KURUMSAL UYGULAMALARIN ÇALIŞAN GİRİŞİMCİLİĞİ ARACILIĞIYLA
ÖRGÜTSEL VE BİREYSEL ETKİLERİ:
KAMU İLE ÖZEL SEKTÖR ARASINDAKİ FARKLAR
Tuna Uslu
*
*
Gedik Üniversitesi, İş Sağlığı ve Güvenliği Programı, İstanbul, Türkiye, E-posta: [email protected]
ÖZET
Çağımızda örgütlerin en önemli kurumsal altyapı araçları arasında bilgi yönetimi, iş güvenliği, kalite ve standardizasyon kavramları yer almaktadır. Ancak bu kurumsal araçların ve altyapının, yeni bir kavram olan, müşterinin ihtiyacını karşılayacak en yalın ve sade ürün veya hizmeti piyasaya sürmek üzerine kurulu “yalın girişimcilik” yaklaşımı ile ilişkisi henüz bilinmemektedir. Yalın girişimcilik geleneksel modellerin aksine insan
odaklı olarak müşteriden kaynağa doğru bir süreç modelini iş ortamında oluşturma üzerine kuruludur, bu
nedenle bir bakıma sürecin son noktası kurumsal araçların iç ve dış müşteriye uygun olarak yapılandırılmasıdır. Ayrıca işletmeler açısından bu araçlardan hangilerinin çalışanların iç girişimciliği üzerinde daha etkili olduğunun tespiti de önemli bir rekabet avantajı sağlayacaktır. Diğer taraftan, bu tespit ve süreçlerin kamu
sektörü ile özel sektör arasında farklılık göstermesi muhtemeldir. Bu araştırmada, kurumsal uygulamaların
çalışanların yalın iç girişimciliği aracılığıyla örgütsel verimlilik ve çalışan performansı üzerinde etkili olup olmadıkları sorgulanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: iş sağlığı ve güvenliği, bilgi yönetimi, kalite yönetimi, yalın girişimcilik, örgütsel verimlilik
Faktörlerin ve tüm alt boyutların Cronbach Alpha değerleri %75’in üzerinde tespit edildiği için ölçekler kabul edilebilir olarak nitelendirilmiştir. Kamu sektörü ve
özel-sektör ayrımına yönelik yaptığımız fark analizlerinde, değişkenler arasında 0,01 düzeyinde anlamlı fark bulunmuş (Şekil 2), birinci hipotezimiz desteklenmiştir.
Şekil 2: Kamu ile Özel Sektör Ayrımına Göre Değişkenler Arasındaki Farklar
1. Giriş
Kurumlarda bilgi yönetimi, kalite iyileştirme, iş sağlığı ve tesis güvenliğinin örgütsel çıktılarının yanında doğrudan çalışanlara da olumlu etkileri bulunmaktadır (Uslu ve diğerleri, 2010). Kalite ve yönetim teknikleri gibi
kurumsallaşma araçları sayesinde girişimcilik ortamının ve örgütsel verimliliğin sağlanması da beklenmektedir. Bu araştırmanın amacı, kamu sektöründeki ve özel sektördeki işletmelerde kurumsal uygulamaların yalın
iç girişimcilik aracılığıyla çalışanların bireysel performans algısı ve örgütün verimliliği üzerinde etkili olup olmadığını saptamaktır.
Kurumsal araçların ve altyapının, yeni bir kavram olan, müşterinin ihtiyacını karşılayacak en yalın ve sade
ürünü veya hizmeti piyasaya sürmek üzerine kurulu “yalın girişimcilik” yaklaşımı ile ilişkisi henüz bilinmemektedir. Ayrıca işletmeler açısından bu araçlardan hangilerinin girişimcilik ve inovasyon üzerinde daha etkili
olduğunun tespiti de önemli bir avantaj sağlayacaktır. Yalın yaklaşımlar, uzun süredir üretim yönetiminde optimizasyon ve süreç iyileştirmeye yönelik kullanılmaktadır. Yalın girişimcilik ise, müşteri talepleri odaklı olarak
süreçlerin en iyilenmesine yönelik bir yaklaşım olarak karşımıza çıkıyor. Yalın girişimcilik geleneksel modellerin aksine insan odaklı olarak müşteriden kaynağa doğru bir süreç modelini kurgulama üzerine kuruludur
(Ries, 2011), bu nedenle bir bakıma sürecin son noktası kurumsal araçların modele uygun olup olmadığının
ölçülmesidir.
2. İç Girişimcilik ve Yalın Girişimcilik
İç girişimcilik, çalışanların örgüt içindeki yenileşim faaliyetlerine zihinsel olarak katılması olarak tanımlanabilir. Bu kavramı Pinchot (1985) yenilik yaratmak için sorumluluk üstlenen hayalperestlik olarak tanımlamıştır.
İç girişimcilik kurum içinde yenilik yaratma ortamının varlığına bağlıdır (Morris ve Kurakto, 2002). İç girişimciler, kuruma yönelik bir girişimcilik eğilimi olan, geliştirdikleri yeni fikir ve yöntemleri işletmenin performansını artıracak şekilde eyleme dönüştürebilen çalışanlardır (Kirby, 2003).
Diğer taraftan Ries (2011) yalın girişimciliği, belirsizlik ortamında insan odaklı bir yaklaşımla müşteriden toplanan bilgilere dayanarak, en az kaynak ile en basit ve çevik biçimde etkin yeni iş süreçleri, ürün veya hizmet
geliştirme metodolojisi olarak tanımlamaktadır. Aslında girişimcilik, basit ve sürdürülebilir bir iş modelini
arama çabasıdır. Yalın girişimcilik sürecindeki amaç ise, en sade şekilde müşteriye ulaşarak, en hızlı şekilde
geri bildirim almak, ölçümler sayesinde bu döngüden altyapıya ve doğru modele yönelik çıkarımlar sağlayabilmektir. Bu yaklaşımın ortaya çıkmasındaki sebeplerin başında, çoğu girişimin aslında başarısız olacağına
yönelik varsayım yatmaktadır. Diğer taraftan yalın girişimcilik ise, sorunları tespit etmek için müşterinin yönlendirmesiyle iş yapma şeklinin iyileştirilmesi üzerine kuruludur. Ries, bu yöntemi “kur-ölç-öğren” basamaklarıyla tanımlamıştır.
Hem kamuda hem de özel sektörde (Tablo 1), iş sağlığı ve güvenliği (Model 1), kalite yönetimi (Model 2) ve bilgi yönetimi (Model 3) yalın girişimcilik üzerinde pozitif etkiye sahiptir. İş sağlığı ve güvenliği (Model 4), kalite yönetimi (Model 5) ve bilgi yönetimi (Model 6) örgütsel verimlilik üzerinde de pozitif etkiye sahiptir.
Ancak örgütsel verimliliği etkileyen faktörleri tespit etmeye yönelik regresyon analizlerine ara değişken olan yalın girişimcilik katıldığında, kamu sektöründe iş sağlığı ve güvenliği (Model 7), kalite yönetimi (Model 8) ve bilgi yönetimi (Model 9) değişkenlerinin etkisi devam ederken yalın iç girişimciliğin etkisi ortaya çıkmamaktadır. Kamuda verimliliği en güçlü etkileyen ve en fazla katkıya sahip olan faktör bilgi yönetimidir.
Diğer taraftan özel sektörde iş sağlığı ve güvenliği (Model 7), kalite yönetimi (Model 8) ve bilgi yönetimi (Model 9) değişkenlerinin etkisi yalın iç girişimcilikle beraber azalmıştır. örgütsel verimlilik üzerinde önemli bir etkiye sahiptir, ikinci hipotezimiz desteklenmiştir.
Tablo 1: Bağımsız Değişkenlerin Yalın Girişimcilik Aracılığıyla Örgütsel Verimliliğe Etkisini Tespite Yönelik Regresyon Modelleri
Bağımlı Değişkenler
Model 01
İş Sağlığı ve
Güvenliği
Kamu
Sektörü
İş Kurup Bağımsız ve Girişimci Olmaya Olumlu Bakış
Olumsuz Yaklaşım
Bilgi Yönetimi
Düz. R²
F
Anlamlılık
N
İş Sağlığı ve
Güvenliği
Model 04
Model 05
-.026
(.119)
-.108
(.178)
.588***
(.119)
.563***
(.044)
.083
(.087)
.709***
(.103)
.215**
(.080)
.020
(.116)
.703***
(.072)
Model 09
.504***
(.064)
.122
(.103)
.700***
(.125)
.197*
(.089)
.134
(.083)
.216*
(.105)
.029
(.158)
.796***
(.116)
-.123
(.086)
.171
14,516
.000
132
.331
18,838
.000
109
.410
155,487
.000
223
.538
123,098
.000
211
.691
140,114
.000
188
.398
46,876
.000
140
.570
57,149
.000
128
.691
59,033
.000
105
.280***
(.042)
.053
(.088)
.303**
(.098)
.055
(.082)
-.102
(.129)
.497***
(.110)
.530***
(.034)
-.032
(.057)
.723***
(.065)
-.003
(.051)
.301***
(.082)
.525***
(.070)
.417***
(.045)
.026
(.074)
.545***
(.086)
.474***
(.084)
.341***
(.078)
.023
(.068)
.234*
(.106)
.459***
(.098)
.222**
(.076)
.635
114,822
.000
132
.720
107,196
.000
125
.774
105,171
.000
123
Bilgi Yönetimi
Yalın
İç Girişimcilik
Düz. R²
F
Anlamlılık
N
Model 08
.155
27,245
.000
144
Kalite Yönetimi
Özel
Sektör
.245
44,266
.000
134
.303
28,424
.000
127
.395
27,967
.000
125
.528
247,517
.000
221
.699
248,395
.000
214
.768
233,918
.000
212
***p < 0.001, **p < 0.01 ve *p < 0.05 değerinde anlamlı, standart hatalar parantez içinde
Kamu sektöründe (Tablo 2); iş sağlığı ve güvenliği (Model 10), kalite yönetimi (Model 11) ve bilgi yönetimi (Model 12) algılanan rol performansı üzerinde pozitif etkiye sahiptir, ancak regresyon analizlerine ara değişken olan yalın girişimcilik katıldığında bilgi yönetimi (Model 13) değişkeninin güçlü etkisi de ortadan kalkmış,
üçüncü hipotezimiz desteklenmiştir. Rol ötesi performans üzerinde de, iş sağlığı ve güvenliği (Model 14), kalite yönetimi (Model 15) ve bilgi yönetimi (Model 16)
pozitif etkiye sahiptir, ancak regresyon analizlerine ara değişken olan yalın girişimcilik katıldığında yine en güçlü faktör olan bilgi yönetimi (Model 17) değişkeninin
de anlamlı etkisi ortadan kalkmış, üçüncü hipotezimiz desteklenmiştir.
Özel sektörde (Tablo 2); iş sağlığı ve güvenliği (Model 10) ve kalite yönetimi (Model 11) algılanan rol performansı üzerinde pozitif etkiye sahiptir, ancak regresyon
analizlerine ara değişken olan yalın girişimcilik katıldığında tüm değişkenlerin (Model 13) etkisi ortadan kalkmış, dördüncü hipotezimiz desteklenmiştir. Rol ötesi
performans üzerinde de, iş sağlığı ve güvenliği (Model 14) ve kalite yönetimi (Model 15) pozitif etkiye sahiptir, ancak regresyon analizlerine ara değişken olan yalın
girişimcilik katıldığında yalın girişimcilik katıldığında tüm değişkenlerin (Model 17) etkisi ortadan kalkmış, dördüncü hipotezimiz desteklenmiştir.
Tablo 2: Bağımsız Değişkenlerin Yalın Girişimcilik Aracılığıyla Algılanan Rol ve Rol Ötesi Performansa Etkisini Tespite Yönelik Regresyon Modelleri
Bağımlı Değişkenler
Model 10
İş Sağlığı
ve Güvenliği
Kamu
Sektörü
Algılanan Rol Performansı
Model 11
Model 12
Özel
Sektör
-.250**
(.091)
.275*
(.136)
-.092
(.101)
.836***
(.075)
.205**
(.072)
-.177
(.151)
.428*
(.171)
-.110
(.157)
-.351
(.221)
.916***
(.153)
-.028
(.098)
-.050
(.147)
.106
(.109)
.939***
(.080)
.021
4,498
.035
166
.058
5,710
.004
154
.189
11,085
.000
131
.629
46,697
.000
109
.041
8,110
.005
166
.049
4,922
.008
154
.249
15,340
.000
131
.716
68,965
.000
109
.230***
(.041)
.063
(.085)
.243*
(.097)
.069
(.085)
.074
(.139)
.196
(.121)
.093
(.075)
.041
(.118)
-.112
(.109)
.605***
(.083)
.259***
(.046)
.090
(.096)
.244*
(.109)
.093
(.097)
.195
(.080)
.052
(.138)
.132
(.085)
.117
(.133)
-.267*
(.123)
.709***
(.094)
.167
30,795
.000
150
.221
21,188
.000
143
.222
14,342
.000
141
.433
24,716
.000
125
.170
31,625
.000
150
.213
20,199
.000
143
.202
12,782
.000
141
.435
24,904
.000
125
Kalite Yönetimi
Bilgi Yönetimi
Yalın
İç Girişimcilik
Düz. R²
F
Anlamlılık
N
Model 17
-.216
(.130)
-.021
(.182)
.566***
(.126)
Bilgi Yönetimi
İş Sağlığı
ve Güvenliği
Model 14
-.180
(.120)
.386**
(.136)
Kalite Yönetimi
Düz. R²
F
Anlamlılık
N
Model 13
Rol Ötesi Performans
Model 15
Model 16
.123*
(.058)
Yalın
İç Girişimcilik
4. Bulgular
Çalışmamıza katılan 462 çalışanın %42’si kadın, %58’i erkek ve ortalama yaşları 40’tır. %8’i lise, %4’ü ön lisans, %88’i lisans mezunu olan katılımcıların %47’sinin ayrıca lisansüstü derecesi bulunmaktadır. %50,6’sı kamu sektöründe çalışan katılımcılar, ortalama 17 yıldır çalışma hayatının içinde ve yaklaşık olarak 10 senedir
aynı işletmede çalışmaktadır. Örneklemin %69’u girişimciliği tam zamanlı bir iş olarak değerlendirirken, %31’i
maaşlı bir işin yanında ikinci bir gelir kaynağı olarak düşünmektedir. Girişimci olma eğilimi cinsiyet ve eğitim
düzeyine göre de fark göstermektedir (Şekil 1).
Şekil 1: Demografik Özelliklere Göre Değişkenler Arasındaki Farklar
Kalite Yönetimi
-.116
(.108)
.456***
(.123)
Model 03
Örgütsel Verimlilik
Model 06
Model 07
Yalın
İç Girişimcilik
3. Araştırmanın Metodolojisi
Kurumsal uygulamaların, örgütsel ve bireysel etkileri ile ilgili literatürde ve Türkiye’de yapılmış çalışmalar sınırlı sayıdadır. Yaptığımız görgül çalışma için İstanbul’da kolayda örneklem yöntemiyle 475 çalışana anket
doldurtulmuştur. Cevaplayanlara, her bir maddeye ilişkin değerlendirme yapabilmelerine olanak sağlayacak
6’lı bir ölçek sunulmuştur (1= Hiçbir zaman, 6= Her zaman). İstatistiksel veriler SPSS 18.0 aracılığıyla değerlendirilmiştir. Çalışmadaki hipotezler;
H1. Kamu sektörü ve özel sektör arasında, iş sağlığı ve güvenliği, kalite iyileştirme, bilgi yönetimi, yalın iç girişimcilik, algılanan bireysel performans ve örgütsel verimlilik düzeyi açısından anlamlı farklar bulunmaktadır.
H2. Özel sektörde iş sağlığı ve güvenliği, kalite iyileştirme ve bilgi yönetimi, yalın iç girişimcilik aracılığıyla örgütsel verimliliği olumlu etkilemektedir.
H3. Kamu sektöründe iş sağlığı ve güvenliği, kalite iyileştirme ve bilgi yönetimi, yalın iç girişimcilik aracılığıyla
algılanan rol ve rol ötesi performansı olumlu etkilemektedir.
H4. Özel sektörde iş sağlığı ve güvenliği, kalite iyileştirme ve bilgi yönetimi, yalın iç girişimcilik aracılığıyla algılanan rol ve rol ötesi performansı olumlu etkilemektedir.
Anketteki ölçekler için JCI Akreditasyon Standartları’nın (JCI, 2010) Organizasyonel Odaklı Standartlar başlığı
altında bulunan “Kalite İyileştirme” (2010: 145-163) ile “Bilgi Yönetimi” bölümündeki (2010: 229-245) ana
maddelerden yola çıkılarak hazırlanmış, geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır. “İş Sağlığı ve Güvenliği”ni ölçmek için Choudhry ve arkadaşlarının (2007) derlediği anket sorularından uyarlanmış 9 adet ifade ile
JCI Akreditasyon Standartları’nın (2010) Organizasyonel Odaklı Standartlar başlığı altında bulunan ilgili
bölümdeki ana maddeler kullanılmıştır.
Çalışanların kurumlarındaki girişimciliğini tespit etmeye yönelik kullanılan “Yalın İç Girişimcilik” ölçeği Ries
(2011) ile Erdem ve arkadaşlarının (2011) çalışmasındaki önermelerden yola çıkılarak, bireyin iç girişimciliğine yönelik değiştirilerek hazırlanmıştır.
“Bireysel İş Performansı” ise, Williams ve Anderson (1991), Welbourne ve arkadaşları (1998), Sigler ve Pearson (2000) tarafından kullanılan ölçeklerden yola çıkılarak hazırlanmıştır. “Örgütsel Verimlilik” için Staples ve
Ratnasingham’ın (1998) önermeleri kullanılmıştır.
Varimax döndürmesiyle belirlenen faktör ve alt boyutların güvenilirliğinin belirlemesinde Cronbach Alpha
katsayılarından yararlanılmış ayrıca demografik bulgulara yönelik analizler, fark testleri ve regresyon analizleri için de SPSS programı kullanılmıştır. Ara değişkenlerin aracılık rollerini belirlemek amacıyla Baron ve Kenny
(1986) tarafından önerilen üç aşamalı yöntem kullanılmıştır.
.281***
(.054)
Yalın İç Girişimcilik
Model 02
***p < 0.001, **p < 0.01 ve *p < 0.05 değerinde anlamlı, standart hatalar parantez içinde
5. Sonuç
0,68
Erkek
0,32
0,46
Kadın
0,00%
10,00%
20,00%
0,54
30,00%
40,00%
50,00%
60,00%
70,00%
İş Kurup Bağımsız ve Girişimci Olmaya Olumlu Bakış
Lise ve altı
eğitim
seviyesi
0,00%
0,39
0,53
10,00%
20,00%
30,00%
90,00% 100,00%
Olumsuz Yaklaşım
0,61
Üniversite
mezunu
80,00%
0,47
40,00%
50,00%
60,00%
70,00%
80,00%
90,00% 100,00%
Eğitim seviyesi lisans ve üstü olan bireylerin ve erkeklerin yenilikçilik eğilimleri diğer gruplara göre, özel sektördeki uygulamaların ve çalışanların algıları da kamu
sektörüne göre daha yüksektir. Değişkenlerin düzeyleri kamuda daha zayıftır. Yalın iç girişimcilik, çalışanların kurumlarına yönelik yeni fikir ve yöntemler tasarlamaları, bu tasarılarını uygulamaya geçirmeleri, uygulama sonuçlarını iş ortamında gözlemlemeleri, gözlemlerinden öğrenerek tasarılarını iyileştirmeleri olarak tanımlanabilir. Bu davranışın kurumsal uygulamalarla geliştirilebileceği de görülmektedir. Özel sektörde, kurumsal uygulamaların örgütsel verimlilik üzerinde doğrudan etkisi yanında, çalışanların yalın girişimciliği aracılığıyla dolaylı olarak da etkili olmaktadır. Diğer taraftan, kamuda örgütsel verimlilik için en önemli öncel ise bilgi yönetimidir. İş sağlığı ve güvenliği, kalite iyileştirme ve bilgi yönetimi gibi örgüte yönelik kurumsal uygulamaların çalışanların iç girişimcilik motivasyonu ve performansı üzerinde de olumlu etkileri bulunmaktadır. Hem kamuda hem özel sektörde, bireysel performans üzerindeki en önemli katkı çalışanın iç girişimciliğidir.
6. Kaynaklar
Baron, R.M. ve Kenny, D.A. (1986). “The moderator-mediator variable distinction in social psychological research”, Journal of Personality and Social Psychology, 51, ss. 1173–1182.
Choudhry, M.R., Fang, D.P. ve S. Mohamed (2007). The Nature of Safety Culture: A Survey of the State of the Art, Safety Science, 45, 10, ss. 993–1012.
Erdem, B., Gökdeniz, A. ve Ö. Met (2011). “Yenilikçilik ve İşletme Performansı İlişkisi: Antalya’da Etkinlik Gösteren 5 Yıldızlı Otel İşletmeleri Örneği”, Dokuz Eylül Üniversitesi İİBF Dergisi, Sayı 2 Cilt 26, ss. 77112.
Joint Commission International (2010) Joint Commission International Accreditation Standards for Hospitals, 4. Baskı, Joint Commission Resources, Illinois, ISBN: 978-1-59940-434-9, ss. 177-193
Kirby, D.A. (2003). Entrepreneurship, Berkshire: McGraw-Hill Publication.
Morris M. ve Kuratko D.F. (2002). Corporate Entrepreneurship: Entrepreneurial Development Within Organizations, Orlando-Florida: Harcourt College Publishers
Pinchot, G. (1985). Intrapreneuring, New York: Harper and Row
Ries, E. (2011). The Lean Startup: How Today's Entrepreneurs Use Continuous Innovation to Create Radically Successful Businesses, Crown Publishing, ISBN 978-0-307-88791-7.
Sigler, T.H. ve C.M. Pearson (2000). “Creating an empowering culture,” Journal of Quality Management, 5, ss. 27–52.
Staples, D.S. ve Ratnasingham, P. (1998) "Trust: The Panacea of Virtual Management?" Proceedings of the International Conference on Information Systems '98, Helsinki, December.
Uslu, T., Aydoğdu, C., Gündoğdu Şanlı, Z. ve E.M. Çam (2010) “Kurumlardaki The Mediating Effect of Psychological Empowerment and Positive Organizational Behaviors Between Organizational Accreditation Standards and Individual Performance”, International 8th Knowledge, Economy & Management Congress Proceedings, Istanbul University Faculty of Economics, Istanbul, ISBN: 978-9944-0203-7-4, ss.
1426-1439
Welbourne, T. M., Johnson, D. E. ve Erez, A. (1998). “The role-based performance scale: Validity analysis of a theory-based measure”, Academy of Management Journal, 41, ss. 540-555.
Williams, L. ve Anderson, S. (1991). “Job Satisfaction and Organizational Commitment as Predictors of Organizational Citizenship and In-Group Behaviors”, Journal of Management, 17, ss. 601-617.
Download

kurumsal uygulamaların çalışan girişimciliği aracılığıyla