KEiB 1 BDT Araştırma Dizisi No: 1
RUSYA
iSTANBUL TiCARET ODASI
YAYlN NO: 1992-23
Çalışmayı Hazırlayanlar
: Prof. Dr. Osman Z. Orhan
Özlenen Sezer
iÇiNDEKilER
Sayfa
SUNUŞ
......................................................................................................................................
DEGERLENDiRME ········· ................ ...................................................... ......................... ....... ....
1
1. ÜLKE VE TOPlUM ......... ......................................................................................................
7
1.1.
Coğrafi Yapı
......................................._..........................................................................
7
1.2. Demografik Yapı ..........................................................................................................
7
1.3. Tarihi ve Siyasi Yapı ...................................................................................:................
8
1.4. idari Yapı .....................................................................................................................
9
2. EKONOMiK DURUM ..........................................................................................................~.
11
2.1. Genel Ekonomi .........................................................................................: ......... ::....... 11
2.2.
Tarım, Ormancılık, Balıkçılık
........................................................................................ 14
2.3. imalat Sanayi ..................................................................................................~............ 14
2.4. Madencilik ..............................................................................:.....·........................ ........ 15
2.5. Bütçe ...........................................................................:............... -.............. -.................. 16
2.6. Ödemeler Bilançosu .................................................................................................... 17
2.7.
Bankacılık
......... .-.........................................................................._................................ 17
3. DIŞ TiCARET ................. ... ......... ... .... ..... ... ..... ..... .... ..... ... ... ... .. .... ... ...... ..... ..... .......... ............. 19
3.1. Genel Dış Ticaret ............ ·......................................_!...................................................... 19
3.2. ihracat ........................... .-.............................................................................................. 21
3.3. ithalat ..... .......... ............................................................................................... ..... .... .... 22
3.4. Türkiye-Rusya Ticari ilişkiler ........................................................................................ 23
4. PiYASANIN Y APlSI .. .. .. .. .. ... .... ... .. ... ... .. ... .. .. .... .. .. ... ..... .. ... .. ... .. .. ... .... ..... ... .. .. .. ..... .. .. ... .. .. ... .. 29
4.1. Piyasa
Hakkında
4.2.
Dağıtım
4.3.
Satış
Genel Bilgiler ................................................................................... 29
Kanallan ......................................................................................................... 32
Kanallan ................ .................................................................................... ......... 32
5. MEVZUAT ...................... ....... ... ......... .. .. .. ... .. ... .. ... .. ... .. .... .... .. ... ... .... .... ... ................. .............. 35
5.1.
Dış
Ticaret Rejimi ......................................................................................... ................
5.2. Kambiyo
Mevzuatı
35
.....................................................................................·.................. 53
5.3. Gümrük Rejimi ....... ........................................................................................... ........... 54
5.4. Vergi
Mevzuatı
5.5.
Yabancı
5.6.
Şube
............................................................................................................. 54
Sermaye........................................................................................................ 56
ve Temsilcilik ...................................................................................... ..... ........... 56
Sayfa
6. PiYASAYA GiRiŞ .... .... .... ...... ........... ........... ..... ... ..................... ........... ......... ..... ....... ....... .... 59
6.1. Potansiyel iş Alanları ve ihraç Ürünlerimiz için Ülkenin Durumu ........ ..... ........ ...... ..... 61
7. iŞADAMLARI iÇiN YARARLI BiLGiLER ............................................................................. 63
7.1. Pasaport ve Vize işlemleri ........................................................................................... 63
7.2. Nasıl Gidilir .................................................................................................................. 63
7.3. Gümrük Kontrolü ............ .-............................................................................................. 63
7.4. iklim ............................................................................................................................. 63
7.5. Ulaşım .......................................................................................................................... 63
7.6. iş Saatleri .................................................................................................................... 64
7.7. Haberleşme.................................................................................................................
64
7.7. Otel ve Lokantalar ........................................................................................................ 64
8. YARAALl ADRESLER ..... .. .. .. .. ... ... ... .. ... .. .. ... .. ..... ........ ...... ....... ... .. .. .......... ... ..... ....... ....... .. .. . 65
8.1. Türkiye Temsilcilikleri ................................................................................................... 65
8.2. Ticaret ve Sanayi Odaları ....... ........ ...... ... .. ... ......................... .... .... .......... ..... ........ ... .. .. 65
8.3. Rusya'daki Çeşitli Bankalar ........ ............ ............. ..... ..... ....... .... .... .... ..... ..... ........ ......... 67
8.4. Sigorta Şirketleri ...... ... ................................................................................................. 73
8.5. Borsalar ... ................................................................................................. .. ................. 74
8.6. Dış Ticaret Birlikleri ...................................................................................................... 75
8.7. Dış Ticaret Şirketleri .................................................................................................... 78
8.8. Yabancı Firmaların Rusya'daki Temsilcilikleri .............................................................. 79
8.9. Rusya'da Yabancıların Ortak Olarak Katıldığı Yatırımlar ve Faaliyetleri ..................... 88
8.1 O.Lokantalar ....... ....... ................. ..... ................... ... .......... ... ... .... .... ......... .... .. ...... ............ 94
TABLOLAR LiSTESi
Sayfa
TABLO NO
1.
Gayri Safi Endüstriyel Üretim ............ ...... .......................... .............. ...... ........ ............ ... 11
2.
Enflasyon Göstergeleri .... .. ...... ............ ....... ... ...... .. ... ......... .... ... ..... ..... ..... ..... ........ ..... ... 13
3.
Toplam
4.
Mal Grupları itibariyle Rusya'nın Üçüncü Ülkeler ile Dış Ticareti ................................. 20
5.
Rusya'nın Eski SSCB Cumhuriyetleri ile Mal Gruplan itibariyle Dış Ticareti ...............
6.
Türkiye Rusya Dış Ticaret ilişkileri ............................................................................... 23
7.
Türkiye'nin Rusya'ya ihraç Ettiği Çeşitli Ürünler ........................................................... 25
8.
Türkiye'nin Rusya'dan ithal Ettiği Çeşitli Ürünler .... ...... ...... ...... .... .. ............ .................. 27
Dış
Ticaret ....................................................................................................... 19
21
SUNUŞ
Eylül 1991, Dünyanın ikinci büyük gücü Sovyetler Birliği'nin çöküşünün başladığı tarih. Bir zamanlar herbiri kendi zengin tarihi ve kültürel birikime sahip 15 Ulusal Cumhuriyetten oluşan büyük
bir federasyon. Bugün ise bir ülke olmadığı gibi Avrupa Topluluğu gibi üye ülkeler topluluğu olarak
da nitelendirilmeyen Bağımsız Devletler Topluluğu.
işte bu çalışmada Bağımsız Devletler Topluluğu'na dahil olan ülkelerden ilk aşamada 7 tanesi
(Rusya, Ukrayna, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Azerbaycan ve Kırgızistan) incelenerek
her biri ayrı bir kitap olarak hazırlanmıştır.
Bu çalışmalar yapılırken ilk olarak bu ülkelerle ilgili yayınlanmış veya yayın!anmamış temin edilebilen bütün yerli ve yabancı yayınlar taranmış, daha sonra üçer kişilik üç ekip bu ülkelere gitmiş
ve elde edilen bilgiler mahallinde de değerlendirilerek eksik olanların tamamlanabilmesine
çalışılmıştır. Ancak, hemen belirtelim bu araştırmanın sahaya yönelik kısmı güç koşullarda
gerçekleştirilmiştir. Öncelikle yeni bağımsızlığını kazanan Cumhuriyetlerde derlenmiş bilgilerin bulunmaması veya mevcut bilgilerin verilmek istenmemesi veya görüşme yapılan kişilerden alınan
bazı bilgilerin bir başkası tarafından doğrulanmaması gibi.
Araştırmanın gerçekleştirilmesi amacıyla bu ülkelere yapılan ziyaretlerde Türk Büyükelçilikleri
en büyük yardımcımız olmuştur. Özellikle Orta Asya Cumhuriyetierindeki Büyükelçilerimiz zor
çalışma şartlarına ve kısıtlı kadrolarına rağmen güçlükleri yenmemizde en büyük desteği
vermişlerdir. Bu nedenle Alma Ata Büyükelçimiz Sn. Argun Özbay'a, Taşkent Büyükelçisi Sn. Volkan Çotur'a, Bişkek Büyükelçisi Sn. Metin Göker'e, Aşkaabat Büyükelçisi Sn. Selçuk incesu'ya,
Bakü Büyükelçisi Sn. Altan Karamanoğlu'na, Kiev Büyükelçisi Sn. Acar Germen'e ve Moskova
Ekonomi ve Ticaret Müşavirliği Ye.tkililerine teşekkürlerimiz sonsuzdur.
Bu proje Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Cengiz Ersun'un koordinasyonunda Prof. Dr. Nazım
Engin, Prof. Dr. Rona Turanlı, Prof. Dr. Osman Z. Orhan, Doç. Dr. Ahmet incekara, Erdoğdu Pekcan, Özlenen Sezer, Zehra Mumcu ve Nuran Mihmandarlı'dan oluşan ekip tarafından gerçekleştirilmiştir.
Araştırmalann
bu ülkelerle
iş ilişkilerine
girmeyi planlayan tüm ilgililere yararli
olmasını
dili-
yoruz.
Prof. Dr. ismail ÖZASLAN
Genel Sekreter
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
DEGERLENDiRME
Bugün artık tarihe karışmış olan Sovyetler Birliği, herbiri kendi zengin tarihi ve kültürel birikimesahip 15 Ulusal Cumhuriyetten oluşan bir federasyondu. ilk Rus devleti, 862 yılında, bir Viking olan
Prens Rurik tarafından, şimdi Ukrayan'nın başkenti olan Kiev'de kurulmuştu. Devletin merkezi
1238 yılında Moskova'ya taşınmış ve bugün Ukrayna ve B.Rusya olarak bilinen Cumhuriyetler ilk
dönemlerde Litvanya ve daha sonra da Polanya tarafından yönetilmişti.
Rusya devlet,i XVII. yüzyılın sonlarına kadar, Batı'da olan gelişmeleri bir hayli gerilerden izleyen bir ülke iken XVIII. yüzyılın başlarından itibaren önce Çar B.Petro'nun, daha sonra da 11. Katerina'nın gayretleri sonucu batılılaşmaya başlamış ve modern bir ordu kurarak sınırlarını batıya ve
güneye doğru genişletmiştir. Rusya'nın büyük bir askeri ve ekonomik güç olarak kabul edilmesi ise,
esas olarak, Napolyon'un i 812-13'1erde mağlup edilmesi ile olmuştur. XIX. yüzyılda ise Rusya'nın
ekonomik ve politik güç olarak artık iyice kendini gösterdiğine tanık olunmuştur.
1917 yılının Mart ayında Romanot hanedinanın çökmesi ile Rusya'da yeni bir dönem başlamış,
aynı yılın 7 Kasım'ında "Ekim Devrimi" (Bolşevik Devrim) gerçekleştirilmiştir. Bu devrim, siyasal
çoğulculuğun tüm izlerini tarihin derinliklerine gömmüş ve tüm yetkiler S.B. Komünist Partisi'nin
bünyesinde toplanmıştır. Stalin döneminde S.B temeli kitle terörüne ve totaliter yöntemlere dayall
bir diktatorya tarafından yönetilmiş, N.Kuruşçef dönemi ise katı totaliter yapının kısmen
yumuşatıldığı bir dönem olmuştur.Fakat Brejnev zamanında, Stalinizmden vazgeçmenin işin
mantığı gereği komünist sistemin çökmesi anlamına geleceğinin anlaşılması üzerine yumuşama
eğilimlerine son verilmiş, bununla beraber Stalin döneminin aşırılıkianna bir daha geri
dönülmemiştir. Brejnev'in i 982 sonunda ölümünden sonra yerine KGS'nin eski başkanı Yuri Andrapov geçmiştir. Andropov, ekonomik reform konusunda ilk tartışmaları başlatan kişidir. Andrapov,
sistemdeki çürüme ve dejenerasyonun üzerine kararlılıkla gitmiş, hatta günümüzde çok önem kazanan çevre· sorunları ile bile yakından ilgilenmiştir. Bunların yanında, Andrapov'un en önemli
katkısının, daha sonraları, Mart 1985'de partinin başına geçen M.Gorbaçov'un kariyerini
hazırlaması olduğunu söyleyebiliriz.
Perestroyka öncesi, yani geleneksel Sovyet politik sistemi, nomenklatura ilkesi olarak adilkeye dayandırılmıştı. Buna göre, ülkedeki tüm önemli görevlere atamalar Komünist Partisi tarafından yapılıyordu. Stalinizmin kötü mirasına karşı kararlı hücumlar, Gorbaçov'un glasnost
(açıklık) ve perestroyka (yeniden yapılanma) politikaları ile yeniden gündeme getirilmişti. 1991 yılı
Ağustos ayındaki darbe girişimine kadar Sovyetler Birliği, komünist sisteme özgü güç yapısını
aşama aşama terketme ve onun yerine hukukun hakimiyetine dayalı gerçek çok partili sisteme
geçme sürecini yaşamaktaydı. Gorbaçov'un iktidara gelmesinden sonra politik sistemde büyük
değişiklikler gerçekleştirilmiş olmasına karşın, darbe olduğunda, sistem Avrupai anlamda bir demokrasi olmaktan çok uzaktı ve piyasa ekonomisine geçiş yönünde de sadece birkaç adım
atılabilmişti. Darbe girişimine kadar geçen dönemde meydana gelen en önemli değişiklik, Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin gücündeki gözle görülür azalmaydı denilebilir. 1991 yılı ortalarına gelene kadar Sovyetler Birliği Komünist Partisi en az 5 önemli gruba bölünmüştü. Antikomünist Politik
Muhalefet de çok yaygın olmakla beraber parçalanmış bir görüntü sergiliyordu.
landırıla
Sovyetler Birliği'nde 1990 ve i 991 yıllarında yaşanan politik mücadelenin çoğu, Gorbaçov
tarafından önerilen Birlik Antiaşması'nın temel ilke ve felsefesi üzerine yapılan tartışmalardan kaynaklanmaktaydı. Gorbaçov, böyle bir Antlaşmayı, çoğu Cumhuriyetin Sovyet Birliği'nden ayrılma isteklerinin su yüzüne çıktığı ve ileri derecede gerçek otonemi istedikleri 1990 yılında önermişti. Fakat Gorbaçov'un önerileri başlangıçta, Rusya Federasyonu Başkanı Yeltsin dahil çeşitli Cumhuriyetierin liderleri tarafından, merkezin elinde çok fazla güç bıraktığı gerekçesi ile reddedildi. Fakat
daha sonra aylar süren şiddetli çatışma ve tartışmaların sonunda, 23 Nisan 1991'de, Sovyetler
Birliği ile Cumhuriyet temsilcileri arasında Birlik Antiaşması'nın genel çizgileri konusunda anlaşma­
ya varıldı. Sovyetler Birliği, Cumhuriyetiere önemil ödünler verdi. Bilahare ayrıntılar konusunda yapılan uzun görüşmelerden sonra Birlik Antiaşması 20 Ağustos 1991'de imzaya hazır duruma getirildi.
1
Geçmişte
15 cumhuriyet Kremlin'in, daha doğrusu Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin eyaletleri gibi yönetilmişti. Bu Cumhuriyetierin kendilerine özgü bir güç yapıları olmakla beraber gerçekte
tüm önemli kararlar ve atamalar Moskova tarafından denetleniyordu. Cumhuriyetlerdeki ulusal
komünist partiler de Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin sıkı denetimi altındaydı. Ayrıca, bu partilerin parti birinci sekreterleri her Cumhuriyetin kendi ulusundan gelmekle beraber ikinci sekreterler
hemen daima Rus ya da Ukrayna'lıydılar. Bununla beraber, Ağustos 1991'deki darbeden önce de
Cumhuriyetierin çoğunda komünist olmayan hükümetlerin işbaşında olduğunu veya Cumhuriyetierin pm-bağımsızlık duyguları taşıyan komünist liderler tarafından yönetildiğini söylemek gerekir. Bu
nedenle, darbeden hemen sonra merkezin gücü tümden çökmüş ve Cumhuriyetler kaderlerini belirleme konusunda tamamen bağımsız bir duruma gelmişlerdi.
Bugünlere nasıl gelindiğini değerlendirebilmek açısından yukandaki bilgilere ek olarak ayrıca
Sovyetlerin ekonomik kalkınma deneyimi konusunu da kısaca gözden geçirmek yararlı olacaktır.
i 928 yılında kabul edilmesinden sonraki 40 yıl boyunca Sovyetler
Birliği istikrarlı bir şekilde % 5'in üzerinde bir büyüme gerçekleştirmiştir. Bu gelişmede sanayi
sektörü motor işlevi görmüş, tarım sektörü ise sürekl'i geri kalarak sanayiyi, gıda ve emek
yönlerinden besleme görevini üstlenmiştir. SSCB'nin kendine özgü ve bol sınai kaynak tabanı,
Sovyetler Birliği'nin uluslararası iş bölümü'ne girmeden ve ciddi ödemeler dengesi güçlüklerine
uğramadan yüksek bir ortalama büyüme hızı gerçekleştirmesini olanaklı kılmış, emeğin bol olması
da emek verimliliğindeki gelişmelerin mütevazi olmasına karşın, büyüme hızının yüksek olmasına
katkıda bulunmuştur. 1950'1ere gelindiğinde Sovyetler Birliği görünürde dünya çapında güçlü bir
sanayi ülkesi durumuna gelmişti. Görünüş bu olmakla beraber ekonominin temelinde yatan
eğilimler pek içaçıcı değildi ve ekonominin teklerneye başlayacağının işaretleri daha 1960'1arın
başından kendini hissettirmeye başlamıştı. Gorbaçov döneminde geriye dönük olarak yapılan hesaplamalar, 1970'1eri sonlarına gelindiğinde büyüme hızının yüzde sıfıra yaklaştığını
göstermekteydi. Artık kırsal kesimden sanayiye emek transferinin sınırlarına gelnmiş ve 1980'lerin
başlarından itibaen, daha verimsiz alanların üretime açılması nedeniyle doğal kaynakların üretim
maliyetlerindeki artış da ekonomiyi zorlayacak boyutlara ulaşmıştı. 1990 ve 1991 yıllarında Sovyetlerin kömür ve petrol üretimi de şiddetle düşmüş ve modern teknoloji ve ulaşım altyapısından yoksun olan Sovyetler Birliği sanayii büyük bir darbe yemişti. Bugün artık herkes, büyümenin yeniden
gerçekleştirilebilmesinin, batılı firmalarla yoğun bir işbirliği ile gerçekleştirileceğinin ve hem beşeri
hem de maddi kaynaklar açısından öncelikierin üretkenliğe ·ve enerjinin daha etkin bir şekilde
kulanımına verilmesi gerektiğinin bilincine varmıştır.
Sorunların sancıları hissedilmeye başlayınca ardarda gelen Sovyet yöneticilerinin, planlama
sistemini çağdaş gereksinimiere uyarlama çabalarına girdiğine tanık olunmuştur. Bu yönde
girişimlere, yukarıda da değinildiği gibi Kuruşçev zamanıda başlanmış, Brejnev-Kosigin yönetimi
i 965 yılında sınai pla~lama sistemi ile ilgili önemli bir reformu uygulamaya koymuştur. Sistemi talebe duyarlı bir duruma getirmeyi hedef alan bu reformlar Sovyetlerin tarihinde ilk defa karı başarının
esas göstergesi olarak kabul etmiş ve böylece sistemi maliyetlere daha duyarlı bir duruma getirmeyi amaç edinmiştir. Ayrıca, bunlarla uyumlu olarak fiyat sisteminde değişiklikler yapılmış ve
şirketlerin bir sermaye ücreti ödemesi uygulamasına geçilmiştir. Yatırım ve sınai arz konularında
da çok sınırlı da olsa ademimerkeziyetçiliğe geçilmeye çalışılmış, tarımsal alanda da benzeri
düzenlemelere gidilmiştir. Bu çabalar içinde bulunulurken, aşma aşama, belirlenen yeni planlama
göstergelerinin ancak ve ancak sistemde piyasa güçlerinin işleyişine çok daha fazla olanak
sağlanması ile işlevsel hale gelebileceği görülmüş, kısmi reformların etkili olamayacağının bilincine
varılmış ve tüm bunların sonucu olarak eski sistemiri değiştirilmesi yönündeki baskılar artmıştır.
Birinci
Beş Yıllık Plan'ın
Bir yanda bu yönde eğilimler sözkonusu olurken diğer yanda da 1970'1ere gelindiğinde, bu konularda karşılaşılan güçlükle politik tutucuları harekete geçirmiş ve ekonomik reform girişimlerini
· sona erdirme gayretlerine tanık olunmuştur. Ayrıca, 1960'1arın sonlarında başlayan ademimerkeziyetçilik eğilimleri de geri döndürülmeye çalışılmıştır. 1970'lerde petrol fiyatlarını 4 kat artması. ve
altın fiyatlarının bunu destekler yönde yükselmesinin Sovyet ekonomisini olumlu yönde etkilemesi,
o dönemdeki lide Brejnev'i, ekonomik reformlar gerçekleştirilmeden de sorunların çözülebileceği
2
düşüncesine itmiş,
fakat maalesef, 1970'1erin sonlarına gelindiğinde ekonmik sorunların intikam
alırcasma geri döndüğü görülmüştür. Brejnev, sınai planlama yönünden bu duruma pek müdahale
etmemiş, bununla beraber, 1990 yılına kadarki dönemle ilgili olarak çıkardığı gıda programı yasası,
çiftiikierin yönetiminde yeniden ademimerkeziyetçiliğe dönüşü sağlamıştır. 1982 yılı ortasında
yayınlanmış olan bu yasanın hazırlanışında Gorbaçov'un çok etkisi ve katkısı olmuştur.
Gorbaço, Brejnev'den sonra gelen Andropov ve Çerrenko dönemlerinde de ekonomik politikaoluşturulup uygulanmasında en önemli kişi olmuş; bu durum politikalarda sürekliliği
sağlamıştır. Andropov'un yaklaşımının zayıf tarafı, çeşitli hedefler belirleyerek, sistemi, piyasa mekanizmasına daha çok dayandırma yerine teknolojiye ve kaliteye daha duyarlı yapmayı
amaçlamasıydı. Bu ise, 1965 yılında yapılan hatanın yinelenmesi anlamına geliyordu. Gorbaçov'un
kumandayı ele almasından sona işlerin düzelmeye başladığı söylenebilir. Bugün ise, hemen artık
herkesin merkezi planlı sistem terkedilmedikçe eski Soyet ekonomisinin kendisini toparlayamayacağını kabul etmiş olduğunu söyleyebiliriz. i 989 yılına gelene kadar ise Sovyet liderleri merkezi
planlama ile piyasa ekonomisinin ilkelerini birleştirerek merkezi planlamanın muhafaza edilebileların
ceği inancı taşıyorlardı.
. Bu reformist strateji, genel ademimerkeziyetçfliği, Cumhurietierin ve şirketlerin kendi kendilerini
finanse etmesi gereğinin vurgulanmasını,toptan ticaretin liberalizasyonunu, fiyat reformlarını (yani
sübvansiyonların aşama aşama kaldırılmasını ve denge fiyatianın uygulamaya konulmasını),
emeğe ilişkin teşviklerin geliştirilmesini, kooperatif sisteminin genişletilmesini, küçük işletmelerin
seçici bir şekilde özeleştirilmesini ve dış ticaret sektörünün ademimerkezileştirilmesi yönünde reformları ve benzeri öğeleri içermekteydi. Fakat uygulamada bu yaklaşım hiçbir gözle görülür
iyileşme sağlayamamış ve bu tür kısmi piyasa sosyalizmi türü reformların,nihai çöküntünün
hızlandırılmasından başka bir işe yaramadığı görülmüştür. Bunun nedeni, bu tür reformlarla, eski
sistemin temel direkleri dinamitlenirken, onun yerini alması istenen piyasa ekonomisinin temel direklerinin dikilememesiydi.
1990 yılı yazında Gorbaçov'un danışmanları, Doğu Avrupa ülkelerinin öncülüğünü yaptıklan
türde radikal bir reform paketinin hazırlanması gerektiği konusunda Gorbaçov'u ikna etmişlerdi. Bu
plan daha sonraları '500 gün planı' veya 'Shatalin Planı' olarak adlandırılmıştır. Bu planın belirgin
özelliği, ekonominin hızlı bir şekilde özeiletirilmesi gereğini kabul etmesiydi. Bu planla tbplum,
yaşam standartlarının düşürülmesi, enflasyon ve işsizlik gibi önemli fedakarlıklara katianma zorunda kalıyor ve tünelin sonunda teraha çıkacakları vaadediliyordu. Shatalin planını bir diğer önemli
niteliği, icrai güçün önemli bir kısmını Cumhuriyetiere devretmesiydi. Birlik, daha çok Sovyet Ortak
Pazarı ve ortak para birimi yoluyla bir arada tutulmaya çalışılıyor, merkezi kumanda sistemi ise terkediliyordu.
Shatalin Planı'na, güçlerini yitirmekten korkan muhafazakarlarca şiddetle karşı çıkılmıştır. Bunun nedeni, Shatalin Planı uygulamaya konulup devlet bütçesi denetim altına alınınca, askeri-sınai
sektörde ve devlet kollektif çiftliklerinde kısıntılar yapmanın kaçınılmaz olmasıydı ve ayrıca toprak
özelleştirildiğinde zaten kollektif çiftlikler de ortadan kalkacaktı. Fakat Shatalin Plan, Gc::ırbaçov'a
yapılan yoğun baskılar sonucu akamete uğratılmış ve böylece, perestroykanın 1985 yılında
gündeme gelmesinden sona ilk kez daha çok liberaleşme ve piyasa ekonomisine geçme çabaları
önemli bir darbe yemişti.
Bunun ardından ortaya çıkan tutucu-reaksiyener rejim, sistemin temelinde, merkezi planlamaya dayalı özü (yani ağır sanayi ve askeri-sınai yapılanmayı) muhafazaa etmeyi amaçlıyordu. Burada, piyasa ekonomisi ve özel girişimin, bu özün çeperinde yeşerebileceği umuluyordu. Bu görüşün
önde gelen savunucusu Başbakan Valentin. Pavlov, Brejnev veya Stalin türü bir rejimi
önermemekle beraber radikal reformları da şiddetle eleştiriyordu. Aslında Pavlov'un geleneksel anlamda bir komünist olduğunu söylemek güçtür. Onun istediği, Komünist Partisi örgütünün, Birlik
bürokrasisi ve sınai-askeri yapılanma adına muhafaza edebilecek ne tür imtiyazlar kalmışsa onları
muhafaza etmekten başka bir şey değildi, denilebilir. Bu stratejinin temel yanlışı, piyasa mekanizmasını ve özel sektörü sistemin merkezine oturtmayıp çeperine itmesiydi. Böyle bir durumda ise
3
özel sektörün, eski sistemin verimsiz ve enflasyonist yükünü kaldırması olanaksızdı ve dolayısıyla
da anılan stratejinin sürdürülebilmesi mümkün değildi. Bu stratejinin aslında, sistemi çöküntüye
götüren eski sistemden pek farkı da yoktu. Pavlov, ağır sanayiye yeni yatırımlar yapılması ve teknolojik düzeyinin modernize edilmesi gereğinden söz etmekteydi. Fakat bu öneri yapıldığında Sovyet ekonomisi zaten iflas etmiş durumdaydı.
Sözünü ettiğimiz bu tutucu rejim, yönetirnde kök salacak bir süre kalamamıştı. 1991 yılı
başlarında ekonomik kriz derinleşmeye başlamıştı ve ekonomi gittikçe kötüye gidiyordu. Bu arada
da yeni planın hazırlayıcı, Shatalin Planı'nı hazırlayan ekipteki 2. adam olan Griogory Yavlinsky idi.
1991 yılı Mayıs ayında Yavlinsky, Gorbaçov'u, işlerin üstesinden gelmek için yalnızca radikal piyasa reformlarının yeterli olamayacağı konusunda ikna etmişti. Ona göre bunun için Batıdan önemli
miktarlarda yatırım ve yardım çekmek gerekmektedir. Yavlinsky ayrıca, Harward Üniversitesi'nden
bir grup iktisatçı ile birlikte önerilerini geliştirmiş ve Gorbçov'a sunmuştur." Gorbaçov'un 1991 Temmuz'unda G 7'1erle yaptığı Zirve Toplantısı'nda Sovyet ekonomisinin yeniden yapılanması için bu
ülkelerden talep ettiği mali desteğin temelinde yatan öneriler bu önerilerdir. Gorbaçov bu yardımlan
bu toplantıda sağlayamamış olmakla beraber Batılıları, eski Sovyetler Birliği'nin gerçekten radikal
reformlar yapacağı konusunda ikna edebilmiştir. Bu görüşmeleri takiben IMF'ye ortak üyelik
statüsü kazanılmıştır.
Sovyetler Birliği ekonomisinin tarihçesi ile ilgili bu kısa bilgilerden sonra, Cumhuriyetierin reform girişimlerinde karşılaştıkları sorunlar konusunda da bazı bilgileri gözden geçirmekte yarar
vardır.
Günümüzde hemen herkes yeni oluşan tüm Bağımsız Cumhuriyetlerde piyasalara serbestlik
yönünde acilen adımlar atılması gerektiğini kabul etmekle beraber, atılacak
adımların ne olduğu konusunda bir fikirleri olduğunu söylemek mümkün değildir. Sorun, piyasa mekanizmasına ve kapitalizme aşina olmamaktan çok daha derinlerde yatmaktadır. Sözkonusu Cumhuriyetlerde gerek yönetenler ve gerekse de yönetilenler Komünist ideoloji ve onun yarattığı
değeriele yağurulmuş durumdadırlar. Unutulmaması gereken bir nokta da, Komünist Parti'nin
ölmüş olmasının, o partinin ideolojisini de tümden defnedilmiş olması anlamına gelmediğidir.
Özellikle söylemek gerekirse, Komünizmin ve merkezi planlamanın değerlerini geride bırakmak
pek kolay olmayacaktır.
kazandırılması
Sovyetlere ve bağlı Cumhuriyetiere ilişkin istatistiki bilgileri değerlendirirken unutulmaması gereken bir nokta şudur. Bu Cumhuriyetlerde iktisadi istatistikler, çoğu yararlı hizmetleri üretken
değildir diye dışlamaktadır. Ayrıca yatırımlar, sermayeyi geri kazanmak üzere hiçbir önlem
alınmadan yapılmaktadır. Batıda çok önemli bir işlev gören borsa simsarlığı bu Cumhuriyetlerde tutuklanmaya konu olabilmektedir. Birkaç örneğini verdiğimiz bu durumlar iktisadi reformların önünde
büyük engeller oluşturmaktadır. Sovyet vatandaşı için gayet doğal olan uygulamalar, Batılılar için
düşünülmesi ve kabul edilmesi olanaksız olabilmektedir. Bu nedenle, herşeyden önce, toplumun
temelinde yatan mantalite iyi kavranmalıdır. Bunun ise kolay bir iş olmadığı açıktır.
Söz konusu Cumhuriyetlerle ilgili önemli bir konu da, Cumhuriyetierin karşılıklı ekonomik
konusudur. Yıllarca süren merkezi planlama uygulamaları, bu Cumhuriyetleri, piyasa
ekonomilerinde normal kabul edilebilecek boyutların çok ötesinde birbirine bağlamıştır. Eski Sovyet
ekonomisi önemli derecede bölgelerarası iş bölümünü içermekteydi. Bu iş bölümü, kısmen, farklılık
gösteren karşılaştırmalı üstünlüklerden ve müşterek ekonomik birlikten kaynaklanmakta olup,
ayrıca Sovyet ekonomik sistemine özgü şu iki öğe tarafından da desteklenmektedir.
1) iktisadi bakanlıkların branşlara göre örgütlenmesi: Bu durum, genellikle, bir Cumhuriyet
içinde çeşitli bakanlıklar arasında cereyan eden ticaretten ziyade, beli bir bakanlık içinde cereyan
eden Cumhuriyetlerarası ticarete daha yatkın bir sonuca yol açar.
bağımlılığı
2) Ölçek ekonomilerine verilen önem: Bu durum, piyasada, tüm birliğin gereksinimlerini
karşılayan bir iki firmanın kalması sonucunu doğurabilmektedir.
4
istatistikler, Sovyetler Birliği'nde Cumhuriyetlerarası ticaretin son derecede uzmaniaştığını
göstermektedir. Rusya Cumhuriyetinde dış ticaretin payı az olmakla beraber diğer tüm Cumhuriyetler birbirlerine iktisadi açıdan son derece bağımlıdırlar. Cumhuriyetierin birbirlerine yaptıklan ihracat, Cumhuriyet dışına yapılan ihracatın 5 ile 1O misli fazlası dır. Eskinin bu mirasını devralan yeni
Bağımsız Cumhuriyetierin birbirleri ile yoğun bir şekilde karşılıklı ticaret anlaşmalan imzaladıklan
görülmektedir.
5
1. ÜLKE VE TOPLUM
1.1.
Coğrafi Yapı
Rusya Federasyonu 17.075.400 km2'1ik alanıyla eski Sovyetler Birliğinin en büyük cumhuriyetlerinden birisidir. Bu yüz ölçümü ile eski Sovyetler Birliği'nin toplam topraklarının yüzde 76'sını
Rusya Federasyonu meydana getirmekte olup bu alan, Amerika Birleşik Devletlerinin yaklaşık iki
katı genişliğindedir. Ülkenin toprakları, Baltık Denizindeki Kaliningrad'dan, Sering boğazına uzanmaktadır. Rusya'nın kuzeyinde Kuzey Denizi, güneyinde Çin Halk Cumhuriyeti ile Moğolistan ve
doğusunda da Pasifik Okyanusu yer almaktadır. Bu genişliğiyle, toplam dünya topraklannın i/8'ini
meydana getiren Rusya Federasyonu, dünyanın en büyük ülkesi durumundadır.
Orta Asya Çölleri hariç tutulursa, Rusya Federasyonu, eski Sovyetler Birliğinin temel coğrafi
özelliklerini taşımaktadır. Ülkenin en kuzeyinde kutup çölleri ve tundralar yer almakta ve tundraların
güneyinde de ormanlık bölgeler uzanmaktadır. Ülkenin daha güneyinde ise bozkırlar bulunmaktadır.
Rusya'da hakim iklim tipi,
kıtasal
kara iklimi olmakla beraber,
ılımlı kıtasal
iklim ile son derece
soğuk kutupsal iklim arasında bir değişme göstermektedir. Ülkenin 2/5'i sürekli olarak donmuş top-
raklardan meydana gelmektedir.
Rusya Federasyonu'nun Avrupa parçası ile Trans-Sibirya Demiryolu boyunca uzanan Güney
Asya Bölgesi, Sovyet standartlarına göre iyi nitelikte bir ulaşım sistemine sahip bulunmaktadır.
1 Ocak 1991 itibariyle i 48,5 milyonluk bir nüfusa sahip olan Rusya Federasyonu, eski Sovyetler Birliği toplam nüfusunun yüzde 51'ini meydana getirmektedir. 1970'ii ve 1980'1i yıllarda ortalama
yüzde 0,6 olan yıllık nüfus artış hızı, 1990'11 yılların başında yüzde 0,4'ün altına gerilemiştir. Ülke,
düzinelerle etnik grupları bünyesinde barındırmaktadır. Nüfusun yaklaık olarak yüzde 82'si Rus
kökenlidir. Diğer uluslar arasında Tatarlar (yüzde 3,8), Ukrayalılar (yüzde 3), Beyaz Rusyalılar
(yüzde 0,8), Almanlar (yüzde 0,6) ile her biri yüzde 0,4 oranında olan Yahudiler, Ermeniler ve Kazaklar bulunmaktadır. Rusya Federasyonu'nun Avrupa kısmında nisbeten yoğun bir nüfus yapısına
sahip olan 9 milyon nüfuslu Moskova ile 5 milyon nüfuslu St. Petersburg yer almaktadır Ayrıca
Gorki, Kuybysh.ev ve Perm şehirleri de burada bulunmaktadır. Asya kısmında nüfus yoğunluğu
daha düşük bulunmaktadır.
Nüfusun büyük bir kısmının dini Rus-Ortodoks'tur. Resmi dil Rusça'dır. Dil grupları arasında
Rusça, Tatarca Çuvaşca yer almaktadır.
Rusya Federasyonu, çok geniş doğal kaynaklara sahip bulunmaktadır. Eski Sovyetler Birliğinin
toplam hububat üretiminin yüzde 50'den fazlası Rusya'dan sağlanmaktadır. Bu oran, patates için
yüzde 50 şeker pancan için yüzde 25, çiftlik hayvanlan için yüzde 50 civarında bulunmaktadır. Bununla birlikte, Rusya Federasyonu, tekstil ve diğer sanayilerin girdi ihtiyaçlan bakımından geniş
ölçüde ithalata bağlı bulunmaktadır.
Ayrıca,
ülke zengin maden kaynaklarına sahip bulunmakttadır. Bunlar arasında en önemlileri,
kömür, petrol, doğal gaz, fosfor, potasyum tuzları, demir cevheri, altın, elmas ve nadir meta!lerdir.
1.2. Demografik Yapı
1991 yılı itibariyle 148,5 milyon nüfusa sahip olan Rusya Federasyonu'nda nüfsun yüzde
82'sini Rus kökenliler meydana getirmektedir. Toplam nüfusun yüzde 74'ü şehirlerde, yüzde 26'sı
da kırsal kesimde yaşamaktadır. Ülkede, doğumlar (bin kişide) 12,2, ölümler (bin kişide) 11,3 olup
doğal nüfus artış hızı (bin kişide) 0,9'dur.
Nüfusu oluşturan diğer uluslar arasında, Tatarlar, Ukraynalılar, Çuvaşlar, Dağıstanlılar,
Başkırtlar, Beyaz Rusyalılar ve diğer azınlıklar yer almaktadır.
7
Rusya Federasyonu toplam olarak ele alındığında homojen bir nüfus yapısı gösterdiği halde,
16 Oto no m Cumhuriyette, 5 Oto nom Bölgede ve 1o Ulusal Bölgede diğer uluslar bölgesel
çoğunluğu meydana getirmektedirler. Tamamı hesaba katıldığında Rusya, sayıları 1OO'ü aşan
çeşitli milletleri bünyesinde barındırmaktadır.
Üniversite mezunları ile mesleki eğitim ve orta öğrenimiiierin yüzdeleri itibariyla nüfusun eğitim
düzeyi ele alındığında, Rusya Federasyonu, diğer cumhuriyetierin biraz daha üstünde bir yerde bulunmaktadır.
1990 yılı itibarıyla Rusya Federasyonu'nda 1O bin kişiye düşen doktor sayısı 47, hastane yatak
sayısı ise i 38'dir. Orta öğretimde öğrenci-öğretmen oranı 13,8'dir. Ülkede 1o bin kişiye düşen bilim
adamı sayısı ise 70'dir.
Çocuk ölümü (bin doğumda) 17,4'dür. Ortalama
63,9, kadınlar için ise 74,3'dür.
yaşama
umudu 69,3 olup bu oran erkekler için
.
Rusya'da hayat standının bir ölçüsü olarak çeşitli mal ve hizmetlerden yararlanma imkanı ele
alınabilir. Buna göre, 1990 yılı itlbarıyla konut (kişi başına m2) 16,4'dür. Çeşitli mallardan tüketim
miktarı (kişi başına kg} ise, et 69, balık 20, sebze 89, meyve 35'dir. Ev eşyaları ise, bin kişiye isabet eden televizyon sayısı 364, buzdolabı 308, çamaşır makinesi ise 254'dür. Her bin kişiye düşen
otomobil sayısı ise 59'dur.
1990 yılı itibarıyla çeşitli sektörlerde istihdamın dağılımına gelince, çalışanların yüzde 30,9'u
sanayi sektöründe çalışmaktadır. Bunu, yüzde 13 oranıyla tarım sektörü, yüzde i 2 ile inşaat,
yüzde 7,9 oranıyla ulaşım ve haberleşme ile yüzde 8 oranıyla dış ticaret sektörü izlemektedir.
1.3. Tarihi ve Siyasi
Yapı
1917 yılı Ekim Devrimi'nin bir sonucu olarak, Lenin'in başkanlık ettiği Halk Komiserleri Konseyi,
19'1 8 Ocak ayında Rusya toprakları üzerinde "işçilerin, Askerlerin ve Köylülerin Sovyet Cumhuriyeti"nin kurulduğunu ilan etti. Kurucu üyelerden biri olarak Rusya Federasyonu, 30 Aralık 1922
yılından beri eski Sovyetler Birliği'nn siyasi bakımdan en güçlü üyesi olarak Birlik'te yerini almıştı.
Eski Sovyetler Birliği'nin 70 yılı aşkın Merkezi Planlamaya dayalı devlet sisteminin yıkılmasının
altında çeşitli nedenler vardır. Bunlardan en önemlisi, ekonomik alanda yaşanan başarısızlıklar,
verimliliğin düşmesi, üretimn gerilemesi ve geniş boyutlu bütçe açıklarının neden olduğu enflasyonist fiyat artışları.
hızlandıran bir başka neden de, Doğu Avrupa ülkelerinde yaşanan
Çok kısa bir zaman içinde Polanya, Macaristan, Romanya ve Bulgaristan'daki
köklü siyasi değişmeler, Sovyetler Birliği'ndeki politik gelişmeleri hızlandırmıştır.
Sistemin
çöküşünü
gelişmeler olmuştur.
Nihayet, son bir etken de enformasyon sisteminde ve teknolojide meydana gelen
döndürücü gelişmeler, Sovyet Sisteminin sonunu hazırlayan belli başlı faktörler olmuştur.
Sovyet Sisteminin zayıflamas sonucunda Birliği meydana getiren Cumhuriyetler de
hareketleri ortaya çıkmış ve bu durum bütün eski Birlik Cumhuriyetlerini etkilemiştir.
baş
bağımsızlık
Bu gelişmelerin sonucunda, Rus Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti jtüksek Sovyeti
tarafından 20 Haziran 1990 tarihinde, ülkenin bağımsız bir ülke olduğu ilan edildi. Dğer taraftan,
8.12.1991 tarihinde Beyaz Rusya'nın başşehri Minsk'de biraraya gelen Rusya Federasyonu, Beyaz
Rusya ve Ukrayna Devlet Başkanları aşağıda özetlenen anlaşmayı imzalamışlardır. Bu anlaşma
ile Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği (SSCB)'nin bütün hukuki ve siyasi varlığı sona ermiş bulunmaktadır.
Söz konusu andlaşmada şu ifadeler yer almıştır.
"Biz, aşağıda imzası bulunan yüksek akit taraflar, i 992 tarihinde birlik sözleşmesini imzalayan
kurucu üyeler olarak, gerek coğrafi bir hakikat, gerekse uluslararası hukukun bir süjesi olarak artık
Sovyetler Birliği'nin sona ermiş olduğunu saptamış bulunuyoruz.
8
Üç devletin başkanları, halkların tarihsel varlığından yola çıkarak karşılıklı egemenlik, hukuki
eşitlik, iç işlerine karışmarnazlı k ilkelerine saygı içinde demokratik hukuk devletlerini kurmak arzusu
ile bu adımı atmışlardır.
Halklar ve devietler arasında, eşit ve karşılıklı, verimli bir işbirliğini geliştirmek için politika, ekonomi, kültür, sağlık, bilim, ticaret, çevre ve diğer alanlarda özel sözleşmeler yapılması hususunda
görüş birliğine varmışlardır. Taraflar, Devletlerin toprak bütünlüğüne, mevcut hudutların dokunulmazlığına, vatandaşların serbestçe dolaşmalarına ve dışa açılmalarına saygı göstereceklerini ve
tanıdıklarını teyid ederler. Taraflar, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ve Helsinki Nihai Senedi ilkelerine
ve amaçlarına sadakat içinde olduklannı beyan ederler; vatandaşlarının, milliyetlerinden bağımsız
olarak, hak ve özgürlüklerini güvence altına alırlar ve azınlıkların dil ve din, kültürel geleneklerini
geliştirmesine ve korunmasına katkıda bulunmayı taahhüt ederler.
Topluluk üyeleri silahianma ve askeri bütçelerini azaltmak ve uluslararası barış ve güvenliği
sağlamak için işbirliği içinde hareket etmeyi kabul ederler. Aynı zamanda taraflar, bağlantısız ve
nükleer silahlardan arındırılmış bir bölge statüsüne erişme iradesine saygı gösterirler. Uzayın
müştereken askeri ve stratejik bir komuta altında ve nükleer silahların ortak bir kontrol mekanizması içinde idaresini karar altına alırlar. Bu sözleşme imzalandığı anda, eski Sovyetler Birliği dahil
diğer bütün ülkelerin normları akit tarafların ülkesinde artık uygulanamaz ve eski Sovyetler Birliği
organlarının tüm faaliyetleri sona erer. Taraflar, Sovyetler Birliği ile imzalanan sözleşmelerden
doğan yükümlülüklerine sadakat gösterirler. işbu sözleşme, eski Sovyetler Birliği'nin bütün
üyelerine ve bu sözleşmedeki ilke ve amaçları paylaşan diğer bağımsız devletiere açıktır. Bu
sözleşme ile,Minsk şehri, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT)'nun.koordinasyonda görevli organlarının idare merkezi seçilmiştir.
Gürcistan, Letonya, Litvanya ve Estonya dışında kalan i 1 bağımsız devlet, 21 Aralık 1991'de
Alma Ata'da bir araya gelerek Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT)'nu meydana getiren Zirve toplantısını yapmışlardır.
Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) üyesi ülkelerin "Ortak Ekonomik Alan" konusunda bir anlamaya varamamaları nedeniyle, bazı kurucu üye ülkeler aralarında ikili anlaşmalar yapma yoluna
gitmiştir.
·
1.4. idari Yapı
idari bakımdan Rusya Federasyonu, iliere (oblast ve krai), metropol şehirlere (Moskova ve
St.Petersburg), otonam cumhuriyetlere, otonam bölgelere ve ulual bölgelere aynlmaktadir. Sayıları
16 olan otonem cumhuriyetler: Başkırt, Buryat, Çeçen-~nguş, Çuvaş, Dağıstan, Kabardino-Baikar,
Kalmuk, Karelin, Komi, Mari, Moldavya, Kuzey Osetya, Tatar, Tuva, Udmunt ve Yakut'tur. Bu Cumhuriyetierin geniş çapta bağımsızlığa sahip olan kendi hükümetleri mevcuttur. Çeçen-inguş, Tatar,
Yakut gibi bu cumhuriyetlerden bazıları, kendi bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. Ne var ki, bu
bağımsızlık ilanları, Rusya Federasyonu Yüksek Sovyeti ya da başka bir ülke tarafından kabul edilmemiştir.
Ayrıca, Rusya Federasyonunda
5 adet otonam bölge mevcuttur. Bu otonem bölgeler:
- Adige
- Gorno Altay
-Yahudi
- Karaçay Çerkes
-Kafkas
Bunların dışında, bir ölçüde daha sınırlı bir bağımsızlığa sahip olan 10 adet ulusal bölge vardır.
Ulusal Bölgeler:
- Aginsky-Buryat
9
- Chukot
- Evenki
- Karti-Mansi
- Komi-Permyak
- Koryak
- Nenetz
, - Taimyr,
- Üst-Ordynsky-Buryat
- Yamalo-Nenets
,Rusya Federasyonunda idari yapının başka yönü de iktisat politikaların (Bakanlıklar ve Devlet
Komitelerinin) so.rumluluğu altında bulunmaktaydı. Ekonomik politikanın idaresinde de cumhuriyetler çok sınırlı bir role sahip bulunmaktaydı lar.
.
.
Ne varki, 1980'1i yılların sonlarına yaklaşıldıkça cumhuriyet· hükümetlerinin artan hak iddiaları
karşısında ekon.omik politikanın oluşturulması ve idaresinde Birliği oluşturan Cumhuriyetiere yetki
verilmeye başlanmıştır.
1991 yılının ikinci yarısında ~erkezin gücünün azalıp, ekonomik ve siyasal gücün Birlikten,Cumhuriyetlere doğru transferinde başlıca iki faktör etkili olmuştur:
1) Bu. faktörlerden birincisi,. 1991
Haziranında
Yeltsin'in seçilmesidir:
2) ikinci etkende, 1991 Ağustosunda yapılan darbe teşebbüsüdür.
Bu gelişmeleri izleyerek Rus yetkililer, ekonomik politikanın oluşturulması ve idaresi konusunda bağımsız bir yapının oluşturulması için hızla hareket etmişlerdir. Özetle, Rusya Federasyonu,
iktisat politikasının idaresi başta olm~k üzere, tüm idari yapıyı kendi kontrolü altına almıştır.
10
2. EKONOMiK DURUM
2.1. Genel Ekonomi
i 980'1i yılların sonlarına gelinceye kadar Rusya Federasyonunda genel ekonomik göstergeler,
eski Sovyetler Birliği'ne paralel bir seyir izlemiştir. Aynı şekilde, Rusya ekonomisinin sektörel yapısı
da eski Sovyetler Birliği'ne benzer bir yapı sergilemektedir. Bu benzeriikiere karşın, Rusya Federasyonun'da tarım kesiminin Net Maddi Üretim (NMÜ)'deki ve istihdamdaki payı, eski Sovyetler
Birliğininkinden daha düşük oranlarda bulunmaktadır.
daki
1980'1i yılların ikinci yarısında Rusya'da sanayi sektörünün Net Maddi Üretimdeki ve istihdampayında bir düşme görülmüştür.
1988 yılında görülen kısa süreli bir canlanma dışında, 1980'-li yıliann ikinci yarısında Net Maddi
Üretim ile ölçülen reel üretim artışı düşük oranlarda kalmıştır. Gerçekten, i 986-90 arasında Net
Madi Üretim artışı ortalama olarak, yüzde 1,1, 1976-80 arasında yüzde 4,4, 1981-85 arasında
yüzde 3 olmuştur. 1980'1i yılların ikinci yarısında sanayi üretim artışı da sürekli gerilemiştir. Enerji
Sektöründe 1987-88'de zirveye ulaşan petrol ve kömür üretimi, daha sonra hızlı. bir biçimde
düşmeye başlamıştır. Doğal gaz üretimi ise, azalan bir hızda da olsa, artışını sürdürmüştür.
TABLO: 1
GAYRi SAFi ENDÜSTRiYEL ÜRETiM (i 986-91)
(Karşılaştırılabilir
Toplam
Enerji
Metalurji
Makine Yapımı
Kimyasal Ürünler
Orman Ürünleri
inşaat Malzemeleri
Hafif Sanayiler
işlenmiş Gıda Maddeleri
Tüketim Malları
Gıda Maddeleri
Alkollü içkiler
Gıda Dışı Maddeler
Fiyatlar Cinsinden Yüzde Değişme)
1986
1987
1988
1989
1990
1991
4,5
3,8
3,7
7,0
6,6
5,3
6,2
3,5
3,2
2,4
5,7
3,7
2,5
3,3
1 ,O
4,5
3,7
4,5
-4,8
5,1
3,8
1,6
3,1
5,2
4,7
5,4
4,8
3,5
4,2
8,0
4,8
18,1
7,3
1,4
-0,5
0,6
1,7
-0,1
-;1 ,4
-2,2
1 ,O
-3,3
0,1
-0,9
-0,1
0,4
7,3
0,6
10,i
10,0
-8,0
1'1
5,3
-1,9
11,2
-39,1
3,3
3,1
2,4
2,3
4,2
12,3
3,9
23,1
8,1
-7,6
4,0
-8,6
8,6
-0,6
-0,4
-9,5
-0,8
-7,6
4,8
4,7
Sanayi üretiminin 1986 yılından 1991 yılına kadar artış hızında sürekli bir gerileme hemen
göze çarpmaktadır. Toplam sanayi üretim artış hızı, 1986 yılında yüzde 4,5 iken, takibeden yıllarda
sürekli ve hızlı bir gerileme eğilimine girerek, 1990 yılında negatife (-0, 1) dönüşmüştür. Bu gerileme eğilimi, hızla devam ederek 1991 yılında yüzde (-8)'e düşmüştür. Sanayi sektörü için de bu gerilemenin en bariz olduğu alanlar; metalurji yüzde (-7,6), kimyasal ürünler yüzde (-8,6) ve özellikle
işlenmiş gıda maddeleri yüzde (-9,5) ile en kptü durumda olan saha durumundadır.
Sanayi üretimindeki bu olumsuz gelişmenin altında yatan temel etkenler, genş ölçüde sabit
sermaye yatırımlarının hızla düşmesi ile sermaye stokunun eskimiş olup teknolojinin yenilenememesidir. 1980'1i yılların sonlarında, yatırımların finansmanın bütçe kaynakları yerine, işletmelerin
kendi bünyelerinde yarattıkları içsel fonlarla finanse edilmesi gerektiği yolunda bir politika kararı
alınmıştır. Gerçektende, yatırımların finansmanında bütçe kaynaklannın pay önemli ölçüde düş­
müş, fakat işletmeler, harcamalarını ücretler yönünde kaydırdıklan için toplam yatırımlar gerilemiştir.
Sanayi üretimindeki gerileme, geniş ölçüde sabit· sermaye yatırımlanndaki şiddetli düşüş ile
bunun sonucu olarak ortaya çıkmış olan sermaye stokunun eskimiş olmasından kaynaklanmıştır.
Tarımsal üretimin artış hızı daha değişken bir yapı sergilemiştir. 1990 yılında kollektif ve devlet
çiftliklerinin üretim artışı yüzde 2,8 olup bu 1986 yılındaki seviyenin altında bir üretim hacmini ifade
etmektedir. 1986'dan 1990 yılına kadar özel üretim, yüzde i 0,3 oranında artmış olmasına rağmen
i 991 'de toplam tarımsal üretimin yüzde 75'i yine de kollektif ve devlet çiftliklerinden sağlanmıştır.
bu oran patates ve meyve gibi kalemlerde çok daha düşük düzeylerde kalmıştır. Dikkate değer bir
başka hususda, 1980'1i yılların ortalarından itibaren devletin tedarik ettiği hububat, patates ve
sebze dahil çok sayıdaki üründe sürekli bir gerileme yaşanmıştır.
1980'1i yılların ikinci yarısında sıkı fiyat kontrolleri nedeniyle, devlet ve kooperatif sektörlerinde
fiyatlar, istikrarlı bir yapı göstermiştir. Bu açıdan, 1980'1i yılların ikinci yarısında tasarruf oranının iki
kat artması, baskı altına alınmış enflasyonun göstergesi olmaktadır.
1980'1i yılların sonları ile 1990 yılında Rusya ekonomisinde meydana gelen ekonomik çöküntü,
1991'de daha belirgin bir hal almıştır. Üretimin şiddetli bir biçimde düşmesiyle 1991'de Net Maddi
Üretim, yüzde 11 oranında azalmıştır. Üretimdeki bu düşmenin altında yatan belli başlı faktörler
şunlardır:
1) Merkezi planlama sistemi ile geleneksel
işletme bağlarının
giderek çözülmesi,
2) Ödemeler bilançosunun neden olduğu baskılar,
3) Konvertibl dövizle yapılan ithalatın
giderek artan bir kıtlığın yaşanması,
4)
Yatırımlarda
gözlenen
5) Cumhuriyetler
hızlı
arasındaki
daralmasından dolayı
ithal girdilerde ve yedek parçada
bir gerileme
ekonomik
ilişkilerin kötüleşmesi
1991'de sanayi üretimi yüzde 8 oranında düştü ve bu düşme eğilimi yıl boyunca hızlanarak
devam etti. Kimyasal ve orman ürünlerindeki üretim düşmesi yüzde 5 ila yüzde 13 arasında
değişirken, çelik üretimi yüzde 14, çimento üretimi yüzde 7 oranında bir gerileme kaydetmiştir.
Bazı
dallarda üretim gerilemesinin belirgin nedenleri olmuştur. Hafif sanayi için ithal edilen girmetalurji sektörü için talep daralması, petrol ve kömür sektörleri için teçhizat
yetersizliği olumsuz nedenlerinin başlıcaları olmuştur. Ayrıca, 1991 yılı Mart-Nisan aylarındaki işçi
grevleri ve bunun sonucunda fiili çalışma saatlerini önemli ölçüde azaltan işçi kesimi görüşmeleri
de .kömür ve petrol sektörlerini olumsuz bir biçimde etkilemiştir.
dilerde
yaşanan kıtlık,
Yedek parça, gübre ve akaryakıt gibi girdilerde ortaya çıkan yetersizliklerin bir sonucu olarak
1991'de gayri safi tarımsal üretim yüzde 5 oranında azalmıştır. Olumsuz hava koşulları ve 1990 yılı
hasadının geç tamamlanması nedeniyla 1991 yılında hububat hasadı, 1990 yılına göre yüzde 25
oranında bir düşüş göstermiştir. 1991'de, çoğu tarımsal ürünlerde devletin sağladığı üretim miktarı,
1990 yılındaki seviyesinin oldukça altında kalmıştır. Toplam yurt içi gıda arzı da yüzde 1 O oranında
azalmıştır. Bu durum, Moskova ve St. Petersburg gibi büyük sanayi merkezlerinde oldukça ciddi
zorluklara neden olmuştur.
1991 yılında Rusya Federasyonunda, enflasyon belirgin bir biçimde hız kazanmıştır. Sanayi
kesiminde toptan fiyat artışları 1990 yılına göre, yüzde 138, perakende mal ve hizmet fiyatları ise
yüzde 90 oranında bir artış kaydetmiştir.
1991
yılında aylık
enflasyon
oranları
çok düzensiz bir
yapı sergiiemiş
ve indeksiere göre
farklılıklar göstermiştir'. Güdümlü fiyat artışları ile birlikte uygulanan kısmi serbestleştirme tedbirleri
1991 Ocak ayında toptan fiyatlarda ani bir artışa Nisan aynıda da tüketici fiyatlarında şiddetli bir
neden oldu. Yılın sonlarına doğru fiyatlar üzerindeki devlet kontrolünün tedricen
kaldırılacağı ve serbestleştirme tedbirlerinin daha da artırılarak uygulanacağı yolunda bir karar
alınacağını önceden ilanı, yıllık fiyat artışlarını yükselterek şiddetli bir enflasyona yol açmıştır.
yükselişe
12
TABLO: 2
ENFLASYON GÖSTERGELERi (1985-91)
1985
1986
1987
(Yıllık
Toptan Sanayi Fiyatları
Konsolide Perakende Fiyatlar
Gıda Maddeleri (Alkol hariç)
Alkollü içkiler
Gıda Dışı Ürünler
Devlet ve Kooperatif Ticaretinde Perakende Fiyatlar
Kooperatif Ticaretinde
Perakende Fiyatlar
Kollektif Çiftliklerde
Perakende Fiyatlar
1988
1989
1990
1991
3,1
3,9
5,6
4,9
1,9
6,5
138,1
90,i
112,7
28,6
100,7
Yüzde Değişme)
1,2
0,1
6,2
0,9
0,6
24,7
0,9
2,1
15,4
1ı 1
0,4
0,5
2,2
1,6
0,2
2,4
5,2
89,5
1,2
3,4
2,4
0,6
0,5
14,1
1 i 1,7
5,2
1'1
3,7'
2,5
7,4
34,3
132,1
0,7
Fiyat Hareketleri
1991 yılında enflasyon belirgin bir hız kazanmıştır. Ortalama olarak, sanayi toptan fiyatları,
1990 yılına göre, yüzde 138, mal ve hizmetlerin perakende fiyatian ise, yüzde 90 oranında bir artış
kaydetmiştir. Gıda ve hafif sanayi sektörlerindeki toptan fiyat artışları, ortalama fiyat artışlannın
önemli ölçüde üzerinde seyretmiştir. Fiyat kontrollerinin uygulanmadığı kollektif çiftlik pazarlarında
fiyatlar, ortalama olarak yüzde i 32 oranında yükselmiştir. Kiralar ve ulaşım gibi hizmetlere ödenen
fiyatlar, sadece yüzde 71 oranında artmıştır. Aylık enflasyon oranları, oldukça düzensiz bir manzara göstermiş ve fiyat indekslerine göre fazlalıklar ortaya çıkmıştır.
Toptan fiyatların yaklaşık yüzde 80'ini, perakende fiyatların da yüzde 90 kadarını serbestsonra 2 Ocak i 992 tarihinde, yetkililer, geniş kapsamlı bir fiyat serbestleştirmesi ni uygulamaya koydular. Fiyat kontrolünde tabi olmaya devam eden kalemler, bazı temel tüketim mal
ve hizmetlerdir. Tüketim maliarı olarak, ekmek, süt ve bazı süt mamülleri, bebek gıdalan, tuz,
şeker, bitkisel yağ, votka ve diğer ispirtolu içkiler, elektrik ve akaryakıt, kibrit, ilaçlar, sakatiann
teçhizatı, apartman kiraları, kamu hizmetleri ile kamu taşımacılığı ve haberleşme hizmetlerinin fiyatları kontrol altında tutulmaya çalışılmakta ancak başarılı olunamamaktadır. Aynı zamanda, devlet
dağıtım sektörü de fiyat tavan uygulamasına tabi tutulmaya devam edildi. Yukarıda bahsedilen
malların çok büyük bir kısmının güdümlü fiyatları, 3 ila 5 kat artınlmıştır. Hava yoiu taşıma ücretleri
gibi devletin kontrol ettiği bazı fiyatlara da çok daha geniş bir artış getirilmiştir.
leştirdikten
Otoritelerinbir biçimde güdümlü fiyat uygulamasını devam ettirmelerinin temel nedeni, çoğu
kere tamamen keyfi bir biçimde uygulanmış olan 60 yıllık sıkı bir fiyat denetiminden sonra, bir fiyat
serbestleştirmesinin etkisini kesin olarak tahmin edecek bir pozisyonda olmamalarıdır. Bu nedenle,
fiyat serbestleştirmesinin ilk safhasında en savunmasız grupları korumak amacıyla bir ölçüde fiyat
düzenlemesinin kaçınılmaz olduğu düşünülmüştür.
Rusya hükümetinin temel ekonomik amaçları 28 Ekim 1991 tarihinde Devlet Başkanı Yeltsin
tarafından verilen bir demeçte ortaya konulmuştur. Buna göre amaç, ülkenin piyasa ekonomisine
geçişini hızlandırmak ve makro ekonomik istikrarı sağlamaktır.
Bu amaca ulaşmak üzere, yetkililer, 1992 Ocak ayının başında kapsamlı bir fiyat serbestisi uygulamışlar, döviz ve ödemeler sistemini liberal bir hale getirmişler ve para ve maliye politikasını
sıkılaştıracak tedbirlere başvurmuşlardır. Ayrıca, ekonomide karşılaşılabilecek sorunlara göre,
ilave bazı tedbirlerin uygulanabileceği yetkililer tarafından ifade edilmiştir.
Konut kiraları ile çeşitli kamu hizmetleri ve kamu taşımacılığı fiyatlar dışında kalan perakende
fiyat düzeyindeki tüm güdümlü fiyatlar uygulamadan kaldırılmıştır. Buna göre, tüketim harcama13
larının yaklaşık
yüzde 5'i ancak güdümlü fiyat uygulamasına tabi olacaktır. Bu gelişmeler sonucu
enflasyon Ağustos sonu itibariyle 8 aylık% 600'1er düzeyinde oludğu söylenmektedir.
.2.2.
Tarım, Ormancılık, Balıkçılık
Rusya Federasyonu nda, 12 bin devlet çiftliği, 12.200 kollektif çiftlik ile sayılan 1O bini aşan
olmak üzere 1OO'den fazla araştırma enstitüsü faaliyette bulunmaktadır. Rusya'da tarım sektöründe çalışan i 5 milyon insan, Sovyetler Birliği toplam hububat
üretiminin yarıdan fazlasını sağlamaktadır.
tarımsal işletmelere yardımcı
Gerçekten 1987 yılında 109 milyon ton hububat üretimini sağlayan Rusya, toplam Sovyet hububat üretiminin yüzde 51 ,6'sını sağlamaktadır. Yine 38 milyon tonluk patates üretimiyle Rusya,
toplam Sovyet üretiminin yüzde 50'sini meydana getirmektedir. Yine toplam Sovyet yün üretiminin,
yüzde 47'si Rusya tarafından sağlanmaktadır. Sebzelerin yüzde 43'ü ile şeker pancannın yüzde
25'i de Rusya tarafından üretilmektedir.
Tüm bu durumlara rağmen, Rusya, sürekli olarak hububat ithalatçısı bir ülke durumundadır.
Çoğu kere, et, meyve ve sebze üretiminde arz yetersizliği ile karşılaşılmaktadır. Bu, izlenen tarım
politikasının başarısız olduğunu ifade etmektedir. Sovyet Çiftlikleri, Stalin tarafından koliektivize
edilmiştir. Tarım topraklarının yüzde 3'ü ancak özel işletmelerde ·bulunmakta olup bu özel
işletmeler tarımsal üretimin yüzde 25'ini sağlamaktadırlar. Ülkede, piyasa ekonomisinin tarım kesimine uygulanıp uygulanamayacağı konusu tartışılmaktadır.
Rusya'da tarımsal üretim son yıllarda gerilemiştir. 1990 yılında ülkede gayri safi tarımsal
üretim yüzde 3.6 oranında, net tarımsal üretim de yüzde 5.2 oranında bir düşüş göstermiştir. Aynı
yıl, devletin tarımsal üretimi yüzde 5.8 oranında azalırken, özel sektör üretimi yüzde 4.2 oranında
bir artış göstermiştir.
Rusya, Dünya kereste rezervinin yüzde 25'ine sahiptir. Aynı zamanda testerelik kereste, kağıt
ve kağıt hamurunun dünyadaki en büyük üreticisi Rusya Federasyonu'dur. Kereste ihracatı, toplam
ihracatın küçük bir oranını meydana getirmekle birlikte bu oranın önemli ölçülerde arttırılabilme
imkanı vardır. Kerestelik ormanların 2/3'den fazlası Sibirya'dadır. Kağıt endüstrisi, eski bir teknoloji
ile işletilmektedir. Daha modernleştirilmesi için yabancı sermayenin teşvik edilmesi gerekmektedir.
Rusya, balıkçılık alanında da Dünya'nın sayılı ülkeleri arasındadır. Uzun zamandan beri Rus
balıkçılık tilolan okyanuslarda varlığını hissettirmektedir. Ülkede çqk sayıda balıkçılık gemileri ve
yüzlerce fabrikalar faaliyetlerini sürdürmektedir.
2.3. imalat Sanayi
Rusya ekonomisinde geleneksel olarak plan hedeflerinin miktarlarını tuturmak önemli
olduğundan, sanayide etkinlik ve kalite unsurları gözden kaçırılrnıştır. Sanayinin her seviyesin<;ie
kötü bir işletme yönetimi hemen görülmektedir. i 991 yılında özellikle ağır sanayi bir çöküntünün
eşiğinde bulunmaktaydı.
Rusya Federasyonunda demir, çelik ve diğer kıymetli metallerin yüksek düzeydeki üretimi
sanayi de, ülkede en önemli sektörlerin başında gelmektedir. Toplam Sovyetler
Birliği çelik üretiminin yüzde 50'si Rusya Bölgesinden sağlanmaktadır.
·
yanında, ağır
Rusya Federasyonundaki diğer önemli sanayi dalları, kimya endüstrisi ile otomotiv sanayidir.
Sovyetler Birliği toplam gübre imalatının yüzde 50'den fazlası ile otomobillerin oldukça önemli, bir
oranı Rusya tarafından sağlanmaktadır.
Diğer
taraftan inşaat malzemeleri sanayi ile kereste sanayi Rusya'da önemli bir yer tutmakNitekim, Sovyet çimentosunun yüzde 60 kadarı Rusya'da üretilmektedir. Rusya kereste sanayi, Sovyet toplam kereste ihracatının hemen hemen tamamını sağlamaktadır. Ülkede kurulu bu-
tadır.
14
lunan kereste sanayi, aynı zamanda bölgenin kağıt sanayi, toplam Sovyet kağıt üretiminin yüzde
84'ünü sağlamaktadır.
·
1987 yılında, Sovyetler Birliğinde üretilen tüm elektrik enerjisinin yüzde 63'ü Rusya Federasyo=
nunda üretilmiştir. Rusya'nın elektrik enerjisinin 2/3'ü, Orta Rusya'da, Volga Bölgesinde ve Doğu
Sibirya'da üretilmektedir.
Rusya Federasyonu; Sahalin Adası, Leningrad, Vyborg, Kalinlngrad, Chita, Primorsk gibi>yer~
lerde serbest ticaret bölgeleri ve özel ekonomik bölgeler tesis etmek suretiyle Batı ülkeleriiıde ki
yatırımcıları, ülkelerine cezbetmeye çalışmaktadır.
Son yıllarda Rusya'da çeşitli ekonomik sektörlerde yaşanan olumsuzluklar, endüstriyel ürünler
imalatında da kendini göstermiştir. Özellikle, metaller, kimyasal ürünler, inşaat malzemeleri ve. kereste üretiminde daralmalar yaşanmaktadır. Ülkede çoğu metallerin üretiminde azalmalar
görülmüştür. Kömür ve demir kıtlıklan nedeniyle ham çelik üretimi düşmüştür.
·
Kimyasal ürünler üretimindeki gerilme ise, çok
ve sülfirik asit üretimi mutjak olarak düşmüştür.
şiddetli
boyutlarda
olmuştur.
Gübre, kostik soda
Ülkede, çimento üretiminde hafif bir artış görülürken, diğer inşaat malzemeleri üretimi gerile~
miştir. Rusya'da her zaman yaşanan ulaşim dar boğazları ile birlikte bu sanayilerin düşük perfor~
mansı, tüm ülkede inşaat projelerinin gecikmesine neden oldu. Bunun dışında, hem endüstriyel
alıcılar ve hem de tüketiciler, düşük kaliteli inşaat malzemeleri teslimlerini kabul etmemişlerdir.
Orman ürünleri sanayiinde, kağıt ve karton üretimi düşmüş, ticari kereste üretimi pla·nlaiıan hedefin altında kalmıştır. Çevresel zarardan duyulan bölgesel rahatsızlık nedeniyle, kağıt fabrikalan
kapanmak ya da ürün bileşimlerini yeniden şekillendirmek zorunda kalmışlardır. Mobilya
üretimindeki artış sayesinde, orman ürünleri sanayi üretimi, mutlak bir gerilemeden kurtuJmuştur. ·
2.4. Madencilik
Geniş
ölçüde maden kaynakları yatağına sahip bulunan Rusya'nın başlıca madenieri arasınçfa
kömür, petrol, doğal gaz, fosfor, potasyum tuzları, demir cevheri, ahın, elmas, nadir metaller, ba~ıl',
kurşun, kalay, manganez, gümüş, nikel ve uranyum bulunmaktadır. Aynı zamanda, Rusya
Dünya'nın en büyük altın ve elmas üreticisi ülkesi durumundadır. Rusya'nın geleneksel olarak ihracatçısı olduğu madenler ise, asbest, krom, demir ve nikeldir. Rusya'nın çok önemli miktardaki
maden kaynaklarının bazıları, otonom cumhuriyetlerde ve bölgelerde bulunmaktadır.
Rusya, sahip olduğu bu çok zengin maden yatakları nedeniyle hep övünç duymuştur.
manda, ülke, dünyada bilinen altın yataklannın yüzde 20'sine sahip bulunmaktadır.
Aynı
za-
Sovyetler Birliği'nin enerji kaynaklarının 2/3'ü Sibirya'da bulunmaktadır. Sibirya'daki yataklar,
dünya kömür rezervlerinin yarısını, petrol ve doğal gazda iScl, yandan daha fazlasını meydana getirmektedir.
Aynı zamanda, Sibirya Ormanlan, Dünya'<:laki toplam ağaçların i/5'ini meydana getirmektedir.
Bunun dışında, Sibirya topraklannda akan büyük nehirler, ülke için çok muazzam bir enerji potansiyelini ifade etmektedir. Sovyetler Birliği'nin en büyük hammadde işleme merkezleri de Urallar
bölgesindedir. Ayrıca, Kuzey Urallarda, önemli boyutlarda kömür yataklan bulunmaktadır.
Rusya Federasyonu'nun doğu bölgeleri, Rusya'da çıkarılan kömürün . yakia'şık 3/4'ünü
üretmektedir. 1987 yılında, Sovyetler Birliği toplam petrolünün, yüzdt:ı 91'i doğal gazın yüzde 75'i
Rusya tarafından sağlanmaktadır. Başlıca kömür ve doğal gaz alanian, Volga-Ural petrol ve doğal
gaz bölgeleri batı Sibirya kıyıian, Sahalin Adası'dır. Batı Sibirya'da, çok geniş madem yataklarını
işletmeye açmak yönünde gittikçe artan bir eğilim gözlenmektedir. Doğal gaz işleyen fabrikalar, .
.özellikle Volga bölgesinde yoğunluk kazanmaktadır.
15
2.S, Bütçe
. Rusya Hükümeti, 1992 yılının son ayiarına doğru, denk bütçe sağlamak amacıyla elinden
gelen tüm imkanları seferber edeceği yolundaki niyetini açıklamıştır. Bu amaçla, Gayri Safi Yurtiçi
Hasılanın yüzde 1O' unu aşmış olan bütçe açığının, 1992 yılının sonlarına doğru yüzde sıfır (O)
oranına düşürecek tedbirleri uygulamya koyacaktır. Böylece, 1992 yılının bütünü için Gayri Safi
Milli Hasılanın yaklaşık yüzde 1'e oranında bir bütçe açığı hedeflenmektedir.
1992 yılının ilk çeyreğinin aksine olarak, 1992 yılı bütçe dengesi için, bütçenin gelir tarafı odak
noktası olarak ele alınacaktır. Bu amaçla, 1992 yılının dördüncü çeyreğine kadar, toplam bütçe gelirleri Gayri Safi" Yurt içi Hasılanın yüzde 35'1eri civarına yükseltilecektir. Yılın ilk çeyreğinde bu
oran, yaklaşık olarak yüzde 20 civarındaydı. Bütçenin gelir tarafını desteklemek amacıyla geniş
kapsamlı tedbirler demeti uygulamaya konulacaktır.
ilk olarak, p.etrol ve gaz üretimi üzerinden alınan bir yurt içi vergi uygulamaya kqnacaktır.
Kömürün yurt içi fiyatındaki, konulan vergi nedeniyle, meydana gelecek artış, bu sektöre giden
bütçe sübvansiyonlarının artmasını önleyecektir.
ikinci olarak, enerjinin dünya fiyatları ile yurt içi fiyatlan arasındaki yüzde 100 oranındaki bir
farkı telafi etmek amacıyla, diğer ihracat vergileri ile birlikte enerji fiyatlarının serbestleştirilmesinde
etkili olacakpetrol ve gaz ihracından alınacak yeni bir ihracatvergisi uygulamaya konulacaktır.
Üçüncü olarak, yüzde 15 oranında yeknesak bir advalorem vergi olan bir gümrük vergisi i
Temmuz 1992 tarihinde yürürlüğe konulacaktır. Aynı tarihe kadar, Katma Değer Vergisi ve Muamele Vergisi de ithalatı kapsayacak bir biçimde genişletilecektir. Böylece yurt-içinde üretilen mal ile
ithal edilen mallar arasında vergi açısından tarafsızlık sağlanmış olacaktır.
Bu tedbilerin gelir artıcı etkisiyle bütçe dengesinde bir iyileşme sağlanacaktır. Bu bütçenin gelirlerindeki artışın 2/3'ü, enerji vergisinin artmasından, petrol ve gaz üzerine yurt içi vergi konulmasından, yeni ihracat vergisini vergi hasılatını arttırmasından ileri gelmiştir.
Devlet bütçesinin gelir tarafındaki iyileşme, esas itibariyle yeni tedbirlerin uygulamasından kayözellikle Katma Değer Vergisi gibi mevcut bazı vergilerin tahsilatındaki
artışında, vergi hasılatını arttırmada yetkili olabileceği beklenmektedir. Katma Değer Vergisinin uygulamaya konulmasının neden oludğu güçlükler yenilip yılın ortalarına doğru tüm ürünler için
KDV'nin tam oranı uygulandığı zaman, Katma Değer Vergisi tahsilatının, yılın başında GSYiH
oranı yüzde ?'den, 1992 yılının bütünü için bu oran yüzde 11'i aşacaktır.
naklanmıştır. Ayrıca,
Bunun aksine olarak, kar vergileri, üretim daralmasından olumsuz bir biçimde etkileneceğinden
ve üretimin yeni faaliyetlere kaymasının neden olacağı vergileme zorluğundan dolayı vasıtasız vergilerin, GSYiH'a olan oranının değişmeyeceği veya bu oranın düşeceği tahmin edilmektedir. Enerjinin nisbi fiyatındaki. hızlı artış ile birlikte, ortalama efektif kar vergisi oranı da muhtemelen azalacaktır.
Genel bütçe dengesinin, i 992'nin başlarında açık veren durumunun, i 992 sonlarına doğru fazlaya dönüşeceği beklenmektedir. 1992 yılının bütünü için bütçe açığının 100 milyar Rubleden daha
az olacağı veya bu bütçe açığının Gayri Safi Yurt içi Hasılanın yüzde i 'i civarında olacağı beklenmektedir.
Yılın ilk çeyreğindeki bütçe açığının hemen tümünün finanse edilmesinden sonra, hem bütçe
dengesindeki iyileşmeden ve hem de artan net dış finansmandan dolayı, 1992 yılının geri kalan
kısmında hükümete açılan net kredinin azalacağı öngörülmektedir.
Bütçe ödeneklerinin önceki yıl bütçesiyle karşılaştırmasından, teşviklerin yaklaşık 3 misli, savunma harcamalarının ise 2 misli azaltıldığı görülmektedir. Ancak, bu kararlardan üretimin olumsuz
etkilenmemesi amacıyla ve sanayiden gelen baskılar neticesinde, Merkez Bankası'nca tarım
sektörü için 70, sanayi sektörü için 50, yatırımlar için 70 ve diğer sektörler için de 1O milyar ruble
olmak üzere, toplam 200 milyar ruble tutarındaki kredi sağlanması kararlaştırılmıştır.
Sosyal, kültürel ve bilimsel harcamalar için ise bütçenin yaklaşık 1/4'ü oranında bir tahsisat
16
ayrılmıştır. Gelirierin % 90'ının vergilerden sağlanması hedeflenmiş olup, Kurumlar vergisinden 70
milyar, ferdi vergilerden (KDV- vasıtalı vergiler, gelir vergis) i 80 milyar ruble hasılat bekenmektedir. Bütçe rakamlarına bakıldığında gelirlerin % 35'inin dış ticaret işlemlerinden karşılanacağı harcamaların % 33'ünün ise dış ticaretin finansmanında kullanılacağı anlaşılmaktadır. 1992 yılı ilk 3
ayında gerçekleşme rakamları ise, gelirler 397,8, harcamalar ise 409,3 milyar ruble olmuştur.
Bütçe açığı 1i milyar ruble olup, GSMH'nın % 1'ine tekabül etmektedir.
2.6. Ödemeler Bilançosu
Rusya Federasyonu'nun dış ekonomik ilişkileri, eski Sovyetler Birliği cumhuriyetieri yanında
üçüncü ülkelere yapılan dış ticaret ve ödemelerden meydana gelmektedir. Rusya'nın, eski Sovyetler Birliği dışındaki ülkelere yaptığı dış ticaret göz önüne alındığında, ülke oldukça kapali bir ekonomi özelliği göstermektedir. Eski Sovyetler Birliği Cumhuriyetleri ile yaptığı dış ticarette bakıldığında
ise, aslında nispeten açık bir ekonomidir. 1990 yılında, yurt dışına giden toplam yükün, Rusya
GSMH'na oranı yüzde 17 olup bu yükün yüzde 70'i eski Sovyetler Birliği Cumhuriyetlerine, yüzde
30'u da dış dünyaya gitmektedir.
Rusya Federasyonu'nun dış dünya ile olan ödemeler dengesi, konvertibl dövizlerle dengeleişlemler ile karşılıklı kliring anlaşmalarından meydana gelmektedir. Dış borç faiz ödemeleri ve
altın satışından sağlanan gelirler dışında, cari işlemlerin diğer kalemleri nispeten önemsiz boyutlarda kalmaktadır. Sermaye girişleri, esas itibanyla orta ve uzun vadeli kredilerden meydana gelmektedir. Kısa vadeli sermaye girişleri ile doğrudan yabancı yatırım tutarlan çok küçük ölçülerde
nen
kalmıştır.
Rusya Federasyonu'nun eski Sovyetler Birliği dışında kalan ülkelerde olan dış ticaret dengesinin, son iki yılda fazla vermiş olduğu tahmin edilmektedir. Başlıca ihraç kalemleri, yaklaşık olarak
ihracatın yüzde 40'nı oluşturan petrol ve doğal gaz yanında ihracatın yaklaşık i/3'ünü oluşturan
makinelerdir. Rusya, toplam petrol üretiminin yüzde 20'sini, doğal üretiminin de yüzde 15'ini eski
Sovyetler Birliği dışındaki ülkelere ihraç etmektedir. Petrol ve doğal gaz ihracatının 3/5'i konvertibl
döviz sahasındaki ülkelere yapılmaktadır.
Rusya'nın dış
dünyadan yaptığı ithal kalemleri ise, esas itibarıyla makineler (yüzde 50), hafif
sanayi ürünleri (yüzde 9) ve kimyasal ürünlerden (yüzde 8) meydana gelmektedir. 1990-91 yılında,
Rusya yaklaşık i 1 milyar dolar tutannda hububat, şeker, et ve diğer gıda ve tarımsal mal ithalatında bulunmuştur.
1990 yılı boyunca eski Sovyetler Birliği cumhuriyetleri ile yapılan dış ticaretin artmış olduğu
fakat daha sonra 1991'e düşmüş olduğu tahmin edilmektedir. 1989 yılında, eski Sovyetler Birliği
Cumhuriyetleriyle yapılan dış ticaretin yapısı, üçüncü ülkelere yapılan dış ticaret yapısından önemli
derecede farklılıklar göstermiştir. Eski Sovyetler Birliği Cumhuriyetlerine yapıian ihracat, başlıca
makineler, kimyasal ürünler ile petrol ve doğal gazdır. Bu cumhuriyetten yapıan başlıca ithal kalemler! ise, makineler gıda ve tarımsal mallar ile hafif sanayi ürünleridir.
2.7.
Bankaciiık
Rusya bankacılık sistemi, Rusya Merkez Bankası (CBR) ile 2000 şubeye sahip bulunan 1580
ticaret bankasından meydan gelmektedir. 1988 Ağustos ayında kurulma şartlan belirlendikten sonra ticaret bankaları, hızlı bir biçimde gelişme göstermişlerdir.
civarında
Rusya bankacılık sistemi, ancak i 991 yılında eski Sovyetler Birliği'nden bağımsız bir biçimde
hareket etmeye başlamıştır. Çünkü, Rusya, 1991 yılında ancak merkez bankacilığı işlemlerini
geliştirebilecek bir durumda bulunmaktaydı. Aynı zamanda, Rusya, 1991 yılında hem eski Sovyetler Birliği ve hem de dış dünya ile finansal ilişkilerini yeniden organize etmeye başlamıştır.
17
Rusya Federasyonu, bankacılık sistemini. düzenleyen kanunlar çıkarmıştır. Özellikle merkez
kanunu, Rusya Merkez Bankası'nın yetkilerini arttırmış ve daha önce Gosbank'ın bir
şubesi olarak faaliyette bulunurken bağımsız bir Merkez Bankası olarak kanunda tanımlanmıştır.
Daha önce Gosbank'tan ruhsat alarak Rusya bölgesinde faaliyette bulunan tüm bankalar, Rusya
Merkez Bankası (CBR)'dan yeniden ruhsat almışlardır.
bankacıliğı
Bu gelişmelerin sonucu olarak Gosbank 1991 yılı için bir kredi planı hazırlamamış ve Qöylece
para politikasının yönetimi konusunda Cumhuriyetler merkez bankalarına daha fazla bir
bağımsızlık imkanı tanınmıştır. Gosbank'ın 1991 ortalarından itibare yayınladığı talimatlar, Cumhuriyetler bankacılık sistemi için bağlayıcı niteliğini kaybetmiş sadece yol gösterici bir mahiyette
olmuştur. Böylece, 1991 başlarından itibaren Rusya Merkez Bankası kendi para-kredi politikasını
idare etmek açısından bağımsız olmuştur ..
Ancak, halen Rusya bankacılık sistemi çeşitli sorunlar ile karşı karşıya bulunmaktadır. Özellikle
bankacılık sistel1)i, düşük kaliteli personel ve yetersiz teknoloji ile faaliyetini sürdürmektedir.
Örneğin, Moskova'dan St. Petersburg'a kredinin transfer edilmesi 3-4 haftayı almaktadır. Bu sorunları çözmek amacıyla, Rusya Merkez Bakasının, yeni banka kurma işlemlerinde ve bankaların
teftişinde Batı Standartlarını uygulaması planlanmaktadır. Bazı bankalar, yakın zamanda uluslararası SWIFT sistemine dahil olmuşlardır.
Bugün Moskova'daki ticari
Merkez bankasına borçlu
ların
bankaların
oldukları
yüzde 80'ini iflas ın eşiğinde bulunmaktadır. Ticari banka4 milyon rublenin ödeme tarihi ertelenmiştir.
Merkez Bankası ile ticari bankalar arasındaki bir başka sorun da yabancı bankaların ülkedeki
varlığıdır. Henüz bankacılık deneyimleri çok sınırlı düzeyde ola Rus ticaret bankaları, sermaye
açısından ve müşterilere sunulan hizmetin kalitesi bakımından yabancı bankalarlarekabet etmede
zorlan maktadı rlar.
18
3. DIŞ TiCARET
TABLO: 3
TOPLAM DIŞ TiCARET (1987-90)
(Milyar Rubie)
TOPLAM iHRACAT
Eski S.S.C.B. Cumhuriyetlerine
Üçüncü Ülkelere
TOPLAM iTHALAT
Eski S.S.C.B. Cumhuriyetlerinden
Üçüncü Ülkelerden
DIŞ TiCARET DENGESi
Eski S.S.C.B. Cumhuriyetleriyle
Üçüncü Ülkelerle
3.1. Genel
Dış
1987
1988
1989
1990
102.7
102.5
109.6
106.9
70.9
31.8
69.2
33.3
75.1.
34.5
74.7
32.1
131.5
135.9
144.3
142.6
67.2
. 64.3
69.0
66.9
70.7
73.6
67.3
75.3
-28.8
-33.4
-34.7
-35.8
3.7
-32.5
0.2
-33.6
4.4
-39.1
7.4
-43.2
Ticaret
1990 yılında Rusya Federasyonu'nun toplam ihracatı, 106,9 milyar rubledir. Ülkenin aynı yılki
toplam ithalatı ise, 142,6 milyar rubledir. Dolayısıyla Rusya Federasyonu'nun i 990 yılı dış ticareti
35,8 milyar ruble açık vermektedir.
Rusya, 1990 yılında gerçekleştirdiği '106,9 milyar rublelik ihracatın, 74,7 milyar rublesini eski
Sovyetler Birliği cumhuriyetlerine yapmış, geriye kalan 32,1 milyar rublelik kısmı ise, dış dünya ile
yapılmıştır. Bu durumda, Rusya Federasyonu, eski Sovyetler Birliği cumhuriyetleriyle yaptığı ihracat hesaba katıldığında ülkenin dışa açık bir ekonomi olduğu hemen ifade edilebilir. Bunun aksine
olarak dış dünyaya yapılan ihracat göz önüne alındığında kapalı bir ekonomi olduğu söyleneblir.
1990 yılında Rusya Federasyonu'nun yaptığı toplam 142,6 milyar rublelik ithalatın 67,3 milyar
rublelik kısmı, eski Sovyetler Birliği cumhuriyetlerinden yapılmış; geride kalan 75,3 milyar rubleiik
kısım ise, dış dünyadan yapılmıştır.
Bu verilere göre, 1990 yılına toplam dış ticaret negatif bakiye vermektedir. Ancak Rusya, eski
Sovyetler Birliği cumhuriyetleriyle yaptığı dış ticaret dengesi fazla vermektedir. Buna karşılık, dış
dünya ile olan dış ticaret dengesi, 43,2 milyar ruble açık vermektedir.
1990 yılında Rusya'nın mal grupları itibanyla dış dünya'ya yaptığı dış ticaret ele alındığında,
gerek ihracat içinde gerekse ithalat içinde endüstriyel maddeler yüzde 95'i aşan bir ağırlık
taşımaktadır. Tarım kesiminin payı ise gerek ihracat ve gerekse ithalat içindeki paylan sırasıyla
yüzde 0,3 ve yüzde 4 kadardır.
19
TABLO: 4
MAL GRUPLARI iTiBARIYLA RUSYA'NIN
ÜÇÜNCÜ ÜLKELER iLE DIŞ TiCARETi (1988-90)
1988
1989
(Toplam
iHRACAT
Sanayi Ürünleri
Elektrik Enerjisi
Petrol ve Gaz Sanayi
Kömür Sanayi
Diğer Akaryakıt Sanayi
Demir Metalurji
Demir-Dışı Metalurji
Kimya ve Petro-Kimya Sanayi
Makine yapım ve Metal işleri
Orman ve Orman Ürünleri
inşaat Malzemeleri Sanayi
Hafif Sanayi
Gıda Sanayi
Diğerleri
ihracatın
1990
yüzdesi olarak)
100
100
100
99.0
0.3
45.7
1.2
0.0
3.3
4.8
4.4
31.5
4.6
0.3
98.2
0.3
41.4
1.2
0.0
3.3
5.7
3.4
35.7
4.6
0.3
0.7
1.1
1.7
98.8
0.4
43.2
1.5
0.0
3.9
6.5
3.8
31.3
4.8
0.3
0.9
1.5
0.9
1.1
1.0
0.7
(Toplam ithalatın yüzdesi olarak)
iTHALAT
Sanayi Ürünleri
Elektrik Enerjisi
Petrol ve Gaz Sanayi
Kömür Sanayi
Diğer Akaryakıt Sanayi
Demir Metalurji
Demir-Dışı Metalurji
Kimya ve Petro-Kimya Sanayi
Makine yapım ve Metal işleri
Orman ve Orman Ürünleri
inşaat Malzemeleri Sanayi
Hafif Sanayi
Gıda Sanayi
100.0
92.1
0.0
3.9
0.9
0.0
6.4
2.6
8.4
49.6
1.9
0.7
7.7
8.9
Diğerleri
1.1
Tarımsal Ürünler
5.7
2.2
Diğerleri
20
100.0
94.0
0.0
2.0
0.5
0.0
5.5
3.3
8.9
51.9
2.1
0.7
8.0
10.1
0.9
5.4
0.6
100.0
95.5
0.0
1.4
0.4
0.0
3.5
3.0
7.8
56.1
2.0
10.7
9.3
10.3
1.0
4.0
0.4
TABLO: 5
RUSYA'NIN ESKi S.S.C.B. CUMHURiYETLERi iLE MAL GRUPLARI
iTiBARIYLA DIŞ TiCARETi (1989)
1989
(Toplam
ihracatın
iHRACAT
yüzdesi olarak)
100.0
Sanayi Ürünleri
Elektrik Enerjisi
Petrol ve Gaz Sanayi
Kömür Sanayi
Diğer Akaryakıt Sanayi
Demir Metalurji
Demir-Dışı Metalurji
Kimya ve Petro-Kimya $anayi
Makine yapım ve MetallşiE;~ri
Orman ve Orman Urünleri
inşaat Malzemeleri Sanayi
Hafif Sanayi
Gıda Sanayi
Diğerleri ..
Tarımsal Urünler
96.1
0.7
12.3
0.6
0.0
8.0
4.2
12.1
35.1
5.1
1.7
9.7
3.7
2.8
0.6
Diğerleri
3.3
(Toplam
ithalatın
yüzdesi olarak)
100.0
iTHALAT
Sanayi Ürünleri
Elektrik Enerjisi
Petrol ve Gaz Sanayi
Kömür Sanayi
Diğer Akaryakıt Sanayi
Demir Metaiurji
Demir-Dışı Metalurji
Kimya ve Petro-Kimya $anayi
Makine yapım ve Metalişleri
Orman ve Orman Urünleri
inşaat Malzemeleri Sanayi
Hafif Sanayi
Gıda Sanayi
Diğerleri ..
Tarımsal Urünler
92.0
0.8
2.4
0.4
0.0
8.8
2.3
8.4
29.7
0.7
1.1
17.7
18.1
1.6
4.8
3.3
Diğerleri
3.2. ihracat
dünyaya yaptığı ihacat içinde, sanayi ürünleri yüzde 98'i aşan bir
pay almaktadır. Sanayi ürünleri içinde asıl ağırlık ise, petrol ve gaz sanayi ile makineler ve metal
işlerinde olup bunların ağırlığı, toplam yüzde 75'e yakındır. Bunların dışında, demir dışı metalurji
ürünleri yüzde 6,5 demir metalurji ürünleri yüzde 3,9, orman ve orman ürünleri yüzde 4,8 ile ihracat
içinde paylarını almaktadırlar. Tarımsal malların ihracat içindeki payı, son derecede düşük olup
ancak binde 3 oranındadır.
1990
yılında Rusya'nın dış
1991 yılının sonlarına kadar, Rusya'da izlenen dış ticaret politikaları, esas itibanyla birlik
hükümeti ve Gosbank tarafından belirlenmekteydi. Rusya'da yurt-içi piyasalarda malların arzını ko-
21
rumak amacıyla ihracat, ihracat lisansları ve kotalarla düzenlenmekteydi. 1991 yılındaki üretim gerilemesinin ihracatda bir düşmeye neden olmuş olması muhtemeldir. Buna ek olarak merkezi planlama sisteminin kaldırılması ile CMEA ticaret ve hesaplaşma sistemindeki değişiklikler yanında
aşırı değerlendirilmiş bir dövz kuru da ihracatı engelleyici bir etken olmuştur.
A.B.D.
doları
cinsinden
bakıldığında,
ihracattaki gerilemenin yüzde 30
civarında olduğu
anlaşılmaktadır. ihracattaki asıl gerileme, ham petrol ve petrol ürünlerinde görülmüş olup bunların
ihracatı
yüzde 42 kadar bir düşme göstermiştir. Bunlarda ihracat gerilemesinin nedenleri, yurt içi
üretimin yüzde 11 oranıda azalması, yurt içi üretim düşerken yurt içi enerji tüketiminin devam etmiş
olması ve kısmen de 1991 de nisbi enerji fiyatlarının gerilemiş olmasıdır. Aynı zamanda, diğer
ürünlerde de önemli boyutlarda ihracat düşmeleri görülmüştür. Kereste ve Orman ürünleri ihracatı
1/3'ün üzerinde bir azalma göstemiş; pik demir ve demir metaller ihracatı ise, hemen hemen yarıya
düşmüştür.
Ne varki, ihracatın artan bir payının resmi kanallar dışında yapıldığı ve fonların bir kısmının
yurt dışında tutulmuş olabileceği hususunda bazı göstergeler mevcuttur. Bu nedenle, resmi istatistikler, ihracattaki bu düşüşü muhtemelen abartmaktadır.
1992 Ocak ayında Rusya'da döviz kuru ve dış ticaret sistemi serbestleştirildi. Sistemin henüz
yeni olması ihracat bakımından sorunlara neden oldu. Örneğin, 1992 Ocak ayının başında ancak
yeni bir ihracattarife oranının ilan edilmiş olması, ihracat rejiminde önemli boyutlarda belirsizliklere
neden oldu. Bu tarife, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) üyesi olanlar hariç, tüm ülkelerle
·yapılan ticarete uygulandı. Bu ihracat tarifesi, kısa bir sürede uygulamaya konulduğundan az bir
zaman sonra bazı düzeltmeler yapılması zorunluluğu doğdu. Ayrıca, ihracat malının yüklendiği
zaman ihracat tarifesinin peşin ödenmesi biçimindeki yen bir sistem, yılın başında uygulamaya
başlandı. ihracatı finanse edecek bir sistem yürürlükte olmadığı için, bu duru.m ihracatı önemli
ölçüde olumsuz bir biçimde etkilemiştir.
Yurt içi üretimdeki belirsizlikler ve devam eden durgunluk nedeniyle i 992 yılının ilk iki ayında
ihracat, bir önceki yılın aynı dönemine göre, ruble cinsinden yüzde 29 daha düşük olmuştur. Ham
petrol ihracatı bir önceki yıla göre hacim olarak yüzde 33 oranında bir azalma göstermiştir.
Dövizlerin teslim edilmesine ilişkin olarak getirilen yeni mekanizma, Ocak ayının sonlarında ancak
yürürlüğe girdiğinden dolayı bazı ihraç dövizlerinin, yurt dışında tutulmuş olması da ihtimal dahilindedir.
3.3. ithalat
Rusya'nın 1990 yılında, toplam ithalat,ı 142,6 milyar ruble olup bunun 67,3 milyar rublelik
. kısmı eski Sovyetler Birliği cumhuriyetlerinden, 75,3 milyar rublelik kısmı da dış dünyadan
yapılmaktadır.
1990 yılında mal grupları itibarıyla Rusya'nın dış dünyadan yaptığı ithalat incelendiğinde
toparn itha.latın yüzde 95,5'nin sanayi mallarından, yüzde 4 kadarının da tarımsal mallardan
oluştuğu görülmektedir. Sanayi malları grubu içinde, en büyük payı, yüzde 56 oranıyla makine inşa
ve metal işleri almaktadır. Diğer sanayi malları içinde, inşaat malzemeleri sanayinin ithalattaki payı,
yüzde 10,7, gıda endüstrisi payı yüzde 10,3, hafif sanayiinin payı yüzde 9,3, kimya ve petrokimya
sanayinin payı da yüzde 7,8 oranındadır.
Rusya'nın
eski Sovyetler Biriği Cumhuriyetlern yaptığı ithalat da mal grupları itien büyük payın yine, yüzde 92 oranıyla sanayi mallarında olduğu
görülmektedir. Tarım kesiminin bu ithalat içindeki payı, sadece yüzde 4,8 oranındadır
barıyla
1989
yılında
incelendiğinde
Eski Sovyetler Birliği cumhuriyetlerinden yapılan sanayi malları ithalatı içindeki en büyük yeri,
yüzde 29.7 oranıyla makine inşa ve metal işleri almaktadır. Diğer sanayi malları ithalatının oranları
ise; gıda endüstrisi için yüzde 18, hafif sanayi yüzde 17. 7, demir metal urj isi yüzde 8.8, kimya ve
petro kimya sanayi yüzde 8.4 oranındadır.
22
199"1 yılı için Rusya'da dış dünyadan yapılan toplam ithalat ile ilgili hacim ve fiyat konusunda
bilgiler mevcut değildir. Bununla birlikte, kümes hayvanlan eti, yağ ve çeşitli diğer gıda maddeleri
ithalatı, hemen hemen yarıya düşerken; hubuat ithalatı, 1990 yılındaki seviyesinde kalmıştır. Makine ve teçhizat ithalatı değer olarak, yüzde 42 oranında bir düşüş kaydetmiştir. Bu düşüşün bir
kısmı, muhtemelen eski CMEA ortağı ülkelerden ithal eilen mal fiyatlanndaki geniş çaplı bir
düşmenin sonucu olmuştur. 1991 yılında dünya fiyatlarına geçilmeden önce, CMEA ülkelerinde
ithal edilen makine ve teçhizat fiyatlarının, dünya piyasa fiyatlarının çok üstünde olduğuna genel
olarak inanılmaktadır. Bu durumu, aynı zamanda, 1991 'de Rusya'ya yaptıkları ihracatlanyla ilgili
olarak Doğu Avrupa Ükelerinden elde edlen bazı fiyatlara ilişkin bilgiler de doğrulamaktadır.
Özellikle, petrol, gıda, tekstil ve hafif sanayi alanında ortaya çıkan girdi kıtlıklannın, 1991 'deki
üretim düşmesinde etkili olduğu belirtilmektedir.
1992 yılında ithalat, hemen hemen tamamen serbestleştirildi. Ayrıca, i 6 Ocak 1992 tarihinden
itibaren ithalata uygulanan gümrük tarifesi kaldırılmış ve 1992 yılının ilk yarısından başlayarak
gümrük tarifesi ile ilgili herhangi bir uygulama yürürlükte kalmamıştır.
·
3.4. Türkiye - Rusya Ticari ilişkileri
TABLO: 6
TÜRKiYE-RUSYA DIŞ TiCARET iLiŞKiLERi (Milyon A.B.D. Dolan)
(1980-1992)
ihracatı m ız
1980
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992 (1)
169.0
190.0
141.0
169.5
271.4
704.8
530.7
610.6
234.7
ithalatım ız
180.7
220.0
354.0
307.0
442.6
569.7
1.247.4
1.119.9
409.8
Ticaret
Hacmi
Ticaret
Dengesi
349.7
410.0
495.0
476.5
714.0
1.301.5
1.778.1
1.730.5
- 644.5
-11.7
-30.0
-213.0
-137.5
-171.2
+108.1
-716.7
-509.3
-175.1
(1) 1992 yılının (Ocak-Haziran) dönemini kapsamaktadır. Daha önceleri S.S.C.B. dış ticareti içinde
yer alan Türkiye-Rusya dış ticareti, 1992 yılının başından itibaren ayrı bir bölüm halinde derlenmeye başlanmıştır.
ticaret kalemleri, 1992 yılına kadar ülkemiz ile eski S.S.C.B. arasındaki
Ancak 1992 yılından itibaren ülkemiz ile Rusya arasındaki ticari ilişkiler.
ayrı bir kısımda derlenmeye başlanmıştır. Ülkemizle, eski S.S.C.B. arasındaki dış ticarette Rusya
olçtukça önemli bir paya sahip olup bu pay, çoğu yıllarda yüzde 80'in üzerinde bulunmaktadır .. Bu
nedenle, yukarıdaki tabioyu Türkiye-Rusya ticari ilişkileri için bir· ölçü olarak ele almak fazla yanıltıcı
olmasa gerek.
Tabloda yer alan
dış
ilişkileri yansıtmaktadır.
Son yıllarda ülkemiz ile Rusya arasındaki ticaret hacmi, arzulanan düzeyde olmamakla beraber, sürekli bir artış kaydettiği göze çarpmaktadır. Son on yıllık dönemde, 1989 yılı hariç, Rusya ile
dış ticarette ülkemiz sürekli olarak açık vermektedir. 1989 yılı'nda dış ticaret dengesinin ülkemiz le~
hine 108 milyon dolarlık fazlalık vermesinde, anılan yıl Rusya'ya açılan 300 milyon dolarlık tüketim
kredisi başlıca etken olmuştur.
23
Ülkemizden Rusya'ya yapılan ihracatın mallara göre dağılımı, son yıllarda belli bir çeşitlenme
göstermektedir. Başlıca ihraç kalemleri; tekstil ürünleri, yağlar, fındık, kimyasal maddeler, demir
çelik ürünleri, akümülatör ile yeni ihraç ürünleri olarak çay, sigara, ilaç, sentetik elyaf, polivinil
klorür, elektrolit bakır ve otobüs gibi sanayi ürünleridir.
1992 yılının ilk 6
·
aylık
döneminde Rusya'ya
yapılan
ihracatta önemli
sayılabilecek çeşitli
mallar
aşağıdadır:
1. Demir-çelik ürünleri
2.
Tahıllar
3. Hayvansal ve bitkisel
4. Un,
nişasta,
yağlar
malt
5. Elektrikli cihazlar
6. Mekaniz cihazlar
Rusya'ya yapılan ihracatımızın arzulanan düzeyin altında olmasının başlıca nedenleri, bu
ülkenin halen bir geçiş dönemi içinde bulunması, enflasyonist fiyat artışları ve döviz kurlarıyla ilgili
bulunmaktadır. Rusya'da döviz tahsislerinin, bir merkezi komite tarafından yapılması ve bütçe
sınırlamaları yanında, kurumların elde ettikler dövizin yüzde 40'ını Dış Ekonomik işler Bankasına
satmak ve bakiyenin de çeşitli fonlara yatırılması zorunluluğu ithalat için kulanılacak dövizi oldukça
sınırlamaktadır.
Türkiye'nin Rusya'dan yaptığı ithalat, son yıllarda artmaktadır. Bu ithalat içinde en önemli kalemi, mineral yakıt ve yağlar oluşturmaktadır. Bu grubun içinde, petrol, doğal gaz ve kömür ithalatı
yer almaktadır. Rusya'dan yaptığımız ithalat kalemleri arasında, kimyasal maddeler, demir-çelik,
makine donanımı ve parçaları, gübre, kağıt ve otomobil de oldukça önemli bir paya sahip bulunmaktadır.
Rusya ile Türkiye arasındaki ticari ilişkileri arzu edilen düzeye çıkarmak için Doğal Gaz
Anlaşması yeterli olmaktan uzak bulunmaktadır. Bu nedenle, Rusya'dan ithal ettiğimiz doğal gazın
artırılması yanında ham petrol kömür, demir cevheri, demir-çelik hurdası gibi sanayimizin ihtiyacı
olan maddelerde, doğal gaz benzeri anlaşmalara gidilmelidir.
ve sınır ticaretinin geliştirilmesi, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkilerin
bulunabiecek bir potansiyel taşımaktadır. Bilindiği gibi, bu tür ticaret, çeşitli kolayi ı kiar ve dinarnizim sağlamakta; bir ülkenin tüccarı, karşı tarafa geçip malı görmekte, mal tesliminde ödeme işlemleri anında yapılmaktadır. Bu nedenle, iki ülke arasında tek sınır kapısı olan ·
Sarp Sınır Kapısı, bu tür ticaret için önemli bir özellik taşımaktadır.
Bunun
dışında kıyı
gelişmesine katkıda
24
TABLO: 7
TÜRKiYE'NiN RUSYA'YA iHRAÇ ETiiGi ÇEŞiTLi ÜRÜNLER
(1992-6 aylık i .000.000 $ve Üstü)
Malın Adı
iSTPOZ
rv
CJ1
buğday: diğerleri
Miktar 2
Değer
Değer
Ölçü
Miktar 1
KG
710741328
396,498,163,548
60,009,611.79
KG
1156780
16,468,040,236
2,577,409.96
KG
5869528
28,221 ,358,971
4,326,293.09
16,683,636,787
2,469,620.38
11 '128,519,535
91,520,727,416
1,622,521.95
13,992,054.05
25,319,620,633
4,419,600.00
KG
30480000
3292970
8,425,392,745
1,218,397.99
KG
28774
21 ,029,404,531
3,390,427.99
(TL)
(Dolar)
10019031
Ekmeklik
15091023
Rafine
15121921
Ayçiçeği
17019911
Şeker:
20029020
Domates konserve:% 12 Kuru madde% 30
24022000
Tütün içeren sigaralar
28182000
Diğer
29012100
Etilen
30042049
Diğer
antibiyotikleri içeren ilaçlar:perakende
30049051
Diğer
ilaçlar: 2.
sınıf,
perakende
satışa hazır-SSYB
izniyle
KG
17108
20,682,077,975
3,636,000.00
30049061
Diğer
ilaçlar: 3.
sınıf,
perakende
satışa hazır-SSYB
izniyle
460472
13,257,964,391
2,454,004.98
3306101 i
Diş
KG
KG
1137627
14,641,608,898
KG
4726683
23,637,899,649
2, 706,533.99
4,584, 784.19
KG
1044126
2,057,959,388
1,368,526.95
zeytinyağı:
tohumu
saf
yağı: diğer amaçlı, katı-sıvı
fraksiyonlar
beyaz, kristal
KG
alüminyum oksit
KG
1917360
1000 AD
381934
KG
satılacak
halde
34011139
macunlan
Diğ. sabun-yüzeyaktif organik ürün: tuvalet için,
39232100
Etilen polimerlerinden çanta, torba, külah
42031011"
Tabii deri-köseieden
giyim
eşyası
KG
49536
21 ,560,971,972
3,551,098.69
42031012
Tabii deri-köseieden erkek giyim
eşyası
KG
52350
20,515,744,295
3,327,809.68
43031023
Terkip deri-köseieden giyim
aksesuarlan
KG
22123
14,439,598,692
2,256,823.99
43031024
Terkip deri-köseieden giyim eşyasının diğer aksesuarları
KG
16996
8,066,952, 750
1,380,680.90
63053122
Polietilen, polipropilenden diğ. çuval,torba:m2 ağırlık 120gr.
KG
622584
7,839,349,030
1,210,822.27
64021900
Spor
KG-ÇiFT
384932
487148
16,188,933,436
2,609,029.85
64039142
Bileği
KG-ÇiFT
130157
113231
16,287,845,779
2,980,120.95
69089061
Fayans, ince çömlekten tek renkli karolar:
KG-M2
2816643
273746
7,315,703,058
1'131 ,370,38
73061011
Demir/çelik gazipetrol
hattı
boru:boyuna
dikiş dış
çap 168,3
KG
8345710
25,570,273,607
3,993,649.95
73061012
Demir/çelik gazipetrol
hattı
boru:boyuna
dikiş dış
çap 168,3
KG
4524650
2,133,299.98
73061020
Demir/çelik gaz/petrol hattı boru:spiral dikişli
KG
4648730
13,953,664,364
17,059,874,134
kadın
eşyasının diğer
ayakkabı lar: Dış tabanı-yüzü
çubuk/kalıp
kauçuk-plastik
kapatan tabanı kauçukipiastik diğer ayakkabı iç 24cm
cilalı, sırlı
2,628,340.98
TABLO: 7
TÜRKiYE'NiN RUSYA'YA iHRAÇ ETTiGi ÇEŞiTLi ÜRÜNLER (Devam)
(1992-6 aylık 1.000.000 $ve Üstü)
Malın Adı
iSTPOZ
Miktar 1
87021011
Dizeliyarı
dizel yeni otobüsler: silindir hacmi 2500 cm3
KG-ADET
175700
89019014
insan-yük taşıyan deniz gemileri: (Gros tonilato 1000)
GR O-AD
20000
90183919
Kanüller vb aletler
KG
148467
GENEL TOPLAM
1\)
O)
Ölçü
Değer
Miktar 2
15
(TL)
Değer
(Dolar)
16,257,595,168
2,488,570.18
5 297,440,033,420
10,593,539,484
49,257,114.86
1,650,000.00
1,465,261,695,821 234,662,475.81
TABLO: 8
TÜRKiYE'NiN RUSYA'DAN iTHAL ETTiGi ÇEŞiTLi ÜRÜNLER
(1992-6 aylık 5.000.000 $ ve Üstü)
Malın Adı
iSTPOZ
1\)
""'
Değer
Miktar 2
Değer
Ölçü
Miktar 1
KG
54140619
70,417,979,305
11,408,487.98
KG
30995796
86,289,509,637
13,985,192.89
KG
145264291
36,329,027,943
5,611,204.50
(TL)
(Dolar)
12060090
Ayçiçeği
tohumu: tohumluk olmayan
15121121
Ayçiçeği
tohumu
27011290
Diğer
27011900
Diğer taşkömürleri
KG
142893490
59,420,222,850
9,318,580.79
27090010
Petrol-Bitümenli Mineral Yağları:Hafif Petrol Ürün,%37 Ham
KG
58553834
53,598,053,730
8,006,879,85
27100031
Mötorin
KG
53879886
63,431 ,334,400
27112100
Doğalgaz
1000 M
2139768
28141000
Saf amonyak
KG
85903939
71,031,704,881
29051110
Saf metil alkol
KG
42903720
33,158,266,000
11 '11 0,938.55
5,427,508.08
48010090
52010069
Diğer
KG
19990434
11320473
48,294,189,300
7,928,458.90
13,350,650.34
bitümenli
gazete
yağı:
ham,
diğer amaçlı
taşkömürü
kağıdı:
rulo tabaka halinde
Diğer
10,281,006.48
876,269,017,151 142,453,257.85
72011012
karde edilmemiş/penyelenmemiş pamuk
Alaşımsız dökme demir: fosfor% 0,5, mang. % 0,4 sil is. %1
KG
"KG
108543932
84,008,832,494
83,649,418,800
12,820,593.55
72023000
Ferro siliko manganez
KG
15606250
45,834,721,600
7,239,191.72
72071123
Diğer
KG
34910414
40,622,239,752
6,620,327.66
87032221
Kıvılcım ateşlemeli, kullanıl.binek
90,938,480,500
14,610,932.56
çelikten
haddelenmiş
GENEL TOPLAM
kütükler: karbon % 0,25
oto:1000 silindir 1500cm3 KG-ADET
5207000
5304
2,547,701,906,904 409,795,388.29
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
4. PiYASANIN VAPlSI
4.1. Piyasa
Hakkında
Genel Bilgiler
Rusya Bağımsız Devletler Topluluğu'nu oluşturan ülkeler içinde ekonomik ve siyasi açıdan incelenmesi gereken en önemli ülkedir. Ancak, gerek eski S.S.C.B.'de, gerekse günümüz Rusya'sın­
da istatistiki verilerin güncelliği araştırmacılar için oldukça büyük bir engel oluşturmaktadır. Bu sebepten elimize geçen son verilere göre ülkede hızlı bir şehirleşme yaşanmaktadır. Nüfusun ağırlıklı
olarak şehirlerde yaşadığı Rusya'da 1987 rakamianna göre sadece 72 milyon 62 bin kişi çalişan
nüfus olarak görünmektedir. Konuyla ilgili güncel rakamlar yayınianmadığı için bu rakamlarla yetinmek gerekmektedir.
Rusya'daki cari piyasa yapısını anlamak için ülkenin geçmiş dönemlerine yani eski
S.S.C.B.'nin ekonomik yapısını bilmek gerekmektedir. Bilindiği gibi eski S.S.C.B. komünist sistemin
hüküm sürdüğü ve hertürlü kanunların, düzeniemelerin ve güncel hayatla ilgili en ufak detayların
bile merkezden yani Moskova'dan alındığı bir sistemdi. Bu sistemde üretim, tüketim, ithalat, ihracat
merkezi planlama ile belirlenir ve tüm kuruluşlar ve kişiler sadece alınan kararlan uygularlardı.
Özel mülkiyetin yok denecek kadar az olduğu ve sosyal ve ekonomik teşvik sistemini etkin
olmadığı ekonomide tarımsal üretim genel olarak çiftlikler ve kooperatifierde gerçekleştirilirdi. Ülke
büyük ölçüde kendine yeterli bir sistem kurmuş ve yıllar boyunca bu aynen devam etmiştir. Ülkenin
yüzölçümünün adeta tüm bir kıtayı kaplamış olması farklı iklim kuşaklannın, farkli ürünlerinin
gelişmesine imkan sağlamış bu da her zaman ülke için büyük bir avantaj olmuştur.
Eski S.S.C.B. çok zengin doğal kaynaklara sahip bir ülkedir. Bu kaynakları işleyen fabrikalara
ve tüm sınai üretim Birliğin her köşesine yayılmıştır. Bir örnek vermek gerekirse Rusy'daki bir ütü
fabrikasının kordonları bugün Baltık Cumhuriyetleri dediğimiz bölgede veya Orta Asya'da çıkan
pamuk Rusya'nın kuzeyinde bir fabrikada işleniyordu. Eski S.S.C.B. imparatorluğ bu kadar geniş
bir alana yayıldıkça sistem daha ağır ve hantal bir hale gelmiş ve giderek aksamaya başlamıştır.
Gorbaçov'un başlattığı Glasnost ve Perestroika politkalan arzu edilen sonuçları verememiştir.
Bu dönemde alınan kararlar ya yanlış kararlar olmuş, ya yanlış uygulanmış veya en önemlisi yanlış
zamanlarda alınan kararlar olmuşlardır. Başarısızlık sebeperi çok çeşitli faktörlere bağlanan bu
Glasnost ve Perestroika politikaları Gorbaçov'un politik hayatının sonu olmuş ve ülke büyük bir
hızla dağılma sürecine girmiştir. Bu dönem sonunda batı Avrupa'da üç yeni devlet oluşmuş
Asya'daki Cumhuriyetler ve Ukrayna bağımsızlıklarını ilan etmişler ve bugünkü duruma gelinmiştir.
belirtilmesi gereken bazı noktalar vardır. Eski S.S.C.B.'nin ekonomik sistemi piyasayı nasıl etkilemiştir. Sistem piyasayı etkilamekten de öteye tamamıyla idare etmiştir. Bir
başka deyişle ne kadar elma üretilip ne kadarının hangi marketlerde satılacağı veya ne kadarının
komposto yapılacağı merkezden belirlenmiştir.
Bu bölümde
kısaca
Piyasada kooperatifler ürünlerini
Birçok ürünün fiyatı devlet
sunmuştur.
yerleşim
tarafından
mekezlerinde açılan çeşitli marketlerde satışa
sübvanse edildiği için fiyatlar düşük seviyede tu-
tulmuştur.
Dış
ticaret de belirli
şirketler tarafından yönetilmiştir.
Belirli
şirketler,
belirli ürünlerin ithalat ve
ihracatını yapmakla görevliydiler. Merkezi Planlamaya göre belirtilen miktarda mal ithal veya ihraç
edilirdi. Yani bir
başka deyişle
piyasada
aracı kuruluşlar
yoktu.
S.S.C.B.'nin ekonomik sistem demografik yapıyı nasıl etkilemiştir: Merkezi sistem halkın temel
Bir başka deyişle halka bir konut vermiştir. Bu konutun kirası su, gaz ve
telefon masrafları dahil 15 ruble civarında olmuştur. Yani ortalama ücretin % 5'i civarında bir fiyattır. O evde yaşayanlar her 5 yılda bir eve bakım yapıp, yılda bir geniş bir tamir yapıp, ömür boyu
o eve bu kirayı ödemekle yükümlüydüler.
ihtiyaçlarını karşılamıştır.
Son derece etkin toplu taşıma sistemiyle ulaşım sorunu da ortadan kaldırılmıştır. Çok sembolik
bir ücretle gerek metro gerekse de troleybüs sisteminden faydalanmak mümkün olmuştur. Aynı
29
şekilde
tren ve uçak fiyatları da son derece düşük tutulmuştur.
Çok iyi bir eğitim sistemiyle okur-yazarlık oranı yaklaşık yüzde yüz olmuştur. Yüksek öğrenim
da oldukça yüksek olmuş ve oldukça kültürlü bir toplum yetişmiştir.
yapanların sayısı
Genel hatlarıyla yukarıda belirtilen özelliklere sahip olan Rusya'nın bugünkü görüntüsü ise
oldukça farklıdır. Ülke çok ciddi bir kriz dönemi yaşamaktadır. Ekonomik ve sosyal boyutları tahmin
edilenlerden çok daha geniş ve yıpratıcı olan bu dönem Rus halkı tarafından "Geçiş dönemi" olarak nitelendirilmektedir.
Rusya Federasyonu'nda enflasyon oranı gelişmiş ülkelerde hayal edilemeyecek kadar
yüksektir. Asgari ücret Mayıs 1992'de itibaren 950 Rubleye yükeltilmiş olup, Eylül 1992'den itibaren
ücretlerde % 50'1ik artış yapılacağı ve asgari maaşın 1.350 rubleye çıkarılacağı ilan edilmiştir. Tasarruf hesaplarında 1991 yılı itibarıyla 288.7 milyar ruble bulunmaktadır. (Bu miktarın içine 1991
yılında Hükümet tarafından yapılan% 40'1ık kompansasyon da dahildir.)
Fiyat indeksleri incelendiğinde, 1992 yılının ilk üç ayında perakende fiyat endeksinin % i 26,
toptan satış fiyat endeksinin ise % 180 olduğu gözlenmektedir. Sanayicilerden gelen baskılar sonucu, uzun süredir kontrol altında tutulan emisyon hacminin artmaya başlaması ile birlikte, yılın ikinci
yarısında hiperenflasyon beklentisi hakimdir.
2 Ocak 1992 tarihinden itibaren fiyatların serbest bırakılmasıyla birlikte, tüketim malları fiyatlarında hızlı bir artış gözlenmiştir. Geçen süre içinde ücretlerde de bazı ayarlamalar yapılmıştır.
Ancak, yılın ilk üç ayı esas alındığında ücret artışları % 103 oranında gerçekieşi rken, bazı malların
fiyatlarında % 4000'e varan artışlar vuku bulmuştur. Örneğin, süt fiyatları % i 130 oranında atarken, tereyağı, ekmek, şeker, benzin, çocuk ayakkabılarında fiyat artışları sırasıyla %189, %1900,
%2730, %1850 ve %4230 olarak gerçekleşmiştir.
Günümüz Rusyasında halk oldukça zor dönemler geçirmektedir. Bazı hususlarda halk eski .
dönemi özlediğini açıkça ifade etmektedir. Yaklaşık iki milyon kişinin işsiz olduğu ekonomide halk
komünlerde yaşamaktadır. Komünlerde üç odalı bir evde üç aile yaşamakta mutfak ve tuvalet ortak
kullanılmaktadır. Hükümetin batılı ekonomilerde görüldüğü gibi herkese bir daire vaadi
gerçekleşememiş; ayrıca toprak mülkiyeti konusu da askıda kalmıştır. Temel gıda maddesi olan
ekmeğin fiyatı 40 kopik iken (1 ruble = 100 ko pik) bu fiyat 15 Rubleye, 18 Rubleye çıkmıştır ve kısa
zamanda ekmeğin 40 Ruble olması beklenmektedir.
Eskiden çocuklar sadece okula giderken şimdi sokaklarda meşrubat satmaktadırlar. Yetenekli
bir müdürün 5000 Ruble aylık aldığı (Eylül 1992 itibarıyla 1 $ = 240 R. karaborsa fiyatı) bir
dönemde halk var gücüyle geleceğini güvenceye almak istemektedir. Bunun için piyasa şartlarına
uygun olarak çeşiti! alternatif gelir arttırma imkanları ortaya çıkmıştır. Rus halkı hafta sonlarını genellikle daçalarda geçirir. Şehir merkezinden uzakta olan bu daçalar Rus halkının güçlükle sahip
olduğu bu yazlık evlerdir. Daçaların çoğu çok küçük olup bazılarının su tesisatı dahi yoktur. Halk
daçalarının etrafındaki bahçesinde bazı tarımsal ürünlerin üretimini yapmakta ve bunları hem kendi
tüketip hem de satmaktadır.
Halk geleceğini garantiye almak için birkaç işte birden çalışmaktadır. Arabası olanlar taksicilik
yapmakta; lisan bilenler tercümanlık yapmaktadır. Bazı işyerlerinde eski merkezi sistemin istihdam
politikasına bağlı olarak kişi bir gün çalışıp iki gün dinlenebiliyordu. Örneğin Moskova'da sadece
yabancıların girebildiği Sovin Center'ında, bir gün çalışıp, üç gün çalışılmıyor. Bu durumda o kişi
bu üç gününü ek gelir sağlamak için başka bir işte çalışarak değerlendiriyor.
Bir başka deyişle piyasa ekonomisine geçme aşamasında olan Rusya'da halk çeşitli
güçlüklerle karşı karşıyadır, ancak tüm bunlara rağmen halkta henüz büyük bir tepki oluşmamıştır.
Piyasa ekonomisine geçiş Rusya'yı çok ciddi sorunlarla karşı karşıya getirmiştir. (1.6. i 992 itiRusya'da ödenmemiş ücretierin tutarı 150 milyar ruble tutarındadır.) Yeni dönemde ticaretle
uğraşan her birim ekonomik sorunlara kendi imkanlarıyla çözüm bulmaya çalışmaktadır. Piyasada
bu tür ekonomik sorunlara çözüm bulabilecek banka ve sigorta kuruluşlarına şiddetle ihtiyaç hissedilmektedir.
barıla
30
Piyasanın yapısını
incelerken bankacılık sistemi hakkında belirtilmesi gereken bazı noktalar
Rusya'da bankacılık sistemi son derece yavaş işlemektedir. Bu konuda yapılan çeşitli
düzenlemeler rağmen aynı şehirde bir bankadan diğerine transfer yaklaşık bir veya iki haftada,
şehirlerarası transfer ise bazen aylar almaktadır. Ödemelerdeki bu gecikmeler kurulma
aşamasındaki birçok küçük ve orta işletmeyi mali güçlük içine düşürmüş hatta iflas etmelerine yol
vardır.
açmıştır.
Ükenin içinde bulunduğu ekonomik güçlükler piyasa şartlarını negatif yönde etkilerken ülkede
yapan yabancıları ve hatta ticari faaliyette bulunan yerli halkı daha da umutsuzluğa sürüklemektedir. Yapılan tahminler ve eldeki verilere göre tüm ekonomik ve pelttik şartların iyi gitmesi durumunda 1996 yılında ekonominin düzelme trendine girmesi beklenmektedir.
iş
Rusya piyasasında durgunluğun sona erdirilmesi ve özel teşebbüs ile birlikte, serbest rekabetin geliştirilmesi için çeşitli önlemer alınmaktadır. Devlet sektörünün üretimdeki payı % 40 düşmüş,
buna karşılık özel teşebbüse verilen kredilerin payı % 40 artmıştır. Ekonominin yapısında köklü
değişiklikler yapılmaktadır. ;füketim maddelerine yönelik üretim, Rus üretimi maliann diğer ürünler
ile rekabet şanslarını artıracak teknik düzeniemelerin yapılması ve Rus ekonomisinin dünya ekonomisine entegrasyonunun sağlanması önemle üzerinde durulan noktalardır. Rus halkının eğitim,
sağlık hizmetlerinin çok iyi bir altyapıya sahip olması, onların kısa dönemde yüksek bir kalkınma
hızına ulaşacaklarını göstermektedir. Ancak ülkede yatırımiann uzun döneme yayılması ve yabancı sermayenin gelişini hızlandırmak Rublenin kuvvetlenmesiyle sağlanabilir. Rusya'nın bu
ortamı sağlamadan dünya ekonomileriyle entegre olması mümkün değildi.
Önümüzdeki günlerde Rusya piyasasını pazar ekonomisi şartianna uydurabilmek için kamu
hizmetlerinde, küçük işletmelerde ve ticaretin her kesiminde özelleştirilmeye gidilecektir. Piyasada
1994 yılında fiyat istikrarı sağlanabileceği ve ancak 1995 yılından sonra yeni istihdam imkanlan
yaratılabileceği tahmin edilmektedir.
Rusya piyasası aslında son derece büyük zıtlıklar rastlanan bir piyasadır. Halk çeşitli yollarla
elde ettiği gelirini hayatını güvenceye almak üzere yatırım yapmaya yöneltmektedir. Özellikle Moskova'da gayrimenkule olan talep büyük bir hızla artmış, buna bağlı olarak fiyatlar da yükselmiştir.
Moskova'da ticari hayatın canlanması da gayrimenkul fiyatlarını yükseltmiştir. Moskova'nın
dışındaki bölgelerde üç adalı ve yaklaşık 40 m2'1ik salonu olan bir evin fiyatı 2,9 milyon ruble iken,
Moskova'ya yakın bölgelerde 4 milyon ruble, şehir merkezinde ise 8 milyon ruble civarındadır. Haziran 1992 itibanyla belirtilen bu fiyatlar büyük bir hızla artmaktadır. Dövizle yapılan satışiarda ise
aynı ölçülerde bir evin fiyatı 15 bin $, 25 bin $ve 35 bin $ olarak belirlenmektedir.
Moskova gibi bir şehirde kiralık ev fiyatlan ise 3 odalı bir apartman dairesi için şehir dışı için
8.300 ruble; şehire yakın 10.000 ruble; şehir merkezinde ise 18.000 ruble civarındadır. Gayrimenkule olan bu talebin kaynağı işadamları ve çeşitli devlet kuruluşlarıdır. Bu yerler müşterilerinin ikameti veya ofis amacıyla kullanılmak için tutulmaktadır. Buna karşılık ülkede yaşayan yabancıların
daha az oranla ev satın aldıkları gözlenmektedir. Genellikle yabancılar aldıklan evleri hem misafirhane hem de ofis olarak kullanmaktadırlar.
Evlerini satanlar genellikle ülkeyi bütünüyle terkedenler veya, ikinci evlerini elden çıkaraniard ır.
Bu arada ortaya çıkan ilginç bir konu da özellikle Moskova'da birçok ailenin birden fazla evi
olduğudur. Kooperatifler sayesinde sahip olunan bu evler günümüzde bir gelir kaynağı durumundadırlar.
Ru ekonomisinde çalışma hayatına teşvik faktörü olmadığı için çalışanlarda bir istek, bir heyecan görülmemektedir. Çoğu zaman bir çay servisi bile büyük bir zaman almaktadır. Hizmet sektörü
ülkede yabancı işletmeleriQ kurulmasına bağlı olarak gelişecektir.
Rusya piyasasının canlanabilmesi için en büyük yatırımın insana yapılması gerekmektedir.
Rus halkının pazar ekonomisi anlayışına yöneltilmesi ve düşünce tarzlannın bu şekilde gelşmesi
gerekmektedir. Şu anda birçok devlet kuruluşunun başındaki yetkililer uzun yıllardır aynı görevi
yapan kişilerdir. Yani bu insanlar ülke merkezi sistemle de yönetilirken bu işi yapmışlardır, bugün
de yapıyorlar. Ancak günümüzde Rusya ekonomisinn daha enerjik bir işgücüne ihtiyacı vardır.
31
Rusya piyasasındaki karışıklıklar, bu piyasaya tüm dünyadaki gelişmiş ekonomilerden gelenlere bazı temel piyasa ekonomisi unsurlarını bulamamalarından kaynaklanmaktadır. Örneğin sigortacılık sektörü piyasada yeni yeni gelişmektedir. Kesin rakam olmamakla beraber yakaşık 400 sigorta şirketi, ticari riske karşı sigorta uygulamakta, ayrıca kişilerin ve gayrimenkullerin
sigortalanabileceği bir sistem bulunmaktadır. Sigortacılık bünyesinde en hızlı gelişen bölüm kargo
taşımacılığında ve ulaştırmada uygula~an sigortacılıktır. Bu sistemde sigorta primleri dövizle belirlenmektedir.
4.2.
Dağıtım Kanalları
Ülkenin yaşadığı bu geçiş dönemi 'süresinde genel bir karmaşa izlenmektedir. Piyasa ekenomisnin ihtiyaç duyduğu bazı kurumlar Rusya'da henüz oluşmamıştır. Örneğin sağlıklı bir dağıtım
şebekesi yoktur. Eski politik sistemde var olan çeşitli kurumlar, yeni ekonomik yapıda .
şirketleşmiştir; ve ithalat-ihracat yapmaya hak kazanmışlardır. Özellikle dış ticaretle ilgili çalışan fir,;rhaların bazıları ürünlerin çeşitlerini değiştirmişler ancak aynı faaliyete devam etmektedirler.
Vneshstroyimport, Soyuzzdravefport, Technoexport, Techmashimport, eski rejimden kalan ancak
yeni sistemde de faaliyetlerini sürdüren dış ticaret kuruluşlarıdır. Aslında bu şirketler kendi konularıyla ilgili olan ürünleri ithal etmekte ve ülke içindeki firmalar da bunlardan satın almaktadır. Bu
durumda sözkonusu firmalar aslında ithalatçı taptancı işlemini yerine getirmektedirler.
Gelişmiş ekonomilerde görmeye çalıştığımız ithalatçı-Toptancı-Dağıtımcı-Perakendeci zinciri
Rusya'da henüz
oluşmamıştır.
Rusya oldukça büyük bir ülkedir. Bu sebepten belirli büük
daha uygundur.
şehirler itibarıla ayrı ayrı
firmalar ile
çalımak
4.3.
Satış Kanalları
Büyük şehirlerdeki marketlerden halk sürekli alışveriş yapmaktadır. Ancak talep edilen her
ürünün bulunmadığı bu dükkanlar, bizim alıştığımız anlamda marketler değillerdir. Genellikle rafların boş olduğu ve herhangi bir havalandırma sisteminin bulunmadığı büyük binalardır. Çoğunluka
beyaz önlük giymiş tezgahtarlar, son derece yavaş hareket etmekte, marketierin içindeki reyonların
önünde oluşan kuyruklarda büyük zaman geçmektedir. Çeşitli Rus ürünlerinin satıldığı bu marketerde fiyatlar oldukça düşüktür. Halk buradan aldığı malları sokak~a tezgahta daha pahalıya satmaktadır.
Tekstil ürünlerinin, elektrikli aletlerin ve diğer tüketim mallarının satıldıklan çeşitli büyük
mağazalar vardır. Bu ürünlerin bir çoğu estetik özelliklerden uzak sadece ihtiyacı gidermeye
yönelik ürünlerdir.
Gıda
en yüksek olduğu yerler semt pazarlarıdır. Genellikle metro istasyonlarının çıkışlarında veya yakınlarında kurulan bu pazarlar oldukça büyük bir alışveriş imkanı
yaratmaktadırar. Eski Sovyet cumhuriyetlerinden gelen halk burada meyva, sebze ve diğer
ürünlerini satışa sunmaktadır. Buralarda satışa arzedilen ürünler az miktarlardadır. Bir başka
deyişle kimse dört kasa elma satmamaktadır. Ancak bir sepet elma veya iki üç kilo erik satışa sunulmaktadır. Fiyatın kaliteye göre belirlendiği ve pazarlık sisteminin geçerli olduğu bu satış yerleri
genelde açık havada kurulmaktadır. Bu pazar yerlerinde satıcılar hesaplarını abaküs ile yapmaktadırlar. Naylon torbanın ayrıca satıldığı pazarlarda balık, tavuk, un, şeker gibi temel gıda
ürünlerinin hepsini bulmak mümkündür. Bu tür bir semt pazarından çeşitli ürünler için alınan fiyatlar
Temmuz 1992 itibarıyla aşağıdadır.
maddelerinin
satışlarının
32
35 Ruble 1 kg
ll 1 kg.
25-100
150 "1 kg.
"1 kg.
50
100 "1 kg.
80 ll 1 kg.
100 ll 1 kg.
90 ll 1 kg.
250 ll 1 kg.
1 kg.
50
60 "1 tanesi
50 "1 kg.
36 " 1 lt.
Patates
Elma
Kiraz
Domates
Şeftali
Eri k
Patlıcan
Vişne
Portakal
Salatalık
ll
Limon
Soğan
Süt
Moskova'da bir devlet
mağazasından alınan çeşitli
ürün fiyatlan Temmuz 1992 itibanyla
aşağıdadır.
Şeker
Un
Çavdar
Tavuk
Tereyağı
Kaşar Peynir
Sal am
Sucu k
Yumurta
Balık
Ceviz
Badem
Fındık
58 Ruble 1 kg. (zaman zaman bulunmayabiliniyor)
ll 12 kg. (kese kağıdında paketlenmiş olarak satılıyor)
1o 1 kg.
70 1 kg.
170 ll 1 kg.
150 ll 1 kg.
156 ll 1 kg.
390 ll 1 kg.
21 1 i O adet
35 ll 1 kg.
70 ll 1 kg.
200 ll 1 200 gr.
150 ll 1200 gr.
24
ll
ll
ll
Şehir
merkezinde çeışitli mağazaların oluşturduğu alış-veriş merkezlerin cumartesi günleri
oldukça hareketli geçmektedir. Halk istediği malı istediği kalitede bulabilmek için uzun saatler kuyrukta bekleyerek geçirmektedir. Bu tür bir merkezden alınan çeşitli fiyatlar Temmuz 1992 itibarıyla
aşağıdadır.
Merserize kazak
Elbise (naylonlu kumaş)
Penye bluz
Gecelik (kumaş)
iç çamaşırı (sentetik)
Desenli şal
Kravat
Kumaş (viskonlu)
Elbiselik desenli kumaş
Şifon
Yünlü
kumaş
Döşemelik kumaş
Naylon çanta (orta boy spor
çantas ı)
500- 700
375
100- 150
100- 120
30 - 70
1250-2000
50-500
175 - 85
100- 144
250
500 -800
800-1000
1250
Ruble
R/m.
Ruble
Bu fiyatlar sadece fikir verebilmek amacıyla belirtilmiştir. Çünkü fiyatlar her gün
bu değişiklik genellikle artış yönünde olmaktadır.
33
değişmekte
ve
Moskova'da dövizle satış .yapan mağazaların sayısı giderek artmaktadır. GeniŞ bir ürün
çeşidine sahip olan bu mağazalarda gıda, ev eşyası, tekstil ürünleri gibi çok çeşitli malları bir arada
bulmak mümkündür. Ancak şehrin belirli semtlerinde açılan bu mağazların bazıları sadece tekstil
veya elektronik eşya veya gıda üzerinde de satış yapabiliyorlar. Bu tür satış yapan mağazlar içinde
özellikle gıda ürünleri satanlara yoğun talep olduğu gözlenmiştir. Moskova'da dövizli satış yapan
mağazalardan alınan fiyat örnekleri aşağıdadır. (Eylül 1992 itibariyle)
Çukulata ezmesi 100 gr.
Çukulata 250 gr.
Balık konserve 120 gr.
Armut kompostosu 190 gr.
Hazır kek 400 gr.
Ketçap 300 mr.
Salata sosu
Spagetti 1/2 kg.
Makarna 1/2 kg.
Zeytin yağı 1/2 kg.
Mısır özü yağı 1 lt.
Kuru fasulye 1/2 kg.
Yeşil fasulye 800 gr.
Ananas konserve 800 gr.
Poşet çorba
Salatalık turşusu 670 gr.
Peynir 150 gr.
Peynir (1 O dilim)
Süt 1 lt.
Fanta 1 adet
Koka kala diyet
Kadın elbisesi
Etek ce~et takım
Pilili etek
Kadın ayakkabısı
Kaba n
Erkek gömleği
Mutfak robotu Bosch
Ütü
Termos 1 lt.
Dikiş makinesi Singer
Kahve makinesi
Ekmek kızartma makinesi
Elektrik süpürgesi Philips
Televizyon 56 ekran
5.70 DM
11.10 DM
3.00 DM
3.40 DM
5.10 DM
3.70 DM
3.70 DM
4.00 DM
3.00 DM
9.50 DM·
3.00 DM
2.00 DM
4.40 DM
3.50 DM
3.60 DM
4.50 DM
4.20 DM
4.60 DM
1.20 DM
1.30 DM
1.30 DM
158 DM
250 DM
93 DM
60-120 DM
85 DM
25DM
195 DM
59 DM
59 DM
443 DM
44-60 DM
71-80 DM
400 DM
756 DM
cam
şişe
cam şişe
plastik şişe
kağıt paket
cam kavanoz
teneke kutu
Büyük şehirlerde çeşitli bölgelerde veya sokaklarda halk oluşturduğu tezgahlarda her çeşit
ürünün satışını yapmaktadır. Çeşitli süs eşyaları, ev eşyaları, tekstil ürüneri, antika değeri olan
eşyalar, bu tür tezgahlarda satılmaktadır. Az oranda satışa sunulan bu ürünlerde (yani tek bir cezve, veya bardak, bir yüzük gibi) pazarlık ile satış yapılmaktadır. Çeşitli el sanatlarının değerlen­
dirildiği bu tezgahlarda gerek devlet mağazalarında satılan ürünleri, gerekse de çeşitli yabancı
ürünleri oldukça uygun fiyata satın almak mümkündür.
Rus halkı çeşitli evcil hayvanları da bu tür bir pazar yeri oluşturarak satışa sunmaktadır. Hayvan pazarı olarak anılan bu yerde halk kendi kedi, koyun ve keçisini, horozunu satmakta, bununla
birlikte hayvancılıkla ilgili tüm yan ürünler de satışa sunulmaktadır.
34
5. MEVZUAT
5.1.
Dış
Ticaret Rejimi
Rusya Hükümeti, uzun dönemli amacın bir parçası olarak iki taraflı kliring
anlaşmalarını, tamamen ortadan kaldırmak amacıyla bu tip anlaşmalann sayısını sınırlamak iÇin
1992
yılnda
uğraşmaktadır.
Bağımsız
Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri dahil diğer ülkelere ihraç edilen belirli mallar için,
kotalar ve lisanslar uygulamaktadır. Kota ve lisans zorunluluğuna tabi olan mailann listesi, Maliye
Bakanlığının tavsiyeleri temel alınmak suretiyle Rusya Hükümeti tarafından periodik olarak tespit
edilmektedir.
STRATEJiK iHRAÇ MALlARiliSTESi
Malın Adı
TN VED KOD
Yoğunlaştırılmış
2709
2707;2710
2711 ;2716
2701-2704
4401-4421;
4701-4706;
4801-4823
gaz dahil ham petrol
Petrol ürünleri, petrol ve diğer ürünler
Doğal Gaz, petrol gazlı hidrokarboniar
Elektrik
Maden kömürü, kok, kereste, karton
Demir
dışı
metaller,
bunların üretimi için
gerekli haı;n maddeler,
Nadir metaller, bunların
alaşımlan, ara ürünler,
demir-dışı metallerin
merdane edilmiş stoklan
Pig demir, merdaneli demir metal
Stokları, çelik boru
Demirli alaşımlar, hurda demirli metaller
Madeni gübreler, amonyak, metanal
inorganik asitler
Kürkler
Hububat
·Petrol
2603-2604;
2606-2609;
2611-2613;
2614
2615;0100
2805;7113
7401 ;8113
7201-7229
7301-7307
2814;290511
31 02-3"1 05
2806-2811
4301-4302
1001-1008
1208
35
1 TEMMUZ 1992 TARiHi iTiBARIYLA KOTALARDAN
MUAF TUTULAN MALLARlN LiSTESi
Malın Adı
TN VED KOD
Bor ihtiva eden ham maddeler ve Bor ürünleri
284019;281 0;282590
284030;285000900
2803;280470
382390200;390490;
391190
390950
4410-4413
310221 000;31 0229;
3103
310410000;31043010
31 0420900;31 0430000
280511 000;280519000
7201
7213-721 6;7221-7222
7227-7228
inorganik kimyasallar
Pyrolysis ve poliviniklorid reçineler
Poliüretanlar
Kereste
Azotlu Gübreler
Fosforlu Gübreler
Potasyum Gübreleri
Alkalik metaller
Pik Demir
Merdaneli Demirli Metaller
Borular
Termal Kömür (antrasit ve kok kömür hariç)
Petrol Ürünleri
7~03-7306
270112900;270119000
270120000
271210110-271210900
16 NiSAN -15 MAYIS 1992 DÖNEMiNDE RUS DIŞ
EKONOMiK iLiŞKiLER BAKANLIGI'NIN iHRACAT LiSANSLARI
Sevkiyatın
Lisans Sayısı
Lisans Sahibi
Ham Petrol
Soyuznelte export All Russia
Foreign Trade Association
lnvestimpex Association
Langepasuraikogalymneft
International Oil Concern
Urengolgazprolh Production Association
JV Kvorum
Nizhnevartovskneftegaz
Production Association
Kaliningradmorneftgaz
Production Association
Salavatimpex Association
TOPLAM
24
1
6,128.20
53.10
2
5
i
920.40
355.00
50.00
1
100.00
1
34.20
75.00
7,715.9
1
36
36
Hacmi
(bin ton)
Sevkiyatın
Lisans
Lisans Sahibi
Petrol Ürünleri
Teknoexport All Russian
Foreign Trade Association
Gidromontazh Association
Neftekhimexport Joint-Stock Company
Gidromontazh Association
Zheldorexport Firm
Soyuznefte export
AII-Russia Foreign Trade Association
Rosnefteprodukt State Concern
Başkırnefteprodukt Association
Kogalym Gas Refineri
Vagonremmash Production Association
Sovincom Commercial Advertising Ageney
Gorknefteorgsintez Production Association
Bashnefteexport Firm
Primornefteprodukt Association,
Rosnefte produkt Concern
Novo-Ufimsky Reserarch and
. Production platn
Konvent Enterprise
Angarsknefteorgsintez
Tuapse Research and Production Plant
Volgograd Oil Refinery
Permnefteorgsintez Production Association
Dalvneshpromtekhobmen Firm
Achinsk Research and Production Plaut
Assonefteprodukt Association
TOPLAM
Kömür
Vorgasharskaya Mine
Soyuzpromexport AII-Russia
Foreign Trade Association
Vorkutaugol Production Association
Soyuzregion Enterprise
Ugol Rossil Corporation
Soviet.Canadian JV Kuzbasentek
TOPLAM
37
Sayısı
Hacmi
(bin ton)
1
3
5
3
2
1
36
1
1
1
1
2
3
28.80
0.50
181.80
0.50
20.00
0.5
4111.93
1
4.50
10.00
3.00
185.00
60.00
63.00
2
3
2
2
4
2
1
2
1
80
165.00
116.00
114.00
30.00
89.00
43.20
18.00
34.90
25.00
5.302.83
2
45.00
2
2
3
2
1
12
100.00
90.00
200.00
250.00
125.00
810.00
Sevkiyatın
Lisans
Lisans Sahibi
Sayısı
Hacmi
(bin ton)
Bakır
Bryansk Electromecanical Plant . .
TOPLAM
1
1
0.01
0.01
Alüminyum
Raznoimport Association
Krashoyarsk Alüminyum Plant
TOP LA M
5
3
8
101.00
103.83
Kereste
12
1
Export Joint-Stock Company
Sovintorg Foreign Economic Association
Vneshtopprom Joint-Stock Company
llım Timber Base
Koopvhashtory Fornt-Stocak Company
Reskana State Joint-Stock Campay
Ust-llı Sowmill
Resiniand
TOPLAM
6
1
1
1
1
4
26
Ham maddelerin ve enerjinin ihracatı kotalara tabi bulunmaktadır. Kömür, ham petrol ve petrol
ürünleri, doğal gaz, balık ve balık ürünleri, kereste ve orman ürünleri ve çelik dahil olmak üzere bu
ürünler için, kotalar, bu üründen sorumlu olan bakanlığa Maliye Bakanlığı tarafından
dağıtılmaktadır. Serbestçe satılabilen ve lisans hakkı sağlayan sertifikalar da, bu kotalara esas
alınmak suretiyle tahsis edilmektedir. Kimyevi gübreler, tekstil ve tekstil ürüneri dahil ketaya tabi
olan ürünler için kotalar, Dış Ekonomik ilişkiler Bakanlığına verilmekte, adı geçen Bakanlık da bu
kotaları ihracatçılara satmaktadır.
ihracat lisansları, Dış Ekonomik ilişkiler Bakanlığı tarafından tespit edilen müracaat prosedürü
esas alınmak suretiyle dağıtılmakta ve belirli ürünlerin ihracatı için bu ihracat lisansları zorunlu olmaktadır. Bu ürünler arasında, askeri teçhizat ve silahlar, altın, elmas, diğer değerli taşlar ve madenler, belirli besin madeleri, ilaçlar, ilaçların üretimi için gerekli kimyasal hammaddeler, Rusya
bölgesinde tescil edilmiş şirketlerin deniz aşırı yatırımları yer almaktadır. işletmeler, genel lisans
veya bir tek lisans elde edebilmektedirler.
38
RUSYA'DAN ÇIKARILDIGINDA ÜZERiNE iHRACAT GÜMRÜK VERGilERi
YÜKLENEN MALLARlN LiSTESi (iHRACAT TARiFE ORANLARI)
TN VED Kod
ihracat Gümrük Tarife Oranı (Ton
başına ECU olarak veya Gümrük
fiyatının yüzdesi ol.)
Malın Adı
Grup 01-05
Çiftlik hayvanlan ve hayvan ürünleri
%20
ll
%26
Grup 06-14
(22089031 O ve
220890390 hariç)
Sebze ürünleri
%20
%26
Hazır yiyecekler; alkollü ve alkolsüz
içecekler ve sirke; tütün ve bunların
ikameleri
%20
%26
190
247
190
247
5
65
5
65
20
26
1
4
1.3
5.2
19
24.7
6
7.8
Grup 22
220890310
220890390
Grup 25
250100
250200000
2503
2504
2506
250700
2508
2510
251020000
2511
2513
251400000
2515
iki litrelik ve daha küçük şişelerdeki
votka
iki litreden daha fazla olan şişelerdeki
votka
Tuz (sofra ve iyonize edilmiş tuzu
içeren) ve suda çözülmüş veya dehidre
edilmiş saf sodyum clorid
Demir kükürtleri, ham madde
(kükürtlü olanlar)
Arıtılmış olanlar hariç tüm sülfür tipleri,
çökmüş veya koloit sülfür
Grup 26'da kurnda elde edilen metal
hariç, renkli veya renksiz doğal olarak
bir yerde toplanmış bütün kum çeşitleri
Kuvert (doğal kum hariç); kuvarsit
Pişirilmiş veya pişirilmemiş kil ve diğer
porselen balçıklan
Diğer balçıklar (pahalı 6806 balçığı.
haiç), andalusite, siyanür, hem de
pişmemiş sillimanite, mullite; chamotte
ve dinas toprakları
Doğal kalsiyum fosfatlar, şap-kalsiyum
fosfatlar ve fosfatik tebeşir de dahil
(Sadece apatite) eritilmiş
Doğal baryum sülfat (Barites); baryum
oksit 2816 hariç, yanmış veya yanmam ış doğal baryum karbonat (viterit)
Singer taşı; zımpara; doğal cordun,
doğal grena (kıymetli kırmızı bir taş, lal
taşı); ve diğer doğal cilalınma md.
Kayağantaş
Mermer, travertin ve diğer kireç taşlan
39
10
13
6
7.8
20
26
10
8
40
13
10.4
52
2516
Granit, porphir, basalt, kum taşı, anıt
ve diğer yapılan için uygun başka
taşlar
2517
Ezilmiş
2518
2519
Kalsiyum
ve
kızaklanmış, çakıl
çakıl taşı
2523
2525
2526
252700000
2528
2529
2530
Doğal mağnezyum karbonat (Magnesit); erimiş mağnezyum oksit; kireçimsi
hale gelmiş (toplaşmış) mağnezyum
oksit
Portland çimento, aliminyum oksitli
çimento, mucur, süpersülfat ve benzer
renkli veya renksiz sulu çimento, hazır
veya tuğla çimento
Mika; mika artığı
Doğal sabuntaşı; talk
Doğal flüor sodyum-aliminyum;
doğal hyolite
Doğal tuzlu sudan çıkartılmış boratlar
hariç doğal boratla ve onların konsantreleri; kuru içeriğine göre % 85 H3803
içeren doğal borik asit
Feldispat; lökosit; nepheline ve onların
siyanürü; kalsiyum florürü
Hiçbir yerde adlandırılmış olmayan mineral maddeler
(Brucite sadece) Brucite
253090000
Grup 26
Maden Filizleri ve Konsantreleri
2601
Tavianmış demir kükürtleri içeren
Demir filizleri ve konsantreleri
260200000
Manganez filizleri ve konsantreleri
Bakın filizleri ve konsantreleri
260300000
260400000
Nikel filizleri ve konsantreleri
260700000
Kurşun filizleri ve konsantreleri
Çinko filizleri ve kosantreleri
260800000
Krom filizleri ve konsantreleri
261000000
Tungsten filizleri ve konsantreleri
261100000
Uranyum filizleri ve konsantreleri
261210
Toryum filizleri ve konsantreleri
261220
Titanyum filizleri ve konsantreleri
261400
Zirkonyum filizleri ve konsantreleri
261510000
Niyobyum ve tantanyum filizleri ve kon261590100
santreleri
Vanadyum filizleri ve konsantreleri
261590900
Gümüş filizleri ve konsantreleri
261610000
Diğer kıymetli metal filizleri ve konsant261690000
re leri
40
20
26
1.3
5
1.69
6.5
50
65
3
40
30
3.9
52
39
100
130
80
104
8
10.4
30
2.5
39
3.25
2
10
10
30
10
40
5
900
5.000
1.000
100
200
2.6
13
13
39
13
52
6.5
1.170
6.500
1.300
130
260
16.000
900
100.000
20.800
1.170
130.000
5.000
6.500
ve
262011000
262019000
262020000
262030000
262040000
262050000
262090100
262090200
262090300
262090400
262090500
262090600
262090700
262090800
262090910
örününden arta kalan hariç)
Sert çinko
Diğer çinko içeren
Başlıca kurşun içeren
Başlıca bakır içeren
Başlıca aliminyum içeren
Başlıca van~dyum içeren
Başlıca nikeliçeren
Başlıca niyobyum ve tantanyum içeren
Başlıca tungsten içeren
Başlıca kalay içeren
Başlıca mobildenyum içeren
Başlıca titanyum içeren
Başlıca antimen içeren
Başlıca kabald içeren
Başlıca zirkonyum içeren
20
20
20
20
10
100
50
2.000
100
50
200
200
200
200
200
26
26
26
26
13
130
65
2.600
130
65
260
260
260
260
260
2
2
2.6
2.6
8
2
1.5
16
4
i0.4
2.6
1.95
20.8
5.2
24
31.2
90
200
200
38
11f
209
260
49.4
Beyaz ispirto
Diğer özel petroller
55
55
7i.5
71.5
Uçak benzini
55
71.5
55
71.5
55
55
71.5
71.5
52
67.9
Grup 27
Antrasit
270111100
270111900
Buhariaşabilen
maddelerin % 1O' undan
daha fazlasından oluşmayan (mineral
maddesiz kuru ürüne göre) antrasit
Diğer antrasit
Kömür Zifti
270112100
270119000
2702
270400
270400190
270500000
2707
270710
270730
270900
Kok haline gelmiş kömür
Diğer kömürler
Toplaşmış veya toplanmamış linyit
Kok kömürü ve yarı kok kömürü
(Sadece koklaşmış kömür tozu) kömür
tozu
Kömür gazı, su gazı, jeneratör gazı ve
petrol gazı ile diğer gaz halindeki karbenlar hariç diğer benzeri gazlar
Yağlar ve kömür reçinesinin yüksek
sıcaklıkta damıtılmasından elde edilen
diğer ürünler
Benzen
Ksilol
Ham petrol (gaz condensatı dahil)
1
Özel petroller
271000210
271000250
Motor petrolleri
271000310
271000330
Kurşun içeriği
0.013 g/1'den
aşağı
olan
motor petrolü
271000350
271000390
271000410
271000510
Kurşun içeriği 0.013 g/1'den fazla olan
motor petrolü
Diğer hafif damıtıklar
Özel işlem işlemleri için ara damıtık
ürünler
27100061 o altında
işlemler
gösterilmemiş
içinde kimyasal transformas-
41
271000710
271000750
271000790
271000910271000990
2711
2712
27290310
271290330
271290390
Grup 28
280300
2805
yonlar için Gazyağları (dizel yakıtlar)
Özel işlemler için likid yakıt (fueloil)
27100071 O altında gösterilmemiş,
işlemler içinde kimyasal transformasyonlar için likid yakıt (fuel~oil)
Başka amaçlar için likit yakıt (fuel-oil)
52
25
67.6
32.5
25
25
32.5
32.5
Yağlama yağları ve diğer yağlar
55
71.5
31
40.3
310
403
30
39
30
30
39
39
100
130
600
150
1.000
3.000
780
1"95
1.300
3.900
10.000
1.000
600
150
10
34
50
100
'13.000
1.300
780
195
13
44.2
65
130
50
65
300
390
200
80
400
100
260
104
520
130
8.000
800
10.400
1.040
Petrol gazları ve gaz halinde hidrokarbo nlar
Vazalin, parafin, petrol mumu mikrokristali, gevşek mum, madeni balmumu,
linyut mumu, turba mum ve diğer mineral mumlar ve benzer ürünler
Damıtılmış gatch:
Özel işlem işlemler için
. 27129031 O'nun altında gösterilmemiş
işlemler içindeki kimyasal transformasyanlar için
Diğer amaçlar için
Karbon (Hiçbir yerde gösterilmemiş
isler ve diğer karbon şekilleri)
Alkali ve alkali-toprak madenler bunlar
arasında:
280511000
280521000
280522000
280530
;
280530100
280540
280910000
. 2.81121000
281122000
281123000
281310000
2815
2816
2818
2819
2820
282110000
282200000
282300000
Sodyum
Kalsiyum
Stronsiyum ve baryum
Nadir-toprak metaller, skondiyum ve itriyum; saf, alaşım ve karışım halinde
bunlar içinde:
Alaşımlar ve karışımlar
Civa
Flüor oksit (V)
Karbon oksit (IV)
Siliken oksit (IV)
Sülfür oksit (IV)
Karbon sülfit (IV)
Sodyum hidroksit, potasyum hidroksit
sodyum peroksit, potasyum peroksit
Magnum hidroksit ve peroksit;
. Stronsiyum ve baryum oksitler,
hid raksitler ve peroksitler
Suni zımpara malzemesi (korindon)
aliminyum oksit, aliminyum hidroksit
Krom oksitleri ve hidroksitleri
Manganez oksitleri
Demir oksitleri ve hidroksitleri
Kobalt oksitleri ve hidroksitleri,
teknik kobalt oksitleri
Titanyum oksitleri
42
280410000
2825
2826
2827
282733000
282741000
2828
2829
2830
2831
2832
2833
283324000
2834
2835
283525
2836
2837
283800000
2839
Kurşun
oksitleri
Hidrazin ve hidroksilamini, onların
inorganik tuzları; diğer anorganik
bazlar;
diğer metallerin oksitleri, hidroksitleri
Flüoridier; flüorsilikatler,
flüoralüminatlar ve flüorinin diğer
bileşik tuzl.
Kloridler, kloridoksitler ve hidroksitler;
bromidier ve brom id oksitler;
iyedürler ve iyodür oksitler
Demir klorid
Bakır klorid oksitler ve hidroksitler
Hipokloridler; teknik siliken hipoklorid;
kloridler; hipobromitler
Kleratlar ve perkloratlar; b ro matlar ve
perbromatlar; iyodatlar ve periyedatlar
Sülfitler; polysülfitier
Hiposülfrikler ve sülfoksitler
Sülfitler; Tiyosüffatlar
Sülfatlar; şaplar; perokosülfatlar bunların içinde
Nikei sülfat
Nitritler; nitratlar
Fosfinatlar, fosfanatlar,
fostatlar ve polifosfatlar
Kalsiyum hidrofosfat
Karbonatlar, peroxikarbonatlar,
teknik amonyum karbonat
Siyanidler, siyanid oksitler, bileşik
siyanidler
Fulminatiar, Siyanid oksitler ve
tiyosiyanatlar
Silikatiar; alkali metallern teknik
silikatları
2840
2841
2842
284700000
Boratlar; peroksiboratlar (perboratlar)
Oksimetalik tuzlar ve peraksimetalik
asitlerin tuzlan
Diğer asitler hariç, inorganik tuzlar
veya peroksit asitler
Hidrojen peroksit
100
130
80
104
50
21
200
65
27.3
260
200
260
50
50
50
50
65
65
65
65
10
500
50
13
650
65
200
20
260
26
20
26
200
260
100
130
20
20
26
26
50
65
50
50
65
39
200
100
260
130
200
110
220
600
125
260
143
Grup 29
290220
290230
290241000290243000290244
290250000
2907
290712000
290820000
Benzeol
Telvol
Ksi! ol
Ksilol izomer karışımiarı
Feniletilen
Fenoller; fenalik alkolleri
Metil fenaller ve onların tuzları
Sülfat gruplan ve bunların tuz ve ester. lerini içeren fenil ve fenalik ispirto
43
286
780
162.5
2911411000
291512000
291540000
291550000
29.1560100
291570100
291570300
291611900
291615000
291631000
251633000
291711000
291712100
291713000
291719100
291736000
291811000
291813000
291821000
291822000
291900
2920
2921
2922
2923
2924
türevleri ve bunların tuzları
Aseton
Formik asit tuzları
Mono, di-ve triklorasetik asit tuzlan
Propiyonik asit tuzları
Yağ ve izo-yağ asidi tuzları
Palminit asit tuzları
Stearin asit tuzları
Akrilik asit tuzları
Metasrilik asit tuzları
Olein ve linol ve linelen asit tuzları
Benzoik-asit tuzları
Fenil asetik asiti tuzları
Okzalk asit tuzları
Adipinic asit tuzları
Azelain ve sabavik asit tuzları
Malonik asit tuzları
Laktik asit tuzları
Tartarik asit tuzları
Salisilik asit tuzları
0-asetilsalisilik asit tuzları
Fosforik asitin bileŞik esterlerin tuz.
Diğer inorganik ester asitlerinin tuzl.
Amino asit bileşiklerinin tuzları
Oksijen dahil fonksiyonel gruplar içeren
amino bileşiklerinin tuzları
Amonyak tuzları, tetraic
Bu mal grubunda sözü edilen
bileşiklerin tuzları
293327100
2938
2939
294090
2941·
294200000
Grup30
3102(310221000
hariç)
310210
310230
3103
3104
3105
Grup 32
6-hexanelactam (epsilon-capro-lactam)
Glükozidik tuzlar
Bitkilerin alkaloit tuzları
Şekerierin tuzları
Antibiyotikterin tuzları
Diğer organik bileşiklerin
Eczacıık ürünleri
tuzları
Azotlu gübreler, mineral veya kimyasal
Sulu çözeltiler içeren idrar
Sulu çözeltiler içeren amonyum nitrat
Fosforik gübreler, mineral veya
kimyasal
Potasyum gübreleri, mineral veya
kimyasal
Nitrojen, fosfor, potasyum elementlerinin bir veya ikisinin desteğini içeren mineral veya kimyasal gübreler iğer
gübreler, bu grupta listelenmiş, granül
veya benzeri biçimde veya paketlenmiş, brüt ağırlığı 1O kg'a kadar olan
mallar
Kabuğu soyulan veya tabaklanan,
44
300
130
100
100
100
100
100
200.
300
200
400
200
200
500
500
800
500
500
100
200
200
200
100
390
169
130
130
130
130
130
260
390
260
520
260
260
650
650
1040
650
650
130
260
260
260
130
100
24
130
31.2
500
500
2.000
10.000
500
10.000
500
%20
650
'650
2.600
13.000
650
13.000
600
%26
15
10
7
19.5
13
9.1
10
13
15
19.5
15
19.5
Grup 33
Grup 34
3403
Grup 35
Grup 36
Grup 37
Grup 38
Grup 39
3918
3925
Grup 40
4001
4002
400300000
400400000
4005
Grup 41
4101
4102
4103
4104
4105
4106
küspeler; kabuklar ve onun artıklar;
boa maddeleri, pigmentler ve diğer
boyalar; bayarlar ve vernikler; boya
altındaki macunlar ve diğer
yapışkanlar; mürekkep (matbaa
mürekkebi)
Uçucu yağlar ve suni reçineler;
parfümler, kozmetik ve sabunlar
%20
%26
%20
%26
490
637
%20
%26
%20
%20
%20
%26
%26
%26
Plastik zemin kaplamalan; duvarlar ve
tavanlar için plastik kaplamalar
Hiçbir yerde gösterilmemiş plastik yapı
1i70
1521
elemanları
1092
1419.6
390
507
65
84.5
65
84.5
40
52
170
221
130
100
70
169
130
91
250
325
240
312
Yağlama
maddeleri
Protein maddeleri; değiştirilmiş nişasta
kalası, maya; tutkal
Patlayıcılar, fişek maddeleri; kibritler;
çabuk yanıcı alaşımlar; diğer bazı
tutuşturucu lar
Fotoğraf ve sinema teçhizatı
Diğer kimyasal ürünler
Doğal
kavuçuk, balata, smatra zamkı
chickle ve benzeri doğl reçineler
Petrolden elde edilen sentetik kavuçuk
ve suni lastik bu mal grupları altındaki
ürünlerde 4001 sayılı kalemde
gösterilmiş ürünlerin karışımiarı
De-vulkanize edilmiş (yeniden üretilmiş
kauçuk
Kauçuk hurdası, artıklar veya karıntılar.
(sert kauçuk hariç), onlardan elde edilen toz ve granüller
ilk şekli vulkanize edilmemiş bileşik
veya levha halinde, tabaka veya şerit
halindeki kauçuk
Sığır
veya at postları
Koyun veya kuzu derileri
Ham derileri n diğer türleri
Sığır postlarında yapılan veya 4108 ve
41 09'da listelenen deri hariç kıllı tarafı
olmayan at ailesine ait hayvaniann derilerinde yapılan kösele
4108 ve 4 i 09 sayılı kalemler altında
listelenmiş kösele hariç, yünlü yüzü olmaksızın koyun veya kuzu derisinden
yapılma kösele
4 i 08 ve 4109 sayılı kalemler altında
listelenmiş kösele hariç, kıllı yüzü olmaksızın keçi postlanndan yapılan deri
45
4107
4108 ve 4109 sayılı kalemler altında
listelenmiş olanlar hariç, kıllı yüzü ol-
240
312
240
312
240
312
soo
650
8
100
10.4
130
%20
%26
%20
%26
12
15.6
10
25
50
13
32.5
65
70
16
35
91
20.8
45.5
so
65
100
70
%20
130
91
%26
%20
%26
150
69
195
89.7
69
89.7
kağıdı
74
62
Yazmak, basmak veya diğer grafik
amaçlar için kullanılan kaplamasız
kağıt hariç, rulolar ve şeritler halindeki,
delinmiş kağıt kartlar ve şeritler; elde
yapılmış kağıt ve mukavva
90
117
maksızın diğer hayvanları postlarını
4'10800
410900000
411000000
411100000
Grup 42
Grup 43
Grup 44
4403
4403910004403996
440500000
4407
4409
4410
4411
4412
441300000
4418
Grup 45
Grup 46
4601
derisi
Güder (formaldehid ve tabaklanmış
olanlar dahil)
Parlak deri, doğal veya parlak deri takliti; metl özellikli deri
Süslemeler ve diğer artık doğal veya
yapay deri
Doğal deri temelinde suni deri
Deri malülleri; seleler ve koşum
takımları, seyahat aksesuarları, bayan
çantaları ve benzeri mallar; hayvan
bağırsaklarının ürünü (gerçek ipek kiriş
hariç)
Doğal ve yapay kürk ve ondan yapılmış
maddeler
· işlenmemiş ham kereste
bunların içinde;
ince yapraklı ağaç
Odun yünü; ağaç talaşı
Biçilmiş veya kıyım ış kereste
Biçilmiş ağaç (parke döşemeleri ve
birleştirilmemiş freze dahil}
Yonga levhaları
Ağaç-lifi levhaları
Kontrplak, kontplak ile kaplı duvar
kaplamaları ve benzer haddelenmiş
ağaç materyalleri
Tahta şeklinde preslenmiş ağaç bloklar, aynı seviyeye getirilmiş ürünler
inşaatta kulanılan kereste ürünleri
Mantar ve ondan yapılmış maddeler
Samandan
yapılmış
maddeler ve
diğerhasır işleri
Grup 47
4701
470200000
4703
Grup 48
480100
4802
Ağaç
kütlesi
Eritilebilir ağaç hamuru
Eritilebilir tipler hariç, ağaç hamuru,
soda veya sülfat hamur
Rublor veya yapraklar halindeki gazete
46
1
480300
4804
480421
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
481200000
4813
Rulo halinde genişliği 36 cm'nin
üstünde veya dikdörtgen (kare de
dahil) yapraklar halinde yayıldığı
zaman en az bir yüzü 36 cm' den daha
fazla gelen renklendirilmiş yüzeyli veya
yüzey modelleri olan, kağıt hamurunun
yünü veya dokumasından yapılmış,
nüfs eden, yerleşen, delikli ürünler
dahil, sıhhi ve sağlıklı kullanımı olan,
tuvalet kağıdı, peçete, havlu ve hane
halkı için diğer kağıt ürünleri türleri
4802 ve 4803 sayılı kalemler altında
gösterilmiş türler hariç, rulo veya yaprak olarak kaplamasız fon kağıdı ve
m ukavva
bunların içinde;
Çantalar için fon kağıdı
Rulo veya yapraklar halinde yukardakiler dışında, kaplamasız kağıt ve
mukavva
Bitkisel parşömen, yağ sızdırmaz kağıt
ozalit kağıdı, pergamine ve diğer cilalı
rulo veya yaprak halindeki mat veya
yan mat kağıt
Rulo veya yapraklar halinde takuiyeli
veya takuiyesiz yüz kaplaması olmayan veya empranyesiz çok katlı kağıt
ve mukavva
4803 ve 4818 sayılı kalemler altında
gösterilmiş olanlar hariç rulo veya yaprak halindeki, grafonlu, damgalı veya
delikli olan oluklu mukavva veya mukavva
Yayıldığında en az bir yanının ölçüsü
36 cm'den daha fa~la olan 36 cmden
daha geniş rulolar dikdörtgen (kare de
dahil) yapraklar halindeki, karbon veya
geçiren kağıt
Bir veya her iki yüzü kaolen (çin
balçığı) veya diğer inorganik maddeler
ile kaplanmı kağıt veya m ukavva
Kağıt, mukavva, hamur elyaflarının
hamur yünü veya dokuması
Filtre blokları, kağıt kütlelerinden
yapılmış plakalar veya levhaiar
Belli boyutlarda kesilmiş veya kesilmemiş, kitap veya tüpbiçiminde sigara
kağıdı
4814
481500000
Duvar kağıdı ve diğer duvar kaplamalan; pencereler için saydam kağıt
Belli ebatta kesilmiş veya kesilmemiş,
kağıt veya mukavva esaslı zemin kap47
150
195
53
104
68.9
"135.2
33
42.9
100
130
80
104
50
65
200
260
140
182
200
260
400
520
600
780
140
182
4816
4819
4822
4823
Grup 49
Grup 50
500200000
5003
5004
5005
5006
Grup 51
5101
5102
5103
510400000
5105
5106
5107
5108
lamalan
Karbon kağıdı ve diğer kopye eden
veya geçiren kağıt (4809 sayılı kalemde listelenmiş kağıt hariç), kutular halinde veya kutular halinde haclmaksızın
kağıttan yapılmış ve paketlenmiş fotokopi makinesi şablonları ve ofset matbaa plakaları
Kutular, küfeler, çantalar, çuvallar diğer
kağıttan mukavvadan, hamur liflerinden
yapılmış hamur yünü ve dokuma
sandıklar; ofislerde dükkaniarda vb kullanılan dosyalar, mektup tablaları benzer ürünler
Makaralar, bobinler ve kağıt
kütlesinden yapılmış benzer kulplar,
delikli veya deliksiz takviyeli veya takviyesiz, kağıt veya mukavva
Diğer kağıtlar, mukavvalar, boyutlu olarak kesilmiş hamur elyafından yapılmış
hamur yünü veya dokuma; ....
Basılmış kitaplar, gazeteler,
röprodüksiyonlar,
Ham ipek
ipek reject
Perakende ticaret için paketlenmemiş
ipek iplik
Silk reject'lerden yapılmış iplik
ipek ipliği ve ipek reject'lerden yapılmış
iplik
Taranmamış
yün
Kısa ve uzun hayvan saçı
Yün reject'ler, kısa ve uzun
hayvan saçı
Islah edilmiş yü veya kısa ve uzun
hayvan saçı
Yün veya kısa ve uzun hayvan saçı
Makine yapımıyüniplik
Taraklanmış yü n ipliği
Makineden geçmiş uzun hayvan saçı
200
260
200
260
170
221
120
156
%20
%26
260
481
338
625.3
1,690
1,690
2,197
2,197
1,690
2,197
220
1,690
286
2,197
208
270
260
598
5989
2.080
2.080
338
777.4
777.4
2.704
2.704
273
15.6
650
1.040
354.9
20.28
845
1.352
416
540.8
ipliği
Grup 52
5201
5202
520300000
5204
5205
Grup 53
Taranmış
Pamuk
pamuk lifi
artıkları
Taraklanmış pamuk lifi
Dikiş
için pamuk ipliği
Pamuk muhtevası yüzde 85'den az olmayan pamuk ipliği
işlenmemiş veya işlenmiş keten lifi,
taranmış ketenler ve artıkları
48
58.5
76.05
5302
işlenmiş veya işlenmemiş kenevir lifi,
kenevirler ve artıklan
Jüt lifi ve diğer ağaç kabuğu texti!
lifleri ve bunları taranmış olanlan
ile artıklan
Keten ipliği
Jüt ipliği ile 5303 listelenmiş olan
diğer tekstil lifleri
Diğer bitkisel tekstil liflerinden
yapılmış iplik, pamuk ipliği
taranmış
5303
5306
5307
5308
Grup 55
5503
5504
5506
550700000
5508
5510
Grup 68
680100000
Karde edilmemiş ve taranmamış
sentetik elyaf
Karde edilmemiş ve taranmamış ve
eğrilmemiş suni elyaf
Kardeve tarandıktan sonra
sentetik elyaf
Kardeve tarandıktan sonra suni elyaf
Kimyasal elyaf liflerinden yapılmış
dikiş iplikleri
Suni elyaf liflerinden yapılmış iplik
Şist
hariç,
6806
6807
680800000
6809
6810
6811
6815
Grup 69
690100
6902
6903
6904
6905
39
50.7
39
50.7
156
202.8
247
321.2
"182
229
236.6
388.7
1.300
325
1.690
422.5
33.3
ürünler
Cilalanmış doğla şist ve bundan
yapılan ürünler
Cüruf yün, mineral yün
Asfalt ürünleri ve benzeri maddeler
Bitki liflerinden yapılmış paneller,
Alçı taşı ürünleri veya alçını esası
26
33.3
39
65
65
26
50.7
84.5
84.5
33.8
oluşturduğu karışımlar
13
16.9
13
16.9
39
50.7
65
84.5
50
65
50
50
6.5
65
65
8.45
Anıtlar
ve
inşaatlar
için
cilalanmış taş
çeşit taşlardan yapılmış
Çimento, beton veya yapay taşlardan
meydana getirilen ürünler
Asbest, çimento ve benzeri
malzemelerden yapılan ürünler
Diğer yerlerde listeye alınmamş olan
turba dahil taş ve diğer maddelerden
yapılmış olan ürünler
Silis taşı unundan veya silisli
minerallerden yapılmış tuğlalar, bloklar,
kesitler ve diğer seramik ürünleri
Dirençli tuğlalar, bloklar ve benzer
dirençli inşaat malzemeleri
Diğer dirençli seramik ürünleri
inşaat tuğlalan, bloklar
Çatı kiremitleri, deflektörler, baca
şemsiyeleri
690600000
6907
50.7
50.7
267
ve bu
680300
39
39
76.05
kaldırım taşları,
doğal taş bloları
6802
58.5
Seramik borular
Caddeve yollar için
kaldırım taşlan
49
50
78
60
65
101.4
78
6908
Grup 70
7016
701931000
. 701932000
Grup 71
Grup 72
7201
7202
7204
7206
7208
7209
7210
7211
7212
7213
7214
7215
7216
7217
7218
7219
7220
722100
7222
722300
7224
7225
7226
7227
Caddeve yolla için
cilalı taşlar
Kaldırım taşları, tuğlalar
ile
60
78
130
130
200
169
169
260
%20
%26
21
32
16
25
27.3
41.6
20.8
32.5
35
62
45.5
80.6
62
80.6
62
80.6
62
80.6
50
60
60
65
78
78
35
60
45.5
78
155
201.5
200
260
200
260
200
200
200
260
260
260
25
32.5
40
52
70
91
55
71.5
alçıdan
yapılan diğer ürünler
Cam kalıplar
ince mamüller (örtüler)
Doğal ve suni inci, kıymetli taşlar,
değerli metaller, bu metallerden
yapılan ürünler, paralar
Külçe halinde pik demiri, demir
çubuklar ve diğer birincil şekiller
Demirli alaşımlar
Hurda ve kırıntı demirli metaller
Külçe halinde demir ve saf çelik
Sıcak haddelemeden sonra haddelenmiş demir ve çelik
Soğuk haddeden geçmiş demir çelik
En azından 600 mm. genişliğinde derecelenmiş demir ve saf çelik
Genişliği 600 mm'den az derecelenmemiş demir ve saf çelik
Genişliği 600 mm'den az elektrolik ile
derecelendirilmiş demir ve saf çelik
Demir ve saf çelikten yapılmış
çubuklar, bobinler
Diğer demir ve çelik çubuklar
Diğer demir ve saf çelik çubuklar
Demir ve saf çelikten mamül paten
blokları ve özel bölümler
Demir veya çelik tel
Külçe halinde paslanmaz çelik ve diğer
birincil şekiller, paslanmaz çelikten
yapılan yarı mamüller
600 mm'den geniş paslanmaz çelikten
yapılan yassı haddelenmiş stoklar
Genişliği 600 mm'den az paslanmaz
çelikten mamül yassı haddelenmiş
stoklar
Bobinler halinde, sıcak haddeli,
paslanmaz çelik çubuk
Diğer paslanmaz çelik çubuklar
Paslanmaz çelik tel
Külçe halinde ve diğer şekillerde diğer
paslanmaz çelikler ve diğer alaşım! ı
çeliklerden yapılan yarı mamüller
En azından 600 mm genişliğinde diğer
çelik alaşımlan
Genişliği 600 mm'den az olan diğer
çelik alaşımları
Serbest bobinler halinde diğer çelik
alaşımlı çubuklar
50
7228
7229
Grup 73
7301
730290300
730300
7304
7305
7306
7307
7308
730900
731100
7312.
731300000
7318
7320
7321
Diğer alaşım! ı
çelik kçubuklar
Diğer alaşım! ı çelik teller
Demirli metallerden yapılan temel
kazıkiarı iç!n yapılar
Çengel biçiminde ray sürgüsü
Büyük ve küçük çaplı borular
Büyük ve küçük çaplı borular, cost pik
demiri hariç demirli metaller
Büyük ve küçük çaptaki diğer borular
Büyük ve küçük çaplı diğer borular
ve hollow biçimieri
Boru takımları
Demirli metal yapılar
Depolar, tanklar, konteyyerler,
fıçıiar ve kapasitesi 300 litre olan diğer
konteynerler
Sıkıştırılmış veya Sıvılaştınlmış
gaz için demili metal konteynerler
Kablolar, halatlar, sicimler,
benzeri demirli metaller
Demir metalden dikenli teller
Demir metalden engel telleri
Sürgü, vida, çengelier, anahtarlar
Demirli metalden yaylar ve parçalan
Isıtma sobaları, ısıtma ve pişirme sobaları, mutfak fırınlan, benzer ev aletleri
60
78
40
50
50
52
65
65
75
75
97.5
97.5
40
50
120
52
65
156
200
260
95
123.5
95
192.4
24
125
120
91
162.5
i56
100
i30
Özel ihracat vergileri, Rusya Hükümeti tarafından belirlenen listede yer alan yaklaşık 400
ürüne uygulanmaktadır. Bu ihracat vergleri, ECU cinsinden ifade edilmekte olup ton
başına 3 ECU ile 100.000 ECU arasında değişmektedir. Ancak, öze! ihracat vergileri, (Rusya Merkez Bankasının kota ettiği piyasa döviz kuru kullanılarak) maliann yüklendiği zaman ruble olarak
ödeneilir. Prensip olarak, ihracat gelirleri elde edilineeye kadar bu verginin maliyeti, ticaret bankalannca finanse edilebilmektedir. Fakat uygulamada, ihracatçılar açısından finansman işini çözmek
zordur. Ocak 1992'de, mal ihracatında, ihraç vergisinin ödenmesinin ertelenmesi hakkı tanınmıştır.
Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkelerine yapılan ihracat, halen ihracat vergilerinden muaf
civarında
bulunmaktadır.
Herhangi bir ülkeye yapılan bazı tüketim malları ihracatı için sınırlamalar getirilebilir ve baz1
hallerde yasaklar konulabilir. Ancak, Rusya'ya karşı benzer sınırlamaları uygulamayan ülkeler ve
Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri bunun dışındadır.
ithalat, genel olarak kotalara ve lisansiara tabi değildir. Ancak, ilaçla, ilaçların üretimi için gerekli kimyasal hammaddeler, böcek zehirleri gibi bazı ürünlerin ithalatı için lisanslar, mecburi bir niteliktedir. Bu lisanslar, Maliye Bakanlığı tarafından o üründen sorumlu olan bakaniıkiara verilmektedir. Bu bakanlıklar da, lisansları dağıtmaktadır.
Sovyetler Birliği'nin ithalta üzerindeki gümrük vergisi,
kaldırılmıştır. Gümrük vergsi uygulanmayan malların listesi ilişiktedir.
Eski
5"1
i 5 Ocak 1992 tarihinde
GEÇiCi GÜMRÜK TARiFElERi AlTINDA iTHALAT GÜMRÜK VERGiLERiNDEN
MUAF MALLARlN (YiYECEK VE iLAÇLAR) LiSTESi
Mal Kodu
Malın Kısaltılmış Adı
Grup 2
Grup 3 (03011 O kalemler hariç)
Et ve et ürünleri
Balık ve kabuklu lar, yumuşakçalar ve diğer suda
yaşayan omurgasızlar
Grup 4
Grup 7
Grup 8
Grup
Grup
Grup
Grup
9
10
11
12 (Ekilen tohumlar dışında:
1209, 1210, 1212-1214 kalemleri)
Grup 13 (Sadece 130211-130219 ")
Grup 15 (Endüstriyel veya teknik amaçlar
için kullanılan
yağlar hariç: 1505, 1506,
1513, 15140-151590, i 518-1522
Grup 16
Süt ve süt ürünleri, kümes hayvanlarının yumurtaları, doğal bal başka yerde kalemleştirilmemiş hayvan kökenli yiyeceker
Sebzeler ve belli yenebilir kökler ve yumrular
Yenebilir meyveler ve sert kabuklu yemişler,
turunçgillerin kabukları ve su kabuğu
Kahve, çay, baharatlar.
Tahıllar
Un ve
eğitilen tahılların
ürünleri
Tohum ve meyvalam çıkartılan yağları
Bitki suları ve özleri
Etten, balık veya kabuklulardan, yumuşakçalar ve
suda yaşayan omurgasızlardan yapılmış
ürünler.
Şeker ve şekerleme
Kakao ve kakaodan yapılan yiyecekler
Tahıllar ve undan yapılmış yiyecekler şekerleme
işlenmiş sebzeler, meyvalar, yemişler
Çeşitli diğer yiyecekler
Alkolsüz içkiler ve sirke
Eczacılığa ait ürünler
Kauçuk ve kauçuktan yapılmış ürünler
diğer
Grup 17
Grup 18
Grup 19
Grup 20
Grup 21
Grup 22 (2201, 2202, 2209 sayılı kalemler)
Grup 30
Grup 40 (sadece 4014,401511000 sayılı
kalemler)
560110
Kağıt
peçeteler ve tampon lar, bebek bezleri ve
benzer pamuk veya yünden yapılmış
sıhhi-sağlıkla ilgili maddeler.
diğer
Grup 90 (sadece 901831, 901832, 9021
sayılı kalemler)
Tıbbi
araç ve aletler
Yetkililer, yüzde 15 oranında ad valorem bir gümrük tarifesini yürürlüğe kanacağını ifade
etmişlerdir. Bu yeni gümrük tarifesi, yürürlüğe girineeye kadar, ithalat gümrük vergilerinden muaftır.
Gürcistan hariç, Eski Sovyetler Birliği diğer cumhuriyetler ile dış ticaretle ilgili ikili ticaret
anlaşmaları imzalamıştır. Yapılan bu 13 anlaşmadan 11'i,' 1992'de ticarete konu olacak mal miktarını tespit etmektedir. Bunun istisnaları, Litvanya ile Türkmenistan'dır.
Son bir nokta olarak bir hususu vurgulamak gerekmektedir. O da, Rusya'da ihracat~ithalat
düzenlemelerinin, henüz tamamlanmış olduğudur. Dış ticaret rejmine, her ay yeni değişiklikler ve
ilaveler yapılmaya devam edilmektedir. Bunun dışında, Rusya Hükümeti, tüm ihracat-ithalat lisans
sisteminin yeniden revize edileceği yolundaki niyetini de açıklamıştır.
52
5.2. Kambiyo
Mevzuatı
15 Kasım 1991 tarihinde Başkan Yeltsin, Rusya Federasyonunda kambiyo ve dış ticaret sistemiin temel prensiplerini ortaya koyan Dış Ekonomik Faaliyetlerin serbestleştirilmesi hakkındaki Kararnameyi imzalamıştır. Bu yeni sistem, cari işlernlem konvertibilitesini arttırmak ve döviz kurunun
belirlenmesine, tedricen piyasa güçlerinn etkinliğini arttırmayı tasarlamaktadır. Ne var ki, bu yeni
sistemi yürürlüğe koymak için zorunlu olan tüm karammeleri ve düzenlemeleri benimsernek için
zamana ihtiyaç vardır.
Döviz kurunun piyasada beirlendiği diğer döviz piyasalarındaki arz ve talep dengesi dikkate
alınarak, A.B.D. doları karşısındaki rublenin kuru, haftalık olarak Rusya Merkez Bankası tarafından
tayin edilmektedir. interbank piyasasında resmi müdahaleyi desteklemek amacıyla, tüm ihracattan
sağlanan konvertibl para gelirleinin yüzde 1O'unun piyasada tayin edilen kur üzerinden Rusya Merkez Bankasına teslim edilmesi zorunludur. Ancak, piyasa döviz kuruna paralel olarak tayin edilen
piyasa döviz kurunun ayarlamasıyla ilgili belirgin bir prosedür mevcut değildir.
Özel ticari döviz kuru, Maliye Bakanlığı ve Dış ilişkiler Bakanlığı ile bir koordinasyon halinde,
Rusya Merkez Bankası tarafından tayin edilmektedir. Bu kur, başlangıçta kote edilen döviz kurunun yüzde 50'si oranında tespit edilmişti. Ancak, Merkez Bankasınca kote edilen kur, 1992 Şubat
ayında değer kazandığı ve daha sonra Mart ayında değer kaybettiği halde, özel ticari döviz kuru,
değişmeden kalmıştır. Bu özel ticari kur, hükümet tarafından dövizlerin satın alınmasında uygulanır. Hükümet satın aldığı bu dövizleri, Rusya'nın Konvertibl Döviz Rezervlerini desteklemek
amacıyla kulanmaktadır. Konvertibl Döviz Rezervlerindeki bu fonlar, Rusya'nın borç servislerinin
yabancı para cinsinden ödenmesine imkan vermektedir. Bunun yanında, merkezi temel ihtiyaç
maddelerinin ithal edilmesine ve rublenin serbest piyasa değerinde istikrara yardımcı olmaktadır.
Özel ticari döviz kurunun yüzde 40 teslim mecburiyeti, enerji ve diğer hammaddelerin ihracından
sağlanan konvertib döviz kazançlarına uygulanmaktdır. Bu net konvertibl döviz kazançlannın
yüzde 40'1ık kısmının yüzde 2'ye kadarlık bir oranı, mahalli idarelere kanalize edilebilmektedir.
Bütünüyle yabancı yatırımcıların sahip olduğu işletmeler ve bankalar, yüzde 30'da daha fazisına
yabancılam ı sahip oludğu ortak yatırımlar ya da uluslarrası üretim birliğinin bir parçası olan ihracatlardan sağlanan gelirler, bu yüzde 40'1ık mecburi teslim şartından muaftırlar.
19 Ocak ·1992 tarihinde, iki özel döviz kuru, meydana getirildi. Dolar başına 5,4 rublelik kur,
merkezi ithalat işlemlerine tatbik edilmektedir. Dolar başına 1O rublelik kur, döviz cinsinden gelire
sahip olan Rus vatandaşlarının vergi ödemelerine uygulanmaktadır.
ihracatçıların muhafaza ettiği dövizler, kendi ithalatlannın finansmanında kullanılabilmekte
veya
kurların
piyasalarda
belirlendiğ çeşitli
döviz
piyasalarının
birinde
satılabilmektedir.
interbank piyasasını tayin eden döviz kuru düzenlemelerinin durumu, halen belirsizlik içinde
bulunmaktadır. Bu piyasadaki işlemler, teslim edileyen döviz gelirlerinin satışından ve ithalat için
yapılan harcamalardan meydana gelmektedir. interbank piyasasından satın alınan dövizlerin, özel
bir hesaba yatırılması gerekmektedir. Kullanılmayan dövizlerin, tekrar bu piyasada satılması zorunI
ludur.
)
Turizm ile ilgili nakit işlemleri için ayrı bir piyasa mevcuttur. 2 Aralik 1991 'den beri, bu piyasadaki kurların, dalgalanmasına izin verilmiştir. Nakit ve nakit dışı işlemler, yakında kaldırılması beklenilen sınırlamalar ile bölümlere ayrılış bir durumda bulunmaktadır.
Hem mukimler ve hem de mukim olmayan kişiler, Rusya Federasyonunda yetkili bir bankada
yabancı para cinsinden hesap açma hakkına sahiptir. Mukim kişiler, yabancı paranın kaynağını
açıklama zorunluluğu olmaksızın kendi adiarına bu tür hesapları açabilirler. Yetkili bankalar, yabancı para cinsinden anonim hesaplar veya hamiline hesaplar açamazlar. Bu mevduatiara uygulanan faiz oranı, yetkili bankalar tarafından belirlenmektedir.
Yeni yabancı para kontrol kanununa göre, Rusya Merke Bankası, yabancı para işlemlerini
düzenieye temel kurumdur. Merkez Bankası, yetkili bankaların muhasebe prosedürleri dahil genel
olark işlemlerinin denetim ve gözetim işlerini yapmaktadırlar. Maliye Bakanlığı, kıymetli metaller ve
53
kıymetli taşlar ile ilgili işlemlerin, mevzuata uygun olup olmadığını denetlemektedir. Devlet Vergi
Servisi, yabancı para cinsinden olan gelirler üzerinden alıan vergilerin gözetimini yapmaktadır.
Devlet Gümrük Komitesi, ihracat ve ithalat işlemlerini takip etmektedir.
5.3. Gümrük Rejimi
1991 yılını sonunda Rus yetkililer, daha önce yürürlükte olan federal sistemin gümrük tariteleri
ile ihracat ve ithalat vergilerini uygulamadan kaldırdı. ithalat gümrük vergisi henüz kabul edilmeyi
beklerken, o tarihten beri sadece ihracat gümrük tariteleri ve gümrük hizmetleri harçları uygulamaya konulabilmiştir.
Mevcut Rus mevzuatına göre, ülkeden mal ihraç eden veya ithal eden kimsenin gümrük
muamele harçları adı verilen bir ödemeyi yapması gerekmektedir.
çıkış
Mal ihraç veya ithal eden tüm kişiler muayene edilen malların toplam değerinin yüzde 15'i
kadar bir gümrük harcı ödemek zorundadırlar. Fakat bu tutar, 30 rubleden daha az olamaz. Bu
miktarın yüzde 10'u ruble olarak, geriye kalan yüzde S'i de konvertibl yabancı para ile.ödenmelidir.
Anlaşma fiyatının ruble eşdeşi, maların sınırdan geçtiği günkü rublenin piyasa kuru, esas alınarak
hesaplanmaktadır. Değeri 2000 rublenin altında olan malların sınırdan geçişinde bir gümrük masrafı yoktur.
Mülkiyetlerine ve tescil edildikleri yerlere bakılmaksızın Rusya'dan mal ihraç eden tüm kurudevlet bütçesine ihracat gümrük vergisini ödemek zorundadır.
luşlar,
Mevcut mevzuata göre, Rusya'dan mal ihraç eden kurulşlar,. ihracat gümrük vergisini
gümük muayenesine sunulduğu sırada veya bunun öncesinde ödemek zorundadır.
malın
ihracat yapan kuruluş gümrük vergisinin ödendiğinin delili olarak, bankanın teyidi ile ödeme
emrinin bir fotokopisini, doldurulan gümrük navlun deklarasyonununa iliştirme zorundadır. Mevcut
mevzuata göre, ihracat vergisi mükellefi, tüm girişlerin mahiyetinin doğru olarak ve tam zamanında
ödemenin yapılmasından bütünü ile sorumludur. ihracat vergiler toplamının ödenmemesine veya
eksik ödenmesine neden olan gümrük navlun deklarasyonundaki hatalar olduğu taktirde, gümrük
ofisi, gümrük vergisinin ödenmemiş tüm kısmını zorla alır.
ihraç edilmesi tasarlanan mallar, yanlış dekiare edildiği taktirde ihracatçı bu tür malların
değerinin yüzde 1O' u ile yüzde 1OO'ü arasına değişen bir tutarda cezaya çarptırırlar.
Gümrük vergisi veya gümrük maratları öngörülen son mühlet tarihinde ödenmediği durumda
veya gümrük vergisinin ödenmemesine neden olan diğer hallerde, ödenmeyen gümrük vergileri
toplamının yüzde 1OO'ü ile 300'ü arasında değişen bir cezaya çarptırılır.
Rusya'nın
cut
mevcut mevzuatına göre, ithal edilen mallardan alınan bir ithalat vergisi halen mev-
değildir.
5.4. Vergi
Mevzuatı
1991 yılının dördüncü çeyreğinde, Yüksek Sovyet ve Rusya Federasyonu hükümeti, geniş
kapsamlı bir vergi reformu programını başlatmışsa da, 1992 Şubat ayının sonu itibanyla ancak iki
yeni vergi kanunu çıkartılmış ve yayınlanmıştır. Bu kanunlar, Katma Değer Vergisi Kanunu ile Muamele Vergisi kanunudur. işletme Kazanç Vergisi, işletme Mülkiyet Vergisi ve Kişisel Gelir vergisi de
kabul edilmiş ancak henüz yayınlanmamıştır.
Kişisel
Gelir Vergisi
Kişisel Gelir Vergisi kanunu, kazanılmış gelirin vergilendirilmesiyle ilgili daha önce kullanılan
çeşitli listeleri, yüzde i 2'den yüzde 60'a kadar değişen tariteleri olan bir liste halinde yeknesak bir
biçime koymuştur. Ne varki, yüzde 12 dilimi, çok geniş tutulmuş olup yıllık geliri 42.000 rubleye
54
kadar ya da asgari ücreti n on katından daha' fazla bir tutara kadar uygulanmaktadır. En yüksek
oran olan yüzde 60, kazanılmış gelirin sadece asgari ücreti n 100 katını aşan kısmına tatbik edilecektir.
Bu yeni vergi, yıllık kümülatif hesaplamalar yerine, aylık basit bir sistemi ikame etmektedir.
Aynı zamanda, pek çok işçi yıliık vergi beyannamelerini sunmaya davet edilecek, kişisel
değerlendirme sözkonusu olmadığı zaman, vergi idaresi her bir beyannameyi gözden geçirecek ve
bunlara tekabül eden vergi rehberini hazırlayacaktır. Mukim olmayaniann geliri, yüzde 20 düz
oranından vergilendirilecektir.
işletme Kazanç Vergisi
işletme Kazanç Vergisi, sanayileşmiş ülkelerin kurumlar vergsinden model almış olup standart
yüzde 32'dir. Fakat, bazı seçilmi faaliyetler için oran daha yükek olup yüzde 70'e kadar
çıkabilmektedir. Yabancı yatırımcılara, genel olarak aynmcı olmayan bir tutum takınılmaktadır.
Peşin ödeme sistemi, gerçekleşen kazanç ile vergi ödemeleri arasında ilişki kurmakta fakat vergifendirilebilir kazançları enflasonun etkilerinden anndırmak hususunda bir ayarlama söz konusu olmamaktadır. Ancak, amortisman kuralları, uluslararası standartiara uymamaktadır. Kurumların
iştirak kazançları, özel olarak yüzde 15 oranından vergilendirilmektedir. Aynı zamanda, devlet
işletmelerindeki aşırı ücret artışlarını önlemenin bir yolu olarak kazançlar yerine kazanç artı ücret
biçiminde tanımlanan işletme gelirinin, vergiye tabi tutulması için Yüksek Sovyet'te bir kanun
tasansı hazırlanmasıyla ilgili bir girişimde bulunulmuştur. Yüzde 18 oranında bir gelir vergisi kanununun uygulanması, belirsiz bir tarihe ertelenmiştir. Bu arada, işletmeler kazanç vergisini
ödeyeceklerdir. Henüz kabul edilmemiş olan özel kanunlar, bankacılık ve sigortacılık sektörünün
net gelirlerinin vergilendirilmesiyle ilgili olacaktır. Aslında diğer işletmelerin vergilendirilmesiyle
arada benzerlikler olduğu halde, mevcut teklifiere göre, banka ve sigortaların kazançları özel bir
orandan (bankalar yüzde 30 sigorta şirketleri yüzde 25) vergilendirilecek ve vergilendirilecek kazancın tayini ile ilgili özel kurallar uygulanacaktır.
oranı
Katma
Değer
Vergisi
Klasik ciro vergisi ile 1991 Şubat ayında yürürlüğe girmiş olan yüzde 5 oranındaki satış vergisinin yerine geçmek üzere 1 Ocak 1992 tarihinde Katma Değer Vergisi yürürlüğe konulmuştur.
Katma Değer Vergisinde, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) dışına yapılan ihracat, tamamen
vergiden muaf olup BDT arasındaki satışlar menşe ülkede vergilendirilmektedir. Ancak, dış
dünyadan yapılan ithalat, vergiye tabi değlidir. Katma Değre Vergisinin standart oranı yüzde 28'di.
Fakat, 3 Şubat 1992 tarihinde bazı gıda maddelerinin perakende satışlanyla ilgili olarak yüzde 15
oranı yürürlüğe konulmuştur.
Tüketim Vergileri
Tüketim Vergilerinin oranı, yüzde 14'den yüzde 90'a kadar değişmekte olup alkollü içkiler,
tütün mamülleri, otomobiller ve bazı lüks mkallar üzerinden alınmaktadır. Katma Değer Vergisinde
oludğu gibi, Bağımsız Devletler Topluluğu dışına yapılan ihracat ile ithalat üzerinden Tüketim Vergisi alınmamaktadır.
Uluslararası işlemlerin Vergilendirilmesi
i 992 Şubat ayında, yayınlanan uluslararası işlemlerin vergiledirilmesi, halen değişiklik içinde
olup yerine oturmamış bir vaziyette bulunmaktadır. i 98'1 yılı gümrük tarifesi, 15 Ocak 1992 tarihinde yürürlükten kaldırılmış ve yeni bir gümrük tarifesinin uygulamaya konulacağı ilan edilmiştr.
ithalatın Katma Değer Vergisi ile Tüketim Vergilerinden muaf tutulmasının sebep olduğu negatif
vergilemanin ekonomi üzerinde neden olduğu olumsuz etkiler, döviz kurunun, 1991 yılına göre
önemli ölçüde değer kaybetmesi ile ortadan kaldırılmıştır. ihracatın öneml bi kısmı için 1 Ocak
55
1992 tarihinde bir ihracat Vergisi yürürlüğe konulmuştur. ihracat Vergisi, ihraç edilen malın tonu
başına ECU olarak ifade edilmekte ve bu vergiden sağlanan hasılat, dış borç servisi ve hükümet ithalatı için tahsis edilmektedir.
Hazırlıkların son safhalarına gelmiş olan diğer verg mevzuatı, veraset ve bağış vergisi, otomobil ve gayrimenkul kişisel mülkiyeti vergisi; bono, tahvil ve diğer menkul kıymetler vergisi ile diğer
çeşitli küçük boyutlu vergiler ve pul harçlarını kapamaktadır.
Vergi idaresi fonksiyonlarını icra etmek amacıyla, 1991 Aralık ayında, bakanlık statüsüne sahip
olan Devlet Vergi Servisi kurulmuştur. Gümrük vergileri ve bazı bütçe dışı gelirler hariç, tüm devlet
gelirlerinin tahsil edilmesinden sorumlu merkezi bir organ durumunda olan Devlet Vergi Servisi,
kompüterleşme de dahil olmak üzere yeniden yapılanma ve modernleşme süreci içinde bulunmaktadır. Gümrüklerin idaresi, Gümrük Komitesinin sorumluluğu altında bulunmaktadır.
5.5.
·t
Yabancı
Sermaye
Ruslar ile birlikte kuracakları ortak yatırımlarda hisse sahibi olarak;
emlak, hisse senedi ve diğer kıymetli evrak iktisap ederek, diğer ayni haklar ve uzun süreli kira gibi
haklar ihtisap ederek Rusya'da yatırım yapabilirler.
Yabancı
yatırımcılar,
Bunların
haricinde, yabancı yatırımcılar Rusya'da mülkiyetin tamamen kendilerine ait olduğu
işletmeler de kurabilirler. Bu tür işletmeler, Rus Hukuku uyarınca, tüzel kişiliğe haizdir. Rusya'da,
yabancı yatırımlar hukuki korumadan yararlanırlar ve bunlara uygulanan rejim, aynı durumdaki Rus
teşebbüslerine uygulanan rejimden daha elverişsiz değildir.
Yabancı yatırımcıların
veya yeniden
Rusya'da elde ettikleri gelirler, Rusya içinde serbestçe harcanabileceği
gibi, yurt dışına da transfer edilebilir.
yatııma dönüştürülebileceği
Rusya'da ortak yatırımlar Uoint ventureler) yalnız kendi ürettikleri mal ve hizmetleri ihraç edebilirle. Aynı şekilde, sadece kendi ihtiyaçları için ithalat yapabilirler. Aracılık faaliyetlerinde bulunmaları için Dış Ekonomik ilişkiler Bakanlığından izin almak zorundadırlar. Ortak yatırımlar, nakit ihtiyaçlarını,
ürünlerinin dış pazarlarda paraya çevrilmesinden elde ettikleri gelirler ile
kaşılamaktadırlar. Ayrıca elde ettikleri kar payını ortaklar, yabancı para cinsinden yurt dışına transfer etmek konusunda da garanti altına alınmışlardır.
Ortak yatırımların ödemekle yükümlü
olduğu
vergiler
şunlardır.
- Kazanç vergisi,
,\ -Yabancı ortağın karını dışarıya transfer ederken ödeyeceği vergi,
\ - ithalat vergisi,
- Muamele vergisi,
Ortak yatırımların tüm gelirleri Rusya içinde kazanılıp kazanılmadığına bakılmaksızın vergilendirilmektedir.
5.6.
Şube
ve Temsilcilik
Yabancı şirketlerin Rusya'da şube açabilmeleri için Dış Ekonomik ilişkiler Bakanlığı, Merkez
Bankası, Deniz Ticareti Bakanlığı gibi yetkli kurumların birinden izin almaları gerekmektedir. Bunlar, "itimatname veren makamar" olarak adandırılmaktadır.
Bu konudaki izinler, dünya pazarlarında ve kendi ülkelerinde tanınmış, Rus teşebüsleri ile ekonoik işbirliği yapmış ve önemli performans göstermiş olan şirketlere verilmektedir.
Rusya'da şube açmak isteyen bir şirket, "itimatname veren makama" hangi amaçla şube
açmak istediğini ifade eden yazılı bir müracaatta bulunur. Bu müracaatla birlikte aşağıdaki bilgileri
de vermesi gerekmektedir.
56
-
Şirketin
faaliyet konusu,
- Rus kuruluşlan ile mevcut
- Hukuken geçerli
olduğunu
ilişkileri,
gösteren bir
b~lge
Şirket ana sözleşmesi, ticaret sicili kayıtları gibi resmi belgeler, müracaat dilekçesine eklenmelidir. Noterden ve Rusya'nın yurt dışındaki konsolc;ısluklanndan tasdikli ve Rusça'ya tercüme edilmiş örnekler kullanılmalıdır. Müracaat dilekçesinin de Rusçaya tercüme edilmiş olması gerekmektedir.
Bu bilgi ve batgelerin dışında "itimatname veren
eden şirket tarafından temin edilmelidir.
makamın" istediği diğer
belgeler de müracaat
Şirket namna ve hesabına Rusya'da müzakereler yapacak olan şube, itimatname veren
makam usulüne göre düzenlenmiş bir yetki belgesi de teslim etmek durumundadır.
Şirket Şubesi açılmasına izin veren belgenin düzenlendiği tarihte, açılmış sayı!,ır. Eğer şube
·açma
hakkı,
geçerliliğini
izin belgesinin düzenlenmesinden itibaren 6 ay içinde
kaybeder ..
57
k:ullanıimazsa,
verilen izin
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
6. PiYASAYA GiRiŞ
Rusya piyasası günümüzde adeta bir kültür şoku yaşamaktadır. Merkezden idare edilen ve
devlet politikasının her an kendini hissettirdiği kominist sistemden, tamamıyla farkil bir anlayışa
sahip olan, şartiann arz ve talebe göre piyasada oluştuğu bir sisteme yönelmektedirler. Çok uzun
yıllardır merkeziyetçi sistemin özelliklerine sahip bir ekonomide yaşamış insanların, kısa dönemde
düşünce kalıplarını, yaşantılannı, ticari hayatlarını hemen değiştirmelerini beklemek yanlış olur.
Rus işadamı günümüzde bu çelişkiyi yaşamakta, kuşaklar boyu aldığı eğitim ve yaşantı tarzını
değiştirip, bir zamanlar düşüncesi bile yasak olan bir sisteme geçmeye çalışmaktadır. Halkın içinde
bulunduğu durumu anlamak Rus işadamları ile yapıian ticari görüşmelerde onları daha iyi anlamaya yardım edecektir.
Ruslar ticari ilişkiye gireceği kişiyi çok yönlü tammak istemektedirler. Aslında bu uzun
dönemde sonuç verecek bir tutumdur. Rus işadamı insani ilişkilere önem vermektedir. Günümüzde
çok geçerli olan para zamandır (time is money) veya hadi iş yapalım (get down to business) kavramları ile Ruslar!a iş yapılması mümkün değildir. Tam tersine iş görüşmeleri uzun müzakereler,
sıkıcı tartışmalar şeklinde geçecektir. Ancak bu süreç içinde kurulacak ticari ilişkiler uzun vadede
olumlu sonuçlar verecektir.
Ticari ilişkiler başlarken Rus işadamları tartışmacı, uzlaşmadan kaçan bir tip olarak
görünebilirse de temelde sağlam ticari ilişkiler seven ve uzun dönemli düşünen insanlardır.
Piyasa ekonomisi Rusya için yeni bir kavramdır. Piyasa, kar, rekabet, teşvik gibi kavramlar
yeni yeni yerleşmektedir. Bu şekilde bir düşünüş tarzı yeni yeni oluşmaktadır. Glasnost ve Perestroika politikalannın uygulanmaya başlamasından sona bu kavramiara işlerlik kazandınimaya
çalışılmışsa da başarılı olunamamıştır. Ticari görüşmelerde bu kavramların uzun uzun ve açıkça
anlatılması gerekmektedir. Ruslar yeni iş anlaşmalarına girerken bu işin ülke ekonomisine, istihdam, teknoloji transferi, döviz geliri, eğitim gibi çeşitil açılardan neler sağlayacağını düşünmektedir.
Bu sebeple yapılacak yatırımın veya ticaretin Rusya'ya neler sağ!ayacağını, kısa ve uzun vadede
neler getireceğini açıkça belirtmek gerekir. Somut veriler ve uzun açıklamalar ile Rus iş adamını
ikna etmek daha kolay olacaktır.
Rusya Federasyonu şu anda serbest piyasa ekonomisine geçiş aşamasındadır. Ancak kapitalist sistem hakkında yılar boyunca Rus halkının kafasında yaratılan bir görüntü vardır. "Kapitalist
sistem ülkenin bütün zenginliğini ucuza alır ve sömürür" şeklinde bir ideoloji ile büyümüş bu nesil,
şu anda Rusya'da bu sistemi işletmeye çalışmaktadır. Halk ve idareciler bir yandan bu sisteme
geçişi istemekte ancak yıllardan gelen bir etki ile de bir çelişki yaşamaktadırlar. Ticari görüşmelerin
herhangi bir anında Rus iş adamı bu çelişkiye düşebilir. Karşı tarafın kendisini sömürdüğü hissine
kapılabilir. Kapitalist sistemin temsilcisi olarak görüşmelerde ölçülü davranıp uzun vadede sonuç
almayı planlamak gerekmektedir.
Rusya piyasasında ihtiyatlı olmak lazımdır. Rusya'da ekonomik hayat büyük hızla değişmekte
ticari hayatı düzenleyen kanunlar sürekli yenilenmektedir. Ancak ticari ilişkilerde aceleci davranmayıp ihtiyatlı olmakta fayda vardır.
Rusya halkının büyük bir kısmı eski ve alışık olduklan komünist sistemle, yeni piyasa ekonomisi sistemi içinde sıkışıp kaimışlardır. Yaklaşık üç nesilden beri devlet ülkede her şeyi etkilemiş ve
idare etmiştir. Komünist sistem eski SSCB'yi oluşturan bütün devietleri Moskova'dan yönetmiş ve
onlan kendine bağımlı kılmıştır. Günümüzdeki fiili çluruma göreyse tüm cumhuriyetierin tamamıyla
bağımsız olamayacağı ve Rusya'da bağımlılığın karşılıklı olarak azaian oranda da olsa devam
edeceğidir. Bu durumda merkezi yönetim ortadan kalkmış, bunun yerine karşılıklı çıkarların korunduğu bir sistem oluşmuştur. Moskova'nın BDT'ye üye diğer ülkeler üzerinhdeki etkisi halen hissedilmektedir. Bu ülkelerin ekonomik kararları Moskova'dan etkilenmektedir. Bu şartlar altında
· Rusya'da iş yapacak firmaların küçük ve orta ölçekli firmalar olup bölgesel faaliyette bulunmalan
uygundur. Bu tür firmalar devletlerin karşılıklı etkileşiminden kaynaklanan engelleri daha kolay
aşabilirler.
59
Mevcut ekonomik şartlara' bağlı olarak Rusya için yapılan tahminler hep uzun dönemli tahminlerdir. Ticari ilişkileri uzun dönemli bir perspektif içinde incelemek gerekmektedir. Bu hususlara dikkat eden işadamları başarılı sonuçlar elde edebileceklerdir.
Rus halkı tarih geçmişiyle gurur duyan bir millettir. Kurulacak ilişkilerde bu hususa özellikle dikkat etmek gerekmektedir.
Birşey
daha belirtmek gerekirse, bu ülkede iie iş yapmak isteyen kişilerin sabırlı davranmaları
sonucunu olumlu etkileyecek bir faktördür. 1988 yılından beri yaklaşık beş bin. firmanın yabancılar ile iş yapmak için başvurduğu öğrenilmiştir. Ülkedeki ekonomik şartlar değiştikçe
bu sayıda artmaktadır. Yabancı işadamları ise giderek artan sayıdaki bu Rus firmalar ile
görüşmelerde yeterince sabırlı davranmamaktadırlar. Bu da ileride kurulacak ilişkileri negatif yönde
etkilemektedir.
görüşmelerin
Ticari görüşmelerde bulunurken ilk başta bu prosedürün Rusya'da nasıl çalıştığını öğrenmeleri
ve tutum ve davranışlannda ısrarcı olmamalan gerekmektedir. Sadece kendi söylediğinin doğru
olduğunu savunan ve karşı tarafın görüşlerini dinlemeyen bir işadamı olumlu sonuç almada zorlanır.
Ruslarlayapılacak anlaşmalarda
esnek davranmalı, öne sürülen diğer alternatifleri gözönüne
istekli olduğunuzu. hissettirmeniz lazımdır. Günümüzde Rusya ile ticari ilişkilerde
takas sistemi oldukça yüksek oranqa kullanılmakta, buna karşılık bazı firmalar ısrarla bu yöntemi
reddetmektedirler.
alıp anlaşmaya
'
Rusya ile ticarette dikkat edilmesrgereken husus gerek politik, gerekse de ticari yapı olarak istenilen değişimin kısa vadede gerçekleşemeyeceğidir. Şu anda Rus halkı yeni birRusya için ye piyasa ekonomisi için · isteklidir,· ancak şartlar onları engellemektedir. Gelecek kuşaklar diğer
ülkelerde anladığımız anlamda ticari anlayışa sahip kişiler olarak sistemin düzgün bir şekilde
çalışmasını sağlıyabilecektir.
·
adamlan bürokrasinin ağır işleyişinden şikayet etmekte ve kendi politik ve idari sistemlerinin başanya ulaşmadığını kabul etmektedirler. Ancak günümüzde bütün bu kurum ve kuruluşların
yerini tutacak ve düzgün bir şekilde işieyecek yen bir sistemin henüz oluşmadığını ve bu geçiş
dönemide bu sorunlarla karşılaşmanın normal olduğunu ileri sürmekte ve karşı taraftan anlayış
beklemektedir.
Rus
iş
dönemde karşılaştıkları en büyük sorun çalışmalarının
karşılığını alamamış olmalarıdır. Yaşadıklan politik sistemde çalışan kesmin ödüllendirilmemesi. ·
kişilerin' istekli çalışmalarını engellemiş ve insanlar sadece kendilerine verilen işi yapmakla yetinmişlerdir. Yeni ekonomik sistemden beklentileri emeklerinin · karşılığını almak ve gelirlerini
artırmaktır. Firmalarda istihdam edilen personel açısından bu hususa dikkat etmek gerekir.
Rusya'da
çalışan
kesimin
geçmiş
Rusya'da bankacılık sistemi yeni yeni gelişmektedir. Halen piyasada yeteli düzeyde etkin bir
bankacılık sistemi yoktur. Akreditif açılması, döviz tahsisi gibi işlemler uzun süre almaktadır. Bu sebepten Türk-Rus ticari ilişkilerindetakas yolu ile ticaret şu an için en etkin yol olarak görülmektedir.
Takasa konu olacak malların niteliğinin belirlenmesi oldukça güçtür. Rus piyasasında öncelikle ihtiyaç duyulan mallar gıda maddeleri ve çeşitli tüketim maliand ır. Ülkedeki mevzuata göre dış ticaret
yapan firmaların yurt dışında döviz tutma yetkileri vardır. Bu firmalar.la yapıian anlaşmalarda
ödeme de sorun olmamaktadır.
Rusya içinde bulunduğu şartlar itibarıyla incelendiğinde işçi ücretleri oldukça düşüktür. Buralarda kurulacak fabrika ve atölyelerde işçilik maliyeti düşük olacaktır. Deri işçiliği, tekstil ürünlerinin
işçiliği konusunda bir avantajdan faydalanılabilir.
Rusya'da dövizle satış yapan marketler hem yerli halk, hem de yabancılar tarafından büyük
ölçüde tercih edilmektedir. Marketlerde halk devlet mağazasında bulamadığı ürünlerin çok daha
kalitelisini döviz ödeyerek almaktadır. Buralarda satışa arzedilen ürünler çeşitli batı ülkelerinde ithal ·
edilmiş olan her çeşit gıda malzemesi, içki, konfeksiyon ürünleri, elektrikli aletlerdir. Bu tür satış
yapan mağazalar halkın ilgisinin büyük olması bu talebin değerlendirilmesi için iyi bir işarettir.
60
Rusya'daki ticari ilişkilerde lisan olayı bir sorun olabilir. Birçok Rus işadamı ingilizce bilse bile
bir tercüman aracılığıyla anlaşmak her zaman daha iyi sonuç verecektir. Rusya'da ulaşım da sorun
olabilir. Toplu taşıma araçlan çok etkin çalışmakta ancak Rus alfabesinin anlaşılmasındaki güçlük
lüzumsuz zaman kaybına yol açacaktır. Randevularına son derece sad1k olan Ruslar'ı bekletmemek için ulaşıma bir çözüm bulunması faydalı olur.
Rusya
piyasasında
gerek
yatırım,
gerekse de ticari
işletmelerde
sürekli olarak
işin başında
bu-
lunulmasında fayda vardır. işletmedlik kavramı bu piyasa için yenj bir kavram olduğundan idareci~
lerin fiilen
işin başında olması
gerekmektedir
Rusya'daki muhasebe sistemi tamamıyle farklıdır. Genel kabul görmüş muhasebe sistemine
geçene kadar bu sistem ile çalışılacaktır. Ticari faaliyete geçecek firmalar için bu konu da
önemlidir.
yukanda açıkladığımız özeilikleri itibanyla kı~a dönemde yatınm yapılması
bir piyasa olarak görünmemektedir. Şu anda Türkiye'nin belli başlı büyük holdingierinin Rusya'da büyük faaliyetleri vardır. Ancak diğer orta ölçekli firma!anmızın bu piyasada
yatmm yaparken çok iyi düşünmeleri gerekir. Bu ülke ile günümüz şartlan altında takas yolu ile ti~
caret geliştirilmelidir.
Rusya
piyasasının
açısından istikrarlı
Ticari
ilişkiye
girilecek firmaların güvenilirliğinin tespit edileceği bir kurum veya merci yoktur. Bu
temkinli davranıp, seçici olmakta fayda vardır.
açıdan anlaşmalarda
Eğer
ticaret anlaşması döviz karşılığı yapılmış ise, tercihen yurt dışındadöviz bulunduran firmalar tercih edlmeli, sevkiyatlar küçük partiler halinde yap.ıimalıdır.
Rusya piyasasında şartlar çok çabuk değişmektedir. Para, banka, sermay piyasası, kambiyo,
yatmmlar, teşvikler, gümrük kanunları gibi yasalar yeni yeni oluşmakta ve büyük bir hızla
değişmektedir. Bu tür yasal boşluklar piyasa şartlarını zorlamaktadır. Orta ölçekli ve esnek yapıya
sahip firmalar piyasa şartianna daha rahat uyum gösterecektir.
6.1. Potansiyel iş Alanlan ve ihraç Ürünlerimiz için Ülkenin Durumu
Çaiışmamızın
bu bölümüne kadar Rusya piyasasının ekonomik bir şok yaşadığını, bu geçiş
döneminde bulunduğunu, insan unsuruna büyük yatırım yapılması gerektiğini vurguladık. Aynca
yatırım için piyasanın riskli olduğunu ticaretle de belirli önlemler alınması gerektiğini söyledik.
Rusya piyasasında bütün bunlara rağmen bir çok uluslararası firma çalışmaktadır. Suniann
bazılan sadece temsilcilik açmıştır ve faaliyetlerini bu çerçevede yürütmektedir!er. Bu firmçı.lara
örnek olarak Mercedes-Benz, Olivetti, Renault, Philips, Siemens sayılabilir. Bu arada Ruslar'la
ortak yatırım yapanlar genelde hizmet sektörü ve bilgisayar üretimine ağırlık vermişlerdir.
Araştırmamızın ileriki bölümlerinde 1991 itibarıyla Sovyetlerin yabancıiarla ortak atınmlan ve faaliyet alanlan verilmiştir: Bu listeden görülceği gibi Rus-Amerikan ortak yatırımiarinın sayılan oldukça
fazladır. Bu ortak yatırımlar sayesinde Amerikalılar, Almanlar ve Finlandiya!ılar oldukça geniş bir
alanda yatırım yapmışlardır. Çeşitli otel inşaatlan, matbaa işleri, haberleşme hizmetleri ve bilgisayar üretimi en fazla yabancılan cezbeden alanlardır. Bu arada eğitime yönelik olarak yabancılarla
ortak yatırımlar kurulduğu da görülmüştür. Çeşitli eğitim ve danışmaniık hizmeti veren firmalar yabancı sermaye ile kurulmuştur. Ancak bu alanda faaliyet gösteren bir Türk firmasına rast!anmamıştır. Türk firmalara danışmanlık hizmeti verecek bir kuruma şiddetle ihtiyaç vardır. Rusya piyasası hakkında Türk basınında her gün bir haber çıkmakta ve piyasa ihracatçımızı cezbetmektedir.
Ancak bu piyasada alışırken karşılaşılacak güçiüklerin atlatılması için rehberlik hizmeti verecek bir
kurumun oluşması faydal.ı olur. ·
Eğitim alanı da yabancı sermayenin dikkatini çeken bir faktördür. Bu alanda uzun dönemde verimli sonuçlar verebilecek bazı yabancı sermayeli yatırımlar yapılmıştır. Ancak bu alanda da herhangi bir Türk yatırım bulunmamaktadır.
61
. c
Rusya Federasyonunun başkenti olarak Moskova'da bir Türk lokantası ve Türkler in işlettiği bir
otel ve iş merkezi yoktur. Oysa bu piyasada dünanın çeşitli ülkelerinin restoranı bulunmaktadır.
Rusya eğitim alanının oldukça yüksek oludğu bir ülkedir. Birçok ülkenin gazetesi burada
yayınlanmaktadır. Örneğin 2 Fransız gazetesi, 7 ingiliz gazetesi, 3 italyan gazetesi, 6 Alman gazetesinde başka dünyanın çeşitli yerlerinde yayınlanan gazeteler yayınlanmakta ayrıca birçok dergi,
televziyon ve radyo istasyonu faaliyette bulunmaktadır. Ekonomik ve kültürel bağlarımızın oldukça
yoğun olduğu ve gittikçe arttığı Rusya'da Türk yazılı basının daha etkin olarak bulunması gerekmektedir. Bu husus hem bu ülkede kültürel ve ekonomik bağlantımızın kuvvetlenmesi, hem de oradaki Türk vatandaşiara bir hizmet götürülmesi açısından zorunludur.
Çeşitli ihraç ürünlerimiz açısından piyasayı incelerken öncelikle temel gıda maddeleri üzerinde
durmak gerekir. Halkın bu ürünlere talebi yüksekitr. Piyasada yerli malı olarak kaliteli ürün bulmak
mümkün değlidir. Ancak çeşitli Avrupa menşeli ürünleri, dövizli satış yapan mağazalarda veya tezgahlarda bulmak mümkündür. Örneğin Türk gofretlerine, çikolatalarına, bisküvilere, cikletlere, yabancı markalara birlikte raslamak mümkündür. Ancak bunların büyük bir kısmı bavul ticareti
yöntemiyle ülkeye getirilen ürünlerdir. Türk ürünlerine ·olan talep en az diğer yabancı markalara
olan talep kadar canlıdır ve ilerisi için potansiyel bir ürün grubu oluşturabilir.
Gıda ürünlerimiz içinde zeytinyağı da potansiyel bir ihraç ürünümüz olabilir. Ancak halkın
gücü gözönüne alınarak küçük gramajlı ambalajlarda piyasaya arz edilmesi gerekmektedir.
alım
Deri ürünlerimiz için de aynı şey söz konusudur. Ancak
ürünlerinin fyatlarının kontrollu olması zorunludur.
deri
halkın alım
gücü
açısından
Ürünlerimizin pazarlanacağı ·yerlerin de iyi seçilmesi gerekmektedir.. Dövizli alışveriş
mağazalarının yoğun olduğu bölgelerde bu ürünleri satacak mağazaların açılması daha fazla
müşteri çekmesini sağlayacaktır. Bu tür mağazaların potansiyel müşterileri arasında Rus halkının
belli bir kesimi ile birlikte ülkede yaşayan y;:ıbancıların da gözönüne tutulması grekeri.
62
1. iŞ ADAMLARIiÇiN YARARLI BilGiLER
7. 1. Pasaport ve Vize işlemleri
Rusya'a gidiş için Türk vatandaşlarının vize alması gerekmektedir. istanbul Rusya
vize alınabileceği gibi, Seyahat acentaları aracılığıyla yapılan seyahatlerde
de acentalar gerekli vizeyi alabilmektedir. Vize pasaportun üzerine işlenmeyip ayrı bir kağıt
üzerinde verilmekte ve ülkeden çıkış işlemleri tamamlanıncaya kadar pasaport ile birlikte
Başkonsolosluğundan
taşınmalıdır.
7.2. Nasıl Gidilir.
Karayolu ve hava yolu ile ulaşım imkanlan mevcuttur. TÜRK'~"lAVA YOLLARI'nın ve Rus hava
yolu AEROFLOT'un Türkiye Rusya seferleri ile haftanın 5 günü Moskova'ya ulaşmak mümkündür.
Deniz yoluyla Odesaya geçip oradan demiryolu, karayolu veya havayolu ile ülkenin diğer
bölgelerine geçmek de alternatif bir ulaşım yöntemidir.
7.3. Gümrük Kontrolü
Ülkeye girişte deklarasyon formu doldurulmaktadır. Bu forma yanınızda taşıdığınız tüm
paranın ve diğerdeğerli eşyanın bildirilmesi zorunludur. Bu formun aynısı ülkeden çıkarken de doldurulmaktadır. Gümrük memuru iki formu karşılaştırıp, ülkeye gelirken de daha fazla para ile çıkıp
çıkmadığınızı kontrol etmektedir. Rusya'ya girişte ve çıkışta ruble bulundurulması yasaktır. Bu
yüzden dövizi küçük miktarlarda bozdurmanın faydası büyüktür.
7.4. iklim
Ülke bütünüyle karasal iklim kuşağındadır. Güney kesimlerde nispeten daha yumuşak bir iklime rastlanmaktadır. Ancak diğer kesimlerde yazları sıcak ve kısa, kışları ise soğuk ve uzun
geçmektedi.
7.5. Ulaşım
Toplu taşıma sistemleri tüm ülkede etkindir. Ancak sokak, cadde isimlerini beklemek çok güç
olduğu için bir araba kiralayıp dolaşmak en uygun yol olacaktır.
Büyükt şehirlerde özel arabala da taksicilik yapmakta, ancak gerek fiyat gerekse de gidilecek
yer konusunda anlaşma güç olacağı için bu yöntem yabancılara tavsiye edilmemektedir. Son zamanlarda taksi şoförleri dövizi tercih ettikleri için ruble kabul edilmemektedir.
Demiryolu taşımacılığı hakkında bilgi almak için aşağıdaki numaralara buşvurulubalir. ·
Demiryolu terminali
5 Komsomolskaya ploshchad
266 90 00
Hava yolu terminali
125167, 37a leningradski
·(bilgi için)
Havaalanlan
Bykovo, Vnukovo,
Domodedovo, Sheremetyevo
150 09 22
155 09 22
155 50 03
63
Deniz yolu
taşımacılığı
Transit nehir taşımacılığı
1 Leningradski prospekt
Kuzey nehirleri terminali
51 Leningradskoye shosse
15 Nisan-15 Kasım arasında
257 71 09
457 40 50
459 74 65
459 74 76
Güney nehirleri terminali
1 i P.rospekt Andropova
korpus 2
Şehirlerarsı
Otobüs Terminali
Merkez otobüs terminali
2 Uraiskaya
VYKHINO otobüs terminali
Tushınskaya
118 78 11
1 Ü3 79 55
otobüs terminali
468 04 00
468 43 70
468 34 01
371 52 54
371 98 60
490 24 24
7 .6. iş Saatleri
ol
•
Belirli saatlerde trafik yoğunluğunu azaltmak için
çeşitli iş
yerleri
farklı
saatlerde
işbaşı
yapmak-
tadır.
7 .1.
Haberleşme
Temmuz 1992
itibarıyla Rusya'nın diğer
ülkeler ile telefon haberlernesi oldukça güçtür. Otomatik görüşmeye açık olmayan hatlar ile telefon görüşmesi yapmak büyük zaman kaybına yol
açmakta ve çok pahalıya malolmaktadır. Ancak ülkenin kısa zamanda otomatik telefon
görüşmesine geçmesi için çalışmalar yapıldu öğrenilmiştir. Ülke içinde şehirlerarası görüşmeler
ücretsizdir.
Posta hizmetleri oldukça ağır
işlemektedir.
Teleks ve faks sistemleri içinde en çok kullanılanı teleks olup otellerdeki bu hizmetler oldukça
pahalıdır.
7.8. Oteller ve lokantalar
Lokantalara rezeniasyonsuz girmek mümkün değildir. Telefon ile rezervasyon da kabul edilmemektedir. Ya bir yazı ile veya şahsen gidip rezervasyon yaptınp belli bir ücret ödenmesi gerekmek•
tedir. Restoranlarda genelde showlar ve çeşitli gösteriler yapılmakta ve ücret ruble ile
ödenmektedir.
Rusya'a gitmeden önce kalınacak otele rezervasyon yaptınımsı şarttır. Bu durumda ödemeler
döviz ile yapılacaktır. c:·~~·····l< otelierin içlerindeki alışveriş merkezlerinde dolar ile satış yapılmakta
ve kredi kartı geçmektedir.
Otellerde her odanın telefonu şehir hattı olup dışarıdan direkt olarak aranmaktadır. Odanıza ait
telefon numarasını bilmeden dışarıdan arayanların size ulaşması mümkün değildir. Odanızın bu
numarasını gider gitmez ilgililere bildirmenizonlar için büyük bir kolaylık olur.
64
S. YARARllADRESLER
8.1. Tü ırkiye Temsilcilikleıri
Tükiye'nin Moskova'da Büyükelçilikle aynı binada çalışan Ticaret Müşavirliği vardır.
T.C.
Moskova Büyükelçiliği
\ Ekonomi veTicaret Müşavirliği
Vadkovsky Per: 7/37
-Tel: 972 65 00 1 972 69 00/972 65 73
Teleks: 413148 Turko su
8.2. Ticaret ve Sanayi Odaları
Rusya'da yaşanan son ekonomik devrimden sonra çeşitli şehirlerde ticaret ve sanayi odalan
kuruldu. Tüm Rusya'da 34 adet Ticaret ve Sanayi Odası vardır.
Yurt dışında 18 temsilciliği olan Rusya Federasyonu Ticaret ve Sanayi Odasına üyelik zorunlu
değildir. Yıllık üyelik aidatı 2000 Rubledir.
Rusya Federasyonu Ticaret ve Sanayi Odası
The Russian Fed€iration Chamber of Commerce and lndustry
6
llyınka
Moscow ,
103684 Russıan Federation
Tel: 298 32 31
Telex :411126
Faks: 2302455·
Rusya'daki sanaiellerin ve özel girişimcilerini üye olduğu "Rusya Sanayicifer ve Girişimciler
Birliği" vardır. Üyeleri arasında araştırma kurumları, ticari bankalar, sanayiciler ve işadamlarının
bulunduğu birlik, üyelerinin çıkarlarını gözetmek, enformasyon sağlamak amac!yla faaliyette bulunmaktadır.
Rusya Se.nayiciler ve Girişimciler Birliği
The Russian lndustrialist and entrepreneurs union of Russia
103070 Moscow staraya pl 10/4
Tel: 206 14 751206 07 85
Faks: 973 20 13 1 975 23 23
65
Tüm Sanayi ve Ticaret
Odaları Birliği
All-Union Self Financirig Economic Association of
Chamber of Commerce and lndustry of the USSR
"Soyuzregion"
'1 03055, Moscow
2-0 Lesnoypas., 1O
Tel. 258 04 16
Tüm Dış Ekonomik ilişkiler Birliği
All union Self Financing Foreign Economic
Association 11 Aviaexport"
•
121351, Moscow
lvana Franko, 48
Yabancı Ülkelerde Ortak Ticaret Birliği
Assodation of Business Cooperation with Foreign
Countries "Agropromserbis"
103030, Moscow
Chernyshesky Per., 4
Tel. 281 22 01; 288 30 05 ·
Telex. 411624
66
8.3 Rusya'daki
Çeşitli
Bankalar
GOSBANK SSSR .
{Merkez Bankası)
12 Neglinnaya, korpus B
INTERNATIONAL BANK FOR
ECONOMIC COOPERATION
11 ulitsa Mashi Poryvayevoi
INTERNATIONAL
INVESTMENTS BANK
7 ulitsa Mashi Poryvayoi
MOSCOW CITY OFFiCES
18/6 Bo!shaya
Andronyevskaya
PROMSTROIBANK
13 Tverskoi bulvar
924 65 09
AGRiKA
Yeniden Yapılanma
34 Ulyanovskaya
975 38 61
AGROPROMBANK A.S.
Ticari Banka
12 Neglinnaya
204 75 00
AKTIV Kooperatif Bankası
3 ulitsa Markhlevskogo,
apartment 64
Bankası
227 10 41
923 13 00
923 10 32
928 35 40
925 07 45
ASPEKT Ticari Banka
21 Anadyrski proyezd
472 29 57
298 11 52
ATLANT Moskova Ticaret
50 Prospekt Mira
Bankası
200 79 10
AVIABANK
Havacılık
Sanayini
Geliştirme Bankası
RSFSR CENTRAL BANK
12 Zhitnaya
16 Ulanski pereu!ok
237 59
~5
RUSSIAN REPUBLICAN BANK
OF USSR SAVINGS BANK
40 Seleznyovskaya
Geliştirme Bankası
41 ulitsa Leshaya
258 48 93
258 94 12
BUSINESS Ekonomik ve Sosyal
VNESHEKONOMBANKSSSR
(USSR Dış Ticaret Bankası)
i 5/31 Novokirovski prospekt
Gelişme Bankası
3 Bezbozhny pereulok
246 45 33
246 65 30
280 07 01
280 52 56
BYTBANK Hizmet Sektörünü
Geliştirme Bankası
921 90 34
921 28 08
USSR SAVINGSBANK
12 Neglinnaya
AEROFLOT A.S.
(Ticari Banka)
37a Leningradski prospekt
207 08 26
207 58 56
AVTOBANK Otomot1v Sanayini
284 40 43
VNESTORGBANKRSFSR
(RSFSR Dış Ticaret Bankası)
16 Kuznetski most
280 13 02
280 05 88
921 20 90
921 11 77
155 59 44
4 i ulitsa Stanislavskogo
29031 11
290 17 74
COMMERCIAL PEOPLE'S BANK
Ticari Halk Bankası
12 Zhitnaya
237 41 24
COOPERATiVE BANK OF USSR
SSCB Kooperatif Bankası
15 Bolshoi Cherkasski
pereulok
927 06 27
67
DlALOGBANK Ticari Banka
4 Staropanski pereulok
924 73 76
923 65 56
921 91 04
LEFORTOVSKi Ticari Banka
16a Lefortovski val
362 40 53
MEGA Kooperatifleri
Geliştirme Bankası
DISKONT Moskova Ticaret
6 ulitsa Marshala
Malinovskogo
Bankası
DREVMASH Ticari Banka
52 ulitsa Osipenko
EKSPRESSKREDiT Moskova
Ticaret Bankası
3 Tretya Pryadilnaya
IZDATBANK Yayıncılar için
Moskova Ticaret Bankası
26 Petrovka
KHIMBANK Kimya
Sanayiini Geliştirme
20 ulitsa Kirova
943 76 19
90/2 Leninski Prospekt
131•99 77
MONTAZHSPETSBANK
Ticari Banka
8 Bolshaya Sadevaya
209 13 03
231 84 59
MORBANK
Denizcilik A.Ş. Bankası
1/4 Rozhdestvenka
163 73 62
926 i 1 65
'92617 68
MOSBIZNESBANK Moskova
Ticari Geliştirme Bankası
i 5 Kuznetski most
928 82 25
MOSSTROIBANK Moskova
inşaatçılar Ticari Bankası
2"1 /18 ulitsa Chekhova
209 41 57
200 68 69
Bankası
928 49 78
KOBRA BANK
Ticari Gelişme Bankası
9 Maly Gnezdnikovski
pereulok
229 00 28
KONTAKT Ticari Banka
13 Simferepolski bulvar
110 27 26
KREDiT - MOSKVA
Kooperatif Bankası
41 Mozhaiskoye shosse
443 16 01
KREDiTPROMBANK Ticari Banka
84 prospekt Mira
284 43 65
284 43 95
KREDOBANK Ticari Banka
15 Osipenko, korpus 2,
220 34 35
entrance 4
MOSSTROI EKONOMBANK Moskova
inşaatçıları Ekonomi Bankası
81 ulitsa Vavilova
132 28 98
132 28 97
NEFTEKHIMBANK Petrokimya
Sanayiini Geliştirme Bankası
20 ulitsa Kirova
927 71 32
928 9580
NEFTEPRODUKT Ticari
Banka
..
2/5 ploshchad Nogina
220 87 90
OPTIMUM Ticari Banka
9 Krymski val
ORBITA Commercial Bank
Ticari Banka
Tushino, 30 ulitsa Svobody
ORGBANK Moskova
Bankalar Arası Birlik
4/2 Pushkinskaya
68
238 00 89
238 00 00
497 80 35
497 65 95
292 33 91
PREOBRAZHENIYE Tushinski
Ticari Banka
Tushino, 30 ulitsa Svobody
PRESNYA - BANK Ticari Banka
1O Pyataya Magistrainaya
PROFBANK Moskova
Ticari Birlikleri Bankası
Organizations
6 Bobrov pereulok
PROMRADTEKHBANK
Gelişme için Ticari Banka
35 ulitsa Kirova
RAZVITIYE Ticari Banka
16 Simferopolski bulvar
korpus 1
ROSINTERBANK Ticari Banka
3 Orlikov pereulok
ROSMESTBANK Bölgesel
Ekonomiyi Geliştirme Bankası
21/33 ulitsa
Krzhizhanovskogo
497 80 35
497 65 95
259 04 25
92513 25
207 93 25
207 98 36
SATURN Moskova Kooperatifler Bankası
5 Veskovski tupik,
apartment 1O
973 38 19
SOVTEKSBANK Ticari Banka
50 Ozerkovskaya
naberezhnaya
235 35 60
SOYUZPROPBANK
USSR Ticari Birlik Bankası
42 Leninski prospekt
930 84 20
SPETSSTROIBANK Ticari Banka
22 Bolshaya Ordynka
231 51 20
STANKOMEKHPROMBANK
Ticari Banka
43 Lesnaya
258 79 29
STOLICHNY Kooperatif Bankası
72 Pyatnitskaya
233 58 92
-310 42 05
204 44 59
STROIBANK Metal
Sanayi Geliştirme Bankası
19 prospekt Kalinina·
291 50 92
291 42 83
-ROSREMSTROIBANK
17 Skakovaya
STROIKREDiT inşaat
Kooperatifçileri Bankası.
8/1 ulitsa Dvadtsat Pyatogo
Oktyabrya
924 95 53
ROSSIISKI KREDITTicari Banka
124 72 33
30 Nakhimovski prospekt
STROINOVATSIA Ticari Banka
14 Petrovka
200 45 14
ROSSIYA inşaatçılar
TEMPBANK Moskova Ticaret
5 Tokmakov pereulok
Birliği Bankası
124 75 60
284 43 65
Bankası
267 38 37
84 prospekt Mira
TOVNARBANK Tüketim Maddeleri
ROSTURBANK Rus Turizm
Geliştirme Bankası
Gelişitirma Bankası
20 ulitsa Valtera Ulbrikhta
1 Degninskaya, korpus 2
RUSSKI BANK Ticari Banka
2 Pervy Rizhski pereulok,
siroyenie 6
943 41 02
487 44 57
UNIKOMBANK Ticari Banka
1 Khrustalny pereulok
925 34 62
283 56 89
69
VOSTOKSTROIBANK Ticari Banka
434 83 77
4 i prospekt Verdnadskogo
430 86 52
VOZROZHDENIYE Moskova
Ticaret Bankası
925 06 03
1 Khrustalny pereulok
YAKIMANKA Sosyal
Gelişme için Ticari Banka
4 ulitsa Stroitelei, korpus 7,
entrance 1
930 63 46
ZOLOTOBANK Ticari Banka
19 prospekt Kalinina
291 85 21
70
71
LLOYDS BANK PLC ·
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1808
MIDLAND BANK PLC
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1305
MONTE DEl PASCHI DI SIENA
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
MOSCOW NARODNY BANK
4/17 Pokrovski bulvar
apartment 34
NATIONAL WESTMINSTER
BANK PLC
4/17 Pokrovski bulvar
apartment 33
OKOBANK
7 Dobryninskaya, 2nd floor,
apartment 13a
1
SKOPBANK
4 pereulok Sadovskikh
2Q9 68 36
SOCIETE GENERALE
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office i 009
253 51 45
253 81 74
253 21 44
STATE BANK OF INDIA
4/17 Pokrovski bulvar,
apartment 32
253 26 77
207 40 13
297 21 90
SVENSKA HANDELSBANKEN
4/17 Pokrovski bulvar,
apartment 35
207 60 18
SWED BANK
4 pereulok Sadovskikh,
apartment 2
209 68 36
207 59 98
207 57 39 . . UNION BANK OF FINLAND LTD.
5/6 Pushinskaya
230 13 87
OST-WEST HANDELSBANK AG
6/5 proyezd Khudozhestvennogo teat292 48 39
ra, apartment 35
PK BANKEN
9/14 Molochny pereulok,
stroyenie 3
2013714
POSTPANKKINORDBANKEN
9/14 Molochny pereulok,
stroyenie 3 .
201 37 14
PRIVATBANKEN
5/6 Pushkinskaya,
apartment 34
292 03 38
SKANDINAVISKA
ENSKILDA BANKEN
5/6 Pushkinskaya,
apartment 34
292 03 38
UNION BANK OF SWITZERLAND
4/17 Pokrovski bulvar
292 03 38
207 34 29
WESTDEUTSCHE LANDESBANK
12 Krasnopresnenskaya
253 20 48
naberezhnaya, office 1207-08
253 64 64
72
8.4 Sigorta
Şirketleri
STATE INSURANCE AGENCY
Devlet Sigorta Acentası
(Gosstrakh SSSR)
103473 3 Nastasyinski
perevlok korpus 2
299 29 42
STATEINSURANCEAGENCY
Devlet Sigorta Acentası
(Gosstrakh RSFSR)
103051, 23 Neglinnaya
200 29 95
MOSCOW REGiONAL INSURANCE AGENCY
Moskova Bölgesel Sigorta Acentası
125319,5 Ulitsa Kokkinaki
MOSCOW CITY INSURANCE AGENCY
103009 8 Stoleshnikov
USSR FOREIGNER'S STATE INSURANCE
AGENCY
SSCB Yabancılar Devlet Sigorta Acentası
113035, 12 Byatnitskaya
152 20 88
152 37 53
229 95 87
229 55 02
2311677
73
8.5 Borsalar
RUSSIAN COMMODITY-RAW MTERiALS EXCHANGE
Rus Mal ve Hammadde Borsası
3/4 Novoya ploshchad
entrance 2
MOSCOJ COMMODITY·EXCHANGE
Moskova Mal Borsası
porspekt Mıra VDNKh
SSSR pavilhon No. 4
262 80 80
•187 86 14
188 94 38
188 96 10
CONSTRUCTION MATERIALS
'EXCHANGE "ALISA"
45Leninski prospekt
137"00 06
137 68.19
137 65 25
MOSKOVALABOUREXCHANGE
Moskova işgücü Borsası
8 Rozhdestvenka
928 87 00
YOUTH LABOUR EXCHANGE
Genç işgücü Borsası
45 Bolshaya Polyanka
2385546
RUSIAN REAL ESTATE EXCHANGE
Rus Gayrımenkul Borsası
1 Bolshoi Matrosski
perevlok korpus 1
268 75 33
\
74
8.6
Dış
Ticaret Birlikleri
ALMAZYUVEU REKSPORT
25 Zubovski bulvar
ATOMENEGROEKSPORT
18/1 Ovchinnikovskaya
naberezhnaya
245 34 07
MASHINOIMPORT
32/34 Smolenskaya, Sennaya
244 33 09
MASHINOEKSPORT
35 Mosfilmovskaya
143 89 27
220 14 36
AVIAEKSPORT
19 Trubnikovski pereufok
248 86 00
MASHPRIBORINTORG
6 Vtroı Spasonalivkovski
pereulok
AVTOPROMIMPORT
50/2 Pyatnitskaya
231 81 26
MEDEKSPORT
31 Kakhovka
AVTOEKSPORT
8 ulitsa Marksa-Engelsa
203 06 62
ESKPORTLES
i 9 Trubnikovski pereulok
291 61 16
EKSPORTKHLEB
34/32 Smolenskaya-Sennaya
EKSPOTSENTR
1 Sokolnicheski val
ELEKTRON INTORG
24/2 ulitsa Usievicha
. ELEKTRONORGTEKHNIKA
11 a ulitsa Chaikovskogo
ELEKTROPRIVOD
5 ulitsa Ogareva
ENERGOMASHEKSPORT
25 Bezbozhny pereulok
MEZHDUNARODNAYA KNIGA
39 ulitsa Dimitrova
telex:
telefax:
238 81 31
238 57 63
331 82 00
238 46 00
411160 MKN SU
230 21 17
MORSVYAZSPUTNIK
1/4 Rozhdestvenka
258 70 45
NEFTEKHIMEKSPORT
31 ulitsa Gilyarovskogo
284 86 14
NOVOEKSPORT
33 ulitsa Arkhitektora
Vlasova
128 68 59
205 00 33
PRODINTORG
32/34 Smolonskaya-Sennaya
244 26 29
291 78 56
PROMSYRYOIMPORT
13ulitsa Chaikovskogo
203 44 46
RAZNOEKSPORT
15 Verkhnyaya
Krasnosselskaya
264 56 56
RAZNOIMPORT
18/1 Ovchinnikovskaya
naberezhnaya
220 18 49
ROSVNESHTORG
8/5 Barrikadnaya
255 13 42
244 47 01
26813 40
155 40 38
155 49 15
288 84 56
INTURSERVIS
16 prospekt Marksa
203 56 77
LITSENZINTORG
11 Mıskaya
145 27 00
75
SELKHOZPROMEEKSPORT
18/1 Ovchinnikovskaya
naberezhnaya
SKOTOIMPORT
8 Skaterny pereulok
SOVBUNKER
14/19 Novoslobodskaya,
stroylenie 7
SOYUZKARTA
45 Leninski prospekt
177 40 50
SOYUZKINOSERVIS
20 Skatertny pereulok
290 10 00
SOYUZKOOPVNESTORG
41 Prospekt Vernadskogo
430 85 54
SOYUZNEFTEEKSPORT
32/34 Smolenskaya-Sennaya
253 94 89
925 68 00
220 16 92
291 11 99
258 91 22
SOVELEKTRO
1/2 Sadovaya - Spasskaya,
korpus 1
208 28 37
SOYUZPATENT
5/2 ulitsa Kuibysheva
SOVINTERAVTOSERVIS
2/1 lnstitutski pereulok
299 77 73
SOYUZPLOTOIMPORTIORG
25 prospekt Vernadskogo
131 51 28
SOVINTERSPORT
5 Boisbol Rzhevski pereulok
291 91 49
SOYUZPROMEKSPORT
32/34 Smolenskaya-Sennaya
244 19 79
SOYUZTARNZlT
32/34 Smolenskaya-Sennaya
244 39 51
SOYUZKHIMEKEKSPORT
32/34 Smolenskaya-Sennaya
244 22 84
SOVINSENTR
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
SOVKOMFLOT
1/4 Rozhdestvenka
256 63 03
230 22 65
248 23 40
SOVRYBFLOT
9 Rozhdestvenski bulvar
208 40 57
SOVTRANSAVTO
2/4 Oktyabrskaya
200 14 80
telex:
SOVTRANSAVTOEKSPEDiTSIA
Varshavskoye shosse,
548 76 75
26 th km
SOVFRAKHT
1/4 Kalashny pereulok
SOVEKSPORTFILM
14 Kalashny pereulok
SOYUZGAEKSPORT
20 Leninski prospekt
SOYUZVNESHSTROIIMPORT
6 Tverskoi bulvar
926 11 18
290 5009
290 03 76
290 48 47
290 06 84
411434 SWSISU
SOYUZVNESHTRANS
17 Gogolevski bulvar
203 11 79
STANKOIMPORT
34/63 ulitsa Obrucheva
310 70 18
STROIDORMASSHEKSPORT ·
7 Suvorovski bulvar
291 49 31
STROIMATERIALINTORG
19 Kievskaya
230 24 40
76
243 71 86
243 71 87
SUDOlMPORT
1O Uspenski pereulok
TEKHMASHIMPORT
19 Trubnikovski pereulok
299 68 49
VNESHTORGREKLAMA
31 Kakhova
331 83 11
202 48 00
VOSTOKINTORG
32/34 Smolenskaya - Sennaya
205 60 55
ZARUBEZHGEOLEGiA
19 Ka!osin pereulok
241 15 15
TEKHMASHEKSPORT
12 ulitsa Bogdana
Khmelnitstogo
206 91 14
TEKHNOEKSPORT
18/1 Ovehinnikovskaya
naberezhnaya
220 17 82
TEKHNOINTORG
64 Pyatnitskaya
231 26 22
TEKHNOPROMIMPORT
18/1 Ovehinnikovskaya
naberezhnaya
220 12 18
TEKHNOPROMEKSPORT
18/1 Ovehinnikovskaya
naberezhnaya
220 15 23
TEKHSNABEKSPORT
26 Staromonety pereuiok
233 48 46
TEKHVNESHTRANS
20 ulitsa Osipenko, korpus 3
220 19 46
TRAKTOROEKSPORT
43 Lesnaya
.258 59 85
258 18 74
TYAZPROMEKSPORT
18/1 Ovchinnikovskaya
naberezhnaya
220 16 "10
VNESHPOSYLTORG
5 Marksiskaya
271 90 12
VNESHTEKHNIKA
6 Starokonyushenny
pereulok
284 72 41
VNESHTORGIZGAT
1 ulitsa Fadeveya
201 72 60
77
8.7
Dış
Ticaret
Şirketleri
BlOKARD
15a T ertya Cherepkovskaya
149 05 33
EKSPORTSAMOTSTEVY
29ulitsa Narodnogo
Opolcheniya
197 54 01
ELZA
1 Elektrozavodskaya
369 30 78
KRASNY PROLETARI
15 Malaya Kahuzhskaya
330 98 82
MIKROHIRURGIA GLAZA
59a Beskudnikovski bulvar
484 81 20
POLET
35a Vorontsovskaya
274 00 13
RENA
142771, Moskovskaya
oblast, P.O. Mosrentgen
339 60 21
SOVKABEL
5 shosse Entuziastov
362 96 45
VNESHBIO
16/1 O ulitsa Mikluho-Maklaya
330 63 65
ZIL
23 Avtozavodskaya
275 33 28
78
8.8.
Yabancı Firmaların
Rusya'daki Temsilcileri
ABDOTT LABORATORIES
.(USA)
3 Gruzinski pereulok,
apartment 162
AEGAG
~/17 Pokrovski bulvar,
stroyenie 3
AXEL JOHNSON AB
13 Kutuzovski prospekt
243 33 03
243 14 34
AXSELSEN INDUSTRIES
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 621
253 26 21
BASF
AKTIENGESELLSCHAFT
7 Bolshoi Gnezdnikovski
pereuiok
200 31 23
200 31 27
BAYERAG
1 Mytnaya
236 71 06
25417 74
208 54 13
AERO TRADERS PVT,
LTD.
12Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 11 05A
255 57 51
AHLSTROM STROMBERG
4 pereulok Sdovskikh
209 64 17
ALFA-LA VAL
4/17 Pokrovski bulvar
207 64 78
1 Mytnaya
230 06 65
207 99 98
B&M SPEKTRONIK
12 Krasnopresnenskaya
naerezhnaya, office 504
253 25 04
BOCHAKO GmbH
12 Krasnoprensnenskaya
naberezhnaya, office 1407
253 22 60
BOLIDEN ALLIS
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 901
253 29 70
BOMINFLOT
4 pereulok Sadovskikh
209 64 31
253 25 54
ALKATEL TRADE
INTERNATIONAL
4/17 .Pokrovski bulvar
AMK ANLAGEN UND
MASCH!NENVERTRIEB
KORFF & CO. GmbH
3/5 Tverskaya, Hotel
lntourist, No 2013
Bl SON
203 13 23
ANGLO-SOVIET SHIPPING
CO. LTD.
4/17 Pokrovski bulvar
230 29 55
207 59 54
ANTON OHLERT
1 Mytnaya
230 05 76
APV PASILAK
4 pereulobqk Sadovskikh
209 28 23
BRITISH-SOVIET
CHAMBER OF
COMMERCE
12 Kra.snopresnenskaya
naberezhnaya, office 1904
ARGEVILLE
3 Grunzinski pereuiok,
apartment 75
254 69 27
BULL S.A.
28 Konyushkovskaya,
apartment 5
253 97 13
ARGUS TRADING LTD.
4 pereulok Sadovskikh
apartment 12
209 70 71
209 78 43
CAMCO LTD.
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
253 13 40
CATERPILLAR
OVERSEAS S.A.
4/17 Pokrovski bulvar
207 10 07
CAUMON
7 Mantulinskaya
256 62 27
CHEMIMPEX
1 Mytnaya
230 08 32
ASADA Engineering SA
49 Oktyabrskaya
ASEA BROWN BOWERY
4/17 Pokrovski bulvar
289 30 76
289 32 26
289 0510
207 13 93
227 14 96
79
CSERASI & CO.
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1601
CHILEWICH
9 Kursovoi pereulok,
apartment 2
CHINAR 3XPORT PVT,
LTD.
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 14048
CHORI CO. LTD.
9 Push~inskaya
Cl FAL
11/13 Trkhprudny
pereulok
DANIELI
"9/23 Etôraya Baumanskaya
253 16 01
253 21 96
253 21 97
2992416
299 51 54
299 22 72
COMGEF S.A.
1 Mytnaya
230 00 22
COMPANHIA MAPA
7 Dobryninskaya
230 20 34
COMPAGNIE GENERALE
DE GEOPHYSIQUE
1 Mytnaya
230 26 63
COMPAGNIE GENERALE
MARITIM E
8 Serpukhovsky val, apartment 201
23248 35
CONVERTA
4/17 Pokrovski bulvar
207 3.4 70
CONTROL DATA
CORPORATION
12 Krasnopresnnskaya
naberezhnaya, office 2006
telex:
telefax:
253 83 79
41313311
253 90 04
DAVAL
7 ulitsa Lunacharskogo,
apartment 3
nabereztınaya
25312 63
255 6312
DEUTSCHE BABCOCK
A.G.
6 pereuloK Sadovskikh
209 28 37
209 66 78
DISA (DANSK INDUSTRI
':
SYNDIKAT A(S)
9/1 O prospekt Vernadskogo
131 33 93
DORNIER
MEDICINTEGHNIQUE
4/17 Pokrovski bulvar,
korpus 3
208 5912
DOW CHEMICAL
COMPANY
4/17 Pokrovski bulvar
,29700 74
DRESSER INDUSTRIES
IN C.
7 ulitsa Lunacharskogo
203 00 55
203.7924
DUPONTOE NEMOURS &
CO.INC.
4/17 Pokrovski bulvar
207 65 03
29248 41
237 69 22
COOPER INDUSTRIES
4 pereulok Sadovskikh
DAVY CORPORATION
PLC.
12Krasnopresnenskaya
203 81 57
COE& CLERICI S.p.A.
6/9 şChetverty Dobryninsky
pereulok
COPECHIM TRADING A.G.
4/17 Pokrovski bulvar,
stroyenie 3, apartment 1
267 98 63
267 99 36
·EKA
9 Kursovoi pereulok,
apartment 6
208 76 42
2088710
209 65 20
203 61 61
80
202 14 41
ELDERS AUSTRALIA
83 Leninski prospekt,
korpus 5 apartment 490
133 57 39
133 57 40
133 57 .19
ELECTROIMPORT
13 Tryokhprudny pereulok
299 66 82
ELF AQUITAINE
4 pereulok Sadovskikh
299 34 05
ENI
12/24 SadovayaSamotechnaya
203 81 66
ENI KO
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
253 20 66
ENKA
12 Petrovka
928 85 47
ENSO-GUTZEIT
4/17 Pokrovski bulvar,
apartment 1 i
297 08 95
FLACT
4 pereulok Sadovskikh,
apartment 3
209 37 26
EPIR SU
3 Gruzinski pereulok,
apartments 7,8
254 55 35
FMC CORPORATION
3 Gruzinski pereulok,
apartment 202
254 41 19
253 98 03
ESAS AB SWEDEN
35 ulitsa Usacheva
24689 06
FRAMATOMME
4 pereulok Sadovskikh,
apartment 4
209 28 38
FRANCO-SO VI ET
CHAMBER OF
COMMERCE
4/17 Pokrovski bulvar
297 90 92
FAOESC H
3 Krutitski val
276 95 20
GALIKA AG
(SWITZERLAND)
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
office 717
253 27 i7
GENERAL ELECTRIC
4/17 Pokrovski bulvar
207 59 19
GERTNER M. & D. GmbH
230 10 10
GILDEMEISTER AG (FRG)
12 Krasnopresnenskay
naberezhnaya,
office 1501
253 59 68
GOLDEN STAR
i 2 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya,
office 703a
253 12 65
GOLODETS (OVERSEAS)
LTD.
4 pereulok Sadovskikh
299 28 83
GRICON
1 Mytnaya
230 08 43
HAKA
9 Kursovoi pereu!dk
202 14 41
HS TECHN!C
3 Krutitski val, korpus 2,
bureau 107
276 96 64
HEMAKS
3 Krutitski val, korpus 2,
apartment 105
276 97 92
274 00 05
HEN DE
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1809
253 16 83
253 16 84
253 16 85
ESP INTERCAR IPS
5/i Bolshaya Sadavaya
209 65 61
ETEX
4/17 Pokrovski bulvar
297 48 35
E.T.P.M.
14 Bolshaya
Dorogomilovskaya
EURINTRADE
7 ulitsa Lunacharskogo
EURKO
9 Kutuzovski prospekt
EUROIMPEX
9 Kursovoi pereulok
243 39 48
202 85 11
23 67 18
202 18 58
EUROPE ASSISTANCE
3 Gruzinski pereulok
254 69 27
FATA
7 Dobryninskaya
236 21 33
2362141
FEL
7 Dobryninskaya
238 99 95
FLAT
11/13 Tryokhprudny
pereulok
299 04 83
FINATEC
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
FINNPAP, FINNBOARD,
FINNCELL
4/17 Pokrovski bulvar,
stroyenie 4a
telex:
telefax:
FINN-STROI OY
7 Dobryninskaya
FINNISH-SOVIET
CHAMBER OF COMMERCE
4/17 Pokrovski buivar
253 20 65
227 00 22
4 i 3976 Fıbbs su
. 200 32 93
. 237 12 50
925 90 01
81
HOECHSTAG
11/13 Tryokhprudny
pereulok
HOLLMING
9 Kursovoi pereulok
HONEYWELL INC.
11/13 Tryokhprudny
pereulok
HOFFMANN-LA ROCHE
LTD.
4 pereulok Sadovskikh
lB M
18 ulitsa Bakhrushina
202 14 41
INTENATIONAL
COMPUTERS LTD.
83 ulitsa Vavilova,
apartment 5
telex:
telefax:
299 65 43
INTEREXPO
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1335
25313 35
INTRACO
(PARIS-KÖLN-MILANO)
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1539
25315 39
INVESTRONIC HOLLAND
5/1 Bolshaya Sadovaya,
Hotel Peking, No. 1103
200 52 19
209 38 23
299 82 85
209 67 81
235 66 02
235 6612
235 48 44
134 95 49
413074 ıclmo su
938 20 16
I.L.M. HANDELSKONTOR
GmbH
6 Serpukhovski val,
apartments 177, 178
236 53 73
telex:
telefax:
ILVA
1 Mytnaya
230 11 10
IPATCO SA
15 Petrovka
923 93 30
IMATRAN VOIMA OY
4 pereulok Sadovskikh
209 68 56
ISKRA INDUSTRY
CO. LTD.
4/7 Pokrovski bulvar
298 50 14
ITALIMPEX
1 Mytnaya,
office 16
230 06 87
ITALIMPIANTI
1 Mytnaya
238 97 14
ITALIAN-SOVIET
CHAMBER OF
COMMERCE
7 ulitsa Vesnina
241 65 17
ITOMAN CO. LTD.
1 Mytnaya
237 15 18
ISHIKAWAJIMA-HARIMA
1 Mytnaya
230 10 32
JAPA SEA
CORPORATION
7 Dobryninskaya
237 23 49
JECALSTHOM
4/17 Pokrovski bulvar
207 70 02
253 25 68
JOHN BROWN PLC
4/17 Pokrovski pulvar,
apartment 27
207 32 69
207 33 08
INTER OCEANIC FAKTORS
16 Bezbozhny pereulok
280 87 31
telex:
tel efax:
INTERAGRA
9 Pushkinskaya
292 30 36
IMPERIAL CHEMICAL
INDUSTRIES
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1209
Telex:
telefax:
INA COMMERCE
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
INFORMATION MOSCÖW
45 Leninski prospekt
INFERSOLL-RAND
COMPANY
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 11 01
INDUSTRIEBERATUNGWILKENING
26 ulitsa Pilyugina
INDUSTRIE PIRELLI
S.P.A.
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
253 20 56
253 27 96
413241 lcımo su
230 20 44
253 12 3
13511 64
413297 lnves su
200 42 22
253 71 51
132 77 47
82
413419 Jbrwn su
230 2315
KANEMATSU
CORPORATION
i 2 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1508
KAUKOMARKKINAT
4/17 Pokrovski buivar,
apartment 1O
KAWAKAMI TRADING
CO. LTD.
9 Pushkinskaya
KEMIRA OY AND
OUTOKUMPU OY
7 Dobryninskaya
MANNESMANN AG
14 Dorogomilavskaya
MARCH RICH + CO. AG
3 Kuznetski most
telex:
telefax:
253 24 85
243 07 91
921 4365
413 988 Rıch su
207 41 44
MARPOSS
11 /13 Tryokhprudny
pereulok
230 20 26
MARUBENI
CORPORATION
i 2 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1908
299 60 47
299 09 32
253 18 17
230 01 32
292 94 35
236 05 19
KLEIN, SCHANZUN &
BECKER AG
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1502
253 24 56
MAYEKAWA KAWASHO
CORPORATION
1 Mytnaya
KLÖCKNER & CO.
4/17 Pokrovski bulvar,
apartment 4
208 66 69
209 99 42
208 66 71
M.J.EXPORT
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 441
KOMATSU
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1503-04
253 75 50
MENON
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 536
telex:
KRUPP
12 Krasnopresnenskaya
nabrezhnaya, office 1304
253 20 74 .
KYOHO TSUSHO
KAISHA, LTO.
i 2 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1007
209 6674
telefax:
253 24 41
253 25 36
411432
411446
253 91 83
MERCURY GARMENTS
INDUSTRIES
9 Kursovoi pereulok •. office 3
200 12 98
203 12 12
253 25 87
MERLONI-~INANZIARIA
LABTAM LTD.
16 Rublyovskov shosse
415 98 13
S.P.A.
6 pereolok Sadovskikh
LARSEN
28Konyushkovskaya
253 96 71
253 92 11
MERCEDES-BENZ AG
9/1 O prospekt Vernadskogo ·
131 34 48
METORG
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
253 12 33
MITSUBISHI
CORPORATION
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
253 12 78
MITSUl & CO. LTD.
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1804
253 15 92
MONSANTO
19 Volkov pereulok
255 00 01
MONTEDISON
7 Dobryninskaya
237 26 22
LIEBHERR-HOLDING GmbH
6 pereulok Sadovskikh
209 676 79
LITWIN AMCA
INTERNATIONAL
7 DOBRYNiNSKAYA
LURGI GmbH
7 Dobryninskaya
238 49 22
MAGRA FRANCE
9 Pushkinskaya
230 23 24
MANAG
4 pereulok Sadovskikh,
apartment 78
292 51 42
83
209 68 40
MORIKAWA SHOJI
KAISHALTD.
7 ulitsa Lunacharskogo
NATIONAL IRANIAN
STEEL CORPORATION
12 Bolshaya Spasskaya
NATIONAL LEATHER
CLOTH CO.
12 Krasnopresnenskaya
nabrezhnaya, office 1547
203 00 41
280 33 60
253 17 78
NESTE OY
4/17 Pokrovski bulvar
207 74 73
NIDERA ARGENTINA S.A.
7 Dobryninskaya
238 91 46
MSSO BOEKI CO. LTO.
8 ulitsa Gilyarovskogo
NISSHO IWAI
CORPORATION
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 908
2848 38
25314 40
NICHIMEN
CORPORATION
12 Krasnopresnenskaya,
office 1609
253 19 15 .
NOVASIDER
11/13 Tryokhprudny
pereulok
299 09 32
299 09 36
NOWEA
25v Pervy Krasnopresnenski pereulok
OCCIDENTAL
PETROLEUM
CORPORATION
i 2 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1409
230 26 41
OLIVIER S.A. (FRANCE)
6 pereulok Sadovskikh,
apartment 5
209 67 05
O U V ETTI
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 904
253 83 47
OMC OVERSEAS
MARKETING
CORPORATION LTD.
i 2 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
253 17 01
OMFAG
12 Krasnopresnenskaya
nabereznaya
25314 80
OTTO WOLFF AG
7 Dobryninskaya
237 12 36
OWEG GmbH
36 Tverskaya
251 89 50
PARTEKAND
HUHTAMAKI
1 Mytnaya
230 02 88
PEJA HOLDING N.V.
4/1 7 Pokrovski bulvar
297 58 13
PB-TECHNIC
12 Levoberezhnaya
458 65 72
207 87 34
256 73 95
NOW ERA
7 Dobryninskaya
230 28 10
PHIBRO ENERGY INC.
4/17 Pokrovski bulvar,
apartment 22
NOKTA & KONE
11/7 Chisty pereulok
201 30 81
PHILIPS
1 Mytnaya
230 03 54
PHOENIX OVERSEAS
PRIVATE LTO.
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1450
253 13 19
253 10 81
253 13 59
PROCORDIA AB
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 903
253 29 80
PROGRAMMA 2000 S.R.L.
15/25 pereulok SivtsevVrazhek, apartment 123
241 32 90
PROGRESS TRADING
CO. LTD.
1 Mytnaya
230 10 75
NUTECH TRADING LTO.
41 prospekt Vernadskogo,
apartments 501-512
telex:
telefax:
ODEBRECHT C.A.
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1704A
OILFIELD TECHNOLOGY
INTERNATIONAL, INC.
5/1 Bolshaya Sadovaya,
Hotel Peking, Nos. 401, 402
437
430
413005
(7095)200
62 80
87 73
Ntl su
22 42
253 70 71
200 12 61
84
PUOUMATKA
7 Dobryninskaya
QUEST AUTOMATIC PLC
7 Dobryninskaya
230 13 88
236 21 35
RANK XEROX LTO.
6/9 Chetverty Dobryninski
pereulok
237 68 42
REPO LA
6 pereulok Sadovskikh
209 28 17
RAUTARUUKKI
4/i 7 Pokrovski bulvar,
apartment 8
RENAULT
7 ulitsa Lunacharskogo,
apartment 12
REST-ITAL
1i Vorotnikovski pereulok
ROLLS-ROYCE PLC. ·
4 pereulok Sadovskikh
SAGMAR
14 Srednyaya
Pereyaslavskaya
297 11 76
202 03 60
299 2'1 16
SHELDON TRADING CO.
12 Krasnoresnenskaya
naberezhnaya
253 12 09
SHELL INTERNATIONAL
PETROLEUM CO. LTD.
7 Dobryninskaya
237 85 37
237 71 86
SHIMADZU
8 Smolenskaya pioschad,
Hotel Belgrade, No. 1805
248 24 63
SIBA-GEIGY AG
4/17 Pokrovski bulvar
207 70 58
SIDVIM
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 926
253 29 26
SIEMENS-'"'AG
1 Mytnaya
230 07 32
SI FAL
11/13 Tryokhprudny
pereulok
209 65 20
299 24 16
299 51 54
299 22 72
971 17 26
SNIA BPD
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1402
253 21 79
253 21 80
SALZGITTER AG
6/9 Chetverty Dobryninski
pereulok
237 70 35
SOCOMEXT
7/4 Kutuzovski prqspekt
243 73 85
SANDOS AG
6 ulitsa Lunacharskogo
20310 43
SOO ECO
7/4 Kutuzovski prospekt,
apartment 149
243 15 54
SOFRACOP
4/17 Pakrevski bulvar
208 9714
299 91 69
SOFRAPLAST
6 Vtoroi Nagatinski proyezd
111 71 10
253 12 55
SOGECRED
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya,
office 1401-1403
253 21 79
SOGO & CIE FRANCE
22/14 Smolenski bulvar
248 79 70
SORICE
15/13 Petrovka,
apartment 21
923 95 49.
923 20 58
SOV ENZ
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 17025
253 13 53.
SANDVIKAB
6 peeulok Sadovskikh
SATRA CORPORATION
11/13 Tryokhprudny
pereulok
SEIBU INTERNATIONAL
TRADING LTO.
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
SCHEISSAG
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1502
SCHENCK
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office i 502
SCHMITTER GmbH
12 Krasnopresnenskaya
naerezhnaa, office 1207
209 65 15
253 24 60
253 24 58
253 12 07
85
1
SOVHISPAN JONT
SOVIET-SPANISH
FOREIGN TRADE
SOCIETY
7/1 ullitsa Chaikovskogo
205 20 08
SPIE BATIGNOLLES
1 Mytnaya
THYSSEN AG
7 ULiTSA LUNACHARSKOGO,
APARTMENT15
203 19 38
203 21 34
230 07 76
TOKYO BOEKI LTO.
4/17 Pakrevski bulvar
298 35 91
STOELK
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
253 15 57
TOMEN CORPORATION
12 Krasnopresnnskaya
naberezhnaya, office 1309
253 21 54
STOCKMANN
14 ulitsa Pilyugina
936 20 04
TOYOTA .TSUSHO
CORPORATION
1 Mytnaya
230 09 43
TRACOSA S.A.
6/9 Chetverty Dobryninski
pereulok
237 60 65
TRANSNAUTIC
6 pereulok Sadovskikh,
apartment 3
209 67 16
UIT-YHTYMA
1 Mytnaya
230 04 65
UNI-EXPORT
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office i 417
255 66 09
UNIMEG
4 Krymski val
238 71 49
SULZER BROTHERS
9 Kursavci pereulok,
office 4
SUOMITOMO CO.
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1205
TABANI CORPORATION
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
TAIRIKU TRADING
CO. LTD.
1 Mytnaya
202 17 17
253 20 30
253 24 79
253 24 62
237 20 60
TAMKO
25/8 Kotelnicheskaya
naberezhnaya
272 58 97
TAMPELLA-METRA
7 ulitsa Lunacharskogo
apartment 2
203 16 02
203 15 02
US-USSR TRADE AND
ECONOMIC COUNCIL,
INC.
3 naberezhnaya Tarasa
Shevchenko
209 28 39
VAKO KOEKI
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1807
TECHNIP
4 pereulok Sadovskikh
TECHNISCHE BERATUNG
SCHITTKO GmbH
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
253 12 26
THERMAX PRIVATE LTD.
1 Mytnaya
230 02 76
TETRA PAK
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 502
telefax:
THOMESTO
1 Mytnaya, apartments
19,20
THOMSON CSF
4/17 Pakrevski bulvar,
stroyenie 3, apartment 6
teıex:
243 40 28
253 16 76
413347 VAKO
253 95 00
telefax:
VALIO
7 Dobryninskaya, office i 4
VALMET
4/17 Paktavski bulvar,
apartment 1i
25310 86
(095) 253 98 98
VARIOLINA OCTOPUS
17 shosse Frezer
230 03 78
V.E.K. LTD.
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 1701
VOEST ALPINE AG
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya, office 11 07
208 97 16
208 9717
86
230 28 10
297 08 95
297 11 76
1703101
253 28 42
25314 78
VOTTELER
12 Krasnopresnenskaya
naberezhnaya
253 17 11
WESOTRA GmbH
. 7 ulitsa Lunacharskogo,
apartment 6
203 57 30
WORLD TRADE CONSULT
CORPORATION
7 Dobryninskaya
238 91 46
YEIWA-TRADING
1 Mytnaya, second floor
237 20 40
YOKOHAMA TRADING
CORP. LTD.
1 Mytnaya
· telex:
telefax: ·
23716 28
418060
230 25 88
ZElDEL MEDICIN
12 Kasnopresnenskaya
naberezhnaya
25310 17
87
8.9 Rusya'da
Yabancıların
Ortak Olarak
ARENDMASH
Sovyet-Finlandiya O.Y.
125130 26/21 Ulitsa 201-i
Mekina ve Ekipman Kiralama
Katıldığı Yatırımlar
150 98 86
ARLEKiNO
Sovyet-italyan O.Y.
205 70 88
123376 15 Druzhinnikovkaya
italyan Restoranı Açma Konusunda
AS
Sovyet- Fransız O.Y.
101000 2 chıstopdurny bulvar
apartment 2
Rus ve Yabancı Uyrukluların
Ulaşımı ve Diğer Hizmetler
Ve Faaliyetleri
AEKOSERVICE
Sovyet-Japon O.Y.
Airport Sheremetyevo 2
578 91 93
Havaalanının Free-Shop Hizmetleri 578 31 87
AGRIKA ·
Sovyet-Polonya O.Y.
117321, 28 Profsoyuznaya
Tarım Ürünleri işlenmesi
ve Unlu Mamüller
AGROENGINEERING
Sovyet-Fransız-Kanada
923 32 23
O.Y.
123557 8 Bolshoı Tishinski
Perevlok
Hayvani Ürünlerin işlenmesi
ASK
Sovyet-Amerikan O.Y.
119121 17 Smolenski bulvar
244 00 42
Sinemacılık Konusunda Üretim
244 02 61
ithalat-ihracat, Reklamcılık Faaliyeti
ACTAIR
ASPEKT
Sovyet-ingiliz O.Y.
119034 25 ulitsa Pyleyeva
Kültür Merkezleri Kurma
AMSOINVEST
Sovyet-Amerikan O.Y.
117049 18 Mytnaya
Çeşitli ithalatçı ve ihracatçılara
Hizmet Vermek
251 22 06
ASTO
Sovyet- halyan-Alman O.Y.
202 86 26
121019, 8 ulitsa Marksaf
Engelsa
203 54 30
Araba Kiralama ve Diğer Hizmetler
. AVTO-SAN
Sovyet-Japon O.Y.
12901 o 29 Grokholski
Perevlok
Taksi Hizmetleri, Nissan
338 72 88
338 40 55
280 44 44
Satıcısı
AEKOFERST
Sovyet-irlanda O.Y.
Airport Sheremetyevo 2
578 57 49
Havaalanının Free-Shop Hizmetleri578 91 16
254 88 42
254 00 70
Sovyet-Fransız
O.Y.
117485 84/32 Profsoyoznaya
Halıcılık ile ilgili Araştırma ve
333 31 45
Gelişmeler
BORDIGA SOYUZ
Sovyet-i talyan· O. Y.
109028- 8 Prodkoloklny
perevlok stroyenie 2
Telefonla Haberleşme Hizmetleri
BURDA-MODEN
Sovyet-Alman O.Y.
103031 Pushechnnaya
Çeşitli Yayınların Dağıtım
DEM OS
Sovyet-isviçre O.Y.
107082 13 Mosfilmovskaya
Tüketim maddeleri ve haberleşme
cihaziarının satışı
88
238 59 14
238 54 96
238 54 85
924 42 92
925 11 93
255 67 40
230 28 15
143 48 92
DlALOG
Sovyet-Amerikan O.Y.
107082 13 Spartakousya
Bilgisayar Üretimi ve Satışı
ENEVER
Sovyet-Yunan O.Y.
101100, 5 Patapouski
perevlok stroyenie 3
Yüksek Güç Santralleri ·Kurmak
ES-El-VI ENTERTAINMENT
Sovyet- Amerikan O.Y.
129090, 16 plimpuski
prospekt
Tur Organizasyon
FORMOST PROGRESS
Sovyet- Kanada O.Y.
107066, 20 ulitsa Karla
Marksa, stroyenie 8
HAITEKSTROI
119034, 2 Vtroi
Zachatyevski pereulok,
stroyeine 13
inşaat ve Tamir Malzemeleri
INFA- OTEL
Sovyet- Finlandiya O.Y.
103012, 3 Rozhdestvenka
işadamlarına Oteller.
IN FOKOM
Sovyet- Finlandiya O.Y.
103009, 4 Kuznetski Most
Haberleşme Sistemleri
INFORMPRAVO
Sovyet - Amerikan- isviçreFinlandiya O.Y.
117330, 10/32 ulitsa
Druzhby
Yabanci Firmalara Danışmanlık
Hizmetleri
329 43 33
329 47 00
INKOMPEKS
Sovyet-Finlandiya-Alman O. Y. ·
113556, 33 Krivorozhskaya
telefax:
Bilgisayar üretimi ve Personel
113 20 25
310 70 16
Eğitimi
927 55 06
28814 22
261 35 30
INPRIBOR
Sovyet- Avusturya O.Y.
117454, la ulitsa Kostoyantsa
Danışman Hizmetleri, Depo
inşaatı, Reklamcılık ve
Ticari Faaliyet.
INTERFACE
Sovyet- Polonya O.Y.
123557, 9 ulitsa Kalimashkina
Bilgisayar araştırması
INTERFERMA
. Sovyet- Alman O.Y.
103001, 5/1 Bolshaya
423 09 75
253 34 53
200 52 18
200 52 01
INTERKVADRO
Sovyet-Fransız-italyan O.Y.
290 01 22
928 91 69
92512 35
925 40 93
143 67 70
143 17 95
125130, 4 Vtoroi Navopodmoskovny pereulok
Komputer Teknolojisi üretimi
iNTERMED
Sovyet- Alman O.Y.
12901 o, 5/1 Bolshaya
Kolkhoznaya ploshchad
Dişçilik Malzemeleri
Sadovaya
INTERMEDBIO
Sovyet- Amerikan O.Y.
117571, 156 Leninski
prospekt
Tıbbi cihazlar, kompüter ve.
danışmanlık hizmeti
INTERMEDSERVIS
Sovyet-Macar-italyan O.Y.
103009, 3 Tverskaya, Hotel
lntourist, Nos. 20-30, 20-31
89
159 01 47
150 92 01
928 57 57
925 24 82
433 11 66
434 10 20
203 94 96
INTERMICRO
Sovyet-Avusturya O.Y.
107066,39 Nizhnyaya
Krasnoselskaya.
261 04 47
Yayın sistemleri, haberleşme sistemleri
INTERPROYEKT
Sovyet-halyan O.Y.
103055,58 Novoslobodskaya
Mühendislik Hizmetleri
INTERSCRAPT
Sovyet-Amerikan O.Y.
125080,1 o ulitsa Alabyana,
apartment 347
Gemicilik ile ilgili çalışmalar
258 97 00
258 37 35
LEKSIKA
Sovyet-Suriye O.Y.
103055,1/13 Tikhvinskaya
stroyenie 2
258 97 38
Yayıncılık, Matbaacılık ve Bilgis~yar 972 68 46
198 61 38
LiKO-RADUGA
Sovyet-Japon O.Y.
125047,46a ulitsa Gorkogo
Otel inşaatı
INTERYUNIŞ
Sovyet- Avusturya O.Y.
101000,P.B. 583,24 ulitsa
Kirova, stroyenie 3-4
923 56 04
telefax:
Teknolojik gelişme merkezi ve kopüter ür.
IRIS
Sovyet-Fransız
O.Y.
127486,59b Bskudnovski bulvar
Otel inşaatı
Çeşitli matbaacılık işleri
KOMTEK
Sovyet- Singapur O.Y.
121019,23 prospekt
Kalini na
Bilgisayar Üretimi
MANAGER-SERViS
Sovyet-Danimarka O.Y.
119146, 30 Frunzenskaya
naberezhnaya
. Son Teknoloji ile Eğitim Vermek
MEDIALINK
Sovyet-Finlandiya O.Y.
117602,3 ulitsa Pelshe
Reklamcılık Faaliyetleri
251 50 52
251 59 94
242 89 27
437 52 80
485 32 87
ISKUSSTVO 1 ELEKTRONiKA
Sovyet Amerika O.Y.
109 62 47
103006, 14/12 Sadovaya-Triumfalnaya
Dinleme ve kayıt cihaziarı
KNIGA PRINTSHOP
Sovyet Kanada O.Y.
125047,50 ulitsa Gorkogo
KCONSORTIUM
Sovyet-ingiliz-Yugoslav O.Y.
121069,27 ulitsa Kachalova
· 202 56 11
Spor klüpleri ve kompleksler inşa etmek
251 12 10
251 12 15
202 76 71
202 82 82
MENONSOVPOLIGRAPH
Sovyet-Hindistan O.Y.
105483, 5;:ı Nikitinskaya
Matbaacılık, Hebarleşme ve
Reklamcılık Malzemesi
MEZHNUMISMATIKA
Sovyet-Alman O. Y:
103009,9 Pushınskaya
Para basımı ile ilgili işler
MIRBIS
Sovyet-halyan O.Y.
113054,28 Stremyanny
pereulok, korpus 3
Dış Ticaret danışmanlık hizmetleri
90
165 02 65
292'01 77
292 04 62
237 92 20
MODUS-VIVENDI
Sovyet-halyan haber ajansı
103109,5 ulitsa
Granovskogo
229 05 02
PARALLEL
Sovyet-ingiliz O.Y.
123432, 1 Karamyshevskaya
naberezhnaya
946 28 37
Çeşitli yayınlar
MOSBUDPROYEKT
Sovyet-Polanya-isiçre O.Y
125445,34a Smolnaya
Restorasyon ve inşaat işleri
MOSKOVSKAYAYARMARKA
Sovyet-Alman O. V.
1071 i 3,1 Sokolnicheski val,
pavilion No.4
Fuarlar Düzenleme
MOSKVA - MACDONALDS
Sovyet-Kanada O.Y.
103104,29 Bolshaya
Bronnaya
Restoran Zinciri kurulması
459 83 38
250 87 27
268 01 03
268 76 05
299 18 11
MOSKVA SERVICE X
Sovyet-Finlandiya-Alman O. Y.
117049,18 Mytnaya
238 66 34
238 51 63
Badana ve Havalandırma Hizmetleri
NEPTUNE
Sovyet-isveç O.Y.
121069,27 ulitsa Kachalova
203 45 51
Deniz ürünleri yakalama işleri ile ilgili tesisler
NEW INFORMATION
TECHNOLOGY (SP-NIT)
Sovyet-Bulgar-Polonya O. Y.
119517.13 Nezhinskaya
ORSOTEK
Sovyet-Alman O.Y.
'125047,21 Chetvertaya
Tverskaya-Yamskaya,
stroyenie 3
442 34 44
251 91 51 .
Haberleşme araçlannın temin ve garantisi ile ilgili hizmetler
PEKIN V MOSKVE
Sovyet-Çin O.Y.
103001 , 1/7 Bolshaya
Sadovaya
Çin Restoranları Açılması
PERESTROIKA
Sovyet-Amrikan O.Y.
1031 04,15b Malaya Bronnaya
inşaat ve restorasyon hizmetleri
POLSIB
.,
Sovyet-Polanya O.Y.
11 i 397,23a Tretya
Vladimirskaya
Kompüter sistemleri oluşturulması
· PPS-AGRO
Sovyet-Bulgar O.Y.
123557,8 Bolshoı Tishinski
pereulok
Haberleşme ve kompüter
sistemleri üretimi ve ihracatı
209 18 15
299 31 77
304 79 84
304 79 33
227 26 88
PRIMA
Sovyet-halyan O.Y.
107005,22 Pleteshkovski
prospekt
261 26 75
Mühendislik, restorasyo~ hizmetleri
SAD KO
Sovyet-isveç O.Y.
121248,9 Kutuzovski prospekt
Gıda
245 60 15
242 75 01
maddesi ve hediyelik eşya satışı
SANA
Sovyet-Fransız
O.Y.
464 46 54
105203,70 Nizhnyaya Pervomaiskaya
Tıbbi. Cihaziann Satışı
91
SB,ENGINEERING
Sovyet-isviçre O.Y.
103001 ,3 ulitsa Adama
Mitskevicha
Mağazalar ve sanayi binaları
için mühendislik hizmeti
SH ANS
Sovyet-Alman O.Y.
127018,23a ulitsa
Obraztsova
Bilgisayar teknolojisi
209 70 90
SHEROTEL
Sovyet-Fransız-Belçika
O.Y.
SIGMA-TRADE
Sovyet-Alman-iran O.Y.
i 03051 ,2/18 Petrovskiye
Linii, Hotel Budapesht
Tüketim maddeleri satışı
SI NION
Sovyet-italyan O.Y.
1053,18,15 ulitsa lbragimova
Bilimsel Araştırma
SCANTECH
Sovyet-Kanada-Amerikan O. Y.
119034,5a pereulok
N.A ostrovskogo
Yabancı Dil Öğretim Merkezi
923 55 81
Matbaacılık
2198837
219 88 38
K-340, aeroport
Sheremetyevo-2
SOVAMINKO
Sovyet-Amerikan O.Y.
103009, 11/4 ulitsa
Gertsena, stroyenie 2
578 40 87
928 66 65
366 43 47
201 79 16
SLAVINFORM
Sovyet-Alman O.Y.
105203,5 Dvenadtsataya
Parkavaya
463 00 72
Tercüme Bürosu ve seminer organizasyonu
SOFRAPLAST
SOVAMTEST
Sovyet-Amerikan O.Y.
113186,24 Nagornaya
korpus 9
Diagonastik ve teknolojik
127 66 77
gelişmeler
SOVELANAROMA
Sovyet-Amerikan O.Y.
107140,17 Verkhnyaya
Krasnolselskaya
Gıda katkı maddeleri üretim
SOVENTEKSTiL
Sovyet-Macar O.Y.
129226,4 proyezd
Serebryakova
Yün olmayan tekstil üretimi
SOVFAINHEMI
Sovyet-Alman O.Y.
125438,6 Chetverty
Likhachevski pereulok
Kimyasal madde satışları
SOVKUWAIT ENGINEERING
Sovyet-Kuveyt O.Y.
113405,145 Varshavskoye
shosse, korpus 1
Madencilik tahta işleme
mühendislik hizmetleri
264 91 43
180 10 02
189 05 01
1547091
154 99 01
387 40 24
386 54 22
SOVPOLIYUPLAST
Sovyet-Yugoslav O.Y.
109028,4 Podkoyevski
pereulok
297 50 18
Polimer tüketim maddeleri üretim ve satışı
Sovyet-Fransız
O.Y.
115487,6 Vtoroi Nagatinski
proyezd·
çeşitli plastik wrünleri
ithalatı ve ihracatı
111 88 86
111 71 1o
SOYTRANSERVICE
Sovyet-Lihtenştayn O.Y.
119361, 15a Bolshaya
Ochakovskaya
Uluslararası Kargo Taşımacılığı
92
430 78 67
SOYUZFORINJEST
Sovyet-Avusturya-isveçUmman-Bae O.Y
113054,4/6 Treti
Mon'etchikovski pereulok,
233 87 87
230 87 35
stroyenie 1
Orman Ürünleri işleme Hizmetleri 233 89 12
ve Tüketim Maddeleri üretimi
STANKOVENDT
Sovyet-alman O.Y.
127018.5 Suschovski val
Çeşitli Yeraltı Makine Parçaları
STARY ZAMOK
Sovyet-Amerikan O.Y.
Moskovskaya oblast, gorod
Krasnogorks, 12 Pohtovaya
Tüketim Maddeleri ve Gıda
Maddeleri Üretimi
TEDA
Sovyet-Yugoslav O.Y.
i 03009, Moskva, p.b.324
Bilgisayar Sistemleri
289 23 82
VOSTOK-ZAPAD-PlANERNAYA
Sovyet~isveç O. V.
Moskovskaya oblast
Biriicilik eğitimi ve at satışları
VSYA MOSKVA
(ALL MOSCOW)
Sovyet-Amerikan O.Y.
101854,8 Chıstoprudny bulvar
Yayıncılık ve ticari faaliyetler
YUNIKOM
Sovyet-Avusturya O. V.
117445,82 prospekt Vernadskogo
Bilgisayar üretimi
562 24 24
562 90 30
290 50 61
TEKHNIKORD
Sovyet-Fransız
O.Y.
Moskovskaya oblast. gorod
Lyubertski, 259 Oktyrabski
prospekt
Termal Gaz Borusu
554 61 46
554 70 88
TISZA
Sovyet-Macar O.Y.
117131, 33 prospekt Vernadskogo 131 57 46
Reklamcılık Hizmetleri
VNESHIBERIKA
Sovyet-ispanyol O.Y.
125047,1 ulitsa Fadeveya
Sanayi Atıkları ihracatı
VNESKONSULT
Sovyet-Finlandiya O.Y.
prospekt Mira, VDNKh
Mühendislik hizmeti
100 52 05
181 33 06
181 42 94
93
572 68 94
. 921 07 35
433 24 95
8.1 O Lokantalar
MOSKOVA LOKANTALARI
Moskova'daki tüm lokantalarda gündüzden rezervasyon
yaptırmak mecburidir. Rezarvaslonsuz hiçbir lokantalya girmek
mümkün değildir.
RUS MUTFAGI
· Ruble ve Kredi kartı
Malaya Bronnaya 1/8, Tel. 291-1403
Arbat
Ruble
Prospekt Kalinina 29, Tel. 291-1403
Atrıum
Ruble ve Döviz
Leninsky Prospekt 44, Tel. 137-3008
Cafe Margarıta
Ruble
Malaya Bronnaya 28, Tel. 299- 6539
Dom na Tverskoi Ruble
· Ulitsa Gotvalda 12, Tel. 251-8419
Glazur
Kredi Kartı
Smolensky Boulevard 12,Tel. 248-4438
Kropotkinskaya 36 Kredi kartı
Ulitsa Kropotkinskaya 36, Tel. 201-7500
Natsionalini
Ruble ve Döviz
Ulitsa Gorgoko 1, Tel. 203-5595
Praga
Ruble ve Döviz
Arbat 2, Tel. 290-6171
Razgulyai
Döviz
Ulitsa Spartakovskaya 11, Tel. 267-7613
Ruslan
Ruble
Varotsovkaya 32/36, Tel. 272-0632 ,,
Russkaya izba
Ruble ve Kredi Kartı
Arehangel yakınındaki llyinskoye koyu, Tel. 561-4244
Skazka
Önceden anlaşma olmadığı takdirde Kredi kartı
Tovarishchevsky Pereulok 1, Tel. 271.-0998
Slavansky Bazaar Ruble ve Döviz
Ulitsa Oktyabrya 13, tel. 921- 1872
Sorok Cheterie
Ruble
Leningradskoye Shosse44,Tel. 159-9951
Stoleshniki Cafe Ruble
Stoleshniki Pereulok 8,Tel. 299-2050
Kredi kartı
Strastnoi 7
Stoleshniki Boulevard 7, Tel. 299-0498
Ruble ve Döviz
Taganka Bar
V. Radishchevskaya '15, Tel. 272-4351
Stoleshniki Boulevard 7 ve Kredi kartı ·
Taganka Cafe
Chkalov Street 76. Tel. 229-0241
Ai st
94
Tsentraini
The Writer's
Unıon
U Marganty
U Nikitskikh
Vareniki
Aragvi
Fa~had
Ruble
Chalkov Stareet 76, Tel. 272-7320
Döviz
Ulitsa Vorovskogo 52,Tel. 291-2169
Ruble ve Kredi Kartı
Ulitsa Ryleyeva 9, Tel. 291-6063
Ruble
Ulitsa Gertsena at Suvorovsky Bulvar, Tel. 290-4825
Ruble
ulitsa Paliashvili ve Skaterny Pereulok'un köşesi
Ruble ve Döviz
ulitsa Gorkogo6, Tel. 229-3762
Rub~
Bolshaya Marfinskaya 4, Tel. 218-4136
Rub~
Guria
Komsomolski Prospekt7, Tel. 246-0378
Ruble
Ulitsa Oktyabrskaya 2/4, Tel. 284-3670
Sayat Nova
Ruble
Ulitsa Yasnagorskaya 17, korpus 1, Tel. 426-8511
U Prosmani
Yemek: Ruble içki: Döviz
Novodyevichy Proyezd 4, Tel. 247-1926
Victoria aka Hard Rock Cafe
Ruble ve Kredi Kartı
Zelyeni Theater, Gorky Park, Tel. 237-.0709
Moosh
ORTA ASYA MUTFAGI
Özbekistan
Ruble ve Döviz
Ulitsa Neglinnaya 29, Tel. 924-6053
Ruble ve Kredi Kartı
Bolshaya Polyanka, 2/1 O, Stroyenie 1, Tel. 238-8888
Yakimanka
AVRUPA VE AMERiKAN MUTFAKLARI
Artecchino
El Rincon Espanel
Lasagne
Savoy
Stanislavskogo 2
Tren-Mos
Önceden anlaşma olmadığı Takdirde kredi Kartı
Druzhinnikkovskaya Ulitsa 15, Tel. 205-7088
Döviz
Hotel Moskva, Prospekt Marksa 7, Tel292-2893
Döviz
Ulitsa Pyatniskaya 40, Tel. 231-1085
Kredi Kartı
Rozhdestvenka 3, Tel. 928-0405
Ruble ve Kredi Kartı
Ulitsa Stanislavskogo 2, Tel. 291-8689
Ruble ve Kredi Kartı
Komsomolski Prospekt 21, Tel. 245-1216
95
ASYA MUTFAGI
Del hi
Kuilong
Manila
Mei-Hua
Peking
Sakura
Zarya Vostoka
Ruble ve Kredi Kartı
Ulitsa Krasnaya Presnaya 23-b
Döviz Kısmı: Tel. 255-0492
Ruble Kısmı: Tel. 252-1766
Ruble ve Kredi Kartı
Litovski Boulevard 7, Tel. 425-1111
Filipin Yemekleri: Kredi Kartı Rus Yemekleri: Ruble
Vavilova 81 , Tel. 132~0055
Ruble ve Kredi Kartı
Ulitsa Rusakovskaya 2/1, Stroyenie Tel. 264-9574
Ruble ve Kredi Kartı
Ulitsa B.Sadovaya 1/2,-Tel. 209-1865
Döviz
Mezhdunarodnaya Hotel Krasnopresnenkaya Nab. 12,
Tel. 264- 2894
Ruble
Ulitsa Dvadsaki Shesti Bakinskikh Komisarov 4,
Korpus 2 Tel. 433-2201
YENi AÇILAN LüKANTALAR
Flamingo
Vyecherni siluett
Druzhba
Döviz
Krasnopresnenkaya Naberezhnaya 12 Alexander bloğu
üzerinde, Tel. 255-9278 1253-9578
Kredi Kartı
Taganskaya Ploshchad 88, Tel. 272-2280
Ruble ve Kredi Kartı
Krasnopresnenkaya Naberezhnaya 12,
Expoconter, Tel. 255-2970
96
Download

rusya - ITO