Büyümeyi Sürdürmek:
Yurtiçi Tasarrufların Önemi
Eser Pirgan Matur
Ekonomik Modeller ve Stratejik Araştırmalar Dairesi
Kalkınma Bakanlığı
24 Ekim 2014
03.11.2014
1
Sunum Planı
• Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
• Yurtiçi Tasarrufların Gelişimi
• Uluslararası Karşılaştırma
• Yurtiçi Tasarruflardaki Gerilemenin Nedenleri
• Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
• Onuncu Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
03.11.2014
FSGR
2
Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
Büyümenin Finansmanı:
 Kapalı Ekonomi Koşullarında
 Yurtiçi Tasarruflar
 Resmi kreditörlerden sağlanan finansman*
 Açık Ekonomi Koşullarında
 Yurtiçi Tasarruflar
 Dış Tasarruflar
 Resmi kreditörlerden sağlanan kaynaklar
 Bankacılık kesiminin yurtdışı borçlanması
 Finans-dışı özel kesimin yurtdışı borçlanması
* Türel
03.11.2014
3
Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
İktisat teorisi açık ekonomi koşullarında yatırım
finansmanı için ne diyor?
 Sermaye hareketlerinin serbest olduğu koşullarda
tasarruflar en üretken yatırım olanaklarının bulunduğu
ülkelere akar.
 Bu durumda bir ülkedeki yatırımlarla o ülkenin yurtiçi
tasarrufları arasında bir ilişkinin olması beklenmez.
 Yatırımlar yalnızca yatırım olanaklarına (yatırımın
beklenen getirisine) bağlıdır.
 Bir ülkedeki yatırımlarla o ülkenin yurtiçi tasarrufları
arasında kuvvetli bir ilişkinin olması durumu FeldsteinHorioka bilmecesi olarak adlandırılmıştır.
03.11.2014
4
Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
Yatırım-Tasarruf İlişkisi
Yüksek Gelir Grubundaki Ülkeler
Düşük ve Orta Gelir Grubundaki Ülkeler
1.25
1.00
1.00
0.75
0.75
0.50
0.50
0.25
0.25
2006
2004
2002
2000
1998
1996
1994
1992
1990
1988
1986
1984
1982
TY Regresyon Katsayısı
TY Regresyon Katsayısı
%95 Güven Aralığı
2006
2004
2002
2000
1998
1996
1994
1992
1990
1988
1986
1984
-0.50
1982
0.00
1980
-0.25
1980
0.00
%95 Güven Aralığı
Kaynak: Hevia (2010), “Saving in Turkey: An International Comparison”, Background study for the
CEM. Ankara: World Bank.
03.11.2014
FSGR
5
Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
Uzun Dönemli
Kalkınma Hedefleri
Yüksek ve İstikrarlı
Büyüme
Yüksek
Yatırım Gereği
Yüksek Finansman
İhtiyacı
Cari Açık
Dış Tasarruflar
İç Tasarruflar
Kamu
Tasarrufları
03.11.2014
Özel
Tasarruflar
6
Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
Kaynak: 2013 Türkiye Ülke Ekonomik Raporu, DB-KB
03.11.2014
7
Sunum Planı
• Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
• Yurtiçi Tasarrufların Gelişimi
• Uluslararası Karşılaştırma
• Yurtiçi Tasarruflardaki Gerilemenin Nedenleri
• Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
• Onuncu Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
03.11.2014
FSGR
8
Yurtiçi Tasarrufların Gelişimi
Tasarruf Oranları (%)
30,0
24,3
18,6
15,5
16,0
16,0
16,6
15,5
16,8
15,0
13,2
13,5
14,4
14,5
2012
18,4
2011
18,4
2010
20,1
20,0
2009
25,0
15,0
13,4
10,0
5,0
2014 (T)
-5,0
2013
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
0,0
-10,0
TOPLAM
KAMU
ÖZEL
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı
 2000’li yıllarda yurtiçi tasarruf oranları önemli ölçüde gerilemiştir.
 Tasarruflardaki gerilemede özel kesim tasarruflarının azalması
belirleyici olmuştur.
03.11.2014
9
Yurtiçi Tasarrufların Gelişimi
Hanehalkı Tasarrufları (%)
25,0
20,0
17,6
15,7
15,0
12,5
9,9
10,0
10,7
8,1
8,8
7,3
7,5
2010
2011
5,0
0,0
2003
2004
2005
2006
Hanehalkı Tasarrufları
2007
2008
2009
Özel Tasarruflar
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, TÜİK Hanehalkı Bütçe Anketi
 Özel kesim tasarruflarındaki gerileme (farklı veri kaynağına dayalı
olarak hesaplanan) hanehalkı tasarruflarında da gözlenmektedir.
03.11.2014
10
Yurtiçi Tasarrufların Gelişimi
Gelir Gruplarına Göre Tasarruf Oranları - 2011 (%)
30,0
24,3
20,0
10,0
7,5
4,6
0,0
q1
q2
q3
q4
q5
yıllık
-3,8
-10,0
-14,5
-20,0
-30,0
-32,0
-40,0
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, TÜİK Hanehalkı Bütçe Anketi
 İlk üç yüzde yirmilik gelir grubunda tasarrufların negatif olduğu
görülmektedir.
 En üst yüzde yirmilik gelir grubundaki tasarruf oranının da oldukça
düşük olduğu dikkat çekmektedir.
03.11.2014
11
Yurtiçi Tasarrufların Gelişimi
Gelir Gruplarına Göre Tasarruf Oranları (%)
40,0
30,0
20,0
10,0
0,0
-10,0
-20,0
-30,0
-40,0
-50,0
2003
2004
2005
2006
q1
2007
q2
q3
2008
q4
2009
2010
2011
q5
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı, TÜİK Hanehalkı Bütçe Anketi
 Tasarruf oranının tüm gelir gruplarında gerilediği görülmektedir.
03.11.2014
12
Sunum Planı
• Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
• Yurtiçi Tasarrufların Gelişimi
• Uluslararası Karşılaştırma
• Yurtiçi Tasarruflardaki Gerilemenin Nedenleri
• Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
• Onuncu Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
03.11.2014
FSGR
13
Uluslararası Karşılaştırma
Bölgelere Göre Tasarruf Oranları (%)
35
30
25
20
15
10
5
0
Türkiye
Dünya
G. Asya
Sahraaltı Afr.
1980-89
1990-99
Avr.-O. Asya
L. Amerika-Kry
D. Asya-Pasifik
2000-12
Kaynak: Dünya Bankası WDI Veritabanı
 Bölgeler bazında yapılan uluslararası karşılaştırma tasarruf
oranlarımızın düşüklüğüne işaret etmektedir.
03.11.2014
14
Uluslararası Karşılaştırma
Kaynak: Dünya Bankası WDI Veritabanı
 Gelir grupları bazında yapılan uluslararası karşılaştırma, tasarruf
oranlarımızın düşük gelir grubu ülkeler haricindeki tüm gelir gruplarına
göre daha düşük olduğunu göstermektedir.
03.11.2014
15
Sunum Planı
• Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
• Yurtiçi Tasarrufların Gelişimi
• Uluslararası Karşılaştırma
• Yurtiçi Tasarruflardaki Gerilemenin Nedenleri
• Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
• Onuncu Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
03.11.2014
FSGR
16
Yurtiçi Tasarruflardaki Gerilemenin Nedenleri
Son yıllarda makro ekonomik ortamda yaşanan dönüşüm
özel sektör tasarruflarında gerilemeye neden olmuştur.
 Enflasyonda düşüş => İhtiyati tasarruf eğilimini azaltmıştır
 Reel faiz oranlarında düşüş => Tasarrufların getirisini azaltmıştır
 Kredi genişlemesi => Likidite/borçlanma kısıtlarını gevşetmiştir
 Sermaye girişleri/TL’nin değerlenmesi => İthal ürünlerin
cazibesini artırmıştır
⇨ bugünün tüketiminde artış
⇨ tasarruflarda azalma
⇨ cari açıkta artış
03.11.2014
17
Sunum Planı
• Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
• Yurtiçi Tasarrufların Gelişimi
• Uluslararası Karşılaştırma
• Yurtiçi Tasarruflardaki Gerilemenin Nedenleri
• Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
• Onuncu Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
03.11.2014
FSGR
18
03.11.2014
FSGR
19
Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
Tasarruf-Yatırım Dengesi vs. Cari İşlemler Dengesi (%)
4,0
2,0
0,0
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
-2,0
2014
(T)
-4,0
-6,0
-8,0
-10,0
-12,0
Tasarruf-Yatırım Dengesi/GSYH
Cari Denge/GSYH
 Cari işlemler açığı tasarruf-yatırım açığını yansıtmaktadır.
03.11.2014
20
Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
Sabit Sermaye Yatırımlarının GSYH İçindeki Payı (%)
24,0
22,0
20,0
18,0
2014 (T)
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
14,0
1998
16,0
Sabit Sermaye Yatırımı/GSYH
 Ancak yatırımların GSYH içindeki payı (geniş marjlarla
dalgalanmakla birlikte) durağandır ve seviye olarak yüksek değildir.
03.11.2014
21
Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
Özel Tasarruflar ve Cari İşlemeler Dengesi (%)
-2,0
2014 (T)
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
0,0
2001
25,0
2000
2,0
1999
30,0
1998
4,0
20,0
15,0
-4,0
10,0
-6,0
5,0
-8,0
-10,0
0,0
Cari Denge/GSYH
Özel Tasarruf/GSYH
 Cari açıktaki hareketleri esas olarak özel tasarruflardaki
hareketin sürüklediği görülmektedir.
 Özel tasarruflardaki düşüş potansiyel kırılganlık kaynağı olarak
ortaya çıkmaktadır.
03.11.2014
22
Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
Hanehalkı Finansal Yükümlülükleri
25,0
20,0
15,0
10,0
5,0
0,0
THFY/GSYH
03.11.2014
Konut hariç HFY/GSYH
23
Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
Yatırımların Finansmanı
30,0
25,0
20,0
15,0
10,0
5,0
0,0
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
-5,0
2011
2012
2013
2014
(T)
-10,0
-15,0
Kamu Tasarrufu/GSYH
Özel Tasarruf/GSYH
Dış Tasarruflar/GSYH
Cari Denge/GSYH
Kaynak: Kalkınma Bakanlığı
03.11.2014
24
Sunum Planı
• Yurtiçi Tasarrufların Kalkınma İçin Önemi
• Yurtiçi Tasarrufların Gelişimi
• Uluslararası Karşılaştırma
• Yurtiçi Tasarruflardaki Gerilemenin Nedenleri
• Düşük Yurtiçi Tasarrufların Yol Açtığı Sorunlar
• Onuncu Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
03.11.2014
25
10. Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
Tasarrufların artırılması politika gündemine alınması
gereken bir başlık olarak öne çıkmaktadır.
 Tasarrufların önemine ilişkin farkındalığın artırılması
 Hem politika düzeyinde
 Hem de kamuoyunda
 Aşırı tüketimi kontrol altına alma
 Kalkınma politikası gündeminin bir parçası olarak
tasarrufların teşviki
03.11.2014
26
10. Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
Tasarrufların üretken alanlara yönlendirilmesi, en az
tasarrufların artırılması kadar önemlidir.
 Türkiye’de sanayi yatırımlarının oranı oldukça düşük
seyretmektedir.
 Ticarete konu olmayan sektörlerin ekonomideki ağırlığı önemli
ölçüde artmıştır.
 Gayrimenkulün bir yatırım aracı olarak algılanmasının zarar
verici olduğu küresel krizde kanıtlanmıştır.
 Ticarete konu olan sektörlerde verimliliği artırma ihtiyacı
devam etmektedir.
03.11.2014
27
10. Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
Sanayi Yatırımları/GSYH (%)
10,0
9,0
8,0
7,0
6,0
5,0
4,0
3,0
2,0
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
03.11.2014
28
10. Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
Kaynak: Erol Taymaz, 5. İzmir İktisat Kongresi Sunumu
03.11.2014
29
10. Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
 Türkiye ekonomisinde ticarete
konu olmayan sektörlerdeki
üretimin toplam hasıla içindeki
payı artış eğilimi
göstermektedir.
 Önümüzdeki dönemde üretim
yapısının ticarete konu olan
(imalat sanayi gibi) sektörler
lehine dönüşümün sağlanması
yüksek büyüme oranlarının
sağlanması ve sürdürülmesi
açısından önem arz etmektedir.
03.11.2014
75
70
Yüzde
 Son yaşanan küresel krizden
itibaren artış eğilimi
yavaşlamaktadır.
Ticarete Konu Olmayan
Sektörlerin GSYİH İçindeki Payı
65
60
55
50
Kaynak: TÜİK
30
10. Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
 10. Kalkınma Planında bir yandan yurt içi tasarrufların
artırılarak Türkiye ekonomisindeki kırılganlığın azaltılması
amaçlanırken diğer taraftan kaynakların üretken alanlara
yönlendirilmesi amaçlanmaktadır.
 Bu çerçevede 10. Kalkınma Planında yurt içi tasarrufları
artırmaya yönelik bir program yer almaktadır.
 Onuncu Plan bünyesinde yer alan bir dizi program da Yurtiçi
Tasarrufların Artırılması ve İsrafın Önlenmesi Programını
tamamlayıcı niteliktedir.
03.11.2014
31
10. Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
Yurtiçi Tasarrufların Artırılması ve İsrafın
Önlenmesi Programı
 Mali Piyasa Araçlarıyla Tasarrufların Özendirilmesi
 İsrafın Azaltılması ve Mükerrer Tüketimin Önlenmesi
 Kredi Düzenlemeleriyle Tasarrufların Özendirilmesi ve
Üretken Yatırımlara Yönlendirilmesi
 Tamamlayıcı Sigortacılığın Geliştirilmesi
 Vergisel Araçlarla Tasarrufların Özendirilmesi ve Üretken
Yatırımlara Yönlendirilmesi
03.11.2014
32
10. Kalkınma Planında Tasarruf Politikası
Kamu Maliyesi Tedbirleri:
 Vergi sisteminin tasarrufları özendirme derecesi bakımından
gözden geçirilmesi
 Dolaylı vergiler/Dolaysız vergiler (Gelir vergisi)
 Lüks ve/veya ithal karakterli tüketim mallarının tüketimini
caydırıcı vergilendirme
 Emlak vergisi sistemi ve uygulamalarının etkinleştirilmesi
 Gayrimenkullerin elden çıkarılmasında değer artış
kazançlarının vergilendirilmesi
 İmar Planı değişiklikleri sonucunda ortaya çıkan değer
artışlarının etkin bir şekilde vergilendirilmesi
 Üretken yatırımların artırılmasını teşvik edici düzenlemeler
 Uzun vadeli tasarrufu teşvik edecek özel amaçlı tasarruf
mekanizmaları
03.11.2014
33
Teşekkürler!
03.11.2014
35
Download

Büyümeyi Sürdürmek: Yurtiçi Tasarrufların Önemi