Madenlerde İş Sağlığı ve Güvenliği
ILO Düzenlemeleri ve Uygulamaları
18.06.2014
Kadir Uysal
ILO Türkiye Ofisi
Plan
İSG ve Madencilik Alanında
ILO Sözleşmeleri ve
Standartları
Kısaca Türkiye’de ve Dünyada
Madencilik Sektörü
2
•ILO Genel İSG Sözleşmeleri
•155 Sayılı Sözleşme
•161 Sayılı Sözleşme
•187 Sayılı Sözleşme
•176 Sayılı Madenlerde İSG
Sözleşmesi
Sözleşmelerin Uygulanması ve
Denetimi
•ILO Sözleşmelerin Uygulanması ve
Denetimi Mekanizmaları
•Ulusal Araçlar: İş Teftişi ve Sosyal
Diyalog
Dünya’da Madencilik Sektörü
Tarım, İnşaat ve Gemi Sökümü ile birlikte en tehlikeli sektörler arasında
ILO tahminleri
• İşgücünün yüzde 1’ini oluşturuyor. 10 milyonu kömür olmak üzere yaklaşık 30 milyon işçi bu
sektörde çalışıyor.
• İşgücü payı %1 olmasına rağmen, ölümlü iş kazalarının % 8’iden sorumlu
Yalnızca iş kazaları değil, meslek hastalıklarının da çok sık görüldüğü bir sektör
(pnömokonyoz)
Küçük maden işletmelerinde kaza oranları yaklaşık 6-7 kat daha fazla ve çocuk
işçiliği görülüyor.
Dünya’da yeraltı kömür madenciliğinde aktif olan yaklaşık 50 ülke var
3
Türkiye’de Madencilik Sektörü
Tarım, İnşaat ve Madencilik Türkiye ekonomisinin önemli bölümünü oluşturuyor.
İstihdam edilenlerin %31’i bu 3 sektörden birisinde (TÜİK)
Madencilik ise istihdamın yüzde 0.4’ünü oluşturuyor (TÜİK, 2013)
Buna rağmen ölümlü iş kazalarının yaklaşık % 6’sı maden faaliyetlerinden dolayı gerçekleşmiş
(SGK, 2012 – kayıtlı çalışanlar)
Türkiye’de 2012’de madencilik sektöründe iş kazalarında toplam 44 kişi hayatını kaybetmiş
(SGK, 2012 – kayıtlı çalışanlar)
Yalnızca kömür ve linyitte standardize iş kazası oranı (işkolunda çalışan sayısı ve iş kazası hızı
ile hesaplanıyor) % 2763 (SGK, 2012 – kayıtlı çalışanlar) (2. sırada %477 – ana metal sanayi)
4
ILO Sözleşmeleri
Uluslararası Çalışma
Konferansı
tarafından kabul
edilirler (ILO üyesi
ülkelerin hükümet,
işçi ve işveren
temsilcileri)
Ulusal İSG mevzuatı
için temel
oluştururlar
Üye ülke tarafından
imzalanmasının ardından
uluslararası hukuk
açısından bağlayıcı
niteliktedirler (Türkiye:
Anayasa M. 90)
5
ILO Genel İSG Sözleşmeleri
Temel İş Sağlığı ve
Güvenliği Sözleşmeleri
155 Sayılı İş
Sağlığı ve
Güvenliği
Sözleşmesi
(1981)
6
161 Sayılı İş
Sağlığı Hizmetleri
Sözleşmesi
(1985)
187 Sayılı İş
Sağlığı ve
Güvenliğini
Geliştirme
Çerçeve
Sözleşmesi
(2006)
ILO Sektörel İSG Sözleşmeleri
Sektörel İş Sağlığı ve Güvenliği
Sözleşmeleri
120 Sayılı
Hijyen
Sözleşmesi
(1964)
7
152 Sayılı
Liman
İşlerinde
Sağlık ve
Güvenlik
Sözleşmesi
(1979)
167 Sayılı
İnşaatta
Sağlık ve
Güvenlik
Sözleşmesi
(1988)
176 Sayılı
Madenlerde
Sağlık ve
Güvenlik
Sözleşmesi
(1995)
184 Sayılı
Tarımda
Sağlık ve
Güvenlik
Sözleşmesi
(2001)
155 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Sözleşmesi
1981 Tarihli. Türkiye 2004’te
imzaladı. Uygulamada
• 155 Sayılı Sözleşme İSG’de önemli bir
paradigma değişikliği getirdi. «Ulusal
Politika Yaklaşımı»
• Ulusal İSG Politikası İlkeleri
• Ulusal Eylem ve Denetim Mekanizmaları
• İşletme Düzeyi Eylemleri
• Tüm çalışanları kapsar (memur/işçi)
8
161 Sayılı İş Sağlığı Hizmetlerine İlişkin
Sözleşme
1985 Tarihli. Türkiye 2004’te
imzaladı. Uygulamada
• 161 Sayılı Sözleşme işyeri bazında verilmesi
öngörülen iş sağlığı hizmetlerini belirler
• İş sağlığı hizmetleri önleyici nitelikte olmalıdır
• İş sağlığı hizmetleri işyerleinde güvenli ve sağlıklı bir çalışma
ortamı oluşturmak ve işi işçilere uygun şekilde uyarlanmasını
sağlamayı amaçlar
• Her üye devlet işçi ve işveren kuruluşlarıyla işbirliği içinde iş
sağlığı hizmetler alanında ulusal bir politika geliştirmelidir
9
187 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliğini Geliştirme
Çerçeve Sözleşmesi
2006 tarihli, Türkiye Şubat 2014’te imzaladı, henüz yürürlükte değil, Şubat 2015’te yürürlüğe girecek
• Çerçeve Sözleşme hükümetlerin aktif şekilde İSG uygulamalarına dahil olmasını öngörüyor
• Hükümetlerin de sorumluluğu var, İSG önlemlerinin alınmasını yalnızca işverenden bekleyemezler
• Tüm üyeler sosyal diyalog yoluyla ulusal politika, sistem ve program geliştirerek İSG’yi sürekli geliştirir
• ILO’nun İSG alanındaki sözleşmelerini imzalamak için sosyal diyalog yoluyla periyodik gözden geçirme
10
187 Sayılı Sözleşme ve 197 Sayılı Tavsiye
Kararı
Sözleşme ve Tavisye Kararına Göre Ulusal Düzeyde İSG Sistemler Yaklaşımı
11
Ulusal
İSG
Politikası
Ulusal
İSG
Sistemi
Ulusal
İSG
Programı
Ulusal
İSG
Profili
187 Sayılı Sözleşme - Ulusal İSG Politikası
Sosyal Diyalog
yoluyla belirlenmeli
İşçilerin sağlıklı ve
güvenli çalışma
hakkı her seviyede
geliştirilecek
İş riskleri ve
tehlikeleri ile
kaynağında
mücadele
12
İş riskleri ve
tehlikeleri
değerlendirilecek
Önleyici sağlık ve
güvenlik kültürü
oluşturulacak
187 Sayılı Sözleşme - Ulusal İSG Sistemi
Sosyal Diyalog yoluyla
belirlenmeli
İşletme seviyesindeki
işçi-işveren işbirliği
mekanizmaları
13
Yasalar, yönetmelikler
ve her türlü mevzuatı
içerir
İSG’den sorumlu
kuruluşlar
Teftiş sistemleri vb.
mekanizmalar
(Gerekli görülürse):
Ulusal 3’lü bir danışma
organı
İSG ile ilgili veri
toplanması ve analizi
mekanizması
İlgili sigorta ve sosyal
güvenlik sistemleri ile
işbirliği
Mikro işletmeler,
KOBİ’ler ve kayıtdışı
ekonomide İSG’yi
geliştirmek için destek
mekanizmaları
187 Sayılı Sözleşme - Ulusal İSG Programı
Sosyal Diyalog
yoluyla
belirlenmeli
Önleyici kültürü
teşvik etmeli
Ulusal sistemlerde
dahil İSG ulusal
durum analizi
yapmalı
Kaydedilen
gelişmeyi
göstergelerle
sergileyecek
Tamamlayıcı ulusal
plan ve
programlarla
desteklenecek
En yüksek ulusal
makamlarca
onaylanacak ve
yürütülecek
14
176 Sayılı Madenlerde Sağlık ve Güvenlik
Sözleşmesi
1995 tarihli,Türkiye imzalamadı, Soma’nın ardından imzalanacağı açıklandı
• İşveren tanımı:
• Bir madende bir veya daha fazla işçi çalıştıran herhangi gerçek
ya da tüzel kişilik
• İşletmeci, ana yüklenici, yüklenici veya alt-yüklenici olabilir
• Sözleşmenin uygulanması için sosyal diyalog yoluyla
«madenlerde İSG politikası» geliştirilmeli ve
yürütülmeli
• Ulusal mevzuatın içeriği
• İşverenin sorumlulukları
• İşçinin hakları ve sorumlulukları
15
176 Sayılı Sözleşme – Ulusal Mevzuat
Madenlerde İSG’nin
denetimi ve teftişi
Kazaların raporlanması
ve araştırılması
prosedürleri
Kazalar ve hastalıklarla
ilgili istatistiklerin
tutulması ve
yayınlanması
Yetkili makamın maden
faaliyetlerini durdurma
gücü
İşçilere İSG konusunda
danışılmasını sağlayacak
prosedürler
Maden kurtarma ve ilk
yardım gereksinimleri
Yeraltı madenlerinde
solunum cihazlarının
sağlanması zorunluluğu
16
Terk edilmiş maden
alanlarını emniyet altına
alacak önlemler
176 Sayılı Sözleşme – İşverenin sorumlulukları
İletişim sistemi dahil
gerekli ekipman
Zemin stabilitesini
sağlayacak önlemler
almak
Her yeraltı çalışma
alanından 2 çıkış
sağlamak
Çalışma ortamını İSG
açısından sürekli
izlemek ve
değerlendirmek
Uygun havalandırma
sağlamak
Yangın ve patlamalar
için önlemler almak ve
gerekirse bunlarla
mücadele etmek
Ciddi risk durumunda
işletmenin durmasını
sağlamak
Acil durum planı
hazırlamak
Çalışanları risklerle
ilgili bilgilendirmek,
eğitim vermek ve
koruyucu ekipman
sağlamak
17
Yeraltında çalışanların
isimlerini ve muhtemel
yerlerini sürekli olarak
bilecek bir sistemi
kurmak
Kazaların
soruşturulması ve
yetkili makama
raporlanması
176 Sayılı Sözleşme – İşçilerin hakları ve
sorumlulukları
İSG endişesi varsa teftiş veya soruşturma
talep ve temin etmek
Ciddi risk anlarında madenleri terk etmek
İşçi İSG temsilcileri: teftişlere ve
soruşturmalara katılmak
18
Yeraltı Kömür Madenlerinde İSG Uygulama
Kılavuzu
2009, Türkçe, uzmanlara yönelik
 Ulusal çerçeve (yetkili
makamlar, işçi ve işverenin
sorumlulukları) İSG yönetim
sistemleri
 Tehlike tanımlama, risk kontrol
yöntemleri
 Güvenli madencilik hükümleri
(maden yangınları, elektrik,
ekipman, havalandırma, acil
durum ve kurtarma…)
19
Sözleşmelerin Denetimi: 2 Mekanizma
Düzenli Denetim Sistemi
• Uzmanlar Komitesi ve Konferans Komitesi
• Ülkelerin imzaladıkları sözleşmeler hakkında
raporları
• Türkiye: 87 ve 98 Sayılı Sözleşmeler ve kısa liste
Özel Prosedürler
• Sosyal taraflardan gelen şikayetler
20
Sosyal Diyalog ve İSG
Ulusal mevzuat İSG’nin sağlanmasında temel önemde bulunsa da
uygulanması önemli
Uygulamada iş teftişinin önemi büyük (81 Sayılı İş Teftiş Sözleşmesi,
Türkiye imzalamıştır)
İşyerinde bu mevzuatın uygulanması için işçi ve işverenlerin ve
temsilcilerinin diyaloğu önemli
İSG’nin sağlanmasının hem işçinin hem işverenin çıkarına olduğu
bilinci yayılmalı
İSG uygulamaları toplu iş sözleşmelerinin parçası haline gelmeli
İşyeri bazlı İSG komiteleri bu sosyal diyaloğun sağlanmasında kritik
öneme sahip
21
Teşekkürler
Kadir Uysal
ILO Türkiye Ofisi
[email protected]
22
Download

Madenlerde İş Sağlığı ve Güvenliği ILO Düzenlemeleri ve