iKBAL-i ASTiYANT
cüdcu anlayışa olumlu yaklaştığını göstermektedir. Eseri Mlr Hasanüddin Felsefe-i 'Acem başlığıyla Urduca'ya (Haydarabad ı 936). Abbas Mahmud Tecdidü't-tefkiri'd-dinifi'l-İslfım adıyla Arapça'ya (Kah i re ı 955). A. H. Aryanpür Seyr-i
Felsefe der Iran başlığıyla Farsça'ya (Tahran ı 34 7 h ş .l ı 968), Cevdet Nazlı, İslam
Felsefesi Tarihine Bir Katkı: İran'da
Metafizik İlimlerin Gelişmesi adıyla
Türkçe'ye (istanbul ı 995) çevirmiştir.
3. The Reconstruction of Religious
Thought in Islam (Lahore ı 934) Düşü­
nürün bilim. din, felsefe, tasavvuf, iman
ve ibadet, insanın benliği ve özgürlüğü ,
İslam ve aksiyon , dünya müslümanları­
nın durumu gibi konulara dair konferanslarından oluşan en önemli eseridir. 1930'da Lahor'da yayımlanan Six Lecture
on the Reconstruction of Religious
Thought başlıklı ilk baskısı altı konferanstan oluşurken müellif 1934'te bir
konferans daha ekleyerek kitabını yine
Lahor'da neşretmiş, daha sonra gerçekleştirilen çok sayıdaki baskısı ve çevirileri de bu şekliyle yapılmıştır. Eseri Eva
Meyerovitch Fransızca'ya (Reconstruire la
pensee religieuse de /'Islam, Paris ı 955),
Nezir Niyazi Urduca'ya (Teşkil-i Cedld-i İla­
hiyyat-ı İslamiyye, Lah or 1958), Safi Hu ri
(İslam 'da Dinl Tefekkürün Yeniden Teşek­
külü, istanbul 1964) ve N. Ahmet Asrar
(İslam 'da Dinl Düşüncenin Yeniden Doğu­
şu, istanbul ı 984) Türkçe'ye çevirmiştir.
4. Islam and Ahmadism (Lah o re ı 934,
1976, 1980) Hatm-i nübüwet konusu ve
Mirza Gulam Ahmed'in peygamberlik iddiasının ele alınıp tartışıldığı eser, Mir Hüseynüddin tarafından Ijatm-i Nübüvvet
aôr Ka(iiyaniyet adıyla Urduca'ya tercüme edilmiştir (Haydarabad- Dekken, ts.) .
Bunların dışında İkbal'in çeşitli şiirleri,
mektup, makale, nutuk. bildiri. başkaları­
nın eserlerine yazdığı önsöz gibi yazıları
yayımlanmıştır. Bu arada onun eserlerindeki şiirlerden seçmeler yapılarak neşre­
dilmiş, ayrıca Farsça şiir kitapları Külliyal-ı İkbal başlığıyla (Lahor ı 990). Urduca şiir kitapları da aynı adla (La hor 1991)
basılmıştır.
Muhammed İkbal , son dönem İslam
en çok inceleme, araştırma ve yayın yapılanların
başında gelir. Karaçi'de bir İkbal akademisi kurulmuş olup bu akademi 1960'tan itibaren Ik bal Review adlı bir dergi
çıkarmaktadır. Ayrıca başta Pakistan olmak üzere çeşitli ülkelerde değişik vesilelerle. özellikle de İkbal'in ölüm yıldönü­
mü münasebetiyle ilmi toplantılar düzendüşünürleri arasında hakkında
lenmektedir (ikbal 'in biyografisi, ilmi ve
edebi şahsiyeti, felsefesi ve eserleri üzerine ı 963 yılına kadar yapılan çalışmalar
ve ikbal'le ilgili diğerfaaliyetlerin listesi
için bk. Syed Abdul Vahid, A Bibliography
o{lqbal, tür. yer.; Schimmel , Gabriel's Wing,
s. 389-4ı4; Ahmed Muavvaz, el-'Allame
Muf:ı.ammed İkbal: fjayatühü ve aşarüh,
s. 226-3 17; Karahan,s.35-44, 203-2ı7) .
BİBLİYOGRAFYA
:
Muhommad Iqbal, The Reconstruction ofReligious Thought in Islam, Lahare 1958, tür. yer.;
a.mlf., Esrar ve Rumuz (tre. Ali Nihad Tarlan).
İstanbul1964 , s. 81-82, 88, 92, 106; a.mlf.,
Thoughts and Reflections of lqbal, Lahare
1973, s. 32, 239 , 243-244; a.mlf.. Speeches,
Writings and Statements of lqbal
(nşr.
L. A
Sherwani), Lahare 1977, s. 252, 255; a.mlf., lslam and Ahmadism, Lahore, ts ., s. 34; a.mlf.,
Cebrail'in Kanadı (tre. Yusuf Salih Karaca). İs­
tanbul 1983, s. 120; a.mlf., The Rod of Mos es
(tre. AA Shah). Lahare 1983, s. 60, 73; a.mlf.,
Cavidname (tre. A. Schimmel), Ankara 1989,
tür. yer.; Bashir Ahmad Dar, lqbal and Post-Kantian Voluntarism, Lahare 1956; a.mlf .. A Study
in lqbal 's Philosophy, Lahare 1971; A. Schimmel, Gabriel's W ing: A Study into the Religious
Jdeas of Sir Mu hammad lqbal, Le iden 1963,
s. 390-391; a.mlf., "Ikbal", EJ2(Fr.), III, 10831085; Sharif ai-Mujahid , About lqbal and His
Thought, Lahare 1964; Kh. G. Saiyidayn, lqbal's
Educational Philosophy, Lahare 1977; AbulHasan Ali Nadwi, Glory of lqbal, Lucknow 1973;
I. Hasan. Metaphysics of lqbal, Lah ore 1973;
Syed Abdul Vahid, A Bibliography of Iqbal, Karachi 1965; a.mlf., Glimpses of lqbal, Karachi
1974; Abdülkadir Karahan. Dr. Muhammed İk­
bal ve Eserlerinden Seçme/er, İstanbul 1974;
R. Hasan, The S word and the Sceptre, Lahore
1977; J. Khatoon, The Place ofGod, Man and
Universe, Lahare 1977; M. Maruf, Contribution
to lqbal's Thought, Lahare 1977; a.mlf.. lqbal's
Philosophy of Religion, Lah ore 1977; Misbahui-Haq Siddiqui, lqbal: A Critica/ Study, Lahore 1977; Abd u! Hai, lqbal the Philosopher, Da cca 1980; Ahmed Muawaz. el-'Allame Muf:ıam­
med İ~bal: ijayatüha ve aşarah, Kah ire 1980;
M. S. Raschid, lqbal's ConceptofGod, LondonBostan 1981; M. Munawwar, lqbal and Qur'anic Wisdom, Lah ore 1981; a.mlf., lqbal: PoetPhilosopherof Islam, La hor e 1982; lqbal's Centenary Papers(ed. M. Munawar). Lahare 1982;
M. Moizuddin, The World of lqbal, Lahare 1982,
s. 65; M. Hasan, Tribute to Jqbal, Lahare 1982;
Mehmet Aydın," Muhammed İkbal'in Eserlerinde Mevlana", I. Milli Mevlana Kongresi: Tebliğ­
ler, Konya 1985, s. 229-237; a.mlf., "Muhammed İkbal'in Din Felsefesinde 'Ulfıhiyet' Kavramı", AÜ İslam İlim/eri Enstitasa Dergisi, IV,
Ankara 1980, s. 199-209; a.mlf., "Iqbal's View
ofGod's Infınity" , DÜİFD, ll ( ı985). s. 1-8; a.mlf..
"Süreç Felsefesi ışığında Tann-Alem ilişkisi",
AÜİFD, XXXII ( ı985). s. 40 -87; a.mlf., "Ikbal'in
Felsefesinde insan", a.e., XXIX ( ı987). s. 83106; Muhammed İkbal Kitabı: Bildiriler, İs­
tanbul1997; "Fazlurrahman, Muhammad Iqbal
and Atatürk's Reforms" , JNES, XLIII/4 ( ı984).
s. 157-162.
MEHMET S. AYDIN
Iii
İKBAL-i AŞTİYANİ
(.si ~T J~!)
(1896- ı 956)
L
İranlı tarihçi.
_j
Erak şehri ne bağlı Aştiyan'da doğdu.
Fakir bir ailenin çocuğu
olan İkbal. ailesi 1909'da Tahran'a yerleş­
tikten sonra şehrin zengin ailelerinden
Necmabadller'in yardımıyla öğrenim hayatına başladı. 1919'da Tahran Darülfünunu'ndan mezun oldu ve aynı okulda kütüphane müdür yardımcısı ve Farsça hocası olarak çalışmaya baş ladı. Daha sonra
Tahran'da Darülmuallimin-i All'de Farsça. Medrese-i Siyasi ve Medrese-i Nizarni'de tarih ve coğrafya hacatığı yaptı. Bu
yıllarda Melikü'ş-şuara Bahar, Reşld-i Yasemi ve Sald-i Nefisl gibi alim ve yazarlarla tanıştı. Bunların desteğiyle Daniş­
kede adlı bir dergi yayımladı . Bu dergide
ve daha sonra Muhammed All-i Fürügl,
Ebü'l-Hasan-ı Fürügl, Gulam Hüseyin Rehnüma ve Abdülazlm Karib'le birlikte çı­
kardığı FürO.g-i Terbiye! dergisinde yazdığı makalelerle tanınmaya başladı. 1924'te askeri bir heyette katip olarak görevlendirilip Paris'e tayin edildi. İran'ın tanınmış alimlerinden Mirza Muhammed
Han el-Kazvlni ile bu yıllarda tanıştı. Paris'te bulunduğu sırada Sorbonne Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'ne devam ederek buradan mezun oldu.
Asıl adı Abbas'tır.
19Z9'da İran'a dönen İkbal. yeni kurulan Tahran Üniversitesi tarih profesörlüğüne ve İran Dil Akademisi'ne (Ferhengistan-i Tran) asli üye olarak tayin edildi. İran
dili, tarihi ve edebiyatı üzerindeki çalış­
malarını yönlendirmek üzere 194S'te Yadigar adıyla ilmi bir dergi yayımlamaya
başladı. Ayrıca İran dili, edebiyatı, tarihi
ve kültürüyle ilgili temel metinleri yayım­
lamak amacıyla Encümen-i Neşr-i Asar-ı
Iran adlı bir müessese kurdu. 1949'da
İran kültür ateşesi olarak Ankara'ya gönderildi. Aynı görevle İtalya'da bulunduğu
sırada vefat etti ( 10 Şubat ı 956). Naaşı
İran'a getirilip Tahran'da toprağa verildi.
Eserleri. a) Telif. KabO.s-ı Vuşmgir-i
Ziyari (Berlin 1342/1923); Şerl;-i lfal-i
'Abdullah b. Mukaffa' (Berlin ı 306 hş/
1927); Ijanedan-ı Nevbal)ti (Tahran
13 ı ı hş./1 932), Taril)-i Mufaşşal-ı Iran
ez İstila-yı Mogol ta İ'lan-ı MeşrO.tiy­
yet I : ez Ijamle-yi Cengiz ta Teşkil-i
Devlet-i TimO.ri (Tahran 1312 hş./1933 );
Mütala'at-ı der Bara-yı Bal;reyn ve Cezayir ve Seval;il-i Ijalic-i Fars (Tahran
23
iKBAL-i ASTiYANT
ı 328 hş ./ 1 949); Vizarfıt der 'Ahd-i Seldtin-i Büzürg-i Selçıl]fi (n ş r. M. Taki Dan i şpe jGh- Y. Duka', Tahran I 338 h ş ./ 1 959)
b) Metin Neşri. İbnü 'l-Mu'tez. TabaM tü 'ş -şu'ara' (London 1929 ); Reşidüddin
Vatvat. ljadfı'i]fu's-siJ:ır fi de]fii'*i 'ş-şi'r
(Tahran 1309 h ş./ 1 93 0); Ebü 'l-Meali Muhammed el-Hüseyni. B e yfınü '1- edyan
(Ta hran 1312 h ş. /1933 ); İbn Şehraşüb ,
M e'alimü'l-'ulema' (Tahran 13 13 h ş ./
1934 ); M urtaza b. Dai er-Razi. Te bşıra­
tü '1-'av am fi ma'rifeti ma~iilôti'l- enfım
(Tahran ı 313 h ş ./ 19 34); HindGşah b. Sencer-i Nahcıvani, Tecaribü 's-selef (Tahran
1313 h ş./ 1 93 4); Firdevsi, Şahnam e (IIVI. ciltler, Tahran 1314 h ş ./ 1935) ; İbn İsfen­
diyar. Tari l)-i Tab e ristfın (Tahran 1330
h ş./ 1 9 41 ); Ubeyd-i Zakani. Külliyfıt (Tahran 1321 h ş./ 1942) ; Muinüddin-i Şi razi.
Seddü 'l-izar ii J:ıatti'l- e vzar 'an züvvari'l-me zô.r (Ta hran 1328 h ş./ 1 9 4 9 ) .
c) Tercüme. Reginald Stuart Poole. The
Coins of th e Shahs of Persia (London
188 7, Taba if-at-ı Selatin-i İslam adıyl a, Tahran 13 12 h ş ./ 1 933 ) ; Muhammed b. Zekeriyya er-Razi. es-Siretü '1-ielsefiyye (Siret-i Felsefe-i Razi adı y l a , Tahran 1315 h ş./
1936) ; Jean Baptiste Feuvrier, Trois ans
d la co ur de Pers (Se Sal der Derbar-ı İran
adı y l a , Tahran 1326 h ş./ 194 7).
Muhammed Debirşahi, İkbal-i Aştiya­
ni'nin Danişkede, N evbahô.r, Fürılg-ı
Terbiyet, Uşul-i Ta'lim, Kava ve irfın­
ş e hr gibi dergilerde yayımlanan makalelerini derleyerek M e cmıl'a-i Ma~iilôt-ı
'Abbas İ~bfıl-i Aştiyfıni adıyla yayımla­
mıştır (Tahran 1350 h ş./ 1 9 71 ).
kadar 5557 sayı çıktıktan sonra 1 Mart
1326-12 Şubat 1327 (14 Mart 1910-25
Ş ubat 1912) tarihleri arasında 607 sayı
Yeni İkdam, 13 Şubat 1327- 28 Şubat
1328 (26 Ş ubat 1912- 1O Ağusto s 1912)
arasında 166 sayı İktiham, 28 Temmuz
1328'de (10 Ağustos 1912) tekrar İkdam
adıyla ve 5558 numara ile yayımına devam etmiş, 31 Aralık 1928'de 11384 numaralı nüshası ile yayın hayatına son vermiştir. Böylece farklı isimler altında toplam 12157 sayı çıkmış olan İkdam'ın 1-31
Aralık 1928 tarihli sayıları ( 11 354- 1ı 384 )
yeni harflerle basılmıştır. Sahibi Ahmed
Cevdet'in 27 Mayıs 1935'te ölümünden
sonra Ali Naci Karacan İkdam, Halk Gaze tesi ( 12 Oca k- 13 Ağ u stos 1939, 21Osayı ), Velid Ebüzziya İkdam, Sabah Postası ( 14 Ağ u s t o s- 31 A ralık 1939, 139 say ı ). Edhem İzzet Benice24 Mayıs 1961 'e
kadar devam eden İk dam G ece Postası
adlı gazeteleri yayımlamışlardır.
ll. Abdülhamid dönemi gazeteleri içinde önemli bir yeri olan ve yönetime uyum
sağlayan İkdam ' ın tirajı 15.000 civarın­
da iken Meşrutiyet ' in ilanı günlerinde
40.000'e kadar çıkmıştır. Gazete İttihat
ve Terakki iktidarı döneminde muhalefete geçtiğinden sahibi Ahmed Cevdet
1909'da Avrupa'ya kaçmak zorunda kalmış ve yazılarını oradan göndermiştir.
Genç yazarlar için tecrübe sahası olan
İkdam'ın (" İkdam ' ın Otuz Beşinci Sene-i
Devriyesi". ı Temmu z I 927) kadrosunda
yer alan önemli isimler arasında Ahmed
Cevdet. Abdullah Zühdü, Mustafa Reşid ,
Hüseyin Daniş . Samih Rifat. Lutfi Fikri.
Hüseyin Kazım Kadri. Bahai takma adıyla
Veled Çelebi, Müftüoğlu Ahmed Hikmet,
Şehabeddin Süleyman , Hamdullah Suphi
(Tanrıöver ) . Rauf Yekta. M. Nuri Şeyda ,
Salih Zeki. Ahmed Naim, Ali Rıza Seyfi.
Necip Asım (Yazı ks ız), Abdurrahman Şe­
ref. Ali Emiri Efendi, Celal Esat (Arseven).
Selim Sırrı (Tarca n) . Halil Halid, lspartalı
M. Hakkı. Rıza Nur, Hüseyin Cahit ( Yalçın ).
Celaleddin Arif. Babanzade İsmail Hakkı,
Mehmed Cavid . Mustafa Sabri, Gümülcineli İsmail. Necmeddin Sadık (Sadak). Burhaneddin (Tepsi). Mahmud Sadık, Ahmed
Emin (Yalman) sayılabilir. Haber toplama
işine de büyük önem vermiş olan gazete
şehir haberlerini sayısı on beşi bulan muha bir kadrosuyla izlemiş, böylece muhabir kullanma geleneğinin temellerini atmıştır. Yurt dışında da muhabirieri bulunan İk dam 'ın bu özelliğiyle tanınmış yazarlarının başında " İkdam'ın Paris muhabiri" sıfatıyla Ali Kemal gelir.
Yayın hayatı boyunca değişmez ilkelerinden biri Türkçülüğü ve Türkçeciliği
olan İkd am aynı fikri paylaşan pek çok
yazarı bünyesinde toplamış . zamanla dil
konusundaki politikasını da "Türk dilinin
sadeleştirilmesi. Türk köylüsünün kendi
diliyle yazılanları anlayabilmesi" olarak
belirtmiştir (Yeni İkdam, 31 Ma rt 1910) .
Kullandığı açık ve sade diliyle halk tarafından da beğenilip benimsenmiş . özellikle dil ve tarih alanında Türkçülük akı-
BİBLİYOGRAFYA :
irec Efşar, Ytıdbüd-i Heftamin Sal-i Vefat-i
'A bbas il!: ba. l Şe rf:ı·i Af:ıv a l ve Fihrist- i Aşar,
Tahran 1340 hş. , s.1-9; a.mlf., "Eqba l-ı Aş tıa­
n i" , Elr. , VIII , 518-520; Mecmü'a· i Ma l!:a la.t-ı
'Abbas il!:ba. l-i A ş tiy a n i (n ş r. Seyy id Muha mmed De bir-i Siya ki). Tahran 1350/ 1971 ;Seyyid
Muhammed Muhit Tabatabai, "Matbil'at u i~­
bal Aştlyanl " , Rehnüma-yi Kita.b, sy. 19, Tahran 1355/ 1976, s. 10-20; Mahmüd Necmabadi,
"Üstadem 'Abbas i~bal " , a .e., s. 602-608; DMF,
ı . 182-183.
!il
RızA KURTULUŞ
ikdam gazet esinin 17 Ağu stos 1908 tarihli
~~
~i~.J<l;#
._:: f .:ıYıi .J..f.-.:ı~l ";\1- .:.0I.ı <:-Y~I.:J..
J,ı,. 4:..~ "-... :>A-_ı .:.r~,
.l.btı:ıuı.ua•nt : U ı:ı. in 38
o·".:.ı:;-.:.J.:...... I ...-.;~;;)· 1 t~,\-"}
·.._..or (ı./ı
..r'·="h. ~·....
.!1:- t.:.<l
. ı.P.ı_ı ::j .;J.-~.1
Türk basınının en uzun süreli günlük
gazetelerinden olan İkdam 'ın ilk sayısı1
Muharrem 1312'de (5 Temmuz 1894) yayımlanmış. 23 Şubat 1325'e (8 Mart 1910)
24
irr ~·ıx
·
~o ia z'ô ,; ,
N..tiıaho i~·-Co/~J>l•l t&~\rÜ
(ı"f..>J f)
_j
&-:..
JOÜRN.ll ,POf:-tTIQUE, ECONOM IQUE ET liTT EAAIRE .
İKDAM
L
......_._.·,J J .!:• Jr.t.:ı
- ı.:.V ~4 .J';T.;/) \ /\•
ı t: e Atı l t:;:A",,
_V a
1894-1928 yılları aras ında
günlük ola rak yayımlanan
siyasi; ilmi gazete.
nü s hasının ilk sayfasından detay
~ı;..:. l
·"YJ -:.1/:
.:ı~_ı.:.)..?':.:..·:l. ':.J.::·..ı~ .. ·'*'L..::ı)-·
:P.;ıg:
c;;J'J oJ..•ı ~L.i.ı ı~.f-.f"I.:.~ ":"':J '
.. ~_.._ı,. .;; jı..'.;lı!.ı:-:. · .:. J}....
~,.:.
,?ıl ~ J' J-~ ·>\:j .!.l, , ).,...\::~)'.>-
'
Download

TDV DIA