TİPO BASKIDA KULLANILAN PRESLER
Tipo baskıda kullanılan presler üç grupta toplanır:
1. El Tezgâhları
Matbaacılığın icadıyla kullanılmaya başlanmıştır. Tipo baskı için yaklaşık 450 yıl kadar bir süre, yalnız
el tezgâhlan kullanılmıştır. Bunlar başlangıçta tamamen tahtadan imal edilirdi. Ancak silindirli tipo
makinelerinin icadından sonra metal el tezgâhları da yapılmıştır. İlk modellerde, baskı prensibi,
sonsuz vida esasına dayanıyordu. Demir tezgâhlarda ise mafsal dirsekli sistem uygulanmıştır. El
tezgâhlarından kalıba elle mürekkep verilir. Kâğıt hafif nemlendirilerek kalıp üzerine yerleştirilir.
Baskıyı yapan kazan yukarıdaki kol çevrilerek indirilir ve baskı yapılır.
2. Rotatifler
Rotatif preslerde ise hem baskı kazanı, hem de baskı kalıbı silindir biçimindedir. Daha küçük
merdanelerden mürekkep alan kalıp silindiri ile baskı kazanı arasına sıkıştırılan rulo kâğıt, büyük bir
hızla basılarak akıp gider. Bu presler, özellikle çok yüksek hızda ve sürekli baskı yapmaya uygun
biçimde üretilmişlerdir. Bu nedenle gazete ve dergi basımına elverişlidirler.
3. Silindirik Kazanlı Presler
Kalıp bu preslerde de düzdür. Buna karşın baskı kazanı silindir biçimindedir. Silindir biçimli baskı
kazanı kalıp üzerinde belirli basınçla yuvarlanır. Kâğıt her zaman olduğu gibi kalıpla kazan arasındadır.
Silindirik kazanlı presler, düz kazanlı preslerden daha büyük olup, baskı hızı yüksektir.
a) Tek turlu veya stop silindirli presler: Bu preslerde baskı yapıldıktan sonra, kalıp taşıyıcı araba,
mürekkep ünitesine giderken, baskı kazanı hafifçe yukarı kalkar ve kalıbın mürekkep alıp geri
dönmesini bekler.
b) Çift turlu presler: Bu preslerin kalıp arabası, mürekkep ünitesine giderken, baskı kazanı bir tur
daha yapar. Kalıp geri dönünce bu tur tamamlanmış olur ve tekrar baskı turu başlar. Bu sistemde
baskı kazanı hiç durmadığı için güç kaybı olmaz. Bu sebeple daha büyük baskı süratine ulaşılabilir.
MİZANTREN
Basan kısımların daha iyi çıkması ve basılacak işten daha iyi netice alabilmek için kalıp arkasında veya
kazan kağıdında yapılan işlemlere mizantren denir.
1. Kazan Mizantreni
Kazan mizantreni için kalıptan bir prova çekilir. Prova henüz baskı kazanı üzerindeyken kuvvetli ve
zayıf basılan yerleri, bir biz ile delinerek işaretlenir. Biz ile açılan delik alttaki kazan kağıdına da
geçmek zorundadır. Sonra işaretlenen yerlere ince pelür kağıtlar yapıştırılarak iyi baskı için gerektiği
kadar yükseklik farkı elde edilmiş olur. Pelür kağıdı ile mizantren daha çok kaba işler için uygundur.
2. Kalıp Mizantreni
Hurufat ve çinko klişelerin yükseklikleri farklı ise, bunların aynı yüksekliğe getirilmeleri yine mizantren
yaparak sağlanır. Kalıp mizantreni için de bir prova çekilir. Bozuk kısımların altlarına kağıt yapıştırılır.
Baskı sanayi çok gelişmiş olan ülkelerde Pirimaton, MKZ, ve 3M isimli modern mizantren metotları
uygulanmaktadır.
1
EL DİZGİDE KULLANILAN ALET VE MALZEMELER
1. Basan Malzemeler
2. Basmayan Malzemeler
3. Aletler
BASAN MALZEMELER
Harfler, işaretler, çizgiler ve süslerden meydana
gelmektedir.
1. Harfler
Matbaa harfine hurufat adı verilir. Hurufat birkaç
maddeden oluşan bir alaşımdır.
2. İşaretler
Bunlar gerektiğinde dilbilgisi kurallarına göre
yerlerine konması gereken dilbilgisi işaretleridir.
Nokta, virgül, ... gibi
punto(1 kadrat) değerindedir ve bölüm başlığı
açmada kullanılır.
4. Garnitürler
Bunlar 2 -12 kadrat genişliğinde ve değişik
boylarda demir veya alüminyumdan yapılmıştır.
Sayfa ve bölüm başlarını açmada ve çizgiler arası
boşlukları doldurmada kullanılırlar.
5. Klişe altlıkları
Tahta, demir veya alüminyumdan yapılan klişeler
basılmadan önce harf yüksekliğini ayarlamak için
klişenin altına konulan yardımcı malzemelerdir.
3. Çizgiler
Cetvel işlerinde kullanılan pirinç veya kurşundan
yapılan malzemelerdir. Renkleri genellikle altın
sarısı ve kurşunidir.
4. Süsler
Genellikle sanatsal işlerde kullanılırlar.
ALETLER
Harf kasaları, kumpas, gale, çift, tipo metre ve
prova tezgahından oluşan aletlerdir.
1. Harf Kasaları
Ara boşları, kadratlar, anterlinler, garnitürler ve
klişe altlıklarından oluşan malzemelerdir.
Genellikle 50 x 70 cm ebadında 3 cm derinliğinde
olurlar. Üst kısmında büyük harfler, rakamlar ve
yabancı ülkelerin harfleriyle noktalama işaretleri
bulunur. Alt kısımda ise küçük harfler kadratlar ve
espaslar bulunur.
1. Ara boşları (Espas)
2. Kumpaslar
Kelime aralarındaki boşluklardır. Her yazı için
farklı punto değeri alırlar. Örneğin harfimiz 20
punto ise kelimeler arasındaki espas 10 punto
olacaktır.
Üç tarafı kapalı bir tarafı açık olan ve elle yazı
dizmeye yarayan aletlerdir. Üzerinde bulunan
sürgülü kısım sayesinde istenilen ölçüde dizgi
yapılabilir.
2. Kadratlar
3. Gale
Harf
aralarının
açılmasında,
paragraf
boşluklarında ve satırların değişik biçimlerde
düzenlenmesinde kullanılır.
Kumpasta dizildikten sonra üstüne indirilen
harfleri sayfa haline getirmek için kullanılan üç
tarafı kapalı bir tarafı açık, demirden veya sacdan
yapılan değişik ebatlarda bulunan tepsiye benzer
araçtır.
BASMAYAN MALZEMELER
3. Anterlinler
Altılık ve On ikilik olarak adlandırılan anterlinler
satırların aralarına konularak satırların birbirlerine
karışmamasını, dağılmamasını ve satırların
rahatlıkla okunabilmesini sağlayan metal
alaşımlardır. Altılık, 6 punto kalınlığındaki satır
veya paragraflar arasında kullanılır. On ikilik ise 12
4. Çift
Kasa gözlerinden harf çıkarmada ve düzeltme
yapmada kullanılan cımbız şeklinde aletlerdir.
2
5. Tipo metre
6. Prova Tezgahı
Matbaacılıkta kullanılan ölçü cetvelleridir. Bu
cetvelde cm'nin, punto ve kadrat olarak karşılığını
bulmak mümkündür.
El dizgide oluşturulan kalıpların, hatalarının
düzeltilebilmesi için provaya alınmasını sağlayan
tezgahtır.
TİPO BASKI PROBLEMLERİ
1) Aşırı forsa basıncı
Görüntünün bozulması, kazan kağıdının ayarsız olması, tabaka yüzeyinin deforme olmasına sebep
olur.
2) Yetersiz forsa basıncı
Baskıda zayıf zeminler ve görüntünün silikliği ile belli olur.
3) Kayma
Merdane ayarlarının bozulması, klişenin kayması, mürekkebin ve kağıt yüzeyinin değişmesi kaymalara
sebep olur.
4) Renk Değişiklikleri
Baskı işlemi en son durumda eldeki orijinal baskı ile karşılaştırılarak kontrol edilmelidir. Göz ile
kontrol genellikle yeterlidir. Fakat çok ufak renk (Nüans) farklarının önemli olduğu hallerde
"Densitometre" kullanılmalıdır. Renk farkları, hız ve ısı değişmesi sonucu ortaya çıkabilir.
5) Silme
Görüntünün kenarlarında mürekkep birikmesi ve baskı yüzeyinde renk zayıflığı ile kendini belli eder.
Merdanelerin uyumsuz hareketleri ve iyi çalışmaması, gevşek merdane yatakları, baskı sırasında ısı
değişikliği gibi sebeplerden oluşabilir.
6) Kirletme
Çok mürekkep verilmesi gereken işlerde ve parlak satıhlı kağıtlarda, basılan kağıdın arkasını, bir evvel
basılan kağıdın kirletmesi sorunudur. Çabuk kuruyan mürekkeplerin veya püskürtme tozlarının
kullanılması teması biraz olsun önleyebilir.
7) Doldurma
Tramlı baskılarda, mürekkebin tramları doldurması şeklinde ortaya çıkar. Nedeni iyi ezilmemiş,
tramlar arasında akacak kadar inceltilmiş veya çok yapışkan bir mürekkebe karışan toz veya elyaf
parçaları olabilir.
8) Toz Toplama
Özellikle zemin baskılarda, baskı yüzeyinin düzgün görüntüsünün kağıt elyaflarının birikmesi sonucu
bozulması veya tramların dolması olarak belirlenir. Gevşek yüzeyli baskı kağıdı veya mürekkebin çok
yapışkan olmasından ileri gelir.
3
9) Yolma
Çok yapışkan mürekkeplerin kağıdı yolması olayıdır. Sert elyaflı kağıt kullanılması veya mürekkebin
incelticilerle yumuşatılması gerekir.
10) Benekleme
Baskının benekli, dalgalı ve hoş olmayan bir görüntü vermesi halidir. Kağıt yüzeyinin hatalı olması ve
bazı yerlerde mürekkebi fazla alması bu duruma yol açabilir. Yumuşak mürekkepler de ve transparan
renklerde daha belirgin görülürler.
4
Download

Tipo Baskı