ACĠL HEMġĠRELĠĞĠNĠN TARĠHSEL GELĠġĠMĠ VE MEVCUT DURUMU
Hülya Karabulut
Acil Tıp Anabilim Dalı Sorumlu Hemşiresi
“HemĢireler, sağlık hizmetleri ekibinin üyelerinden birisidir”
Hemşirelik, güç çalışma şartlarını gerektiren, özveri, sabır, hoşgörü kavramlarını içinde
bulunduran zor bir meslektir. Diğer mesleklerde olduğu gibi, toplumsal ihtiyaçlardan doğan, insan
hayatıyla yakından ilgili bir meslektir ve ekip çalışmasını bilen, el becerisi olan, hızlı çalışan hünerli
eller ister, temelinde sevgi, saygı yatar.
20. yüzyılda Henderson hemşireliği, “Bireyin sağlığına ve bağımsızlığına kavuĢma
sürecindeki dinamik güç” olarak tanımlamış. Uluslararası Hemşireler Birliği de bu tanımı
benimsemiştir.
Yeni konseptlerde hemşirelik bir sağlık disiplini ve ekip çalışması olarak tarif edilmektedir.
Bireyin, ailenin ve toplumun sağlığını koruma, geliştirme ve hastalık halinde iyileştirme amacına
yönelik hizmetlerin planlanması, örgütlenmesi, uygulanması, değerlendirilmesi ve bu hizmetleri
yerine getirecek kişilerin eğitiminden sorumlu, bilim ve sanattan oluşan bir sağlık disiplini.
Acil HemĢireliğinin Uluslararası Yakın Tarihi
Acil servis hizmetlerinin gelişmesinde İngiltere ve Almanya öncülük etmiş, bu alandaki
önemli gelişmeler ise Amerika da II. Dünya savaşından sonra olmuştur. 1960’lı yıllarda Acil Servis
hemşireliğinin de diğer klinik hemşireliği rollerinden farklı rolleri olduğu görülmüş ve acil
hemşirelerinin özel bir eğitim alma zorunluluğu fark edilmiştir. 1970 yıllarında ise hemşirelik
eğitimine verilen önem artmış ve acil hemşireliği gibi branş hemşireliği oluşumunda adım atılmıştır.
Bir grup hemşire tarafından acil servis hemşiresi yetiştirmek
için US, EDNA (Emergency Department Nurses Association)
Acil Bölümü Hemşireler Birliği kurulmuştur.
1985 yılında ENA(Emergency Nurses Association) adını almıştır.
1972 yılında English Royal College of Nursing kaza ve acil bakım
hemşireliğini kurmuşlar.
1990 yılında ise bu iki grup Acil hemşireliği alanında eğitim fırsatları
yaratmak ve acil hemşireliğinin profesyonel bir branş olması için
“Accident & Emergency Nursing Association” adı altında
birleşmişlerdir.
Acil Bakım Hemşireliği rolleri ve sorumluluklarındaki gelişmeler ile yoğun bilgi ve beceri
gerektiren bir branş dalı olarak kabul edilmiştir. Yıllar boyunca tıbbi alanlardaki ilerlemelere
baktığımızda Acil hemşirelerinin de eğitim düzeyinin yüksek ve mezuniyet sonrası acil bakım
hemşireliği sertifikasına sahip olması gerektiği açıktır. Bu nedenle 1980 yılında sertifika programı
başlamıştır ve bu programların denetimi (CEN – Sertifikalı Acil Hemşireler Grubu) tarafından
yapılmaktadır.
Bu sertifikaların geçerlilik süresi 4 yıldır. Yılda bir yapılan sertifika yenileme sınavları ile
sertifikalar yenilenmektedir.
Travma eğitiminde uluslararası standartların uygulanması için Society of Trauma acil
hemşireliğinde ikinci bir branş dalı olarak kurulmuş ve travma temel dersleri hemşirelik eğitiminde
zorunlu olarak müfredata konulmuştur. (1990 yılında İngiltere de)
İlk Uluslararası Acil Hemşireliği Kongresi 1985 yılında yapılmıştır.
TÜRKĠYE DE ACĠL HEMġĠRELĠĞĠNĠN YAKIN TARĠHĠ
Türkiye de acil hemşireliğinin ilk bilinen örnekleri
Kırım
Savaşı
(1854-1856)
sırasında
Selimiye
Kışlasındaki yaralı askerlerin bakımında olmuştur.
Trablusgarp (1911) ve Balkan savaşlarında(1912)
birçok yaralının bakımı için acil bakım hemşireliğinin
eksikliği ve önemi görülmüştür.
Florence Nightingale, modern hemşireliğin temelini 1854 yılında ülkemiz topraklarında
atmıştır. Tarihi kayıtlarda Miss Nightingale, deneyimlerinden yola çıkarak kendini eğiten, savaş
tıbbındaki ilerlemelere katkılarda bulunmuş, tıp istatistikleri konusunda ilk kayıtları kaleme alan ve
ilk hemşire okullarından birini kurmuş aristokrat bir öncü olarak betimlenmektedir.
Kızılhaç'ın Washington kongresine katılan Dr. Besim Ömer Paşa ve Dr. Nihat Reşat Belger,
hemşireliğin bir meslek olduğunu, branşlara da ayrıldığını gözlemlemişler, yurda dönüşlerinde,
Besim Ömer Paşa Kızılay Cemiyetini (Hilal-i Ahmer) uyararak, ülkenin hemşirelik mesleğine olan
gereksinimini dile getirmiş ve bir hemşire okulunun açılmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir.
Kızılay Cemiyeti, bu öneri üzerine ilk defa İstanbul'da Kadırga semtindeki hastanede 6 ay
süreli gönüllü hemşirelik kursu için ödenek ayırmıştır. Bu kursta ilk dersi Prof. Dr. Besim Ömer
Akalın vermiştir. Prof. Dr. Besim Ömer Paşa'nın kişisel çabası, bu kursun İstanbul'un en kültürlü
çevrelerinde ilgi görmesini sağlamış ve Balkan Savaşı ile birlikte Türk kadını hastanelerde
çalışmaya başlamıştır.
• 1911 Hemşirelik Kursu Dr. Besim Ömer PaĢa
• 1920 Amiral Bristol Özel Hemşire Lisesi (2 Yıl)
• 1925 Kızılay Özel Hemşirelik Lisesi (4 Yıl)
• 1939 Askeri Hemşirelik Okulu Açılmıştır.
• 1955 Ege Üniversitesi Hemşire Yüksek Okulu (Ülkemizde Üniversite Düzeyinde Açılan İlk
Yüksekokul)
• 1961 Hacettepe Üniversitesi Hemşire Koleji
• 1961 Florence Nigtingale Hemşire Yüksek Okulu 3 Yıllık Gevher Nesibe
• 1965 Hacettepe Hemşire Yüksek Okulu
• 1967 Ankara Üniversitesi Hemşire Koleji
• 1968 Yüksek Lisans,
• 1972 Doktora Programı
Ülkemizde hemşirelik üzerine üniversite düzeyinde açılan ilk yüksekokul olan “Ege
Üniversitesi HemĢire Yüksek Okulu” aynı zamanda Avrupa'da da üniversite düzeyinde açılan
ilk hemşirelik okuludur. Daha sonra 1965 yılında İngiltere’de üniversite düzeyinde ilk hemşirelik
okulu açılmıştır. Eğitim süresi 4 yıl olup, mezunlarına “HemĢirelikte Lisans" diploması
verilmektedir.
•
•
•
•
•
1961 yılında Ankara'da Hacettepe Hemşire Yüksek Okulu,
1967 Ankara Üniversitesi Hemşire Yüksek Okulu
1982 yılında Atatürk ve Cumhuriyet Üniversiteleri Hemşire Yüksek Okulu açılmıştır.
1985 yılında “Muvazzaf Askeri Yüksek Hemşire" yetiştirmek üzere Gülhane Askeri Tıp
Akademisi (GATA) HYO’ları açılmıştır. Bu okulun varlığı hemşirelik için ayrı bir önem
taşımaktadır.
Daha sonraki yıllarda Marmara, Dokuz Eylül, Gazi Üniversiteleri Hemşire Yüksek Okulları
açılmıştır.
Yüksek Lisans ve Doktora Programları
Ülkemizde ilk kez Hacettepe Üniversitesinde 1968 yılında hemşirelikte yüksek lisans ve 1972
yılında doktora programları açılmıştır. Yüksek lisans ve doktora programları hemşirelikte sekiz
anabilim dalında yürütülmektedir.
Bu tarihlerden itibaren meslekte bilim uzmanlığı (Msc) ve doktor (PhD) ünvanları verilmeye
başlandı. İlk profesör ünvanını 1978’de Hacettepe HYO’dan Eren Kum hocamız almıştır.
Ülkemizde ise 1996-1997 yıllarında Acil Bakım Hemşireliği
zorunlu ders modülü olarak müfredata girmiştir. Acil Bakım
Hemşireliğinin gelişimi ve evrensel değişimi bu dönemde başlamıştır.
1994 Yılında Vehbi Koç Vakfına bağlı SANERC(Semahat Arsel
Hemşirelik Eğitim ve Araştırma Merkezi) Acil Bakım Hemşireliği
Kursunu başlatmıştır.
Acil servislerde istihdam edilmek üzere nitelikli hemşireler
yetiştirmek için Sağlık Bakanlığı ve Üniversitelerin işbirliği ile Acil
Bakım Hemşireliği Kursu 2003 yılında başlamıştır. 2005 yılında ise bu
eğitimin konuları ve süresi standardize edilmiştir. (3 hafta teorik
eğitim, 2 hafta pratik eğitim)
Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Derneği ve Sağlık Bakanlığı’nın işbirliği ile hemşire ve
paramediklere yönelik Travma ve Resussitasyon kursu 2007 de 20 ilde yapılmıştır. Bu kurs
sonunda sözlü ve yazılı sınavlar ile 5 yıl geçerliliği olan sertifikalar verilmiştir.
Türk Hemşireler Derneği aracılığıyla bizim de üye olduğumuz Uluslararası Hemşireler Birliği
(ICN) dünyada milyonlarca hemşireleri temsil eden 125 Ulusal Hemşire Birliklerinden oluşan bir
federasyondur. 1899’dan beri hemşireler için hemşirelerle birlikte çalışmaktadır. Merkezi
Cenevre’de olan ICN Hemşireliğin Uluslararası sesidir ve herkese kaliteli bakım sağlamak için çalışır
ve global sağlık, politikalarını yönlendirir.
Hemşirelerin çağdaş rol ve işlevleri tüm dünyadaki ve sağlık
bakım hizmetlerindeki değişimlere bağlı olarak giderek genişlemektedir.
Acil Servis hemşireliği ve rolleri:
Bağımlı Rolleri
 Tanı ve Tedavinin uygulanmasında hekimin direktiflerine
bağımlıdır
Bağımsız Rolleri
 Bireyin sağlığına kavuşması için yardımcı olur.
 Hemşire, bireyi bütün olarak ele alır.
 Fiziksel, duygusal, sosyal yönden en kısa zamanda iyileşmesi
için katkı sağlar.
ÇağdaĢ Rolleri
Eğitici Rolü
 Hasta ve hasta ailelerine
 Sağlıklı birey ve topluma
 Meslek üyelerine
AraĢtırıcı Rolü
 Toplumsal ve bireysel sağlığı sorgulayıp geliştirir.
 İnsan ve hasta haklarına saygılı etik kurallara uygun araştırmalar yapar.
 Yeni bakım ve yöntemler saptar.
 Farklı disiplinler ile işbirliği içinde araştırma ve çalışmalar yapar.
Yönetici Rolü
 Kendi zamanını, uygulama işlerinin kaynaklarını yönetir.
 Verilen sağlık bakımının kalitesini sorgular.
Karar Verici Rolü
 Etkin bakım sağlamak için hemşire kara verme ve problem çözme becerilerini kullanır.
 Hasta ve sağlıklı bireyin sağlık durumunu tanılar, eylem planı yapar, bakım verir.
 Diğer sağlık profesyonelleri ile işbirliği yapar.
Koruyucu ve Hasta Haklarını Savunuculuğu
 Yaralanmayı önlemek için tedbir alır.
 Tanı ve tedavinin yan etkilerinden bireyi gözler.
 Bireyin yasal haklarını ve insan haklarını korur.
Koordinatör Rol
 Birey, ailesi, diğer hemşireler, sağlık personeli, kaynak kişiler ve toplumla iletişimini
içerir.
 İletişim kalitesi bireylerin ailelerin ve toplumun gereksinimini karşılamada belirleyici bir
faktördür.
Download

Devamı için lütfen tıklayınız. - Acil Tıp Anabilim Dalı Ana Sayfa