ANNE-BABALARA
PRATİK ÖNERİLER
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ
TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ
“Hayat sağlıkla güzeldir”
ÇOCUK ERGEN PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI
1
İSTEDİĞİNİZ DAVRANIŞI NASIL ARTTIRABİLİRSİNİZ?
Çocuklar yaptıkları bir davranış için ödüllendirilirse, o davranışı yinelemekten hoşlanırlar. Böylece siz de istediğiniz davranışın çocuğunuzda yerleşmesini sağlamış olursunuz.
İstediğiniz davranışlar, sessizce oturmak veya oynamak, dağılan oyuncakları toplamak
veya kardeşiyle oyuncakları paylaşmak olabilir. Böyle sessizce yapılan davranışların çoğu
zaman farkına bile varmayız.
İstediğiniz Davranışları Nasıl Arttırabilirsiniz?
• Överek
• Gülümseyerek, sarılarak, öperek
• Sevdiği bir işi yaparak (örneğin, bir öykü okuyarak, TV de sevdiği bir programı seyretmesine izin vererek, parka götürerek...)
• Küçük bir hediye vererek (örneğin bir paket şekerleme gibi)
Unutmayın ki çocuk ödüllendirildiğinde başardığını anlayacaktır ve bu onun bu davranışı sürdürmesini güçlendirecektir.
Unutmayın ki övgü anne-babaların da kendilerini iyi hissetmelerini sağlar; devamlı
eleştirmek ve tehdit etmek anne-babaların kendilerini kötü hissetmelerine neden olur.
Unutmayın istediğiniz davranışı övün ve istemediğiniz davranışı görmezden gelin.
Olumlu davranışları hemen, net bir biçimde ve her seferinde ödüllendirin.
2
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ  ÇOCUK ERGEN PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI
Çocuğunuza sizin hoşunuza giden davranışın ne olduğunu söyleyin. Olumsuz davranışları her seferinde tutarlı biçimde görmezden gelin. Bu olumsuz davranışı başkasının
ödüllendirmesine de azla izin vermeyin.
Olumsuz davranışlarıyla ilgi çektiklerinde çocuklar sıklıkla bu durumdan hoşnut olurlar.
Onlara dargın olduğumuz zaman bile aslında onlara ilgi göstermiş oluruz. Bu yüzden,
yalnızca görmezden gelmeye çalışın. Çocuğa bağırma, vurma, küsme, aslında ilgilenmek
anlamına geldiği için istenmeyen davranışları arttırır. Örneğin, eğer onun şeker yemesini
istemiyorsanız, bu isteği duymazdan gelin ve hiç pes etmeyin. Bunu her ağlayarak şeker
istediğinde yapmalısınız.
BAZEN İSTENMEYEN DAVRANIŞLARI GÖRMEZDEN GELMEK
MÜMKÜN OLMAYABİLİR, O ZAMAN NE YAPACAKSINIZ?
Eğer çocuğun davranışları tehlikeli ve yıkıcı ise, o zaman Hayır demek zorunda kalabilirsiniz ya da onu o ortamdan uzaklaştırmak ve hareketlerini kısıtlamak gerekebilir.
Sürekli eleştiri de bir süre sonra çocuk için anlamsızlaşır. Eğer Hayır sözünü çok sık duyarsa kulaklarını tıkamaya başlayacaktır. Bu nedenle, Hayır demenizin çok önemli olduğuna karar verdikten sonra bunu tutarlı bir şekilde sürdürmelisiniz. Sonradan Evete çevirecekseniz baştan Hayır demeyin. Anne bababaların yerine getiremedikleri boş tehditler
bir süre sonra çocuğun anne babasının sözüne inanmamasına neden olur.
İSTENMEYEN DAVRANIŞLARI NASIL AZALTIRSINIZ?
Sonunda pes edip istediğini yerine getirdiğinizde, çocuğun sizin istemediğiniz davranışı
sürdürmesini sağlamış olursunuz. Eğer her seferinde şeker almak için çığlık atmasını
istemiyorsanız, (her ne kadar ilk başlarda zor olsa da) çığlıklarını duymazlıktan gelin ve
böylece sizin söylediğini yapan biri olduğunuzu öğrensin. Eğer beş on dakika sonra pes
ederseniz, yeterli bir süre bağırdığında sizin sonunda pes edip ona boyun eğeceğiniz sonucunu çıkaracaktır. Bu nedenle, pes etmeden sonuna kadar gidebilmelisiniz.
Genelde anne babalar yalnızca çocuklarının olumsuz davranışlarını görürler, sorun çıkarmadığı ve iyi davrandığı zamanları pek farketmezler. Oysa ki istediğiniz davranışı
övmeniz ve istemediğiniz davranışı görmezden gelmeniz gerekir.
NASIL DAVRANAN BİR ÇOCUK İSTERSİNİZ?
Net ve açık kurallar koyun: Örneğin yatağa yatış saati, yemek zamanları, belli ve değişmez bir düzen içerisinde gerçekleşsin. Bu tür bir değişmezlik çocuğun kendini güvende
hissetmesini sağlar. Neyin kabul edilebilir, neyin kabul edilemez olduğunu çocuk daha
iyi anlamış olur. Evdeki tüm erişkinlerin bu kurallar konusunda fikir birliği içinde olması
ve kendi içinde anlaşması gerekir. Farklı ve uyumsuz mesajlar çocuğun kafasını karıştırır.
Yapmasını istediğiniz davranışları net ve tutarlı biçimde anlatın: Çocuğunu-
zun sizin ne söylediğinizi tam olarak anladığından emin misiniz?
ANNE - BABALARA PRATİK ÖNERİLER
3
Yeni davranışlar öğretin:
• Yönlendirme: Göstererek, yardımcı olarak ve yapabilmesini izin vererek yeni bir davranışı öğretebilirsiniz. İlk denemelerde tamamen hatasız olmasını bekler ve eleştirirseniz cesareti kırılacaktır. Beceremediklerini değil becerebildiklerini görmeye çalışın.
Örneğin, bu sırada etrafa su sıçratmış bile olsa bunu görmezden gelerek “İşte, dişlerini
fırçalamayı öğrendin, aferin sana” diyebilirsiniz.
• Her seferinde tek bir adım: Zor işleri daha küçük adımlara bölerek çocuğun her seferinde bir adım öğrenmesini sağlayabilirsiniz. Örneğin, odasının hergün ayrı bir bölümünü toplayabilir (hepsini birden toplamasını istemek yerine).
• Başkalarından öğrenme: Çocuklar anne babalarını örnek alır, onlar gibi davranırlar.
Unutmayın, çocuklarınız genelde söylediğinizi değil, yaptığınızı yaparlar.
• Çocuğunuzun sizin istediğiniz gibi davrandığını farketmeye dikkat edin ve onu
hemen övün: (“Bakıyorum, bugün erkenden dersinin başına oturmuşsun. Başarmaya
kararlı görünüyorsun”)
ÇOCUĞUNUZA DUYGULARIYLA NASIL BAŞEDECEĞİNİ ÖĞRETİN
• Çocuğunuzun size anlattıklarını dikkatle ve sessizce dinleyin.
• Onun duygularını anladığınızı kısaca ifade edin (“evet”, “anladım”... gibi)
• Çocuğunuzun tanımlamaya çalıştığı duygusunun adını koyun (“çok kırılmış
olmalısın”, “sevinmiş gözüküyorsun”... gibi)
Unutmayın: Tüm duygular kabul edilebilir, ancak bazı davranışlar kabul edilemez
ve sınırlanmalıdır.
4
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ  ÇOCUK ERGEN PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI
ELEŞTİRİ DEĞİL İŞBİRLİĞİ
Çocuğunuza olumlu davranışlar sergilemeyi öğretirken eleştiri yerine işbirliği yaparak onunla birlikte çalışın. Şunları yapmaktan kesinlikle kaçının:
Suçlamak:
“Yine kardeşini ağlattın.”
İsim takmak:
“Kıskanç bir çocuksun”
Tehdit etmek:
“Bunu bir daha yaparsan seni evden atarım”
Emir vermek:
“Hemen derslerini bitir”
Konferans çekmek:
“Kardeşini üzmenin ne kadar kötü bir davranış olduğunu bilmiyor musun, böyle
yaparsan ileride de kimseyle geçinemezsin”
Uyarılar:
“O duvara çıkma düşersin”
Acındırma cümleleri:
“Böyle davranman yüzünden hastalanıyorum, görmüyor musun? Senin yüzünden
ölüp gideceğim”
Kıyaslamalar:
“Komşunun kızları ne kadar iyi notlar alıyorlar, sen neden onlar gibi değilsin?”
Alay etme:
“Dersini ne kadar da çabuk bitiriverdin, sen bir dahi olmalısın”
Geleceğe yönelik tahminler:
“Böyle gidersen adam olamazsın”
ANNE - BABALARA PRATİK ÖNERİLER
5
SORUNLARLA BAŞETMEK İÇİN NE YAPABİLİRSİNİZ?
Problem tanımlayın:
“Çamurlu ayakkabılarla girince koridor çamur içinde kalıyor”
Bilgi verin:
“Çamurlu ayakkabıların eve girmeden önce çıkması iyi olur”
İstediğinizi kısaca tek kelimeyle belirtin:
“Ayakkabılar”
Kendi duygularınızı anlatın:
“Silip temizlediğim yerleri çamur içinde görünce çok kızıyorum”
Hatırlatıcı notlar yazın:
“Lütfen eve girer girmez ayakkabılarınızı çıkarın”
CEZALANDIRMAK YERİNE NELER YAPILABİLİR?
O andaki duygunuzu çocuğun kişiliğine saldırmadan net bir şekilde anlatın:
“Notlarının düşük olmasına çok üzüldüm”
Kendi beklentinizi ifade edin:
“İkinci dönem notlarının daha yükseleceğini umarım”
Çocuğa kendini affettirme yolunu gösterin:
“Derslerine daha fazla zaman ayırarak bunu halledebilirsin”
Çocuğunuza seçme şansı verin:
“Kendin çalışabilirsin ya da sana derslerinde yardımcı olacak birisi olabilir”
6
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ  ÇOCUK ERGEN PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI
Problemi çözmek için birlikte çalışın:
Çocuğunuzun duygularını konuşun:
“Bu karne senin için de çok üzücü olmalı”
Çocuğunuzu bu konuda bir çözüm üretmeye teşvik edin:
“Bu sorunu çözmek için neler düşünüyorsun?”
Ortaya çıkan fikirlerin listesini yapın ve bu fikirler içinden hangilerini uygulamaya koyacağınıza birlikte karar verin:
“Evet, bu söylediğini yapabilirsiniz”
İzleyin ve eyleme geçin:
“Bu söylediğini gerçekleştirmek için bir plan yapalım”
Hiçbir zaman çocuğunuzun sizi suçlamasına izin vermeyin:
“Sen beni hiç çalıştırmadın”
“Suçlamanı istemiyorum. Burada nasıl bir çözüm üretebileceğimizi düşünmeye çalışmalıyız”
ÖVGÜ
Övgüler çocuğun kendine güvenini arttırır ve yaptığı işe daha da istekle sarılmasını sağlar.
Överken şunlara dikkat edin:
Genel söylemlerden kaçının. Onun yerine gördüğünüz şeyi tanımlayın.
“Çok güzel bir resim yapmışsın” yerine “Bu resimde canlı renkler bir arada kullanılmış.”
Geleceğe yönelik öngörmeler yapmayın, şimdiye yönelin:
“Sen büyük bir ressam olacaksın” yerine “Bu resim üzerinde gerçekten sabırla uğraştın.”
Kendi duygularınızı anlatın:
“Bu resme bakmak içimi sevinçle dolduruyor”
Çocuğun övülmeye değer davranışını kısaca tanımlayın:
“Bu resim çok özenli bir çalışmanın ürünü”
Başvurabileceğiniz telefon numaralarımız:
0(312) 203 55 55 (4’ü tuşlayarak randevu alabilirsiniz)
ANNE - BABALARA PRATİK ÖNERİLER
7
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ
TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ
Çocuk Ergen Psikiyatrisi
Anabilim Dalımız
Poliklinik Hizmetine Başlamıştır
Hizmetlerimiz ve hizmet verdiğimiz bozukluklardan bazıları
• Poliklinik hizmeti
• Konsültasyon hizmeti
• Otizm Spektrum Bozukluklarına özgü ayrıntılı değerlendirme:
(ADOS) Otizm tanıya özgü muayene
• Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu
• Öğrenme Sorunları (Entellektüel Yetersizlik, Özgül Öğrenme Güçlüğü)
• Uyku bozuklukları
• Psikotik bozukluklar
• Duygudurum bozuklukları
• Tik bozuklukları
• Yeme bozuklukları
• Eliminasyon bozuklukları (alt ıslatma, vb)
• Davranım bozuklukları
• Anksiyete (kaygı) bozuklukları
• Uyum bozuklukları
TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ
TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ
• Aile Danışmanlığı (parmak emme, kardeş kıskançlığı, tutum sorunları, …)
• Ergen Danışmanlığı (sınav kaygısı, okul başarısızlığı, …)
• Aile değerlendirilmesi, bilgilendirilmesi ve görüşmeleri
• Aile Terapisi
• Bireysel Psikoterapi
• İlaç Tedavisi (farmakoterapi)
Uygulanan testlerden bazıları
• Zeka testleri
• Öğrenme Bozukluklarına ilişkin testler
• Nöropsikolojik testler
• Gelişim testleri (Denver, AGTE, Vineland...)
ÇOCUK ERGEN PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI
Randevu için 0 312 203 55 55’i arayınız
Merkez (Beştepe) Alparslan Türkeş Cad. No: 57 Emek / Ankara Tel: 0(312) 203 55 55
“Hayat
sağlıklaTIP
güzeldir”
TURGUT ÖZAL
ÜNİVERSİTESİ
FAKÜLTESİ HASTANESİ  ÇOCUK ERGEN PSİKİYATRİSİ ANABİLİM DALI
Download

Anne Babablara Pratik Öneriler - Turgut Özal Üniversitesi Hastanesi