Socrates çalışmalarım
1/5
1
2
SOKRATES ve TARTIŞMA
3
4
5
6
7
8
9
Sokrates, sanırım yeryüzündeki en kıskanılacak adamdır. Ardından gelenlere söylenecek hiçbir söz
bırakmamış, diyebiliriz!
Yapacağım derleme ve değerlendirmelerle, bu çirkin adamı değişik açılardan tanıtmaya
çalışacağım, becerebilirsem tabii.
Umarım, bu derleme çalışmam, keşif yapmak isteyen kardeşlerime, konuyla ilgili yapacakları
çalışmalarda yardımcı olur.
10
11
12
Cengiz Akyol
25.12.2011
Saygılarımla,
Hazırlayan:
Cengiz AKYOL
Socrates çalışmalarım
1
2
2/5
Philebos ya da Haz Duygusu Üzerine
Platon
3
4
5
Konuşma, Sokrates, Protarkhos ve Philebos arasında geçer. Protarkhos, Philebos’ un savunmasını
yapması için seçtiği kişidir.
6
7
8
9
10
11
12
13
Bu metinde konunun ne olduğu, kimin kazandığı ya da kimin daha çok inandırıcı olduğu çok önemli
değil, en azından benim içim önemli değil! Burada önemli olan, Sokrates’ in konuyu tartışırken
uyguladığı yöntem, alan belirleme çalışması. Ben Sokrates’ in tartışmadan önce yaptığı
hazırlıklara, alan belirleme çalışması, diyorum. Tartışma hangi sınırlar ve ön varsayımlar içinde
oluşacaktır, Sokrates bunu belirler. Sokrates, alan belirleme çalışmasını da tek başına değil,
tartışacağı kişiyle birlikte yapar; hatta karşısındakine sanki her şeyi, o belirliyormuş izlenimini de
verir. Sokrates, her aşamada karşısındakinin onayını alır; onay almadan bir sonraki aşamaya
kesinlikle geçmez.
14
15
Alan belirleme çalışması o denli özenli yapılır ki bana göre bu çalışma, konusunda, kimin
kazanacağının da önüne geçer.
16
Dilerseniz, alan belirleme çalışmasını adım adım biz de oluşturalım:
17
18
19
1. Konunun belirlenmesi
20
21
Tez, Bütün canlı varlıklar için iyi, sevinçten, haz duygusundan, eğlenceden ve bütün bu tür
şeylerden başka bir şey değildir.
22
23
Karşı Tez, Bilgelik, zeka, bellek ve aynı özden olan her şey, düzgün düşünce, doğru uslamlama,
bunlardan payı olanlar için haz duygusundan daha iyi ve daha değerlidir.
24
25
2. Sorumluluğun karşı tarafa hatırlatılması
26
27
3. Tartışma araçlarının belirlenmesi
Bu ilk aşamada konu yeniden karşıdakine hatırlatılır, neyin tartışılacağı çok net olarak özet halinde
sunulur:
Karşı tarafa, tezi savunacağı söylenir, evet demesi sağlanır. Konunun sahipleri belirlenmiştir.
Her araca başvurmanın mümkün olduğu söylenir, evet demesi sağlanır.
Hazırlayan:
Cengiz AKYOL
Socrates çalışmalarım
3/5
1
2
3
4. Ortak alanın belirlenmesi
4
5
Şimdi ileride kullanabileceği ortak alanların belirlenmesini ister; iki tarafın da üzerinde
uzlaşabileceği konuları ön plana çıkarır.
6
7
Bütün insanlara mutlu bir yaşam sağlamaya elverişli yaşayış ve ruh durumu nedir, onu anlatalım,
der!
Sokrates, bu aşamada durur. Önemli olan ilk aşamayı geçmiştir. Konuyu, tarafları ve araçları
belirlemiş, karşıya da evet dedirtmiştir.
8
9
10
5. Karşıya ilk baskı
11
Zaten yapacağımız şey de bu değil mi, der!
12
13
14
6. Konunun ve sorumluluğun yinelenmesi
15
Siz, haz duygusunu ben de bilgeliği savunacağım, değil mi, der?
16
Buna konuyu daraltma da diyebiliriz.
17
Tez, Haz.
18
Karşı Tez, Bilgelik.
19
20
21
7. Tez, Karşı Tez’ e karşı Olasılık Tezin tartışılması
22
Haz ve bilgelikten üstün başka bir durum ortaya çıkarsa ne olacak, der?
23
24
25
26
8. Olası ortaya çıkacak alanların önceden oluşturulması
27
28
29
30
31
9. Ön tartışma başlıyor
32
Haz duygusu olan, tanrıçadan başlayalım, der.
33
34
35
10. Tezi hafife alma, sulandırma
Daha tartışma başlamamıştır ama Sokrates, buraya kadar sürdürdüğü ortadan davranmanın
ödülünü almak ister.
Konu tekrar özetlenir, hatırlatılır. Tarafların neyi savunacağı bir kez daha vurgulanır. Sokrates,
burada konuyu çok basite, tek sözcüğe indirger. Bunu, bilinçli yaptığını düşünüyorum.
Sokrates bu aşamada, tez ve karşı tezin dışında bir alan olup, olamayacağını karşısındaki kişiyle
20 tartışır. Kendisi yanıtlamaz, o her zamanki gibi hep sorar.
Sokrates, burada olası karşı tezinin kazanamaması halinde, ortaya çıkacak üçüncü tezin, olası
tezin kendi tezine yakın düşeceği öngörüsüyle, olası teze en yakın tezin yenmesi gerektiğini kabul
ettirir.
Sokrates, tartışmayı karşı tarafın tezinden başlamayı daha uygun görüyor. Tartışmayı kendi tezinin
haklılığının üzerinden değil, karşı tarafın tezinin zayıflatılması üzerinden sürdürmeyi yeğliyor. Bu
nedenle bu sürece gerçek tartışmanın başladığı evre diye bakamayız. Bu süreç sanki bir ısınma
gibidir, tartışma öncesi tartışma gibidir.
Sokrates, yalnızca konuşuyor, özellikle karşı tarafın tezi üzerine konuşuyor. Amacı, karşı tarafın
dikkatini dağıtmak diye düşünüyorum. Konuyla ilgisi olmayan alanlarda konuşuyor, karşı tarafın da
Hazırlayan:
Cengiz AKYOL
Socrates çalışmalarım
4/5
1
2
konuşmasını sağlıyor. Hepten de boş konuşmalar değil, tartışmanın ileriki noktalarına geri dönüş
izleri bırakıyor gibi!
3
4
11. Tezi parçalara ayırma, parçalama
5
Tek bir haz mı vardır, yoksa iyi haz ve kötü haz olabilir mi, der.
6
7
12. İlk ileri çıkış
8
9
13. Karşıya geçiş
Karşı tarafın tezini parçalara ayırmaya çalışıyor. Sanki hedefi küçültmek istiyor, gibi.
Birbirine hiç benzemeyen şeyler arasında tam bir benzerlik vardır savını tutturursam, der.
Varsay ki, Protarkhos, sen beni sorguya çekiyorsun, der.
10
11
Tartışmada iki tarafı da konuşturarak, üstünlüğün kendisinde olduğunu karşıya hissettiriyor.
Üstünlük bende der, gibi bir hali var!
12
13
14
14. İlk teslim alma
15
16
15. Ortamı yumuşatmak
17
18
Hangimiz haklı çıkacak diye tartışmayalım. Yalnızca doğruyu ortaya çıkarmak için birbirimizle
birleşelim, der.
19
Çok bilineni tekrarlamakla da bu sürece katkı sunar.
20
Çok, birdir, bir çoktur demek hayli tuhaftır, der.
21
22
23
24
25
26
16. Bir süre tartışma konusunun dışında kalmak
27
28
29
30
17. Tuzaklar
31
32
33
18. Eskilere gönderme
34
Karşı tarafa, “Bana kalırsa, Sokrates’ in bu söylediği şey pek yerinde!” dedirtebiliyor.
Protarkhos, her ikimizin savında da ortak olan şu nokta üzerinde anlaşarak güçlükten kurtulalım,
der. Birçok haz duygusu vardır, bunlar da birbirinden farklıdır, der.
Sokrates, istediğini almıştır, konunun üzerine gitmez, karşıdakinin üzerine gitmez, durur.
Sokrates, bunu tartışma süresince çok sık yapıyor; sanırım karşı tarafın dikkatinin dağılmasını
sağlıyor. Bunun içinde uyguladığı yöntem, konuyla doğrudan ilgisi olmayan konuları ortaya atıp,
konuşmak. Genelde bu konularda, karşıdakinin hemen anlayabileceği, herkes tarafından da çok iyi
anlaşılabilecek, benzer sonuçlara varacak konular oluyor. Konuyu, Sokrates seçtiği içinde karşı
taraf sürekli evet, haklısın, doğru, kuşkusuz demek durumunda kalıyor.
Bir önceki aşamada esas konu dışında yapılan konuşmalar, aslında esas konunun kabul ettirilmesi
için seçilmiş konulardır. Karşı tarafın evet, haklısın, doğru, kuşkusuz demelerini ileride
hatırlatacaktır.
Sokrates, zaman zaman konuyu eskilerden örnekler vererek sürdürüyor. Tartışmasını eskilerden
örnekler vererek, red edilemez noktaya getiriyor.
Hazırlayan:
Cengiz AKYOL
Socrates çalışmalarım
5/5
1
19. İlk panik
2
3
Konuyla doğrudan ilgisi olmayan konularla, karşı taraf şaşırtılmış, Karşı taraf cevap veremez hale
getirilmiştir.
4
Bizi güçlüğe sokuyorsun, hemen doyurucu bir yanıt veremeyeceğimiz, sorular soruyorsun, derler.
5
6
7
20. Üçüncü tez, olasılık tez
8
9
Ama o, Sokrates üçüncü tezin olmazlığından emindir. Üçüncü tezle karşı tezi yok ederse, karşı
tezinin ortada kalacağından emindir!
Sokrates, olasılık tezi yine ortaya atar. Üçüncü tezin olasılığı kendi karşı tezini de çürütecek olsa
bile, tezi de çürüteceğinden, ortaya atar ve üçüncü tezi olabilirliğini destekler.
10
11
12
21. Anlaşma
13
Bu ana kadar karşılıklı olarak 112 konuşma -diyalog- yapılmıştır, konuya esastan girilmemiştir.
14
Ve Sokrates, Önce birlikte, bazı noktalar üzerinde anlaşalım, der!
15
İyiliğin özü kesinlikle yetkin mi olmalıdır, yoksa değil mi, der?
16
İyilik, kendi kendisine yeter mi, der?
17
22. Artık tartışma başlıyor
18
123. diyalogda Sokrates, hazdan doğrudan doğruya söz etmeye başlar.
19
20
Ve tartışma devam eder. Tartışmanın gidişi, kimin kazandığı artık bizim için önemli değildir. Önemli
olan, tartışmanın alan belirleme çalışmasıdır; Sokrates bunu çok iyi yapmaktadır.
21
O artık, alanı belirlemiştir ve beklendiği gibi tartışmanın, tartışmasız galibidir!
22
23
24
25
26
Sokrates- Dünyanın bütün öküzleri, atları ve hayvanları hazdan başka bir şey peşinde koşmadıkları
için, onu birinci sıraya koymak isterlerse de, buna olanak yok. Nasıl biliciler kuşlardan yardım
umarlarsa, insanların birçoğu da hazlara inanmıştır. Hazların yaşamımızda en iyi şey olduğu
kanısındadırlar ve hayvanlardaki iştahın, bir felsefe perisinin esinlediği sözlerden daha sağlam bir
kefil olduğunu düşünürler.
27
Protarkhos- Söylediğinden daha doğrusu can sağlığı. Hepimiz bunda söz birliği ederiz.
28
Ve tartışma bitmiştir.
Tartışma, gerçek anlamda hala başlamamıştır; Sokrates hala sabırla alan belirleme çalışmasına
devam ediyor.
29
30
31
32
33
Kaynaklar:
1. Philebos, Haz Duygusu Üzerine, PLATON
Hazırlayan:
Cengiz AKYOL
Download

52 Sokrates ve Tartışma