Değerlendirme Notu/4
11.15.2014
KÖMÜR OCAKLARINDA İŞ KAZALARI NASIL AZALTILABİLİR
Canip SEVİNÇ1
Madencilik zor meslektir. Ancak mesleğini yaparken işçinin mutlaka kazada ölecektir şeklinde bir kaderi
olamaz. Tehlikeli ve zor işlerde prensip olarak kaza riski daha çok ancak önceden ve planlanarak alınan
tedbirlerde işin yapısına uygun olarak daha fazladır. Ancak özellikle doğa ile doğrudan iç içe olan
madencilik mesleğinde doğanın daima öngörülemeyen bazı riskleri bulunabilir. Bu riskler bilimle, ilgi,
bilgi ve yatırım ile minimize edilebilecek bir meseledir. Gerekli gereksiz her tedbirin alınması maliyetleri
çok yükseltir. En önde gelen tedbirler mutlaka alınır. Diğerleri ise önemlerine göre tedbire veya eğitim,
bilgi edinimi, takip bireysel davranışlar yolu ile kontrol edilerek takibe bırakılır. Bu hayatın başka
alanlarında da farklı değildir.
Ülkemizde 2014 itibarı ile ocaklarda Kasım ayına kadar 372 madenci öldü. Bu ayda 37 kişi gibi büyük
bir acıdır. Kazaların genellikle yüzde 99'u insan hatalarından kaynaklanmaktadır. Örneğin, Soma'daki ve
Ermenek'teki son büyük kazaları ele alalım. Bu kazaları yakından ilgilenen arkadaşlarımızın tespitlerine
göre her iki kazada, korkunç işletme hataları vardır.
Somada günlerce C02 artışı tespit edilmesine rağmen yangınının büyüyebileceği hesap edilmiyor,
Ermenek’te ise ocakta kömür damarında su geliri artıyor ancak sondajlarla daha ilerisinde ne var diye
bakılmıyor. Her iki olayda ilgisizlik ve bilgisizlikle ortaya çıkmıştır. Buradaki iki olay tipik ve her an
karşılaşılabilir olaylardandır. Burada bilgisizlikten çok ilgisizlik “bir şey olmaz” mantığı felakete sebep
olmuştur.
Maden ocaklarımızdaki kazalar büyük ölçüde aşağıdaki sıralamaya çalıştığım bazı temel neden ve
eksikliklerden kaynaklanmaktadır. Bunlardan beş tanesini sıralamak istiyorum. Ancak bu gerçekleri
kabul etmeyenlerde vardır.
1
Yüksek Mühendis, Ekonomist, Enerji İşleri Genel Müdürlüğü, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
Mülkiye İktisadi ve Sosyal Araştırma Merkezi Kıdemli Araştırmacı
Sorun 1-Genel Eğitim:
İşçi bilhassa özel sektörde işi için hiç eğitim almamaktadır. Eğitim teorik ve pratik bilgiler ve yerinde
incelemeleri ve staj dönemini kapsamalıdır. İşçiler büyük ölçüde eğitimsizdir. Genel eğitim seviyeleri de
çoğunlukla düşüktür. İş güvenliği eğitimi gibi özel bir eğitim ise bazı kamu maden işletmeleri dışında
işçiye verilmemektedir. Kurumların eğitim ve sürekli eğitim merkezleri yoktur. Zamanla gelişmelere ve
yeniliklere bağlı bir tekamül eğitimi verilmesi uygulaması ise pek görülmüş şeylerden değildir.
Sorun 2-Nezaretçi Eğitimi:
TTK ve TKİ dışında yeraltındaki nezaretçilerin eğitildiği bir yapı yoktur. Bu eğitime çoğunlukla yeraltında
çalışan işçiler arasından sınavla seçim yapılır. Eğitim belli bir dönemi kapsar. İşçi, işçiyi yönetmek için
orta kademe yöneticisi yetiştirilir. Alman sisteminde bilgili ve güçlü nezaretçi sınıf bir işletmenin temelidir.
Sorun 3-Teknik ve Yönetici Eğitimi:
Maden Mühendisliği ve yer bilimleri teorik eğitim yanında oldukça üst düzeyde pratik bilgi ve beceri
isteyen bir meslek dalıdır. Ancak başta üniversitedeki hocalar olmak üzere pratik seviye çok düşüktür.
Ocakta çalışmanın pilotaj gibi bir simülatörü henüz yoktur. Ayrıca ocak kokpit gibi sabit stabil bir mekan
olmayıp her bir noktası değişkenler ve farklılıklar içeren bir yapıdır. Bu meslek uzunca bir işletme
deneyimi kazanılmadan yapılamaz. Hocaların önce işletme hayatı ve belki birkaç yıl sonra başlayan bir
akademik hayatı olmalı ve bu zorunlu olmalıdır. Pratiğin içinden gelen hocalarla pratiğinde eğitimi
verildikten sonra mühendis ve teknik adamlar mesleğe adım atılmalıdır. Eskiden yetersizde olsa bu
amaçla kamu işletmelerinde 6 aylık oryantasyon eğitimleri yapılmaktaydı. Şimdilerde özel sektör
üniversiteden yeni mezun mühendisi hemen ocakta görevlendirebilmektedir.
Sorun 4-Denetim:
İç denetimler ve dış denetimler madencilikte üretim faaliyeti ile birlikte yürütülmesi gereken zorunlu
faaliyetlerdir. İç denetimler eğitimli, yeterli sayıda, donatımlı bir kadro ile yapılmalıdır. Dış denetimler ise
diğer kamu kurum ve kuruluşlarının yasa ve yönetmeliklerle belirlenmiş denetim faaliyetleridir. Özellikle
Almanya’da dış denetim maden polisi adında uzman, nitelikli bir kadro ile yürütülmektedir. Bu ekibin
kararları kesindir ve ocağı kapatma ve üretimi durdurma, yaptırımlar uygulama gibi kesin yetkileri vardır.
Ekip o alanda uzun süre çalışmış uzmanlardan seçilir. Bizim ülkemizde de iş müfettişleri önceki yıllarda
ilgili alanlarda çalışmış uzmanlardan sınavla seçiliyorlardı. Şimdilerde ise Bakanlıkların kariyer
uzmanlığı ve müfettiş yardımcılığı sınavları sonrasında sıfır tecrübede yeni mezun mühendis, işletmeci
v.s. gibi üniversite mezunlar arasından seçiliyor.
Bu dış denetçilerde ocağı ve madeni çoğunlukla bilmiyorlar. Bilmeyen neyi nasıl denetler. Sadece teorik
bilgiler bu iş için yeterli olabilir mi?
Kısacası dış denetçiler iç denetçilerden daha pratiği ve ocak bilgisi eksik, yetkileri fazla ancak bunu
kullanabilme erki düşük çalışanlardır.
Ayrıca denetim faaliyeti bütünlük arz etmemekte ve parçalıdır. İş güvenliği ve işçi sağlığı denetimi ve
ocağın teknik denetimi bir bütündür ve birbiri ile yakın ilişki içindedir. Denetim faaliyeti
parçalanmamalıdır. Ayrıca denetim faaliyeti ILO ‘nun belirlediği uluslararası kuralları da aynen
içermelidir.
2
Sorun 5-Sendikacılık:
Ücret sendikacılığına odaklanmış, eğitimi, işçi sağlığı ve güvenliğini henüz yeterince özümsememiş bir
görüntü vermektedir. İş güvenliğine işçinin bağlılığı konusunda sendika işverenden daha da duyarlı
olmalıdır. Kural ve kararlara uyulmasını sağlamalıdır.
22 yıl civarında çalıştığım TTK ‘da kurumunda çalışırken kazandığım mesleki birikime dayanarak burada
yaptığım tespitlerin birçoğuna bütün madenci arkadaşlarımın katılacağını düşünüyorum.
Şimdi işçi yetersiz, nezaretçi yetersiz, mühendis yetersiz, onu yetiştiren hocalarda yetersiz ve üstelik
paradan başka bir dili konuşmayan bir sendika ve de patron varsa ve bu işyeri de bir maden ocağı ise
nasıl kaza olmasın?
Bu ve buna ilave edilecek sistematik sorunlar düzeltilirse kazaların kesinlikle azalabilmesi ve hatta
yaşanmayacak olması mümkündür. Madencinin makûs talihi ancak böyle kırılabilir.
3
Download

Değerlendirme Notunun Tamamı İçin Tıklayınız