye ile ticari ilişkilerde de
büyük rol oynamaktadırlar.
Azerbaycan’ın ekonomik bağımsızlığının güçlenmesine katkı sağlarken, aynı
zamanda Türkiye ile Azerbaycan arasında ekonomik köprü vazifesi gören
işadamlarımızın önündeki engellerin kaldırılması, finansman sorunlarının
çözümlenmesi ve uzun vadeli yatırım kararlarında kendilerini güvencede
hissedebilecekleri sigorta mekanizmasının kurulması yönünde projeler üretilip ivedilikle
uygulamaya konulması halinde, ekonomik ve ticari ilişkilerimiz daha sağlam temellere
oturacak ve gelişen ilişkiler her iki kardeş ülke halkının refahına hizmet ederken,
bölgenin istikrara kavuşmasına da önemli katkılar sağlayacaktır.
Azerbaycan-Türkiye Fasıllar İtibariyle Dış Ticareti
Bin Dolar
FASIL
MADDE İSİMLERİ
İTHALAT
2012
894
1
Canlı hayvanlar
2
Taze ve dondurulmuş et
829
3
Balık ve diğer su ürünleri
45
4
Süt ve süt ürünleri, yumurta, diğer
hayvansal gıdalar
Hayvansal ürünler ve diğerleri
5
43
İHRACAT
2013
2012
1840,7
391,7
2013
0
0
0,0
0,0
79,8
0
0,0
8573,0
0
0,0
5,1
139
261,7
9751
0
6
7
8
Çiçekler ve diğer bitkiler
Sebze ve meyveler
Kahve, çay ve baharat
10
Hububat
11
Değirmencilik ürünleri
13
15
Bitkisel ve Hayvansal yağlar
16
Et ve balık ürünleri
Meşrubat, alkollü içkiler
23
Gıda sanayi atıkları
25
26
27
0
0,0
553
788,2
0
0,0
572
6183,3
0
0,0
114
211,4
0
0,0
1436
1108,6
1239
2533,0
5
18,6
0
0,0
0
20,0
0
0,0
2039
2486,4
0
6,9
871
847,5
0
0,0
1694
2427,8
0
0,0
3960
7676,0
0
1,0
6596
7127,6
13
0,0
3589
3717,4
109
0,0
3433
3266,9
12
3,4
1663
2978,6
0
18,5
309
999,2
172
218,7
0
0,0
0
0,0
16187
20693,2
14
6,6
410
185,9
122
71,3
10055
13691,2
406208
337011,3
14807
21372,2
0
0,0
9229
9585,2
14561
5921,6
19283
15433,1
0
0,0
1169
1471,5
0
5,0
Tuz, kükürt, taş, alçı ve çimento
Metal cevherleri, cüruf ve kül
Mineral yakıtlar, petrol ve türevleri
29
30
Eczacılık ürünleri
31
783,3
Tütün ve tütün ürünleri
Oganik
kimyasallar;
metaller
Organik kimyasal ürünler
28
0,0
Kakao ve kakao müstahzarları
22
24
0
Şeker ve şeker mamuleri
21
20
2289,8
4252
Hububat, un, nişasta veya süt
müstahz.
Sebzeler
ve
meyvalar
ve
mustahzarları
Yenilen çeşitli gıda müstahzarları
19
0,0
Bitkisel özsu ve hülaslar
Bitkisel ürünler
18
0
Yağlı tohum ve meyveler
14
17
4811,6
5522
Meyve ve sert kabuklu meyveler
9
12
9890
kıymetli
Gübreler
44
32
33
34
Boyacı maddeler, boyalar ve
vernikler
Uçucu yağlar, parfümeri, kozmetika
15527
15917,1
0
2,8
2040
3154,4
8
0,0
54960
56555,0
0
0
0,0
1384
1781,2
Sabun ve muhtahzarları
35
Albüminler, nişasta ve tutkallar
36
Barut ve patlayıcı maddeler, kibritler
37
Fotoğrafçılıkta veya sinema.
eşya
Muhtelif kimyasal maddeler
19
38
39
40
41
42
43
44
45
Tabi ve sunni bez,
hazırlanan mamuller
Ağaç ve ahşap eşya
179,6
0,0
19554
17485,8
115500
92672,9
52829
57643,1
19209
18750,6
1
5,5
45
15,3
14019
15884,7
513
398,8
0
1,4
0
0,0
0
0,0
33647
22832,6
931
1102,4
25
74,5
0
0,0
3
0
12,8
0
0,0
101,5
0
0,0
21672
25163,8
15
0,1
7961
0
12779,0
1
5,7
0,1
0
0,0
4
3,9
0
0,0
586
552,9
11018
13698,9
41
101,0
0
0,0
1663
829,3
0
0,0
225
310,4
0
0,0
3499
3715,2
0
0,1
1226
1311,2
0
18,9
9,4
ondandan
Mantar ve mantardan eşya
Kağıt, karton ve mamulleri
49
Basılı kitaplar, gazeteler, dergiler
50
İpek
51
Yün
Pamuk
54
Dokumaya elverişli diğer bitkisel
lifler
Sentetik ve suni flamentler
55
Kimyasal
56
Vatka, keçe ve dokunmamış
mensucat
Halılar ve halı ürünleri
57
141
0
Ham postlar, deriler (kürkler hariç)
ve köseleler
Deri eşya
48
53
0,0
0
Kauçuk ve kauçuktan eşya
47
52
5,9
kul.
Plastikler ve mamuller
Hasırdan, sazdan veya örülmeye
elverişli diğer mad. mamuller
Ağaç kırpıntısı ve hurdalar
46
6,3
0
45
58
59
60
Özel tokunmuş mensucat, dantela,
işleme.
Emdirilmiş, kaplanmış dokumaya
elverişli maddeler
Örme eşya
61
Konfeksiyon ürünleri
62
Örülmemiş giyim eşyası ve aksesuarı
63
Dokumaya elverişli mad. diğer hazır
eşya
Ayakkabılar ve bunların aksamı
64
65
144
184,2
1
0,0
590
840,9
0
0,0
232
134,5
0
0,0
1168
1379,8
0
0,0
2776
2553,7
1
0,6
2740
3587,8
8
5,2
558
568,8
6
1,0
70
122,4
0
0,9
113
38,7
0
0,0
Başlıklar ve aksamı
39
28,9
0
0,0
44981
12260
26958,0
0
0
0,0
69
Şemsiye, baston, iskemle bastonlar,
kamçılar ve bunların aksamı
Kuş tüyleri, yapma çiçekler, saçtan
eşya
Taş, alcı, çimento veya benzeri mad.
Eşya
Seramik mamuller
70
Cam ve cam eşya
15153
71
İnci, taşlar, kıymetli taşlardan eşya
72
Demir ve çelik
73
Demir ve çelikten eşya
74
Bakır ve bakırdan eşya
66
67
68
75
76
78
79
Aluminyum ve aluminyumdan
eşya
Kurşun ve kurşundan eşya
81
Diğer adi metaller, sermetler
82
Adi metallerden aletler, bıçak, kaşık
vs
Adi metallerden çeşitli eşya
85
0
0,5
260
392,1
0
0
60356
28979,4
314
568,6
249195
169360,2
551
4769
481,3
3324
2728,7
14
0,0
0
0,0
25092
21324,4
90246
80480,8
35
0,0
1335
0,0
708
8
35,7
5
765,6
786,8
0
0,0
12,0
0
0,0
3655
46,7
6
0,0
9037
3178,0
0
11,7
284707
271901,5
731
3371,6
135965
210922,9
78
389,8
3829,2
Cinko ve cinkodan eşya
Kalay ve kalaydan eşya
84
13173,1
0,0
Nikel ve nikelden eşya
80
83
15513,0
53
Makinalar ve mekanik cihazlar ve
yedekleri.
Elektrikli makina ve cihazlar ve
yedek.
46
86
Lokomotif ve yedek parçaları
87
Motorlu kara taşıtları ve yedek
84
88
Hava taşıtları ve bunların aksamları
89
Gemiler ve diğer yüzen vasıtalar
90
Optik alet ve cihazlar ve aksamları
91
92
0
0,0
90028
70432,0
536
1304,2
71
0,0
2
0,0
835
36257,0
0
0,0
38676
48151,7
15
0
259,7
74
30,4
16
44,8
1
3,8
76396
69963,0
5
61,3
1940
1905,8
0
1,6
28298
18538,7
0
1,0
2
8
6
3,1
1.520.405,1 1.463.804,9
600.025,1
525.985,8
Saatlar ve aksamları
0,0
Müzik aletler ve bunların aksamları
94
Mobilya
95
Oyuncak
96
Çeşitli mamul eşya
97
842,7
Sanat eserleri ve antikalar
GENEL TOPLAM
Kaynak: Azerbaycan İstatistik Komitesi
1.4. Ticari İlişkilerde Bilinmesi Gerekli Genel Konular
Azerbaycan’ın Dış Ticaret Mevzuatı
Azerbaycan Cumhuriyeti’nde dış ticaret işlemleri; 24/6/1997 tarihinde
onaylanan Cumhurbaşkanı Fermanı, Katma Değer Vergisi’nden Muaf Olan Malların
Listesi hakkında 124 nolu Karar ile Gümrük Vergilerinin Oranları hakkında 12 Nisan
2001 tarih ve 80 nolu Karar hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.
İhracat İşlemleri: Ülke sınırları içerisinde üretilen veya ithal edildikten sonra
yeni bir üretim sürecine sokularak mamul hale getirilen malların ihracı gerçek ve tüzel
kişiler tarafından serbestçe yapılabilmektedir.
Bakanlar Kurulu tarafından yapılan veya ilgili devlet organlarından izin alınarak
gerçekleştirilen ihracat işlemleri dışında kalan bütün diğer malların ihracı Gümrük
Organlarına beyan edilerek gerçekleştirilmektedir.
Kredili ihracat işlemlerinde ihracatı yapan şirketin devlet şirketi veya en az
%50’si devlete ait olan şirketler olması halinde, anlaşmaların mutlaka İktisadiyat ve
Sanayi Bakanlığı’na kaydedilmesi gerekmektedir. Diğer hallerde kredili ihracat Gümrük
Organlarına önceden beyan edilerek gerçekleştirilebilmektedir.
Azerbaycan Cumhuriyeti’nde devlet kuruluşlarında üretilmiş malların ihracı
ancak, üretimi gerçekleştirenlere ürün bedelleri tam olarak ödendikten sonra mümkün
olabilmektedir.
Yeniden ihracat işlemlerinde ise (Reeksport) ihracat işlemleri ile ilgili yapılan
anlaşmalar Azerbaycan Cumhuriyeti’nin uluslararası yükümlülükleri gereğince
belirtilen durumlarda İktisadiyat ve Sanayi Bakanlığı’ndan kayıttan geçirilmesi, diğer
hallerde ise Gümrük Organlarına beyan edilmesi ile gerçekleşmektedir.
47
Konsinye ticaretinde süre, malların Gümrük Organlarına beyan edildiği günden
itibaren en fazla 180 gündür. Satıştan elde edilen hasılat malların satışından itibaren 10
iş günü içerisinde Azerbaycan Cumhuriyeti’deki banka hesabına yatırılmalıdır.
Geçici ihraç amacıyla gönderilen mallar Gümrük Vergileri ödenmek şartıyla
gönderildikleri ülkelerde satılabilir. Aksi taktirde mallar 30 gün içerisinde tekrar geri
getirilmelidir.
İthalat İşlemleri: Azerbaycan Cumhuriyeti’ne gerçek ve tüzel kişiler
tarafından kendi dövizleri ile konsinye veya devlet garantisine bağlı olmayan krediler
hesabına yapılan ithalat işlemleri ile ilgili yapılmış anlaşmalar (Bakanlar Kurulu
tarafından yapılan ve ilgili devlet organlarından izin veya lisans alınarak gerçekleştirilen
ithal
işlemleri
hariç)
Gümrük
Organlarına
beyan
edilmek
suretiyle
gerçekleştirilmektedir.
Gerçek ve tüzel kişiler tarafından ithal edilen malların gümrük değerlerinin
kontrolü yapılmakta olup, bu işlemler Gümrük Organları tarafından
gerçekleştirilmektedir.
Bazı stratejik malların ithalatı (silah, barut, patlayıcı maddeler vs.) Bakanlar
Kurulu’nun izni ile gerçekleştirilmektedir.
Barter yoluyla yapılan dış ticaret işlemlerinde, eşdeğer malların gönderilmesi ve
teslim süresi en fazla 90 gündür. Mallar gönderilmediği takdirde mal bedeli mukavelede
belirtilen döviz cinsi ile 10 iş günü içinde alacaklının banka hesabına yatırılmalıdır.
Ayrıca, barter işlemleri İktisadi İnkişaf Bakanlığı’nın iznine tabidir.
Geçici kabul işlemlerinde, ihracat ve ithalat işlemlerini yapan devlet müessesesi
ise İktisadiyat ve Sanayi Bakanlığı’ndan izin alınarak, gerçek ve tüzel kişiler tarafından
yapılması halinde ise Gümrük Organlarına beyan edildikten sonra gerçekleştirilir.
Ayrıca, kuralların Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu Kararı ile
belirlenmesi kaydıyla İktisadiyat ve Sanayi Bakanlığı’nın izni ile sınır ticareti
yapılabilmektedir.
İhraç edilen malların bedelinin önceden ödenmiş olması veya gayri kabili rücu
akreditif yolu ile veyahut yetkili bankaların teminatının bulunması suretiyle ihracının
gerçekleştirilmiş olması gerekmektedir. Malların ülke dışına çıkarılmasında bu üç
yöntemden birinin kullanılmış olduğunun Gümrük Organlarına tevsiki gerekmektedir.
Gümrük Vergileri: Azerbaycan’a ithalat esnasında mal guruplarına göre nisbi
olarak %0, % 0,5, %1, %3, %10, ve %15 olarak Gümrük Vergisi uygulanmaktadır.
Maktu vergi oranları ise ölçü birimlerine göre (kg., lt., adet, m2, m3, cm3, metre,
çift) farklılık arz etmekte ve ABD Doları ile 0.06 sentten 40 ABD Dolarına kadar
çıkmaktadır. Fasıllar itibariyle gümrük tarifeleri ekte yer almaktadır.
Azerbaycan Devleti Gümrük Organları tarafından asgari ithal fiyatı
belirlenerek, bu fiyatın altında beyan edilen mallara belirlenmiş fiyatlar üzerinden
Gümrük Vergisi uygulanabilmektedir. Bu yetki Gümrük Kanununda düzenlenmiştir.
Dış Ticarette Lisans
İthali ve İhracı Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun İznine Tabi
Malların Listesi
Malların Adı
Ürün Kodu
Silah ve askeri mühimmat ile bunların 8710, 8802, (8802.11.100, 8802.12.100,
üretimi için gerekli aksam ve parçalar
8802.20.100, 8802.30.100, 8802.40.100
hariç); 8803(8803.10.100, 8803.20.100,
8803.30.100,8803.90.910hariç);
8906.00.100, 9301, 9302, 9305 (ancak
savaş silahlarına aittir); 9306 (9306.10.
000, 9306.29.100, 9306.30.910, 9306.30.
930 hariç); 9013, 9013.10.100, 9013.20.
48
000, 9013.80.000, 9014 (sadece askeri
amaçlı olanlar); 8526 (sadece askeri
amaçlı olanlar)
Barut, patlayıcı maddeler,fişekler, nükleer 3601 (av barutu hariç)
parçalar ve teknolojisi, techizatı, parçaları, 3602-3604
özel gayri-nükleer malzemeleri, radyoaktif ışın kaynakları, radyo-aktif atıklar
dahil.
Narkotik ve psıkotrop maddeler, kimyevi
Zehirler
Silahlanma ve savaş araçlarının
oluşturulması için faydalanılan
bilimsel-teknik bilgiler ve teknolojilerin,
malzemelerin ve techizatın muhtelif
çeşitleri
İthali ve İhracı Bazı Devlet Organlarının İznine Tabi
Malların (Hizmetlerin ve Know-How) listesi
İhraç
Malların Adı
Yaban hayvanları, bitkiler ve kazılarla
bulunmuş hayvan kemikleri
Yabani hayvanlardan ve bitkilerden ilaç
imali için hammadde; ilaç, boya ve akrep
zehirleri
Azerbaycan Cumhuriyeti topraklarında
kara ve denizde
iktisadi
sınırlarında
yerleşen ısı enerjisi ve mineral hammade
kaynakları hakkında ve bölgelerle ilgili
bilgiler
İhtira beratları, “know-how” ve bilimsel
araştırmaların sonuçları
Güzel sanat eserleri,
kolleksiyon ve antik mallar
(GTİP:9701-9706)
İthal
Malların Adı
Bitkilerin korunması için kullanılan
kimyevi maddeler (GTİP:3803)
Veterinerlikte kullanılan ilaçlar, biyolojik
preparatlar ve veterinerlik teçhizatları
İlaç preparatları (Fasıl:30 ve tıbbi gereçler
(9018-902..)
İhtira beratları, “know-how” ve bilimsel
araştırmaların sonuçları
İzni Veren Organ
Tabi Kaynaklar ve Ekoloji Bakanlığı
Tabi Kaynaklar ve Ekoloji Bakanlığı
Sağlık Bakanlığı
Tabi Kaynaklar ve Ekoloji Bakanlığı
Devlet Jeodezia ve Fotogrametri Komitesi
İlimler Akademisi,
Devlet İlim ve Teknik Komitesi
Kültür Bakanlığı
İzni Veren Organ
Tarım Bakanlığı
Tarım Bakanlığı
Veterinerlik İdaresi
Sağlık Bakanlığı
İlimler Ak ademisi,
Devlet İlim ve Teknik Komitesi
Güzel sanat eserleri,
Kültür Bakanlığı
kolleksiyon ve antik mallar (GTİP:970149
9706)
-Azerbaycan Cumhuriyeti
sınırları içinde hizmetlerin
yapılması
-İnşaat faaliyetleri (Mühendislik, proje,
onarım, inşaat ve restorasyon işlerinin
yapılması)
Yük ve
hizmetleri
yolcu
taşınması,
Devlet İnşaat ve Mimarlık Komitesi
Tabi Kaynaklar ve Ekoloji Bakanlığı
nakliyat Ulaştırma Bakanlığı
Uluslararası posta, ulaştırma hizmetlerinin Rabıta Bakanlığı
yapılması
Hukuk hizmetleri
Adalet Bakanlığı
İlgili Devlet Organları Tarafından Verilen Lisansla
İthal-İhraç Olunan Malların Listesi
İthal
Malların Adı
Etil alkol
Alkollü içkiler (Bira hariç)
Tütün mamulleri
İzni Veren Organ
İktisadiyat ve Sanayi Bakanlığı
İktisadiyat ve Sanayi Bakanlığı
İktisadiyat ve Sanayi Bakanlığı
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Dış Ticarette Standardizasyon Uygulaması
Azerbaycan Cumhuriyetinin “Tüketici Haklarının Korunması Hakkında
Kanunu” gereğince uygunluk sertifikası (Standart Belgesi) olmayan ürünlerin satışı ve
kullanılması yasaktır.
Azerbaycan’a yabancı ülkelerden malların ithalatının yapılabilmesi için milli
sertifika belgelerine uygun olarak, malların standart belgesi ve deneme protokollarının
Azerdevletstandarda takdim olunması ve bu malların milli sertifikalaştırma sisteminde
testlerinin yapılması gerekmektedir.
Ancak, ithal edilen mallarda BDT Ülkeleri’nin standart kurumları ile TSE
tarafından verilen standart belgeleri geçerli olarak kabul edilmektedir.
TSE ile Azerdevletstandard arasında yapılan anlaşma dolayısı ile Türkiye’den
TSE belgesi ile gelen mallar diğer ülke mallarına göre avantajlı konumdadır.
1.5. Diğer Bilgiler
Sorunlar, Görüş ve Öneriler
Azerbaycan, yer altı ve yer üstü kaynakları açısından zengin, okuma yazma
oranı yüksek, yönünü batıya çevirmiş gelişme çabası içerisinde olan kardeş bir
cumhuriyettir. Bağımsızlığını kazanmasından sonra ülkemizle hemen her alanda
protokoller ve anlaşmalar imzalamıştır.
Bu gün itibariyle imzalanan anlaşmalara tam anlamıyla işlerlik kazandırıldığı
söylenemez. Yeniden yapılanma çalışmaları yanında altyapı eksiklikleri, hukuki
boşluklar, mahkeme kararlarının uygulanmasının gecikmesi, kurumsallaşamama,
devlette devamlılık ilkesine uyulmama, kayıt dışı ekonominin yol açtığı haksız rekabet,
alacakların tahsil edilmesi hususunda yaşanan zorluklar, bazı BDT ülkeleriyle yapılan
50
serbest ticaret anlaşmaları ekonomik ve ticari ilişkilerimizin istenilen düzeye çıkmasını
engellemektedir.
Azerbaycan ile ülkemiz arasında yaşanan sorunlar başlıklar halinde aşağıda
sunulmaktadır.
a) Dış ticarete müdahale politikası yoluyla bazı belirli mallarda dış ticarette
tekel oluşturulması ve bu malların ticaretini doğrudan belirli bir firma üzerinden
yürütülmesi (Monopol-tekelleşme): Azerbaycan serbest piyasa ekonomisini
benimsemiş olup, dış ticarete ilişkin mevzuatını da piyasa ekonomisi esaslarına göre
düzenlemiştir. Ancak, uygulamada ticaret ve ekonominin birçok sahasında yasal
dayanağı olmayan ve ticari firmalar tarafından öngörülemeyen bir tekelcilik anlayışının
var olması, serbest piyasanın işleyişini ve gelişmesini engellemekte ve rekabet
şartlarının bozulmasına sebep olmaktadır. Örneğin belirli mal gruplarının iç piyasada
üretimi veya yurtdışından ithalatı belirli kişi ya da kurumların inhisarına
bırakılmaktadır. Bu anlayış dış ticarette kısıtlayıcı olduğu gibi iç ve dış yatırımcılar
bakımından da caydırıcı ve engelleyici mahiyette etkiler yapmakta ve bir çok sorunun
kaynağı haline gelmektedir.
b) Korumacılık Uygulamaları: Son dönemlerde ülkemizden Azerbaycan’a
önemli miktarlarda ihraç edilen plastik boru, kablo ve ev tekstili ürünlerinde ciddi
sıkıntıların yaşandığı görülmektedir. İhracatçı firmalarımızdan alınan bilgilerden
hareketle Müşavirliğimizce konuya ilişkin yapılan araştırmalar sonucunda söz konusu
ürünlerin Azerbaycan’da üretimine başlanması nedeniyle bu yasaklamalara gidildiği
anlaşılmıştır. Ancak bu yasaklamaların yasal bir dayanağı olmadığı halde söz konusu
malların Azerbaycan’a girişi gümrük organlarınca engellenmektedir.
(a) ve (b)’de şıklarında belirtilen ve iç içe olan bu problemlerin çözümü hem
üretimde hem de ithalat işlemlerinde tekelci yaklaşımların rekabete dayalı bir anlayışla
düzenlenmesi, iş anlayışının kişisellikten ve belirsizlikten kurtarılarak, kurumsal ve
yasal bir çerçeveye oturtulmasına bağlıdır. Ayrıca, AB kurumlarıyla yakınlaşma ve
DTÖ ile üyelik müzakerelerinin bu sürece olumlu etkisinin olacağına inanılmaktadır.
c) Yabancı yatırımlar üzerindeki denetimler: Firmalarımızdan alınan önemli
ve güncel şikayetlerden birisi de Vergiler Bakanlığı’nca yapılan denetimlerde
firmalarımızdan gelirleri ve bir önceki dönemde ödedikleri vergi tutarları ile
bağdaşmayan tutarlarda vergi talep edildiğidir. Gümrüklerde yaşanan sorunlar nedeniyle
firmalarımız Vergiler Bakanlığı nezdinde haklarını yasal bir zemine taşıma konusunda
istekli olmamaktadır.
d) Nakliyede Yaşanan Problemler:
Hali hazırda taşımacılığın karayoluyla yapılmak durumunda kalınması ve
bununla birlikte gümrüklerde yaşanan bürokratik süreç ile tekelci uygulamalar
çerçevesinde yapılan ve yasalarda yeri olmayan ödemeler firmalarımızı maliyet, zaman
kaybı ve moral olarak olumsuz etkilemektedir. Uzun süreli beklemeler
nakliyecilerimizin ceza uygulamalarına muhatap olmasına sebep olmaktadır.
Bakü’den Aktau ve Türkmenbaşı Limanları’na yönelik Ro-Ro seferlerinin
düzenli olmaması, 10-15 günü bulan bekleme süreleri, feribot kapasitelerinin yetersiz
olması, erken rezervasyon sisteminin olmaması, yüksek feribot ücretleri ve Azerbaycan
tarafından alman yüksek geçiş ücretleri (Gürcistan 125 ABD Doları, Kazakistan 400
ABD Doları Azerbaycan ise 550 ABD Doları geçiş ücreti almaktadır) taşımacılarımızın
Orta Asya’ya yönelik taşımacılıkta Azerbaycan güzergahını çok fazla kullanmamasına
neden olmaktadır. Taşıma şirketlerimiz ve TIR şoförlerimiz TIR taşımalarının gemi
rezervasyon sisteminin işlediği, düzenli ve az maliyetli bir sistemle yapılabilmesi
51
talebini dile getirmektedirler. Ro-Ro seferleri ile ilgili olarak sözkonusu sorunların
çözülerek altyapı çalışmalarının tamamlanması durumunda Azerbaycan daha çok tercih
edilen bir güzergah olabilecektir.
Gürcistan-Azerbaycan sınırında Kırmızı Köprü gümrük kapısında uzun
beklemeler olmaktadır. TIR şoförlerimiz varış yerinde yapılması gereken bazı
kontrollerin sınır kapısında yapılmasının beklemelerin uzamasına neden olduğunu
bildirmektedirler. Ayrıca, sınırda yapılması gereken yasal ödemeler konusunda
belirsizliklerin devam ettiği hususunda çok sayıda şikayet alınmaktadır. 15-16 Mart
2012’de Bakü’de yapılan KUK toplantısında dile getirilen ödenmesi gereken yasal
ücretler konusundaki bilgi talebinin yenilenmesi yararlı olacaktır.
TIR şoförlerinin 14 gün içinde eşyalarını boşaltıp Azerbaycan’dan ayrılma
zorunluluğunun son bir ay içinde Nakliyat Nazırlığı tarafından ön bilgilendirme
yapılmadan 10 güne indirildiği ve bu nedenle TIR şoförlerimizin idari cezalarla
karşılaştıkları öğrenilmiştir. Gümrüklerdeki beklemeler nedeniyle 14 günlük sürenin
dahi bazen yeterli olmadığı gözönüne alındığında, sürenin 10 güne düşürülmesi
şoförlerimizin ve nakliye şirketlerimizin mağduriyetine neden olmuştur.
Varış gümrüklerine ulaşan araçlar alıcılardan kaynaklanan sorunlarından dolayı
uzun süreli beklemelere maruz kalabilmektedirler. Bu durum maddi kayıplara ve vize
sorunlarına neden olmaktadır. Bu nedenle, yüklerin gecikmeden depolara boşaltma
imkanı sağlanması taşımacılarımız için önem taşımaktadır.
Bazı Türk nakliyat firmalarından araçlarını Azerbaycan mevzuatına uygun
olarak yıllık icbari sigortayla sigortalatmalarına rağmen gümrük kapılarında mükerrer
olarak icbari sigorta yaptırmak zorunda kaldıklarına ve bu nedenle maddi kayba
uğradıklarına ilişkin şikayetler alınmaktadır.
Azerbaycan’ın vatandaşlarımıza vize uygulaması devam etmektedir.
Vatandaşlarımız Bakü havaalanında vize alabilmelerine karşılık, Nahçıvan (Dilucu)
hariç, diğer karayolu sınır kapılarında vize alamamaktadırlar. Şoförlerimize sınır
kapılarında vize itası uygulamasına geçilmesi büyük kolaylık sağlayacaktır.
Geçtiğimiz yıl yürürlüğe sokulan bir uygulama çerçevesinde Azerbaycan’a giriş
yapan yabancıların üç gün içinde adrese kayıt yaptırması zorunluluğu bulunmaktadır.
Uygulamanın başladığı bir yılı aşkın süre içinde TIR şoförleri bu uygulamanm dışında
bırakılmışlardı. Ancak, herhangi bir ön bilgilendirme yapılmadan TIR şöforleri için de
1 Haziran 2014’ten itibaren kayıt zorunluluğu getirilmiştir. Kalış süresi 3 günü aşan
TIR sürücülerinin cezai işleme tabi tutuldukları ve gerekli ödemeyi yapmadan ülkeden
çıkmalarına izin verilmediği bilgisi alınmaktadır. TIR şoförlerinin gerekli formaliteleri
yerine getirerek, taşıdıkları yükleri yerlerine ulaştırmaları her hal ve karda üç günden
uzun bir süre almaktadır. Transit geçiş yapan TIR sürücülerinin de ülkede bulunma
süreleri beklemeler nedeniyle zorunlu olarak üç günü aşmaktadır. Azerbaycan’a özel
bir vizeyle giriş yapan TIR sürücülerimizin ve otobüs şoförlerimizin bu uygulamadan
muaf tutulmaları veya bunun mümkün olmaması durumunda, kara sınır kapılarında
internet üzerinden plakaya kayıt yaptırmalarına imkan sağlanması talep edilmektedir.
Esasen bu yönde bir çalışma yapıldığı bilgisi alınmış olup, mümkünse hızlandırılması
ve biran önce sonuçlandırılması yerinde olacaktır.
Gümrüklerde yaşanan sorunların aşılması büyük ölçüde idarenin tavırlarına
bağlıdır. Sistemin otomasyona geçmesinin gümrük işlemlerinin kolaylaştırılmasında
olumlu katkısının olacağı düşünülmektedir.
Azerbaycan hali hazırda Türk TIR’larına 40.000 (20000+20000) adet tek tip,
3.000 (1.500+1.500) adet 3. ülke ücretsiz geçiş belgesi tahsis etmiş bulunmaktadır. Bu
belge sayısı yetersizdir. Belgeyi aşan geçişler için araç başına ödeme yapılmaktadır.
Mevcut durumda Türkiye’den Azerbaycan’a 60.000 civarında TIR’ın giriş yaptığı
bilinmektedir. Bu konunun Ulaştırma Bakanlığımızca Türkiye- Azerbaycan Karayolu
Karma Ulaştırma Komisyonu toplantılarında gündeme getirilmesi önem arz etmektedir.
52
e) Ticari Kurallara Uyulmaması Sonucu Ortaya Çıkan Sorunlar: Ticaretin
daha çok kişisel ilişkilere ve güvene dayalı olarak yürütülmesi, avantajlarından çok
dezavantajlara sebep olmaktadır. Karşılıklı güvenle başlangıçta küçük çaplı ticari
bağlantıların sağlanması mümkün olsa da çok sayıda problemin yaşanmasına meydan
verilmektedir. Problemlerin çözümü çok defa mahkemelere intikal etmekte ve uzun bir
sürece yayılmaktadır. Azerbaycan’da yurttaşların hak ve ödevlerini, toplumsal düzen
kurallarını ve davranış sınırlarını belirleyen yazılı bir hukuk olmakla beraber
uygulamada bir çok sıkıntıyı beraberinde getirmektedir. Böylece bir çok ticari ilişki
gelişme gösteremeden sonuçlanmaktadır.
Firmalarımızın genellikle açık hesap çalışmaları, ödemelerin alınmasında ciddi
problemler yaratmakta, ticarette devamlılığı engellemektedir. Azerbaycan firmaları,
teamül haline gelen bu anlayışın çoğu kez kendi lehlerine sonuç vermesi sebebiyle,
firmalarımızı bu tür ticarete zorlamaktadır.
Ayrıca,
ticari
anlaşmazlıklarda
mahkemelerce
verilen
kararların
uygulanmasının çabuklaştırılması ve uyuşmazlıkları hallinde “ortak komite” teşkil
edilmesi ve bu komitenin yılda iki defa toplanması yaralı olacaktır. Bu mahiyette bir
çalışma grubunun kurulması 2010 yılının Temmuz ayında iki ülke Ekonomi
Bakanlarının başkanlık ettiği iş formu görüşmeleri esnasında kararlaştırılmış olmasına
rağmen Azerbaycan tarafı kuruluş sürecinin tamamlanmadığı gerekçesiyle işlemesine
mani olmuştur.
f) Taklit Mallar: Özellikle Çin firmaları tarafından Türkiye menşeli markaların
taklidi üretilerek piyasaya sürülmektedir. Bu tür ürünlerin önlenmesi uzun bir süreci
gerektirmekte olup, marka tescili yapılmamışsa sonuç alınması daha da zorlaşmaktadır.
Aynı şekilde pazardaki itibarı nedeniyle Türk ürünü diye kalitesiz, niteliksiz malların
pazara sürülmesi de yanıltıcı etki yaratmaktadır. Sözkonusu nedenlerden dolayı
şirketlerimizin marka tescili yaptırması şarttır.
g) Vize ve Çalışma İzini: Oturma ve çalışma izini alınmasındaki zorluklar,
firmaların uzun dönem kararlarını etkilediği gibi kalifiye eleman temininde sıkıntılar
yaratmaktadır.
h) Bankacılık sektörünün uluslararası normlarda faaliyet göstermemesi:
Bankacılık ve ikinci piyasaların gelişmemiş olması bono, poliçe ve çek gibi kambiyo
senetleriyle ilgili yasal düzenlemelerin bulunmaması, ödemelerin nakit olarak
yapılmasına sebebiyet vermektedir. Ekonominin kayıtlı para mekanizmasını sağlayacak
yasa, sistem veya ödeme araçlarından yoksun olması, kayıt dışı ekonomiyi teşvik
etmekte ve ticari hayatta çeşitli risk ve sorunların meydana gelmesine yol açmaktadır.
i) Serbest Ticaret Anlaşmaları: Azerbaycan’ın bazı BDT ülkeleri (Rusya,
Ukrayna, Gürcistan, Kazakistan ve Moldovya) ile Serbest Ticaret Anlaşması yapması
sebebiyle, Azerbaycan’a yönelik ihracatta özellikle Rusya’ya avantaj sağlamaktadır.
Türkiye ile Azerbaycan arasında STA/TTA gibi bir anlaşmanın yapılması Azerbaycan’a
yönelik ihracatımızın daha da artmasına katkı sağlayacaktır.
53
EKLER
EK: 1 AZERBAYCAN’DA 2013 YILINDA DÜZENLENEN FUARLAR
Name
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
AITF
Azerbaijan International Tourism
and Travel Fair
HOREX
Caucasus International
Hospitality Fair
CATEF
Caspian International Aqua
Technologies Exhibition and
Forum
WORLDFOOD AZERBAIJAN
Azerbaijan International Food
Industry Exhibition
AGRIHORT AZERBAIJAN
Azerbaijan International Food
Industry Exhibition
IPACK CASPIAN
Caspian International Packaging,
Tare, Label and Printing
Exhibition
CASPIAN OIL & GAS
20th Anniversary International
Caspian Oil and Gas Exhibition
CASPIAN POWER
Caspian International Power and
Alternative Energy Exhibition
TRANSCASPIAN
International Transport, Transit
and Logistics Exhibition
ROAD AND TRAFFIC
Caspian International Road
Infrastructure and Public
Transport Exhibition
BIHE
Azerbaijan International
Healthcare Exhibition
BEAUTY AZERBAIJAN
Azerbaijan International Beauty
and Aesthetic Medicine
Exhibition
STOMATOLOGY
AZERBAIJAN
8th Azerbaijan International
Stomatology Exhibition
BAKUTEL
Azerbaijan International
Telecommunications and
Organizer
Iteca Caspian LLC
Date
4-6 Nisan
Iteca Caspian LLC
4-6 Nisan
Iteca Caspian LLC
11-13 Nisan
Iteca Caspian LLC
22-24 Mayıs
Iteca Caspian Ltd
22-24 Mayıs
Iteca Caspian LLC
22-24 Mayıs
Iteca Caspian LLC
4-7 Haziran
Iteca Caspian LLC
4-7 Haziran
Iteca Caspian LLC
13-15 Haziran
Iteca Caspian LLC
13-15 Haziran
Iteca Caspian LLC
17-19 Eylül
Iteca Caspian LLC
17-19 Eylül
Iteca Caspian LLC
17-19 Eylül
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
Iteca Caspian LLC
25-28 Eylül
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
54
Fax/Tel
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
15
16
17
18
19
20
Information Technologies
Exhibition and Conference
EDUCATION AND CAREER
Azerbaijan International
Education and Career Exhibition
BAKUBUILD
Azerbaijan International
Construction Exhibition
AQUA-THERM BAKU
International Exhibition for
Heating, Ventilation, AirConditioning, Water Supply,
Sanitary, Environmental
Technology, Swimming Pool and
Renewable Energies
CIPS
Caspian International Protection,
Security and Rescue Exhibition
CTE
Caspian: Technologies for
Environment
SPORTEXPO
Azerbaijan International Sport,
Sports Equipment and Wear
Exhibition
Iteca Caspian LLC
2-4 Ekim
Iteca Caspian LLC
23-26 Ekim
Iteca Caspian LLC
23-26 Ekim
Iteca Caspian LLC
23-26 Ekim
Iteca Caspian LLC
20-22 Kasım
Iteca Caspian LLC
28-30 Kasım
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
EK: 2 AZERBAYCAN’DA 2014 YILINDA DÜZENLENECEK FUARLAR
Organizer
Iteca Caspian LLC
Date
03-05 Nisan
Iteca Caspian LLC
03-05 Nisan
CATEC - Caspian
International Aqua
Technologies Exhibition and
Conference
BIMS - Baku International
Motor Show
Iteca Caspian LLC
10-12 Nisan
Iteca Caspian LLC
15-17 Mayıs
5
CIBS - Caspian International
Boat and Yacht Show
Iteca Caspian LLC
15-17 Mayıs
6
WORLDFOOD
AZERBAIJAN - 20th
Anniversary Azerbaijan
International Food Industry
Exhibition
Iteca Caspian LLC
22-24 Mayıs
1
2
3
4
Name
AITF - Azerbaijan
International Travel and
Tourism Fair
HOREX Caucasus- Caucasus
International Hospitality Fair
55
Fax/Tel
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
7
AGRIHORT AZERBAIJAN Azerbaijan International
Agriculture Exhibition
IPACK CASPIAN - Caspian
International Packaging,
Tare, Label and Printing
Exhibition
PLASTEX CASPIAN Caspian International Plastics
and Rubber Exhibition
Iteca Caspian LLC
22-24 Mayıs
Iteca Caspian LLC
22-24 Mayıs
Iteca Caspian LLC
22-24 Mayıs
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
CASPIAN OIL & GAS International Caspian Oil and
Gas Exhibition
CASPIAN POWER - Caspian
International Power and
Alternative Energy Exhibition
TRANSCASPIAN International Transport,
Transit and Logistics
Exhibition
ROAD AND TRAFFIC Caspian International Road
Infrastructure and Public
Transport Exhibition
ADEX - Azerbaijan
International Defence
Industry Exhibition
Iteca Caspian LLC
03-06 Haziran
Iteca Caspian LLC
03-06 Haziran
Iteca Caspian LLC
12-14 Haziran
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
Iteca Caspian LLC
12-14 Haziran
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
Iteca Caspian LLC
11-13 Eylül
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
15
BIHE - 20th Anniversary
Azerbaijan International
Healthcare Exhibition
Iteca Caspian LLC
25-27 Eylül
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
16
BEAUTY AZERBAIJAN Azerbaijan International
Beauty and Aesthetic
Medicine Exhibition
Iteca Caspian LLC
25-27 Eylül
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
17
STOMATOLOGY
AZERBAIJAN - Azerbaijan
International Stomatology
Exhibition
EDUCATION AND
CAREER - Azerbaijan
International Education and
Career Exhibition
BAKUBUILD - 20th
Anniversary Azerbaijan
International Construction
Exhibition
AQUA-THERM BAKU International Exhibition for
Iteca Caspian LLC
25-27 Eylül
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
Iteca Caspian LLC
10-12 Ekim
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
Iteca Caspian LLC
22-25 Ekim
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
Iteca Caspian LLC
22-25 Ekim
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
8
9
10
11
12
13
14
18
19
20
56
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
21
22
23
Heating, Ventilation, AirConditioning, Water Supply,
Sanitary, Environmental
Technology, Swimming Pool
and Renewable Energies
CIPS - Caspian International Iteca Caspian LLC
Protection, Security and
Rescue Exhibition
CTE - Caspian: Technologies Iteca Caspian LLC
for Environment , 5th
Anniversary International
Environmental Exhibition
BAKUTEL- 20th Anniversary Iteca Caspian LLC
Azerbaijan International
Telecommunications and
Information Technologies
Exhibition and Conference
e-mail:[email protected]
22-25 Ekim
19-21 Kasım
02-05 Aralık
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
T:+994 12 4474774
F:+994 12 4478998
e-mail:[email protected]
EK: 3 ÖNEMLİ TELEFONLAR
Kod: (+994 12)
KURUM İSMİ
T.C.Bakü Büyükelçiliği
Ticaret Müşavirliği
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Müşavirliği
Ekonomi Müşavirliği
Eğitim Müşavirliği
Gümrük Müşavirliği
Basın Müşavirliği
Kültür ve Tanıtma Müşavirliği
Din Hizmetleri Müşavirliği
TİKA Koordinasyon Ofisi
TSE Temsilciliği
THY Bürosu
TPAO
Azer-Türk Bank
TUSİAB*
ATİB *
*Türk işadamlarını temsil eden dernekler
Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı
Azerbaycan Bakanlar Kurulu
Milli Meclis
Dış İşleri Bakanlığı
İç İşleri Bakanlığı
Milli İstihbarat Bakanlığı
Savunma Bakanlığı
Savunma Sanayi Bakanlığı
Adliye Bakanlığı
Maliye Bakanlığı
57
TELEFON
444 73 20
441 39 68
449 95 03
441 60 87
498 83 39
441 62 05
441 39 26
498 19 96
492 98 53
493 10 24
440 03 96
497 73 00
498 95 26
464 42 12/19
497 15 86/87
449 88 83
FAX
444 73 55
441 39 06
449 95 04
441 39 84
498 91 07
441 39 18
441 39 27
498 74 07
492 96 91
493 64 24
440 03 96
497 00 27
98 14 35
464 42 03/05
497 17 13
449 88 84
492 31 55
492 41 61
498 97 48
596 90 00
590 92 22
493 76 22
439 41 89
539 24 53
510 10 01
404 46 99
492 35 43
498 97 86
498 97 22
596 90 01
590 93 31
493 76 22
439 41 89
539 24 53
538 08 57
404 47 20
Vergiler Bakanlığı
Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı
Enerji Bakanlığı
Çalışma ve Halkın Sosyal Koruması
Bakanlığı
Tarım Bakanlığı
Çevre ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
Kültür ve Turizm Bakanlığı
Eğitim Bakanlığı
Sağlık Bakanlığı
Rabıta (İletişim) ve Yüksek Teknolojiler
Bakanlığı
Gençler ve Spor Bakanlığı
Ulaştırma Bakanlığı
Olağanüstü Haller Bakanlığı
403 89 70
493 88 67
598 16 53
596 50 33
403 89 71
492 58 95
598 16 78
596 50 34
498 64 49
492 41 73
493 43 98
599 11 55
441 26 03
498 64 49
492 59 07
493 56 05
496 34 83
493 06 95
493 44 80
465 84 21
430 99 41
512 00 61
493 44 80
465 64 38
430 99 42
512 00 46
EK: 4 Azerbaycan’da Merkezi Noktalar ve Gümrük Kapıları Arasındaki Mesafeler
(Km)
GÜMRÜK KAPILARI
CULFA*
SEDEREK*
ASTARA
BİLESUVAR
İMİŞLİ-ÇAKIRLI
KIRMIZI KÖPRÜ
POYLU(D/Y)
BÜYÜK KESİK
BALAKEN
HAÇMAZ-SAMUR
YALAMA(D/Y)
BAKÜ-LİMAN
BAKÜ-BİNE
GENCE
GUBA
MİNGEÇEVİR
481
350
395
663
626
665
636
40
60
168
195
512
*Culfa ve Sederek Gümrük Kapıları Nahçıvan
ile direkt karayolu bağlantısı bulunmamaktadır.
SUMGAYIT
GENCE
BAKÜ
357
344
396
313
226
213
265
182
203
258
242
227
226
526
151
495
189
489
114
458
228
528
153
497
178
499
251
468
517
177
552
208
533
197
572
228
305
31
344
---332
58
371
27
75
375
---344
Özerk Cumhuriyetine ait olup, Azerbaycan
EK 5: MÜTEAHHİTLİK VE TEKNİK MÜŞAVİRLİK HİZMETLERİ İÇİN
ÖNEMLİ KURUM VE KURULUŞLAR
Azerbaycan Cumhuriyeti Olağanüstü Haller Bakanlığı
Adres: AZ1073, M. Müşfig sok. 501. Mahalle, Bakü
Tel.: (99412) 512 00 61
Faks: (99412) 512 00 46
Azerbaycan Cumhuriyeti Satınalmalar Devlet Ajansı
Adres: AZ 1000, Ü. Hacıbeyov sok. 40, Hükumet evi, 4. giriş, 2. Kat, Bakü
Tel: (99412) 498-24-01
(99412) 493-86-79
(99412 493-76-95
Faks: (99412) 493-20-15
58
Çağrı merkezi: (99412) 493-95-72
Web: www.tender.gov.az
Azerbaycan Yatırım Şirketi ASC
Adres: Demirchi Tower, 20th floor. 37 Khojali Avenue, Baku
Tel: +994 (12) 488 8010
Fax: +994 (12) 488 8012
E-mail: [email protected]
A.C. Sanayi ve Ticaret Odası
Adr: İstiklaliyet Küçesi No:31/33, Bakü
Tel: (0099412) 492 89 12 Fax: 497 1997
email: [email protected]
(ASK) Azerbaycan Milli Sahibkarlar Konfederasyonu
Adr: Hasan Aliyev Küçesi No:57, Bakü
Tel:(0099412) 465 72 42 /43/44/45/46
Fax: (0099412)465 72 43
email: [email protected]
İpekyolu Sahibkarlığın İnkişafına Destek İçtimai Birliği
Adres: Hatayi rayonu, Babek pros. A. Guliyev sok. Babek Plaza
Tel: 00994 12 488 06 53
Faks: 00994 12 488 06 54
e-mail: [email protected]
web: www.ipekyoluib.az; www.ipekyolu.sidib.az
Azerbaycan Türk Sanayici ve İşadamları Beynelhalk Cemiyeti (TÜSİAB)
Adres : Atatürk pr. 130, Baku/AZERBAYCAN
Tel : (+99412) 497 15 86
(+99412) 497 15 87
Fax
: (+99412) 497 17 13
Web : www.tusiab.org
E-mail : [email protected]
Azerbaycan Türkiye İşadamları Birliği (ATİB)
Adr: İstiklaliyet Küçesi No:21,Bakü
Tel: (0099412) 449 88 83
Fax: (0099412)449 88 84
email: [email protected]
web: www.atib.az
Azerbaycan İhracat ve Yatırım Teşvik Fonu (AZPROMO)
Adr: H. Abdullayev pr. no:23, Bakü, AZ1001
Tel: (0099412) 598 01 47
Fax: (0099412) 598 01 52
email: [email protected]
web: www.azpromo.org
59
FAYDALI LİNKLER
İstatistiki bilgiler için – www.stat.gov.az
Fuarlar hakkında – www.iteca.az
İhaleler hakkında – www.tender.gov.az
Gümrüklerde
uygulanan
resmi
gümrük
http://c2b.customs.gov.az/tnved_public.aspx
vergi
YARARLANILAN KAYNAKLAR
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
A.C. Devlet İstatistik Komitesi
A.C. Merkez Bankası
A.C. Maliye Bakanlığı
A.C. Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı
A.C. Devlet Gümrük Komitesi
A.C. Tarım Bakanlığı
A.C. Çalışma ve Halkın Sosyal Koruması Bakanı
A.C. Vergiler Bakanlığı
A.C. Devlet Petrol Şirketi (SOCAR)
60
oranları
hakkında
-
Download

2013 - Counsellor Web Sites