ORİON VAKFI ÖZEL PİRİ REİS OKULLARI 2013-2014 PDR SERVİSİ
ŞUBAT AYI VELİ BÜLTENİ
ÖFKE VE ÖFKE KONTROLÜ
Öfke, hakkımız olanı alamadığımızda, önem verdiğimiz bir insan beklentilerimiz
doğrultusunda davranmadığında ya da bir engellenme ile karşılaştığımızda hissedilen, salt o
olaya ilişkin yaşanması sınırında kaldığında insan doğasının gereği olarak nitelenen bir
duygudur.
Yaşadığımız en temel duygulardan biri olan öfkenin ortaya konulması yapıcı ve yapıcı
olmayan şekillerde olabilir. Eğer öfkenin ifade ediliş biçimi kişinin istek ve ihtiyaçlarını fark
etmesine, beklentisini dile getirmesine, karşılıklı uzlaşmaya ve problemi çözmeye olanak
sağlayacak biçimde ise yapıcı fakat kişiye ve çevresindekilere fiziksel ya da psikolojik zarar
veriyorsa, intikam duygularını pekiştiriyor ve onu boyun eğmeye zorluyorsa zararlıdır. Yani
sorun öfkenin hissedilmesinde değil, dışavurum yöntemindedir.
ÇOCUK NEDEN ÖFKELENİR?
Çocuk:









Çok sık fiziksel ceza ve haksızlığa maruz kaldığında,
Baskıcı, engelleyici, eleştirel ve yargılayıcı bir aile ortamında,
Anne baba ve yakınları tarafından kardeşi ya da diğer çocuklarla kıyaslandığında,
Okulda başarısız olduğunda ve bundan dolayı kendisini yetersiz hissettiğinde,
Anne ve babanın aynı durum ve davranışlar için tutarsız davrandığını gördüğünde,
Yakın çevresindeki büyüklerin sık sık öfkelendiklerini ve isteklerini bu yolla
gerçekleştirdiklerini gördüğünde,
Her isteğinin yerine getirilmiş olması nedeni ile isteklerini ertelemeyi öğrenememiş
olduğunda,
Fiziksel ihtiyaçları ya da “koşulsuz sevilmek”, “kendini güvende hissetmek”, “ilgi
görmek”, “ait olmak” gibi psikolojik ihtiyaçları karşılanmadığında,
Yapamayacağı şeyleri yapması beklendiğinde öfkelenebilir.
Bazen çocukların öfkesi yaşamlarındaki ciddi olaylara bir tepki olarak da gelişebilir.
ÖFKE KONTROLÜ NEDİR?
Bazı çocukların doğuştan daha alıngan veya kolayca öfkelenebilen bir yapıda oldukları
gözlenmiştir. Aynen yetişkinler gibi kimi çocuklar da diğerlerinden daha kolay öfkelenirler.
Kimi çocuklar ise henüz öfkelerini yönlendirmek için gerekli becerileri edinememiş
olabilirler. Bu yeteneğe sahip olmayan ya da öğrenmeyen çocuklar arkadaş edinmede güçlük
çekebilir ve öbür çocukların kolayca kızdırıp ağlattığı hedefler haline gelebilir.
Gelişim sürecinde bir çocuğun kazanması gereken en önemli becerilerden biri öfkesi
devam ederken öfkesini frenleyerek kendisini zor durumda bırakacak davranışlardan
kaçınmaktır.
Hemen herkes öfkelenir, önemli olan bunu kontrol edebilmektir. Öfke ile baş etmenin
ilk aşaması çocuklarda sosyal becerileri geliştirmektir. Karşısındakini dinleme, davranışlarının
sonuçlarını değerlendirme, hatasını kabul etme, özür dileme, isteklerini uygun biçimde ifade
etme becerilerine sahip bir çocuk duygularını tanır ve öfkesini daha doğru ifade edebilir.
Duyguları tanımlayabilme, dürtüleri kontrol edebilme ve yönlendirebilme becerileri
duygusal zekanın önemli bir parçasıdır. Çocukların duyguları tanımlayabilmesi için
duygularını ayırt edebilmesine yardımcı olunmalıdır. Örneğin; karşıdan karşıya geçerken
annesinin elini bırakıp koşan çocuğa verilen ilk tepki genelde azarlama olmakta bazen de
fiziksel şiddet uygulanabilmektedir. Oysa annenin burada hissettiği duygu korku (ya bir şey
olsaydı) yansıttığı duygu ise öfkedir (sen ne yaptığını zannediyorsun!). Yetişkinler olarak ses
tonlamamıza dikkat ederek neler hissettiğimizi paylaşmalı, çocuğun duyguları ayırt etmesini
sağlamalıyız.
ÇOCUKLAR ÖFKELENDİĞİNDE
Her şeyden önce çocuğunuzu anlamaya çalışmalı ve duygularını ifade etmesi için
gerekli zemini hazırlamanız gerekmektedir. Çocuğunuzun niye öfkeli olduğunu anlamamız ve
onun da farkına varmasını sağlamamız gerekmektedir. Bunun için çocuğu dinlemek yeterlidir.
Öfkeli çocuklar açık, sakin, anlayışlı ve kendini anlayacak yetişkinlere ihtiyaç duyarlar. Onu
öfkelendiği için azarlamanız veya kendinize kızmanız, öfkesini nasıl ifade edeceği ve nasıl
sakin olacağı konusunda ona fikir vermez.
Çocuğun sakin olduğu bir anda, onu neyin bu kadar öfkelendirdiğini sorarak, iç
dünyasında hissettiği bir duygu veya kendisine söylenen bir şey var ise (alay edilme gibi)
bunu fark etmesini sağlayarak öfkesinin kaynağına inebilirsiniz. Bazı çocuklar, özellikle
ergenlik öfkeleri hakkında konuşmak istemeyebilir. Bu durumda sakin kalarak onun
paylaşmasını beklemeli ve ergenlik döneminin özelliklerini hatırlamalıyız.
Öfkeli bir çocuğa başkalarının onu rahatsız etmesi durumunda vereceği tepkilerde her
zaman seçim şansının olduğunu bilmesini sağlayın. Bağırmayı, vurmayı, öfke nöbetleri
geçirmeyi seçebilir ya da öğretmenine ve arkadaşına neler hissettiğini söylemeyi tercih
edebilir. Bu konuda onu hangi eylemin iyi sonuç doğuracağını düşünmeye teşvik edin.
Ayrıca aşağıdaki davranışlarla öfkesini kontrol etme konusunda ona yardımcı olabilirsiniz:
 Öfkeli olmadığı anlarda ya da az da olsa sakin kalarak zor bir durumla başa çıktığında
onu takdir edin.
 Belli bir süre için öfkesini nasıl dışa vuracağı konusunda anlaşma yapın.
 Duygularını anlattığı bir günlük tutmasını önerin. Yazı yazmak zor geliyorsa resim
yapabilir.
 Kendisini öfkelendiren problemi, nasıl tepkide bulunduğunu, bu tepkinin ne gibi
sonuçlar doğurduğunu ve problemi halletmek için iyi bir yol olup olmadığını, neyin
daha iyi olabileceğini anlamasını isteyin.
 Siz de çocuğunuzdan beklediğiniz gibi davranın. Örneğin yaşadığınız bir çatışmayı
çözmek için öfkenizi kelimelere dökebilir ve ona asıl sorunun öfke olmadığını, ifade
edilme biçimi olduğunu gösterebilirsiniz.
ÖFKE VE SALDIRGANLIK
Öfke ve saldırganlık çoğu zaman birbiri ile ilişkili olarak algılanır. Oysa ikisi aynı şey
değildir. Saldırganlık bir davranış, öfke ise bir duygudur. Bir çok saldırgan davranışın
arkasında yatan dürtü olarak görülen öfke zaman zaman saldırganlığa yol açsa da her zaman
saldırganlığın başlatıcısı olmayabilir.
Öfkeli anne-babalar, öfkeli hatta saldırgan çocuklar yetişmesi için yeterli pekiştireç
zeminini hazırlamış olmaktadır. Çünkü çocuklar duyguların ifade şekillerini, nerede, nasıl
tepki vereceklerini ailelerinden öğrenirler. Bazen saldırgan akran modelleri de bunu
artırabilir. Aile içinde eşler sık sık birbirlerine bağırıp öfkeli davranışlar gösteriyorlarsa
çocuğun alacağı mesaj, öfke ve bunun kontrol edilmesine gerek olmadığı olacaktır.
ÖZEL PİRİ REİS OKULLARI
Rehberlik Birimi
Download

ORİON VAKFI ÖZEL PİRİ REİS OKULLARI 2013