YAZMA ESERLER İÇİN ÖNLEYİCİ KORUMA ÇALIŞMALARI
"Preventive Conservation of Manuscripts"
NİL BAYDAR
ULUSLARARASI ÖNLEYİCİ KORUMA SEMPOZYUMU
International Symposium on The Preventive Conservation
9-10 HAZİRAN 2014 – İSTANBUL
İstanbul Üniversitesi Prof. Dr. Cemil Bilsel Konferans Salonu
2010 yılı Aralık ayı sonunda, 6093 sayılı kanunla kurulmuştur
Kitap Şifahanesi çalışmalarına Mart 2012 tarihinde başlamıştır
Türkiye’deki 14 ilde bulunan 17 yazma eser kütüphanesi müdürlüğü, bağlı
kütüphanelerle birlikte 22 yazma eser kütüphanesi
Yaklaşık 168.000 cilt yazma eser
Koruma, onarım, sayısallaştırma, kataloglama, tercüme, yayın, okuyucu
hizmetleri …
www.yek.gov.tr
Eski Süleymaniye Doğumevi, Bugün Süleymaniye Kitap Şifahanesi
1.
2.
3.
Kütüphanelerin depolarında risk analizi
Depo koşullarının iyileştirilmesi
Kütüphanelerde eserlerin durum tespit / tarama
çalışması
a)
b)
4.
5.
6.
Koruma ihtiyaçlarının /önceliklerinin belirlenmesi
Eserlerin hasar durumlarının ve nedenlerinin tespiti;
Kutulama, paketleme ve yazmalar için uygun
desteklerin hazırlanması
Sayısallaştırma
Hizmet içi eğitimler
a)
b)
Periyodik bakım ve doğru temas
Acil eylem planlama
EVVEL MEDRESE
SANİ MEDRESE
Depo Alanları
Depolarda risk analizi
• İzolasyon sorunu
• Kontrolsüz iklimlendirme
• Yüksek risk faktörleri
•Elektrik kabloları
•Su boruları
•Olmayan yangın söndürme sistemi
•Kontrolsüz giriş-çıkış
• Depoların altındaki kuru fasulyeciler
• Canlı böcek varlığı
• Periyodik bakım sorunu
• Tozlanma
• Uygun olmayan aydınlatma
• Sıkışık yerleştirme
•Paslanmış raflar
PLANLAMA
1. Bütçe
2. Ekip
1. Süleymaniye içinde 170 bin cilt kitabı alacak, standartlara uygun bir
depo sistemi
2. Canlı böcek ile mücadele
3. Eserlerin kuru temizliği ve durum tespiti
• Malzeme temini ve durum tespiti yapacak personelin aynı dili
konuşması için gerekli eğitimler
4. Yeni depolara geçinceye kadar eserlerin ne şekilde korunacağı
5. İş akışı planlaması
6. RFID etiketlerinin hazırlanması
7. Eserlerin yeni depolara yerleşirken RFID etiketlerinin de yerleştirilmesi
Hangi depolarda yoğun böcek aktivasyonu var?
Hangi cins böcek var?
Hangi yöntem?
Saldırının yayılmasının engellenmesi,
Böceklerin arındırılması,
Eserlerin temizlenmesi ve gerekenlerin
paketlenmesi
SAYIM
DURUM TESPİT
2012
2012 YILI EYLÜL DURUM TESPİT
SONUÇLARI
TEMİZLİK , PAKETLEME, BÖCEKLE MÜCADELE,
TEMİZLİK
•Duman ya da hareket algıladığında 6
saniye içinde kapanan ve 900°C dereceye
120 dakika dayanan yanmazlık panelleri
ve 16 kat şişen contalar.
•Elektro-mekanik çalışan dolap üniteleri
•Sadece yere monte edilen dolaplar



Belirlenen sıcaklık ve nem
değerlerinde otomatik
iklimlendirme (Kademeli geçiş
sağlanmıştır: Ortalama %62
bağıl nemden %50 nem
oranına 6-8 ay içinde
geçilmiştir.)
Dokuz odada 15 hassas klima
ile iklimlendirme yapılmıştır.
Değerler: 18ºC ± 1 sıcaklık;
%50 ± 2 RH
Yangın algılama ve söndürme
sistemi kontrol paneli
Argon tabanlı yangın söndürme
sistemi
Yanmazlık panelleri ile
kaplanmış elektro
mekanik birleşik dolap
sistemleri
Yanmazlık panelleri, 1000ºC’ye
120 dakika dayanabilen,
patentli ürünlerdir.
5,45 metre yükseklik
Havalandırmaya
yardımcı raf delikleri
Havalandırma bacaları
Otomatik
İklimlendirme
Pozisyonu
Sarsıntıya karşı
koruyucu
şeritler
Elektronik
Kontrol
Paneli
Yıllarca tasnif yapılmadan,
sayısallaştırılmadan ve zarflar içinde,
depolanmış, farklı niteliklerde binlerce arşiv
malzemesi bulunmaktadır.
Mevcut saklama koşulları
nedeniyle, özellikle odun
hamurundan yapılmış kağıtların
ve zarfların beraberlerinde
bulunan diğer belgelere zaman
içinde zarar vermeye başladığı,
fotoğrafların ve çizimlerin
sürtünme nedeniyle tahrip olduğu
tespit edilmiştir. Ayrıca çok
miktarda olan ve katlanarak
zarflara sıkıştırılan büyük boyutlu
evraklarda yırtılmalar olduğu ve
kağıtları bir arada tutmak için
kullanılan ataç, iğne ve bantların
kağıtlarda hasara yol açtığı
görülmüştür.
Belgeler ebatlarına göre düzenlenmiştir.
Kütüphane yetkililerinin bilgisi ve yönlendirmesi ile, belgelerin
önceki numaraları iptal edilerek, dosya numarası / belge
numarası verilmiştir.
KUTU VE ZARFLARA YERLEŞTİRME
Koleksiyondaki her belge kendi
özelliğine göre koruma altına
alınmıştır.
Fotoğraflar, asit içermeyen ancak
alkali tamponu bulunmayan özel
kağıt zarflar içinde korunurken,
lignin içerikli malzeme diğerlerinden
ayrılarak asitsiz arşiv kağıdından
gömleklere yerleştirilmiştir.
Belgelerin gömleklere yerleştirme
biçimi, tamamen hasarsızdır ve
herhangi bir yapıştırıcı kullanılmadan
sağlanmaktadır.
Gömlekler de, mekanizmalı arşiv
dosyalarına yerleştirilmek üzere özel
olarak hazırlanmıştır.
Çok gerekli durumlarda, basit
sağlamlaştırma işlemleri yapılmış,
belgeler koruma altına alınarak
gömleklere yerleştirilmiştir.
DURUM TESPİT (TARAMA)
ÇALIŞMALARI




Süleymaniye, 78.620 cilt yazma eser
Hacı Selim Ağa, 2988 cilt yazma eser
Millet, 6998 cilt yazma eser
Bursa İnebey, 8687 cilt yazma eser
TÜRKİYE YAZMA ESERLER KURUMU BAŞKANLIĞI
KİTAP ŞİFAHANESİ VE ARŞİV DAİRESİ BAŞKANLIĞI
Yazma Eserlerde Durum Tespit ve Öncelik Belirleme Çalışması
Millet Yazma Eser Kütüphanesi
Hasar türü
Katsayısı
Bozunma
derecesi
Mürekkep
korozyonu
5
0-3
Mikroorganizma
5
0-3
Yapışıklık
5
0-3
Kağıtta kırılganlık
5
0-3
Cetvel kırığı
5
0-3
Cilt hasarı
3
0-3
Böcek tahribatı
3
0-3
Restorasyon
öncelik derecesi
1
2
3
Değerlik
katsayısı
1 - 10
Hacı Selim Ağa
Kolkesiyonu 2014
1235
1400
1200
619
800
444
600
400
200
0
yapışıklık
760
1000
cetvel kırığı
67 11
0
kağıtta kırılganlık
283
120
hasar durum
boya dökülmesi
cilt hasarı
SAYISALLAŞTIRMA
ÇALIŞMALARI
YAZMALARIN
SAYISALLAŞTIRILMASI
1; 6%
TAMAMLANAN
15; 94%
TAMAMLANMAYAN
MATBULARIN
SAYISALLAŞTIRILMASI
3; 19%
13; 81%
TAMAMLANAN
TAMAMLANMAYAN

Kütüphane personeline ve yöneticilerine
Konservasyon temel kavramları,
 Ele alma, paketleme;
 Destek yapımı
 Periyodik bakım
 Depolama sistemi takibi.
 Acil eylem planları


Restorasyon ekibi



Belgeleme
Yazma eser konservasyonunda koruma yaklaşımı
Temel konservasyon uygulamaları
TEŞEKKÜRLER
Download

Nil BAYDAR