Modern Yöntem
ve Tekniklerle
Coğrafya Öğretimi
Editörler
Hüseyin Kaya
Akif Karatepe
Adem Özder
Bu kitap, 22.06.2013-01.07.2013 tarihleri arasında gerçekleştirilen Modern Yöntem ve
Tekniklerle Coğrafya Öğretimi" adlı TÜBİTAK 4005 Projesi sonrası, proje ekibinin çalışma
ve sunumları çerçevesinde hazırlanmıştır.
Editörler:
Hüseyin Kaya
Akif Karatepe
Adem Özder
02'(51<g17(09(7(.1ú./(5/(
&2ø5$)<$gø5(7ú0ú
ISBN 978-605-364-612-9
.LWDSLoHULùLQLQWPVRUXPOXOXùX\D]DU×QDDLWWLU
© 2014, Pegem Akademi
%XNLWDE×QEDV×P\D\×QYHVDW×üKDNODU×
3HJHP$NDGHPL<D\(ùW'DQ+L]P7LF/WGûWLQHDLWWLU
$Q×ODQNXUXOXüXQL]QLDO×QPDGDQNLWDE×QWP\DGDE|OPOHUL
NDSDNWDVDU×P×PHNDQLNHOHNWURQLNIRWRNRSLPDQ\HWLNND\×W
\DGDEDüND\|QWHPOHUOHoRùDOW×ODPD]EDV×ODPD]GDù×W×ODPD]
%XNLWDS7&.OWU%DNDQO×ù×EDQGUROLOHVDW×OPDNWDG×U
2NX\XFXODU×P×]×QEDQGUROROPD\DQNLWDSODUKDNN×QGD
\D\×QHYLPL]HELOJLYHUPHVLQLYHEDQGUROV]\D\×QODU×
VDW×QDOPDPDV×Q×GLOL\RUX]
%DVN×2FDN$QNDUD
<D\×Q3URMH<|QHWPHQL$\üHJO(URùOX
'L]JL*UDILN7DVDU×P&HPDOúQFHRùOX
.DSDN7DVDU×P×*UVHO$YF×
%DVN×7DUFDQ0DWEDDF×O×N<D\×Q6DQD\L
=EH\GH+DQ×P0DKDOOHVL6DP\HOL6RNDN1R
ú6.ú7/(5$1.$5$
(0312-384 34 35)
<D\×QF×6HUWLILND1R
0DWEDD6HUWLILND1R
úOHWLüLP
.DUDQILO6RNDN1R.×]×OD\$1.$5$
<D\×QHYL
<D\×QHYL%HOJHo
'Dù×W×P
'Dù×W×P%HOJHo
+D]×UO×N.XUVODU×
(LOHWLSHJHP#SHJHPQHW
Doç. Dr. Hüseyin KAYA
1974’te Konya’nın Doğanhisar ilçesine bağlı Çınaroba köyünde doğmuştur.1997’de Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesinden mezun olmuştur. Y. Lisansını
Marmara üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya, Doktorasını Marmara
üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Coğrafya öğretmenliği alanında yapmıştır.
1997-2009 yılları arsında MEB’e bağlı özel ve resmi kurumlarda öğretmen/idareci
olarak görev yapmıştır. 2009-2012 yılları arasında Karabük Üniversitesi edebiyat
Fakültesi Coğrafya Bölümünde görev yapmıştır.2012 yılında Süleyman Demirel
Üniversitesi Eğitim Fakültesi Sosyal Bilgiler Eğitimi Anabilim dalı’nda görevine
devam etmektedir. KAYA’nın,30’a yakın bilimsel makalesi ile kitap ve kitap bölümleri bulunmaktadır.
Yrd. Doç.Dr. Akif KARATEPE
1972’de Amasya’nın Merzifon ilçesinde doğmuştur.1995’de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümünden mezun olmuştur. 2001 yılında Fatih
Üniversitesi Coğrafya Bölümünden mezun olmuştur. 2003-2007 yılları arasında
Marmara Üniversitesinde Coğrafya eğitimi almıştır. 2.5 yıl Fatih Üniversitesinde
Araş. Gör. olarak çalışmıştır. Yine Fatih Üniversitesinde 6 ay boyunca okutman
olarak görev almıştır. 5 yıldır Sakarya Üniversitesinde Yrd. Doç. Dr. olarak göreve
devam etmektedir.
Yrd. Doç.Dr Adem ÖZDER
1971’de Manisa’nın Salihli ilçesinde doğmuştur.ilk,orta ve lise öğrenimini
Manisa’nın Salihli ilçesinde tamamlamıştır.Lisansını 1994 yılında İstanbul Üniversitesi,Fen Edebiyat Fakültesi,Coğrafya bölümünde yapmıştır. Yüksek lisansını
2010 yılında Marmara Üniversitesi eğitim bilimleri Enstitüsünde yapmıştır.Doktora Eğitimini 2012 yılında Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsünde
yapmıştır. Yüksek Lisansını ‘’Bosna Hersek’te Coğrafya Eğitimi’’ üzerine yapmıştır. Doktora çalışması ise ‘’Jeokültürel dokunun oluşmasında eğitimin değiştirici
rolü-Arnavutluk örneği’’yapmıştır.1994-2006 yılları arasında coğrafya öğretmenliği ve yöneticilik yapmıştır.2008-2012 yılları arasında Sistem Eğitim ve Kültür
vakfının kuruluşunu gerçekleştirdiği Süleyman Şah Üniversitesinin kuruluşunda
yer almıştır.2012 yılında başladığı Süleyman Şah Üniversitesinde Uluslararası İlişkiler bölümünde öğretim üyesi olarak görevine devam etmektedir.
ÖZDER›in çalışma alanları arasında Coğrafya Öğretiminde Medya Okumaları, Balkan Jeokültürü, Arnavutluk’un Dünü Bugünü ve Yarını,Coğrafyanın halk
Kültürüne Etkisi,İnsan Kültür ve Mekan Boyutu ile Balkan Coğrafyası. Balkan Ülkelerinin Eğitim Sistemi ve Coğrafya Eğitimi gibi konular yer almaktadır.
ÖN SÖZ
“22.06.2013 tarihinde bir grup coğrafya öğretmeni Denizli - Çamlık Parkında Türkiye Haritası çizerken görüldü. Diğer iki grubun ise aynı yerde şiir ve hikaye
yazdığı tespit edildi.”
Bu satırlar 2013 Haziran ayı sonunda gerçekleştirilen TÜBİTAK 4005-Bilim
ve Toplum Programları çerçevesinde hazırlanan “Modern Yöntem ve Tekniklerle
Coğrafya Öğretimi” adlı projede arazi uygulamaları esnasında Türkiye’nin dört bir
yanından projeye katılan coğrafya öğretmenlerinin yaptıkları ilk gün etkinliklerini ifade ediyor.
Coğrafya öğretiminde yeni yaklaşımlar, farklı ve alternatif etkinleri coğrafya
öğretmenleri ile paylaşma amacı taşıyan projede 40 katılımcı ve yaklaşık yirmi
öğretim elemanı yer aldı. Coğrafya eğitimi alanında çalışmalar yapan öğretim
üyeleri, yaptıkları güncel çalışmaları, coğrafya eğitimi alanında yerli ve yabancı
literatürde öne çıkan konuları coğrafya öğretmenleri ile paylaştılar. Bu paylaşımlar
teorik ve uygulamalı eğitimlere, eğitimde güzel örneklere dönüştü. Proje sürecinde ortaya çıkan bu güzelliklerin kalıcı olabilmesi ve coğrafya camiasına kazandırılabilmesi adına, proje ile aynı başlığı taşıyan “Modern Yöntem ve Tekniklerle Coğrafya Öğretimi” adlı bu kitap ortaya çıkmış oldu. Kitapta coğrafya eğitimi ile ilgili
zengin bir içerik ile beraber, projede tecrübe edilen güzel anılara da yer verilmiştir.
Tüm coğrafya öğretmenlerine ve Coğrafya alan eğitimi çalışan öğretim elemanı dostlarımıza faydalı olması temennisiyle.
Kitabın hazırlanmasında emeği geçen tüm arkadaşlarımıza, projeye katılan
coğrafya öğretmenlerine ve proje ekibine, teknik, büro hizmetleri v.b. gibi konularda hizmet sunan tüm arkadaşlarımıza teşekkürü bir borç biliriz.
Editörler
Hüseyin Kaya
Akif Karatepe
Adem Özder
BÖLÜMLER VE YAZARLARI
1. %ÐOÖP3URMHOHULQ&RðUDI\D°ðUHWLPL$ÁÜVÜQGDQ°QHPLYH&RðUDI\D
°ðUHWLPLQH.DWNÜODUÜ
'RÁ'U+ÖVH\LQ.D\D
6ÖOH\PDQ'HPLUHO¶QLYHUVLWHVL(ðLWLP)DNÖOWHVL
%ÐOÖP'UDPD<ÐQWHPLñOH&RðUDI\D°ðUHWLPL
<UG'RÁ'U<XVXI.ÜOÜQÁ
0DUPDUD¶QLYHUVLWHVL&RðUDI\D°ðUHWPHQOLðL
%ÐOÖP'HQH\<ÐQWHPLñOH&RðUDI\D°ðUHWLPL
<UG'RÁ'U<XVXI.ÜOÜQÁ
0DUPDUD¶QLYHUVLWHVL&RðUDI\D°ðUHWPHQOLðL
%ÐOÖP$NWLI°ðUHQPH7HNQLNOHULLOH&RðUDI\D°ðUHWLPL
<UG'RÁ'U)LNUHW7XQD
)DWLK¶QLYHUVLWHVL&RðUDI\D%ÐOÖPÖ
%ÐOÖP2OD\ODUD&RðUDIL*Ð]OH%DNDELOPHN%L]H+HUìH\&RðUDI\D
'RÁ'U6ÖOH\PDQñQFHNDUD
)DWLK¶QLYHUVLWHVL&RðUDI\D%ÐOÖPÖ
%ÐOÖP&RðUDI\D(ðLWLPLQGH6RV\DO$ðODUÜQ.XOODQÜOPDVÜ
<UG'RÁ'U0XUDW$WHí
1DPÜN.HPDO¶QLYHUVLWHVL&RðUDI\D%ÐOÖPÖ
%ÐOÖP&RðUDI\D°ðUHWLPLQGH0HG\D2NXPDODUÜ
<UG'RÁ'U$GHP°]GHU
6ÖOH\PDQìDK¶QLYHUVLWHVL
%ÐOÖP&RðUDI\D°ðUHWLPLQGH:HE7DEDQOÜ&RðUDIL%LOJL6LVWHPOHUL
:HE&EV8\JXODPDODUÜ
°ðU*ÐU%HNLU7DíWDQ
6LQRS¶QLYHUVLWHVLñONÐðUHWLP%ÐOÖPÖ
%ÐOÖPñíELUOLNOL°ðUHQPH<ÐQWHPLñOH&RðUDI\D°ðUHWLPL
'RÁ'U)DWLK$\GÜQ
.DUDEÖN¶QLYHUVLWHVL&RðUDI\D%ÐOÖPÖ
%ÐOÖP&RðUDI\D°ðUHWLPLQGH.DQÜW.XOODQPD%HFHULVLQLQ
.XOODQÜPÜYH*HOLíWLULOPHVL
<UG'RÁ'U$NLI.DUDWHSH
6DNDU\D¶QLYHUVLWHVL&RðUDI\D%ÐOÖPÖ
%ÐOÖP&RðUDI\D°ðUHWLPLQGH¡HYUH(ðLWLPL
'U$OL2VPDQ.RFDODU
0
DUPDUD¶QLYHUVLWHVL$WDWÖUN(ðLWLP)DNÖOWHVL
&RðUDI\D°ðUHWPHQOLðL
%ÐOÖP&RðUDI\D°ðUHWLPLQGH3UREOHPH'D\DOÜ°ðUHQPH<ÐQWHPL
'RÁ'U0HKPHW¶QOÖ
0DUPDUD¶QLYHUVLWHVL&RðUDI\D°ðUHWPHQOLðL
8]P0XUDW.RÁDN
&RðUDI\D°ðUHWPHQL
%ÐOÖP&RðUDI\D°ðUHWLPLQGH7HPDWLN°ðUHQPH<DNODíÜPÜ
'RÁ'U+LOPL'HPLUND\D
$NGHQL]¶QLYHUVLWHVL6RV\DO%LOJLOHU(ðLWLPL
ñ¡ñ1'(.ñ/(5
Ön Söz ...............................................................................................................................v
Bölümler ve Yazarları ................................................................................................... vii
%°/¶0
352-(/(5ñ1&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ
$¡,6,1'$1°1(0ñ9(&2ï5$)<$
°ï5(7ñ0ñ1(.$7.,/$5,
1. Giriş ...............................................................................................................................1
2. Projenin Amaçları .......................................................................................................4
3. Projede Yer Alan Yenilikçi Etkinlikler ......................................................................5
4. Projede Yer Alan Katılımcılar ....................................................................................6
5. Ölçme ve Değerlendirme ...........................................................................................7
6. Projede Yer Alan Temel Etkinliklikler ......................................................................8
6.1 Arazi Gezi, Gözlem ve Müşahedeleri ............................................................8
6.2 Deneysel Etkinlikler .........................................................................................9
6.3 Sanatsal Etkinlikler ...........................................................................................9
6.4 Drama Etkinlikleri ......................................................................................... 10
6.5 İkili ve Grup Çalışmaları............................................................................... 10
7. Proje Kazanımlarının Geniş Kitlelere Ulaştırılması ............................................ 11
8. Proje Sonrasına Yönelik Çalışma ve Planlamalar................................................. 12
Kaynaklar....................................................................................................................... 13
x
DŽĚĞƌŶzƂŶƚĞŵǀĞdĞŬŶŝŬůĞƌůĞŽŒƌĂĨLJĂPŒƌĞƟŵŝ
%°/¶0
'5$0$<°17(0ññ/(&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ
1. Giriş ............................................................................................................................ 15
2. Coğrafya Öğretiminde Drama Yöntemi ................................................................ 17
2.1. Drama Teknikleri .......................................................................................... 18
2.1.1. Rol Oynama ....................................................................................... 19
2.1.2. Rol Değiştirme ................................................................................... 19
2.1.3. Kenardan yönlendirme veya Katılımcı Liderlik ............................ 19
2.1.4. Doğaçlama .......................................................................................... 20
2.1.5. Pandomim .......................................................................................... 20
2.1.6. Zihinde Canlandırma ....................................................................... 20
2.1.7. Müzik ve Resimle Drama ................................................................. 20
2.1.8. Kukla Draması ................................................................................... 21
2.1.9. Dans Draması..................................................................................... 22
2.2.Coğrafya Dersi Öğretim Programında Drama Yöntemi .......................... 22
2.3. Drama Yönteminin Uygulanması ............................................................... 23
2.4. Drama Yöntem İle Coğrafya Öğretimine Ait Bazı Örnekler .................. 26
2.4.1. Ortaöğretim 9. Sınıfa Ait Drama Çalışması ................................... 27
2.4.2. Ortaöğretim 10. Sınıfa Ait Drama Çalışması................................. 30
2.4.3. Ortaöğretim 11. Sınıfa Ait Drama Çalışması................................. 34
2.4.4. Ortaöğretim 12. Sınıfa Ait Drama Çalışması................................. 38
3. Katılımcıların Etkinlikler İle İlgili Değerlendirmeleri ........................................ 43
4. Sonuç.......................................................................................................................... 43
Kaynaklar....................................................................................................................... 44
7ĕŝŶĚĞŬŝůĞƌ
xi
%°/¶0
'(1(<<°17(0ññ/(&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ
1. Giriş ............................................................................................................................ 47
2. Coğrafya Öğretiminde Deney Yöntemi................................................................. 50
2.1. Deney Yönteminin Uygulanma Aşamaları ................................................ 51
2.1.1. Deney Öncesi Hazırlıklar ................................................................. 52
2.1.2. Deney Gerçekleştirilirken Yapılacaklar ......................................... 54
2.1.3. Deney Sonrası Yapılacaklar .............................................................. 55
2.2. Deney Yöntemi İle Coğrafya Öğretimine Ait Bazı Örnekler .................. 55
2.2.1. Ortaöğretim 9. Sınıfa Ait Deney Örnekleri ................................... 56
2.2.2. Ortaöğretim 10. Sınıfa Ait Deney Örnekleri ................................. 61
2.2.3. Ortaöğretim 11. Sınıfa Ait Deney Örnekleri ................................. 67
2.2.4. Ortaöğretim 12. Sınıfa Ait Deney Örnekleri ................................. 74
3. Katılımcıların Etkinlikler İle İlgili Değerlendirmeleri ........................................ 80
4. Sonuç.......................................................................................................................... 82
Kaynaklar....................................................................................................................... 83
%°/¶0
$.7ñ)°ï5(10(7(.1ñ./(5ññ/(&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ
1. Giriş ............................................................................................................................ 87
2. Aktif Öğrenme Tekniklerinden Bazı Örnekler .................................................... 88
2.1. Kartopu........................................................................................................... 89
2.2. Köşelenme...................................................................................................... 90
2.3. Görüş Geliştirme........................................................................................... 91
2.4. Münazara ....................................................................................................... 92
2.5. Forum ............................................................................................................. 93
2.6. Kavram Ağı .................................................................................................... 94
2.7. Kart Eşleştirme .............................................................................................. 95
2.8. Doğru mu, Yanlış mı? ................................................................................... 96
2.9. Siz Olsaydınız Ne Yapardınız? ..................................................................... 98
2.10. İstasyon......................................................................................................... 98
3. Katılımcıların Etkinlikler İle İlgili Değerlendirmeleri ........................................ 99
4. Sonuç........................................................................................................................ 101
Kaynaklar..................................................................................................................... 102
xii
DŽĚĞƌŶzƂŶƚĞŵǀĞdĞŬŶŝŬůĞƌůĞŽŒƌĂĨLJĂPŒƌĞƟŵŝ
%°/¶0
2/$</$5$&2ï5$)ñ*°=/(
%$.$%ñ/0(.%ñ=(+(5ì(<&2ï5$)<$
1. Giriş .......................................................................................................................... 103
2. Olaylara Coğrafi Açıdan Nasıl Bakarız? .............................................................. 104
3. “Olaylara Coğrafi Gözle Bakmak: Bize Her Şey Coğrafya”
Örnek Ders Uygulamasının Planlanması ........................................................... 109
a. Ders Uygulamasının Hedeflerin Belirlenmesi............................................ 109
b. Uygulamaya Konu Olan Coğrafi Unsurun Seçimi .................................... 110
c. Uygulama Aşamasında Sorulacak Soruların Seçimi ................................. 112
4. Etkinliğin Uygulanması ......................................................................................... 113
5. Sonuç........................................................................................................................ 118
Kaynaklar..................................................................................................................... 119
%°/¶0
&2ï5$)<$(ïñ7ñ0ñ1'(626<$/
$ï/$5,1.8//$1,/0$6,
1. Giriş .......................................................................................................................... 121
2. Eğitim ve Sosyal Ağlar ........................................................................................... 123
3. Coğrafya Eğitimi ve Sosyal Ağlar ......................................................................... 126
4. Sonuç........................................................................................................................ 130
Kaynaklar..................................................................................................................... 131
7ĕŝŶĚĞŬŝůĞƌ
xiii
%°/¶0
&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ1'(0('<$2.80$/$5,
1. Giriş .......................................................................................................................... 135
2. Kavram ve İşlev Bakımından Medya ................................................................... 139
3. Okumalara Veri Sağlayan Medya Unsurları ....................................................... 139
3.1. Yazılı Medya: Gazete ve Dergi ................................................................... 140
3.2. Görsel Medya: Televizyon, İnternet, Sinema ........................................... 141
4. Öğretim İşlevi Bakımından Medyanın Fonksiyonları....................................... 145
4.1. Haber ve Bilgi Verme.................................................................................. 145
4.2. Toplumsallaştırma ...................................................................................... 146
4.3. Eğitim ........................................................................................................... 146
4.4. Eğlendirme................................................................................................... 147
4.5. Kültürel Değerlerin Korunması ................................................................ 147
4.6. Denetim/Eleştiri ve Kamuoyu Oluşturma ............................................... 148
4.7. Tanıtım ......................................................................................................... 148
5. Mahiyeti Bakımından Medya Okumaları ........................................................... 149
6. Coğrafya Okumalariyla İlgili Medyada Yer Bulan Başlıca Temalar ................ 151
6.1. Çevre Sorunlarıyla İlgili Haberler ........................................................... 153
6.2. Afetlerle İlgili Haberler ............................................................................. 153
6.3. Turizmle İlgili Haberler.............................................................................. 154
6.4. Sanayi Faaliyetleriyle İlgili Haberler......................................................... 155
6.5. Özelleştirmeyle İlgili Haberler .................................................................. 156
6.6. Ekonomik Göstergelerle İlgili Haberler ................................................... 156
6.7. Ticaret Coğrafyası İle İlgili Haberler ........................................................ 156
6.8. Tarım ve Hayvancılık Faaliyetleriyle İlgili Haberler............................... 157
6.9. Maden ve Enerji İle İlgili Haberler ........................................................... 157
6.10. Nüfus ve yerleşme ile ilgili haberler ....................................................... 158
6.11. Ulaşımla ilgili haberler ............................................................................. 158
7. Seçilmiş Örnekler İle Medya Okumalarının
Coğrafya Öğretimi Açısından Önemi ................................................................. 158
8. Sonuç........................................................................................................................ 164
Kaynaklar..................................................................................................................... 166
İnternet ........................................................................................................................ 168
xiv
DŽĚĞƌŶzƂŶƚĞŵǀĞdĞŬŶŝŬůĞƌůĞŽŒƌĂĨLJĂPŒƌĞƟŵŝ
%°/¶0
&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ1'(:(%7$%$1/,
&2ï5$)ñ%ñ/*ñ6ñ67(0/(5ñ:(%&%68<*8/$0$/$5,
1. Giriş .......................................................................................................................... 169
2. İnternet ................................................................................................................... 171
3. İnternet tabanlı Coğrafi Bilgi Sistemleri (WEB GIS) ........................................ 172
3.1. İnternet CBS Yapısı ve Bileşenleri ............................................................. 172
4. İnternet Tabanlı CBS Uygulamaları
Üzerine Türkiye’den ve Dünyadan Örnekler ...................................................... 174
4.1. Türkiye’den Örnekler .................................................................................. 175
4.1.1. Zeytinburnu Belediyesi Şehir Rehberi .......................................... 175
4.1.2. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Ağ Tabanlı İnternet CBS Uygulaması ......176
4.2. Yurtdışındaki CBS Uygulama Örnekleri ................................................. 186
4.2.1. ArcGIS Explorer Online ................................................................. 186
4.2.2. GmapGIS .......................................................................................... 188
5. Sonuç........................................................................................................................ 189
Kaynaklar..................................................................................................................... 191
%°/¶0
ñì%ñ5/ñ./ñ°ï5(10(
<°17(0ññ/(&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ
1. Giriş .......................................................................................................................... 193
1.2. Coğrafya Öğretiminde İşbirlikli Öğrenme Araştırmaları ..................... 195
2. İşbirlikli Öğrenme Teknikleri ve Coğrafya
Derslerinde İşbirlikli Öğrenme Uygulama Örnekleri ....................................... 195
2.1. Öğrenci Takımları Başarı Bölümleri (ÖTBB) ......................................... 197
2.2. Takım-Oyun-Turnuva (TOT) ................................................................... 213
2.3. Birlikte Öğrenme ........................................................................................ 213
2.4. Grup Araştırması ........................................................................................ 214
2.5. Birleştirme - I .............................................................................................. 215
2.6. Birleştirme - II ............................................................................................. 215
2.7. Birlikte Soralım Birlikte Öğrenelim (BSBÖ) ........................................... 216
3. Sonuç........................................................................................................................ 216
Kaynaklar..................................................................................................................... 218
7ĕŝŶĚĞŬŝůĞƌ
xv
%°/¶0
&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ1'(
.$1,7.8//$10$%(&(5ñ6ñ1ñ1
.8//$1,0,9(*(/ñì7ñ5ñ/0(6ñ
1. Giriş .......................................................................................................................... 221
2. Coğrafi Beceriler .................................................................................................... 222
3. Kanıt Kullanma Becerisi ........................................................................................ 223
4. Coğrafya Öğretiminde Kanıt Kullanma Becerisinin
Geliştirilmesine Yönelik Örnek Uygulama ve Aktiviteler................................. 224
4.1. Haritalarda Projeksiyon (İzdüşüm) Farkını ve Çeşitlerini Göstermek. ..........225
4.2. Haritalarda Ölçek Kavramı ve Ölçek-Harita İlişkisini Göstermek. ..... 227
4.3. Levha Tektoniği Kuramı İle Yeryüzünün Deprem,
Volkan ve Sıcak Su Alanlarının İncelenmesi. .......................................... 230
4.4. Zamansal Olarak Şehirlerin Gelişimi ve Fonsiyonel Olarak Değişimi ...........232
5. Sonuç........................................................................................................................ 235
Kaynaklar..................................................................................................................... 236
%°/¶0
&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ1'(¡(95((ïñ7ñ0ñ
1. Giriş .......................................................................................................................... 237
2. Coğrafyada Çevre Eğitimi ..................................................................................... 240
2.1. Çevre Eğitiminin Amaçları........................................................................ 242
2.2. Çevre Eğitiminin Esasları .......................................................................... 243
2.3. Çevre Eğitiminin Gelişimi ......................................................................... 244
2.4. Çevre Eğitimi Yaklaşımları ........................................................................ 245
3. Ortaöğretimde Çevre Eğitimi ............................................................................... 247
4. Çevre Eğitimi Uygulamaları ................................................................................. 251
4.1. Ekoloji Temelli Çevre Eğitimi ................................................................... 257
4.2. Aktif Öğrenme ile Çevre Eğitimi .............................................................. 259
5. Sonuç........................................................................................................................ 261
Kaynaklar..................................................................................................................... 262
xvi
DŽĚĞƌŶzƂŶƚĞŵǀĞdĞŬŶŝŬůĞƌůĞŽŒƌĂĨLJĂPŒƌĞƟŵŝ
%°/¶0
&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ1'(
352%/(0('$<$/,°ï5(10(<°17(0ñ
1. Giriş .......................................................................................................................... 265
2. Probleme Dayalı Öğrenme.................................................................................... 267
2.1. Probleme Dayalı Öğrenmenin Tarihçesi .................................................... 269
2.2. Probleme Dayalı Öğrenmenin Amacı ........................................................ 269
2.3. Probleme Dayalı Öğrenmenin Avantajları ................................................ 270
2.4. Probleme Dayalı Öğrenmenin Sınırlılıkları............................................... 271
2.5. Probleme Dayalı Öğrenmede Öğrencilerin Rolü ...................................... 272
2.6. Probleme Dayalı Öğrenmede Öğretmenlerin Rolü .................................. 273
3. Probleme Dayalı Öğrenme ve Coğrafya Öğretimi............................................. 273
4. Probleme Dayalı Öğrenmenin Aşamaları ........................................................... 274
4.1. Bulma .............................................................................................................. 274
4.2. Hazırlama ....................................................................................................... 275
4.3. Karşılaşma ...................................................................................................... 275
4.4. Saptama .......................................................................................................... 275
4.5. Tanımlama...................................................................................................... 275
4.6. Toplama .......................................................................................................... 275
4.7. Üretme ............................................................................................................ 276
4.8. Tartışma .......................................................................................................... 276
4.9. Kararlaştırma ................................................................................................. 276
4.10. Çözümü Sunma ........................................................................................... 276
4.11. Rapor Hazırlama ......................................................................................... 276
5. Probleme Dayalı Öğrenmenin Uygulanması ..................................................... 277
6. Probleme Dayalı Öğrenmede Değerlendirme .................................................... 278
Kaynaklar..................................................................................................................... 280
7ĕŝŶĚĞŬŝůĞƌ xvii
%°/¶0
&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ1'(
7(0$7ñ.°ï5(10(<$./$ì,0,
1. Giriş .......................................................................................................................... 283
1.1. Tematik Öğrenme Yaklaşımı ....................................................................... 284
1.2. Tema Nasıl Görünür ve Neye Benzer?........................................................ 284
2. Temalar Nasıl Çalışır? ............................................................................................ 286
2.1. Beyin Fırtınası: Tema Bankası ..................................................................... 286
2.2. Soru Sorma..................................................................................................... 287
2.3.Temayı Bir Problem Çözme Araştırmasına Dönüştürme......................... 289
3. Süreç ......................................................................................................................... 290
3.1. Bilgi Toplama ................................................................................................. 291
3.2. Problemin Analizi ........................................................................................ 291
3.3. Alternatifler Üretme ..................................................................................... 291
3.4. Bir Çözüm ya da Durumu Savunma ......................................................... 292
3.5. Ölçüt ............................................................................................................... 292
3.6. Uygunluk ....................................................................................................... 292
3.7. Zenginlik ........................................................................................................ 293
3.8. Bağlantılılık .................................................................................................... 293
3.9. Titizlik ............................................................................................................. 295
3.10. Tekrarlanabilirlik ......................................................................................... 295
4. Anahtar Oyuncular Kimlerdir ve Rolleri Nelerdir?........................................... 296
4.1. Öğretmenler ................................................................................................... 296
4.2. Öğrenciler....................................................................................................... 296
4.3. Temalar Niçin Çalışır? .................................................................................. 297
5. Uygulama Örneği ................................................................................................... 298
Kaynaklar..................................................................................................................... 300
1. %°/¶0
352-(/(5ñ1&2ï5$)<$°ï5(7ñ0ñ
$¡,6,1'$1°1(0ñ9(&2ï5$)<$
°ï5(7ñ0ñ1(.$7.,/$5,
Doç. Dr. Hüseyin KAYA
Süleyman Demirel Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Çünür /ISPARTA
[email protected]
1. GİRİŞ
Türkiye’de ilk ve orta öğretimde özellikle son yıllarda çeşitli yeni metot ve
teknikler ve bunlarla birlikte yeni teknolojiler kullanma çalışmaları hız kazanmıştır. Ancak uygulamada öğrenci merkezli ve modern öğretim yöntem ve tekniklerinin henüz istenen seviyede kullanılmadığı görülmektedir. Öğretim programları ve kullanılan metot ve tekniklerle birlikte öğretmenlerin de bu sürece uyum
sağlaması gereklidir. Bunu sağlamanın yollarından birisi de öğretmenlere yönelik
hazırlanacak projelerdir. Coğrafya derslerinde teknoloji yardımı ile yeni öğretim
yöntemlerinin uygulanması, ancak teknolojiyi kullanmayı seven ve bu yöndeki gelişmeleri takip ederek bunları sınıflarına taşıyan öğretmenler vasıtasıyla mümkün
olur. Coğrafya öğretiminde arzu edilen seviyede başarı sağlamak üzere, günümüzde hayatımızı çepeçevre kuşatan teknolojinin eğitim – öğretim sürecine dâhil edilmesinin yanı sıra yeni yöntem ve tekniklerin, alternatif ve yenilikçi yaklaşımların
coğrafya öğretimi sürecinde kullanılması faydalı olacaktır.
Günlük hayatımızı neredeyse tamamen kuşatan teknolojinin coğrafya öğretiminde de kullanılmaya başlaması ve bu durumun gittikçe yaygınlaşması öğretim
sürecinde başarının yakalanması adına önemli bir husus olarak değerlendirilebilir. TUİK verilerine göre Türkiye’de 12 yaş ve üzeri internet kullanım oranı 23.8
milyon (% 41.6)’dir. Bu oranın yarısından fazlası (% 50.7)’si her gün internet kullanmaktadır. Son bir yıl içinde internet kullanma oranı % 30’dan %41,6 düzeyine
2
DŽĚĞƌŶzƂŶƚĞŵǀĞdĞŬŶŝŬůĞƌůĞŽŒƌĂĨLJĂPŒƌĞƟŵŝ
çıkmıştır. Cep telefonu kullanım oranı ise % 92 düzeyindedir(www.tuik.gov.tr/
bilisim). Bu oranlar içinde de orta öğretim düzeyindeki öğrencilerin teknolojik
ürünleri kullanma düzeyi, yetişkinlere göre daha yüksek ve uyum sürecinin daha
kısa olduğu gözlenmektedir. Bu verilerden hareketle özellikle teknoloji tabanlı
“toplumsal ağların” kullanımının da yoğunlaşmasına bağlı olarak öğrenci sosyal
ilişkilerinin ve toplumsal becerilerinin merkezine teknoloji tabanlı iletişim ağlarının oturduğu müşahede edilmektedir (Kaya, 2012). Bu teknolojilerden bazıları;
ders materyalleri (akıllı/etkileşimli tahta, bilgisayar ve tabletler, projeksiyon cihazları gibi her türlü teknolojik ders materyali), bilgisayar programları (Coğrafi Bilgi
Sistemleri, vb. programlar), günlük hayatımızda yer alan cihazlar (akıllı telefonlar,
tabletler, GPS ve navigasyon cihazları, akıllı saatler, vs.), internet ortamları (sosyal
iletişim ağları, web tabanlı harita ve diğer coğrafi bilgi kullanımına yönelik web
siteleri, vs.) şeklinde sıralanabilir. Bu teknolojilerin coğrafya öğretiminde kullanılması artık bir zorunluluk haline gelmiştir. Yine MEB’in son yıllarda yaygınlaştırmaya başladığı, teknolojiyi sınıf ortamına taşımayı hedefleyen FATİH Projesi de
bu konu kapsamında ele alınabilir.
Teknolojinin yanı sıra geleneksel eğitim yaklaşımlarının ve buna bağlı olarak
ortaya çıkmış olan yöntem ve tekniklerin yerini de modern yaklaşımlar ve bunların ürünleri ve yansımaları olan yeni yöntem ve teknikler almaya başlamıştır. Geleneksel öğretim tarzında, öğretmenin oldukça etkin ve sadece bilgiyi aktaran bir
role sahip olduğu, öğrencilerin ise pasif konumda kaldığı ve genelde ezbere dayalı
bir süreç söz konusudur. Özellikle son yıllarda adından çok söz ettiren yapılandırmacı yaklaşım ve paralelinde gelişen yöntem ve teknikler öğretim sürecinde oldukça yoğun bir ilgi görmüştür. Bu yeni yaklaşımlar ve buna bağlı gelişen modern
yöntem, teknik ve teknolojiler ise öğrenciyi pasif konumdan alıp eğitim – öğretim
sürecinin merkezine koyarken öğretmeni de sadece bilgiyi aktaran değil, öğrencinin bilgiyi alıp yapılandırması ve çeşitli kazanım ve beceriler edinmesinde bir
organizatör konumuna taşımaktadır. Dolayısıyla öğrenci, yeni yaklaşımlar çerçevesinde zihinsel süreçleri kullanarak, yaparak ve yaşayarak bilgi ve beceri kazanma
durumundadır.
Coğrafya öğretiminde öğretmenlerin rolü de oldukça önemlidir. Coğrafya
derslerinde teknoloji yardımı ile yeni öğretim yöntemlerinin uygulanması ancak teknolojiyi kullanmayı seven ve bu yöndeki gelişmeleri takip ederek bunları sınıflarına taşıyan öğretmenler vasıtasıyla mümkün olur (Unwin ve Maguire,
1990). Coğrafya öğretmenlerinin teknolojiye ve modern yöntem ve teknik kullanımına bakış açılarını ortaya koyan bir çalışmada Taş, Özel ve Demirci (2007),
2000 öğretmene elektronik posta yolu ile ulaşıldığı bir çalışmada, % 5’lik bir öğretmen grubunun cevap verdiğini, coğrafya öğretmenlerinin interneti ve e-posta
WƌŽũĞůĞƌŦ ȨŶŽŒƌĂĨLJĂPŒƌĞƨȨŵŦ ȨĕŦƐŦŶĚĂŶPŶĞŵŦ ȨǀĞŽŒƌĂĨLJĂPŒƌĞƨȨŵŦ ȨŶĞ<ĂƚŬŦůĂƌŦ
3
ile haberleşmeyi çok sık kullanmadıklarının anlaşıldığını ifade etmişlerdir. Aynı
çalışmada, öğretmenlerin daha çok geleneksel metot ve bunlara bağlı teknikleri
kullandıkları, ama teknolojiye bakış açılarının olumlu olmasına rağmen teknoloji kullanımının sınırlı olduğu ve sadece Microsoft Office veya benzeri yazı-çizim
programlarını kullanabildiklerini ifade etmişlerdir. Bu çalışmadan çıkan ilginç bir
sonuç ise, çalışmaya katılan öğretmenlerin % 32’sinin teknolojinin sosyal yönü
zayıf nesiller yetişmesine neden olduğu fikrini ifade etmişlerdir. Öğrencinin aktif
olarak öğrenme ortamına katılması, yaparak, yaşayarak öğreneceği etkinliklerin
planlanması, teknolojiye uygun öğrenme ortamlarının hazırlanması, coğrafya
öğretimiyle ilgili bilgisayar ve internet destekli güncel coğrafya programlarının
(mekânsal teknolojilerin) sınıf ortamında kullanılması, modern yöntem ve tekniklerin uygulanması gibi bir çok hususta öğretmen hazırlayıcı, yönlendirici ve
öğretici konumundadır. Yapılan birçok çalışma, coğrafya öğretmenlerinin henüz
istenen düzeyde (yeni yaklaşım, modern yöntem ve teknikler, teknoloji kullanımı,
bilgisayar destekli programlar, internet tabanlı coğrafya, öğrenci merkezli eğitim,
güncel teknolojik cihazların sınıf ortamına entegrasyonu, sosyal iletişim ağları
kullanımı, vs.) olmadığını göstermektedir. Bu durumun farkında olan MEB, sürekli olarak öğretmenleri seminer, çalıştay v.b. etkinliklerle hizmet içi eğitime tabi
tutmaktadır. Ancak bu eğitimler genelde teorik ve kısa süreli olmakta, öğretmenlerin aktif uygulama yapma imkânları bulunmamaktadır.
Son yıllarda yine eğitim-öğretim sürecinin yüksek standartlara kavuşması
amacıyla ulusal ve uluslararası kurumlar ve kuruluşlar tarafından desteklenen
projelerin sayısı artmaktadır. Bu projeler öğrenci, öğretmen, toplumun çeşitli kesimlerine yönelik olarak planlanıp uygulanmaktadır. Projelerin hizmet içi eğitimlerden farklı olarak katılımcıları teorik çalışmaların yanı sıra uygulamalı etkinliklere dâhil etmekte ve yaparak- yaşayarak öğrenmeyi prensip kabul etmektedirler.
Türkiye’de uygulanan uluslararası projeler genelde,
•
yenilik ve teknoloji transferi,
•
yeni yaklaşım ve yöntemlerin ülkemizde uygulanması,
•
panel,
•
çalıştay,
•
seminer ve kongrelerle bu çalışmaların desteklenmesi şeklinde uygulanmaktadır.
Ulusal Projeler ise yerel birim ve kurumlardan başlayarak bakanlık ve çeşitli
resmi-özel kurumlara varıncaya kadar geniş bir yelpazede gerçekleştirilmektedir.
Bu kurumlar arasında yer alan ve son yıllarda eğitim-öğretim sürecine katkıda
4
DŽĚĞƌŶzƂŶƚĞŵǀĞdĞŬŶŝŬůĞƌůĞŽŒƌĂĨLJĂPŒƌĞƟŵŝ
bulunan TÜBİTAK, 2012 yılında 4005 kodu ile Eğitimde Yenilikleri, Yeni yaklaşımları teşvik eden, öğretmen ve öğretmen adaylarının katılımcı olarak yer alacağı
yeni bir proje programı yürürlüğe koymuştur. TÜBİTAK bu proje programı ile
alan eğitimi alanında çalışan bilim insanlarının yaptıkları güncel ve verimli çalışmaları, resmî ve özel kurumlardaki öğretmenler ile öğretmen adaylarının istifadesine sunmayı hedeflemiştir. Böylece coğrafya eğitimi alanında çalışan araştırmacıların yaptıkları çalışmaları coğrafya eğitimi ortamına taşımak ve elde edilen
kazanımların yaygınlaştırılarak kalıcı hale getirilmesini sağlamak amacı ile, “Modern Yöntem ve Tekniklerle Coğrafya Öğretimi” adı altında coğrafya öğretmenlerine yönelik bir proje hazırlanmıştır.
(QVQþTCH2TQLGGMKDKXGMCVÆNÆOEÆNCT
2. PROJENİN AMAÇLARI
Bu proje, ortaöğretim düzeyindeki öğretim kurumlarında coğrafya öğretimi
yapan öğretmenlere yönelik olarak hazırlanmıştır. Proje süresince, yenilikçi yaklaşımlar çerçevesinde, modern yöntem ve teknikler, eğlenceli ve alternatif etkinlikler kullanarak coğrafya öğretiminde yeni pencereler açılmak istenmiştir. Projede
birçok yenilikçi ve eğlenceli etkinlikle birlikte;
Download

Modern Yöntem ve Tekniklerle Coğrafya Öğretimi