SOMA ÇOCUKLARI için
OYUN TERAPİSİ
PROJESİ
18-26 Haziran 2014
HAZİRAN 2014
SOMA/MANİSA
1
Soma Oyun Terapisi Projesi Sonuç Raporu
Yeryüzü Doktorları & Pedagoji Derneği
ÖZET
Yeryüzü Doktorları ve Pedagoji Derneği tarafından maden faciasının yaşandığı Soma’da 18-26
Haziran 2014 tarihleri arasında, babasını kaybeden 2-12 yaş çocuklarına yönelik oyun terapisi
uygulanmıştır. Kurtuluş İlkokulu’na 2 adet oyun terapi odası kurulmuş ve 18 çocuk burada 6 seanslık
terapiye alınmıştır. Ayrıca proje kapsamında 100 çocuğa Terapötik Oyuncak Seti hediye edilmiştir.
Proje süresince çocukların yasa farklı tepkiler verdiği görülmüştür. Bazı çocuklar yası inkar etmiş;
bazı çocuklarda içe kapanma görülmüş; iki çocukta tırnak yeme, alt ıslatma (enurezis), kaka
kaçırma (enkoprezis) gibi semptomlar ortaya çıkmış; bir çok çocuk hırçınlaşmış; yaşı küçük olan
çocuklarda ise anneden ayrılma kaygısı gelişmiştir. Yapılan 6 seanslık terapiden olumlu sonuçlar
alınmış ve ailelerin bahsettiği problemlerin bir çoğu terapi sonrası azalmıştır.
2
Soma Oyun Terapisi Projesi Sonuç Raporu
Yeryüzü Doktorları & Pedagoji Derneği
İÇİNDEKİLER

Özet

Giriş



-
Soma Çocukları İçin Oyun Terapisi Projesi
4
-
Yeryüzü Doktorları
4
-
Pedagoji Derneği
4
-
Oyun Terapisi
4
-
Terapötik Oyuncak
4
Proje İle İlgili Temel Bilgiler
-
Projenin Hedefi
5
-
Projenin Hedef Kitlesi
5
-
Projenin Paydaşları
5
-
Proje Takvimi
5
-
Proje Mekanı
5
-
Proje Ekibi
Projenin Detayları
-
Terapiye Alınacak Çocukların Seçilmesi
6
-
Uygulanan Oyun Terapisinin Niteliği
6
-
Seans Sayıları ve Süreleri
6
-
Oyun Terapistleri
6
-
Terapötik Öyküler
7
-
Terapide Kullanılan Formlar
7
-
Ailelere Dağıtılan Makaleler
7
Sonuç ve Öneriler
-
Yas Sonrasında Görülen Temel Belirtiler
8
-
Terapi Sonrasında Çocuklarda Görülen Gelişmeler 8
-
Öneriler
8
3
Soma Oyun Terapisi Projesi Sonuç Raporu
Yeryüzü Doktorları & Pedagoji Derneği
GİRİŞ
Soma’da 13 Mayıs 2014’te yaşanan maden faciası sonrasında 301 madencimiz şehit olmuştur. Bu
madencilerimizin 432 çocuğu ise yetim kalmıştır. Şüphesiz babanın vefatı çocuk için karşılaşılacak
zor durumlardan biridir ve genelde travmatiktir. Yeryüzü Doktorları ve Pedagoji Derneği
önderliğinde bu çocuklar için “Soma Çocukları için Oyun Terapisi Projesi” geliştirilmiştir. Bu
bölümde kısaca projeden, projede geçen derneklerden ve kavramlardan bahsedilecektir.
A) Soma Çocukları için Oyun Terapisi Projesi
Oyun Terapisi Projesi, Yeryüzü Doktorları ve Pedagoji Derneği tarafından geliştirilmiş bir projedir.
Proje kapsamında babası vefat eden ve bu durumdan olumsuz etkilenen 2-12 yaş arasındaki
çocukların oyun terapisi ise sağaltımı/iyileştirilmesi hedeflenmiştir. Terapiye ulaşma imkanı olmayan
çocuklara ise ‘Terapötik Oyuncak Seti’ verilmesi planlanmıştır.
B) Yeryüzü Doktorları
Yeryüzü Doktorları 2000 yılında gönüllü doktorlar tarafından kurulmuş bir sivil toplum kuruluşudur.
Yeryüzünün neresinde temel tıbbi bakım ve sağlık hizmetlerinden mahrum bir insan varsa; diline,
dinine, ırkına, cinsiyetine bakmaksızın tıbbi yardım ulaştırmaya çalışmaktadır. Yeryüzü Doktorları,
bugüne kadar dört kıtada 30’u aşkın ülkeye tıbbi ve insani yardım ulaştırmıştır.
C) Pedagoji Derneği
Pedagoji Derneği, 2011 yılınca çocuk ruh sağlığı ve eğitimi alanında çalışan uzmanlarca kurulmuş bir
dernektir. Dernek, çocuk eğitimi konusunda aileleri bilgilendirmek, çocuk ruh sağlığını koruyucu
çalışmalar yapmak, çocukları ilgilendiren konularda kamuoyu oluşturmak gayesi ile yola çıkmıştır. Bu
amaçla birçok proje üretmiş, makaleler ve bildiriler yayınlamıştır.
D) Oyun Terapisi
Çocukların kelime hazneleri ve düşünme süreçleri yetişkinlere göre kısıtlıdır. Bu nedenle çocuklar
duygularını, korkularını ve acılarını kelimelerle yeteri kadar ifade edemezler. Bu konuda onların
yardımına oyun ve oyuncaklar yetişir. Oyuncaklar, çocukların kelimeleri olur; oyunlar da çocukların
acılarını, kaygılarını dışa döktükleri alanlar. Oyun ve oyuncak vasıtası ile çocuk, içindekileri dışarı
döker ve bunu yaptıkça da rahatlar. Çocukların iç yaralarını, psikolojik sorunlarını, bir uzman
eşliğinde oyun yolu ile iyileştirme işlemine ‘Oyun Terapisi’ denir. Bu terapi oyun terapi odası adı
verilen mekanda oyun terapisi konusunda eğitim ve süpervizyon almış uzmanlarca uygulanmaktadır.
E) Terapötik Oyuncak
Terapötik oyuncak, çocukların yaşadığı acı ve travmatik olayları çalışmasını, bu olayda biriken duygu
ve düşünceleri dışa atmasını sağlayan oyuncaklardır. Bu oyuncaklar yaşanan acının ve travmanın
içeriğine göre değişir. Maden faciasının olduğu Soma’da, oyuncak setine madenci, madenci kostümü,
baret, maden sahası, kömür gibi oyuncaklar eklenmiştir.
4
Soma Oyun Terapisi Projesi Sonuç Raporu
Yeryüzü Doktorları & Pedagoji Derneği
PROJE İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER
A) Projenin Hedefi
Proje Manisa Soma’da yaşanan maden faciası sonrasında babasını kaybedip ruhsal anlamda zorluk
yaşayan çocukların terapisini hedeflemektedir. Yine, proje kapsamında 100 şehit çocuğuna da
Terapötik oyuncak seti verilmesi hedeflenmiştir.
B) Projenin Hedef Kitlesi
Proje, 2-12 yaş arasında babası maden faciasında vefat eden çocukları kapsamaktadır. Proje
kapsamında Kurtuluş İlkokulu’na 2 adet oyun terapi odası kurulmuş ve bu okula yürüme mesafesinde
oturan 18 çocuğa oyun terapisi uygulanmıştır.
C) Projenin Paydaşları
Proje, Yeryüzü Doktorları Derneği, Pedagoji Derneği, Manisa Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı İl
Müdürlüğü, Soma İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’nün ortak çalışması ile gerçekleştirilmiştir.
D) Proje Takvimi
Proje 18-26 Haziran 2014 tarihlerinde uygulanmıştır. Proje sabah 09.00 akşam 19.00 saatleri
arasında yürütülmüştür. Bu süre zarfında 18 çocuğun terapisi gerçekleştirilmiş ve 100 çocuğa da
terapötik oyuncak seti dağıtılmıştır.
E) Proje Mekânı
Proje Soma ilçesi Kurtuluş İlkokulu’nda gerçekleştirilmiştir. Bu okulun ek binasının giriş katında yer
alan iki sınıfı oyun terapi odasına çevrilmiştir. Bir sınıf çalışma ofisine dönüştürülmüştür. Dışarıda
gelen anne ve çocuklar için bekleme alanı oluşturulmuştur.
F) Proje Ekibi
Soma Oyun Terapisi projesinde sahada görev alan kişiler aşağıdaki gibidir:

Safa Şimşek (Saha Koordinatörü, Yeryüzü Doktorları)

Fatma Zehra Gelgör (Klinik Psikolog, Yeryüzü Doktorları)

Mehmet Teber (Klinik Psikolog ve Pedagog; Pedagoji Derneği)

Ayşe Bulduk (Psikolojik Danışman, Pedagoji Derneği)

Hatice Kübra Uysal (Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü Öğrencisi)
5
Soma Oyun Terapisi Projesi Sonuç Raporu
Yeryüzü Doktorları & Pedagoji Derneği
PROJENİN DETAYLARI
Bu bölümde çocuklara uygulanan terapi yöntemi ve Terapötik oyuncaklar hakkında detaylı bilgilere
yer verilmiştir.
A) Terapiye Alınacak Çocukların Seçilmesi
Kurtuluş İlkokulu’nun uygulama merkezi olarak seçilmesinden sonra bu okulda ya da bu okula yakın
bölgede okuyup da babası madende vefat eden çocukların listesi oluşturulmuştur. Bu şekilde
hazırlanan listede 61 çocuk yer almıştır. Daha sonra bu aileler tek tek aranmıştır. Aramalarda bazı
ailelere ulaşılmış, bazı ailelere ise hiç ulaşılamamıştır. Ulaşılan ailelere proje aktarılmış, bu konuda
destek isteyip istemedikleri sorulmuştur. Destek isteyenler okula davet edilmiş, okula gelmeyenler
ise evlerinde ziyaret edilmiştir. Evde ve okulda yapılan görüşmeler sonrasında terapiye alınacak 18
çocuk belirlenmiştir.
B) Uygulanan Oyun Terapisinin Niteliği
Proje kapsamında çocuklara yönelik uygulanan oyun terapisinin adı Çocuk Merkezli Oyun Terapisi’
dir. Bu terapi yönteminin temelleri Virginia Axline tarafından atılmış ve terapi Garry Landreth
tarafından daha sistemli hale getirilmiştir. 2 çocuğa yaşların büyük olduğu için Çocuk Merkezli Oyun
Terapisi yerine, kukla terapisi ve sanat terapisi uygulanmıştır.
C) Seans Sayıları ve Süreleri
Proje kapsamında belirlenen 18 çocuğa 6 seanslık terapi uygulanmıştır. Terapiler 40 dakika
sürmüştür. Bu terapiler her gün bir seans olmak üzere peş peşe yapılmıştır. Bazı çocuklarda
babalarının vefatının kırkıncı gününde düzenlenen programlar nedeni ile terapiye bir gün ara
verilmiştir. Toplamda 7 gün içinde 18 çocuğa 108 seans oyun terapisi uygulanmıştır.
D) Oyun Terapistleri
Terapiler Uzman Pedagog, Klinik Psikolog ve Oyun Terapisti Mehmet Teber ile Psikolojik Danışman
ve Oyun Terapisti Ayşe Bulduk tarafından yapılmıştır.
Mehmet Teber 2003 yılında Boğaziçi Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bölümü’nden
mezun olmuştur. İlk yüksek lisansını Boğaziçi Üniversitesi’nde Eğitim Bilimleri alanında, ikinci yüksek
lisansını Hasan Kalyoncu Üniversitesi’nde Klinik Psikoloji alanında yapmıştır. Deneyimsel Oyun
Terapisi, Gelişimsel Oyun Terapisi, Çocuk Merkezli Oyun Terapisi, Theraplay, Kum Tepsisi Terapisi,
Kukla Terapisi, Sanat Terapisi alanında uluslararası düzeyde eğitimler almıştır. Türkiye’nin önde
gelen oyun terapistlerinden biridir. Aynı zamanda Pedagoji Derneği’nin başkanlığını yürütmektedir.
Ayşe Bulduk, 2013 yılında İstanbul Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü’nden
mezun olmuştur. Gelişimsel Oyun Terapisi, Çocuk Merkezli Oyun Terapisi, Kukla Terapisi, Kum
Tepsisi Terapisi alanında yabancı uzmanlardan eğitimler ve süpervizyonlar almıştır. Halen bir milli
eğitim okulunda Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen olarak çalışmaktadır.
6
Soma Oyun Terapisi Projesi Sonuç Raporu
Yeryüzü Doktorları & Pedagoji Derneği
E) Terapötik Öyküler
Her bir terapi seansı 40 dakika sürmüştür. Özellikle ikinci seanstan sonra, seansın son 5 dakikasında
çocuklara terapötik öyküler anlatılmıştır. Anlatılan terapötik öyküler Nancy Davis’in Çocuklar için
İyileştirici Öyküler kitabından seçilmiştir. Öykülerden bir tanesi (Fırtına ve Tolga Dayı) Pedagog
Mehmet Teber tarafından yazılmıştır. Her çocuğa, kendisi için seçilen iki öykü tekrar tekrar
anlatılmıştır. Proje kapsamında çocuklara anlatılan terapötik öykülerin listesi şu şekildedir:

Ağzı Olmayan Çocuk

Alkışlanmayı Seven Kız

Ejderhadan Korkan Çocuk

Fırtına ve Tolga Dayı (Mehmet Teber)

Spor Araba ve Alarm

Kafesteki Fare

Kahverengi Yapraklar

Köpek ve Fırtına
F) Terapide Kullanılan Formlar
Terapiden önce anneden anamnez (hastalık öyküsü) alınmıştır. Bunun için sade bir Anamnez Formu
kullanılmıştır. Bunun yanında ailelerden terapi öncesi, terapi için izin alınmış ve çocuklarına terapi
yapılmasına izin verdiklerine dair belge imzalatılmıştır. Aynı zamandan annelere Çocuk Davranışları
Değerlendirme Ölmeği (CBCL) verilmiş ve bu ölçeği doldurmaları istenmiştir. Bu ölçek terapi
sonrasında yeniden annelere verilmiş, ve çocuklardaki değişim ölçek yolu ile de gözlemlenmek
istenmiştir. Bu formlardan elde edilen bilgilerin bilimsel araştırmalarda kullanılması için ailelerden
Bilimsel Araştırma İzin Formu’da alınmıştır. Çocukların seans notları için de ayrı bir dosya
tutulmuştur. Proje kapsamında terapide kullanılan formlar şu şekildedir:

Anamnez formu

Görüşme kayıt formu

Terapi İzin Formu

Bilimsel Araştırmalar için İzin Formu

Çocuk Davranışları Değerlendirme Ölçeği (CBCL)
G) Ailelere Dağıtılan Makaleler
Çocukları terapide iken bekleme salonunda bekleyen anneleri bilinçlendirmek ve bilgilendirmek
adına onlara Pedagoji Derneği’nce hazırlanan makaleler verilmiştir ve annelerin bu makaleleri
okumaları istenmiştir. Bu makaleler şu şekildedir:

Çocuk ve Ölüm

Çocuk Eğitiminde Övgü ve Ödül

Çocuklarda Mahremiyet Eğitimi
7
Soma Oyun Terapisi Projesi Sonuç Raporu
Yeryüzü Doktorları & Pedagoji Derneği
SONUÇ ve ÖNERİLER
Bu bölümde yapılan projeden elde edilen sonuçlar ve gelecek projeler için öneriler aktarılmıştır.
A) Terapiye Alınan Çocuklarda Yas Sonrası Görülen Temel Belirtiler
Soma’da yapılan görüşmeler ve terapiler sonrasında çocukların yas sonrasında temel olarak aşağıdaki
belirtileri gösterdikleri saptanmıştır:

Özellikle büyük yaştaki erkek çocukların babanın ölümünü inkâr ettikleri ve babaları vefat
etmemiş gibi davrandıkları, bu konunun açılmasını istemedikleri görülmüştür.

Özellikle 5 yaş altındaki çocukların vefat sonrasında anneye aşırı bağlandıkları ve anneden
ayrılamadıkları ve ayrılık anksiyetesi geliştirdikleri görülmüştür.

Bazı çocukların baba vefatı sonrasında öfkelendiği, hırçınlaştığı, uyumsuz davranışlar
sergilediği görülmüştür.

Bazı çocuklar ise vefat sonrasında içe kapanmış ve depresif belirtiler göstermiştir.

Çok nadir de olsa bazı çocuklarda vefat sonrasında tırnak yeme, alt ıslatma, kaka kaçırma
gibi belirtiler görülmüştür.
B) Terapi Sonrası Çocuklarda Görülen Gelişmeler
Uygulanan 6 seanslık oyun terapisi sonrasında, annelerden alınan geri bildirime göre baba vefatı hiç
yaşanmamış gibi davranan çocukların konu hakkında konuşmaya başladıkları görülmüştür. Anneden
ayrılmakta zorlanan çocuklar anneden ayrılmaya başlamış, hırçın ve uyumsuz olan çocukların daha
uyumlu olduğu görülmüştür. Tırnak yeme, alt ıslatma davranışları görülen bir çocuğun bu
davranışları son bulmuştur. İçe kapanık çocukların özgüvenleri biraz daha yükselmiştir. Korkuları
olan çocukların bazılarında korkular tamamen son bulmuş, bazılarında ise azalmıştır. Elde edilen bu
sonuçlara göre terapinin etkili olduğu düşünülmektedir.
Annesinin ruh sağlığı yerinde olan, annesi güçlü olan çocukların terapiye daha hızlı tepki verdiği
gözlemlenmiştir. Ancak annesi depresif özellikler gösteren, aşırı çökkün olan çocuklar terapide yavaş
ve az gelişme göstermişlerdir.
C) Öneriler
Proje sonrasında bir kısım çocukların terapiye devam etmesinin daha uygun olacağı, bazı çocukların
bir
çocuk
psikiyatrisi
tarafından
muayene
edilmesi
gerektiği,
bazı
annelerin
ise
acil
psikolojik/psikiyatrik destek alması gerektiği düşünülmüştür. Bu kişilerin listesine EK-2’de yer
verilmiştir.
Gelecek projelerde oyun terapisinin Soma’nın birçok farklı okulunda açılması birçok ailenin
ulaşılabilirliğini arttıracaktır. Çocukların terapiye alındığı dilimde, bir yetişkin psikoloğunun da
terapiye ihtiyacı olan anneleri terapiye alacak şekilde bir planlamanın yapılması daha faydalı
olabilecektir. 12 yaş üstü çocuklar için de ayrı planlamaların yapılması tüm çocuklara ulaşma imkanı
sağlayacaktır.
8
Soma Oyun Terapisi Projesi Sonuç Raporu
Yeryüzü Doktorları & Pedagoji Derneği
Download

SOMA ÇOCUKLARI için OYUN TERAPİSİ