Davranışın biyofizyolojik
temelleri
BEYİN
Prof. Dr. Nesrin Hisli Şahin
Baskent Üniversitesi
Fen-Edebiyat Fakültesi
Psikoloji Bölümü
PSK 101
2014-2015
Dersin İçeriği
Beyin: Yapısı ve İşleyişi
Beyin Hasarları ve
Beynin Biçimlenebilirliği
(Plastisitesi)
Genetik, Evrim, ve
Davranış

Beyin




Çok uyumlu, çok esnek bir yapı
Olumlu işleyiş, yaratıcılık için daha
işlenmemiş çok potansiyeli var
Psikolojik özelliklerimizin temeli
Beynin değişmesi, bizim de kim
olduğumuzun, nasıl düşündüğümüzün,
nasıl duygulandığımızın değişmesi
demektir
1
Beyin









Beden ağırlığımızın %2 si ağırlığında
100 milyar sinir hücresine sahip
Her hücre de en az 10 bin hücre ile bağlantılı, km’lerce
Hem inceleme işini yapan hem de incelenen
Düşünmenin kendisi beyin içinde fiziksel bir aktivite
Beynin kendisi deneyimle değişiyor
Kullanılan bölgeler gelişip, kullanılmayanlar zayıf kalabiliyor
Tüm insanların beyinleri bazı yönleriyle benzer, bazı yönleriyle
çok farklı
O yüzden beyni anlamak, kalp-damar sistemi ya da sindirim
sistemini anlamaktan farklı
Beyni incelemek



Hasarlar
 Doğal hasarlar ya da laboratuvar ortamında
oluşturulanlar (ameliyat, lazer, ilaç/madde verme)
Boyama
 Bağlantıları gözlemek için; nöronların seçici olarak
emdiği boyalar; daha sonra mikroskopla inceleme
Elektrik kayıtları
 Electroencephalogram (EEG) (Beynin elektrik
dalgalarının kaydedilmesi; tüm beyin, tek nöron)
 Beyin hasarı, uyku, sara nöbeti, mutluluk
incelemeleri
Beyin Görüntüleme Teknikleri





X-Ray
 2 boyutlu görüntü
CT Taraması
 3 boyutlu (Bilgisayarda kesitlerin üst üste yerleştirilmesi)
PET Taraması
 Beynin iş yaparken kullandığı glükozun, metabolik değişimlerin
incelenmesi (gerçek ve hayali, aynı bölge A17)
MRI (Radyasyon yok)
 Radyo dalgalarıyla manyetik alan yaratılması ve hücrelerdeki
hidrojenin kaydı
 Daha çok kullanılan bölgelerde daha çok nöron
fMRI
 Aynı işlemin beyinsel işler yaparken kullanılması
 Kandaki oksijen oranının kaydı
 Dinlenme halindeki ve iş yaparken tutulan kayıtların kıyaslanması
2
Beyindeki örgütlenme düzeyleri


Sinir sistemi önce uzun boş bir tüp
3 hafta sonra tüpü oluşturan hücreler
ayrışmaya ve farklı beyin bölümlerini
oluşturmaya başlar



Alt beyin
Orta beyin
Üst beyin
BeyinÖrgütlenmesi: Arka (alt) beyin

Beyin sapı
Omurlilik ve orta beynin retiküler formasyonu
arasında; 500 000 000 yıllık geçmişi var
Tetiktelik, nefes alma, kalp atış hızı, kan basıncı



Medula – nefes alma, kalp atışları ve refleksleri
denetler, dik durmamızı sağlar
Pons – uyku, uyarılmayı yönetir; beyincik ve
beyin sapını birbirine bağlar
Serebelum (Beyincik)

Serebelum (Beyincik) – hareket ve beden
dengesi ; motor koordinasyon; düzenli
hareketlerin kontrolü, öğrenme
Arka (alt) beyin
3
BeyinÖrgütlenmesi: Orta beyin
Arka beyin ve üst beyni birbirine bağlar;
özellikle beyin ve gözler, kulaklar
arasındaki bilgi alışverişi
Beyin sapı (Orta beyinde kalan kısmı)

Yüksek düzeyde bütünleştirici nöronlar
bölgesi


Serotonin, dopamin, norepinefrin
kullanıyorlar
Retiküler Formasyon


Yürüme, uyuma, ani bir uyarıcıya tepki
verme
Otomatize olmuş, tekrarlayıcı hareketler
Orta beyin
BeyinÖrgütlenmesi: Ön (üst)
beyin
İnsanı diğer hayvanlardan farklılaştıran
beyin; insanda daha karmaşık
 Talamus
 Bazal ganglia
 Hipotalamus
 Limbik sistem
 Amigdala
 Hipokampus
 Serebral korteks
4
Önbeyin
Bazal ganglia
Ön beyin bölgeleri



Talamus (Beyin sapı üzerinde, beynin en merkezi yerinde)
 Duyumsal ve sinirsel bilgilerin çoğunun geçtiği bölge
 Bilginin sınıflandırılması; yorumlanması için uygun yerlere
gönderilmesi
 Retiküler formasyonla birlikte uyku, uyanıklık hali
Bazal ganglia (Hipotalamusun üstünde, serebral korteks altında)
 Serebellum ve korteks ile birlikte çalışıyor
 İstemli hareketlerin kontrolü
 Otomatize olan hareketlerin yönetimi
Hipotalamus
 Bedenin içsel durumunun, beden içi dengelerin yönetimi (termostat)
 Temel ihtiyaçların giderilmesine bağlı hazların
(yeme/içme/cinsellik) yönetimi
 Duyguların, stres tepkisinin yönetimi
 Hipofiz bezi ile birlikte endokrin sistemin yönetimi
Talamus
5
Bazal ganglia
Hipotalamus
«Haz»dan ölünür mü? 
6
Limbik sistem

Amigdala





Yaşam için “gerekli/gerekli değil”in ayrıştırılması
Beklenmeyen uyarıcılara duyarlılık
Örtük bellek, sözel olmayan uyarıcılar ve bilinçdışı
koşullanmaların kayıtları
Duyguların farkındalığı (özellikle korku) ve ifadesi
Hipokampüs


Açık bellek, otobiyografik bellek; önemli
deneyimlerin izlerinin kayıtları (Deposu değil)
«Ben» farkındalığı
Amigdala’da tutulan kayıtlar: Örtük bellek

Kayıt türü





Duyumsal
Duygusal
Bedensel
Davranışsal
(Prosedürel)
Sözel olmayan davranışlar





Bakışlar
Ses tonu
Yüz ifadeleri
El ve beden hareketleri
Zamanlama
Limbik sistem
7
Serebral Korteks



En üstteki ve en son gelişen bölge
Beyin kabuğunu oluşturan sinir hücreleri alt
kısımları bir “bere” gibi sarar
6 katlı bir dokudur

Her kattaki hücrelerde farklılıklar









Miyelinizasyon
Gen ifadesi örüntüleri
Bağlantılar
İşlevler
İnsanlarda çok kıvrımlı
Düşünme ve diğer üst düzey zihinsel işlevlerden
sorumlu
Diğer bölgelerle yoğun bağlantılar
İki Yarım küre halindedir
Her yarım küre de 4 bölgeden (lobdan) oluşmuştur
Serebral korteks
Serebral Korteks (Beyin kabuğu)

Yarım küreler


Sağ hemisfer
Sol hemisfer

Korpus kolosum

Loblar






2 000 000 kadar sinir lifi ile iki yarımküreyi birbirine bağlar
Arka (Oksipital korteks)
Yan (Temporal korteks)
Üst (Parietal korteks)
Ön (Frontal korteks)
Şeritler


Bedensel duyumlar şeridi (Somatosensory korteks)
Bedensel hareketler şeridi (Motor korteks)
8
Serebral korteks yarımküreleri
Loblar




Arka Lob (Oksipital korteks)
 Görsel korteks ve görsel birleştirme alanları
 Renk, şekil, hareket algısı nöronları
 Görsel uyaranlara duyarlı; görme işlevi, görsel yorumlama
Yan (Temporal) Lob
 İşitsel korteks ve işitsel birleştirme alanları
 İşitme, dili işleme
 Bellek, yüzleri tanıma, limbik sistemle bağlantılar
 Hasar görürse bilgi uzun süreli belleğe gitmiyor
Üst (Parietal) Lob
 Duyumsal birleştirme alanları
 Alansal yer belleme, dikkat, motor kontrol
Ön (Frontal) Lob
 Bedensel duyumlar şeridi (Somatosensory korteks)
 Bedensel hareketler şeridi (Motor korteks)
 Hareket (Motor) birleştirme alanları


İstemli hareketler, taklit davranışları
Prefrontal korteks


Yönetici işlevler
Zeka, bilinç, kişilik özellikleri, sosyal davranışlar, duyarlılık
Serebral Korteks bölgeleri
9
Birleştirici Bölgeler..


Beynin çeşitli özelleşmiş bölgelerinden gelen bilgilerin
davranışlara dönüştürüldüğü bölgeler
Serebral korteksin %75’ini oluşturur







Linguistik algısı
Düşünme, problem çözme
Tüm bilgilerin, birleştirilip sentezlenmesi
Bu bölgede herhangi bir yere oluşacak hasar, genellikle genel
işlev bozukluğuna yol açmaz
Hasarın büyüklüğü, hasar gören bölgenin genişliği önemli
Ancak, “konuşma” bölgesi lokalize olduğundan, oluşacak hasar
konuşma bozukluğuna yol açabilir
En büyük bölümü, frontal lobda, alnın arkasındadır
Phineas T. Gage, 1848
Beyin: Yapısı ve İşlevleri
10
Bedensel Duyumlar ve Hareket
Bölgeleri
Bedensel Duyumlar ve Hareket
Bölgeleri Haritası, Penfield, 1947
Beyin ve
bedende
birebir
uyuşur;
dünyanın
düzenli bir
şekilde
algılanması
ve tepki
verilmesine
yardımcı
İnsan homunkulosu
11
Kısa bir özet..
İnsan beyninin gelişimi ..
İnsan beyninin “ön beyin” açısından farklılığı…
Yok gibi
%3.5
%17
%30
12
İnsan beyninin diğer
primatlarınkinden farklılıkları







İnsanların daha uzun yaşayabilme potansiyeli var
Menapoz sonrası dönemleri daha uzun
İnsan beyni olağanüstü daha büyük (beyin/beden)
Kortikal bölgedeki 6 kat gri madde insanda daha enli
İnsan beyni daha çok enerji tüketiyor
 Daha fazla bilişsel yetenek
 Daha fazla plastisite
 Değişimden sorumlu genler
 Enerji metabolizmasından sorumlu olanlar
 Sinaptik aktiviteden sorumlu genler
 Sinaptik plastisiteden sorumlu genler
İnsan beyni daha çok oksijen tüketiyor
İnsan beyni nörodejeneratif hastalıklara çok daha yatkın
İnsan beyninin farklılıkları









İnsanların karmaşık sosyal yaşantısı, daha büyük frontal korteks
içinde farklı bölgeleri gelişmiş bir prefrontal korteksden sorumlu
olabilir
Bağlantılarda farklılıklar
 Lokal ve daha uzun bağlantılar daha fazla
Beyaz madde daha fazla
Amigdala’da bazı bölgeler daha büyük
Prefrontal bölgede hücre gövdeleri arasında daha fazla boşluk var;
diğer bölgelerde fark yok
Dandritlerde daha fazla «diken» var
Prefrontal kortikal alanlar aynı yerlerde olsa da insanda daha geniş
İnsanda von Economo hücreleri arasında daha fazla aralık var
Salt Laboratuvarları kök hücre çalışmalarında


insan neuronunda Neu5Gc proteini yok, diğerlerinde var; KLK8 geninin
(öğrenme, bellek, «diken» oluşumu) proteini 2’ye bölünmüş
Hücrelerin hareketi hedefe yönelik ve daha yavaş; diğer primatlarda dağınık
13
“Ayna” (Sünger) nöronlar
Prefrontal korteks :İnsana özgü beyin..
Yönetici kontrol sistemi
Daha yüksek bilişsel fonksiyonlar
Planlama
Mantık
Bilinçli farkındalık
Beden işlevlerinin
düzenlenmesi
İlgili, odaklı iletişim
Duyguların düzenlenmesi
Tepkilerin ertelenmesi
Korkunun azaltılması
Empati
İçgörü/Öngörü
Sezgiler
Ahlaki değerler
Ön beyin
Prefrontal korteks von Economo
hücreleri: Sosyal-duygusal davranışlar


Sosyal olarak bağlanmaya yarayan
duygular
 Cinsellik
 Aşk/sevgi
 Güven
 Empati
Düzeltici davranışları motive etmeye
yarayan duygular
 Tiksinme
 Gücenme
 Utanma/Mahçubiyet
 Aldatma/Aldatılma
 Suçluluk
14
Pre-frontal korteks hasarı: Frontal
temporal dementia (FTD)

Kaybedilen yetenekler
 Duygusal yakınlık
 Empati
 Mahçubiyet/Utanma
 İçgörü
 Normal bir mizah anlayışı
 Kendilik farkındalığı
 Başkasının içinden geçenleri anlamaya çalışma
 Sosyal görgü
 Gelecek farkındalığı
 Ebeveynlik kapasitesi
 Dürtü kontorlü
 Beslenme kontorlü
 Yutma kontrolü
Beyin yarımküreleri (hemisferler)
Korpus kalosum
Beynin iki
yarımküresini
birleştiren, büyük bir
demet sinir hücresi
aksonu
Sağ-Sol yarım
yarımküreler
arasındaki akson
köprüsü
Sol yarımküre ve konuşma
merkezleri

Broca alanı (1861)

Wernicke alanı (1874)


Konuşmayı üretme
Konuşmayı anlama
Sağ yarım küre
Görülmesi zor kelimeleri algılama
İki anlama gelen kelimelerde, gerçek anlamın
konteksten anlaşılması
15
Ayrık-beyin Araştırmaları

Roger Sperry ve epilepsi hastaları, 1968, 1974,
1981 Nobel tıp armağanı





Maymunların korpus kolosumları ve gözden beyine
giden çarprazlayan bazı sinirleri kesiliyor
Daha sonra bir gözünü kapatarak (örneğin sol gözü
kapalıyken) çeşitli görsel problemleri çözmesi
öğretiliyor
Maymun görevi öğrendikten sonra diğer göz kapatılıyor
ve öğrendikleri açısından yeniden test ediliyor.
Ayrık beyinli maymunlar sanki o görevi hiç öğrenmemiş
gibi davranıyorlar
Öğrenilen davranışa ilişkin belleğin artık sağ hemisfer ile
irtibat kuramayan sol hemisferde depolandığı
düşünülüyor
Odak noktası
16
Ayrık beyin araştırmaları
Sperry daha sonra bu tür ameliyatları tedavi
amaçlı olarak epilepsisi olan ve çok ciddi
epilepsi nöbetleri geçiren hastalar için
denemiş
Hastaların nöbetlerinin eskisi kadar yoğun
olmadığı gözlenmiş
Ancak bu kişilerin zaman zaman
davranışlarında tuhaflıklar gözlenmiş ve
incelemeler bşlamış
Günümüzde çok heyecan verici bir alan
Çok sayıda araştırma var





Ayrık-beyin araştırmalarının işaret
ettiği bilgiler





Korpus kalosum kesilmesiyle yarımküreler sanki iki ayrı beyin
gibi davranmaya başlıyor
Birbirinden bağımsız öğreniyor ve işliyor
Sol beyin bedenin sağından bilgiyi alıyor; sağ beyin bedenin
solundan bilgi alıyor
Normal beyinde her iki yarımküre de birbirinden bilgi alıyor ve
işliyor
Her iki yarımkürenin de bir miktar “özelleşmesi” söz konusu; biri
bir işlevin bir yönünde özelleşirken diğeri de aynı işlevin bir başka
yönüyle ilgili olarak özelleşiyor


İki ayrı sistem; farklı tür bilgileri, farklı şekilde işliyorlar
Normal bir beyinde iki yarımküre birbiriyle paslaşarak çalışıyorlar
17
Ayrık-beyin araştırmalarının işaret
ettiği bilgiler..
Yarımküreler arası işlevsel özelleşme


Sözel bilgiyi işleme
 Konuşma ve gramer sol yarımküredeyken
 Dilin farklı bağlamlarda uygun şekilde kullanılması ve mizah
yeteneği sağ yarımkürede
Sözel olmayan bilginin işlenmesi
 Alansal algı, yüz algısı, görsel tanıma, duyguların işlenmesi
sağ yarımküredeyken
 Kendini ifade ve başkalarının ifade ettiklerini anlama sol yarım
kürede
Ayrık-beyin araştırmalarının
işaret ettiği bilgiler..





Geometrik teoremlerin ispatı sol yarımküredeyken
Gündelik problemlerde bilginin bütünleştirilmesi ve
sonuçlara varılması sağ yarımküre tarafından
Karmaşık işlemlerde her ikisi birden
Bir öyküde sentaks ve gramerin anlaşılması sol
yarımküredeyken
Aynı öykünün vurgularının ve duygusunun fark edilmesi
sağ yarımkürede
Yarımkürelerle ilgili işlevler
Sol yarımküre









Daha geç gelişir
Bilindik ortamlarda,
alışılmış davranışlar
Dil’i işleme
Sözel
Analitik,
İndirgemeci
Bilinçli
Mantıklı
Ardışık bilgi işleme
Sağ yarımküre













Daha erken gelişir
Duygusal uyarılma
Yeni uyarıcıların işlenmesi
Bağlanma
Duyguları işleme
Sözel olmayan bilgiler
Bilinçdışı
Bütüncül
Sübjektif, duygusal bilgi işleme
Stres yönetimi
Kişilerarası iletişim
Mizah
Empati, şefkat, vicdan, yaratıcılık
18
Beyinde işlevlerin entegrasyonu:















Bir örnek
Kulağınıza bir çıtırdama sesi gelir
Kulaktan talamusa, oradan da işitsel kortekse geçer
Sonra işitsel birleştirme korteksine geçer
Her aşamada belirli bilgiler çıkarılmaya çalışılır ve
Uyarıcıya bir anlam verilmeye çalışılır
Daha önce duyulan seslerle eşleştirilmeye çalışılır
Çıtırdama sesinin bir yanan odun sesi olduğuna karar verilirse retiküler formasyon tarafından
yönetilen dikkat merkezi devreye girer
Dikkatiniz işitsel birleştirme merkezinde tutulan işitsel işarete, işitsel birleştirme bölgesine ve
aynı anda başınız sese doğru döner
Bu kez görsel korteks devreye girip “aleve benzeyen birşeyler” bilgisini verir
Birleştirme korteksinin diğer bölgelerinde , görsel ve işitsel bilgiler sentezlenir (Ortada yangına
benzer birşeyler var)
Potansiyel hareketi (kaç!) temsil eden sinir bağlantıları devreye girer
Ancak bazal ganglia devreye girmeden kaçma planı sizi sandalyeden kaldırmaz
Bazal ganglia devreye girince beyin sapını, motor korteksi ve serebellumu harekete geçiren
emirler verilir
Odadan dışarı kaçılır
Limbik sistem de “yangın” çağrışımı devreye girdiğinde bunları belleğe kaydeder; benzer bir
uyarıcı olduğunda çağrışımlar bu en son olan “kaçış”ı tetikleyecektir
Kesişme: Mutlu Beyinler?




Mutluluk, en ön beyindeki (prefrontal korteks) simetrisizlikle
bağlantılı olabilir mi?
Nörobilim çalışmaları, beyinde kendimizi iyi hissetmekle ilişkili bir
bölge olduğuna işaret ediyor: Sol prefrontal korteks
 Olumlu duygusal tepkiler
 Sol yarımkürenin en ön loblarında daha fazla etkinlik
 Olumsuz duygusal tepkiler
 Sağ yarımkürenin en ön loblarında daha fazla etkinlik
Dikkat: Korelasyonel çalışmalar; Deneysel çalışmalar??
Bilinçli Farkındalık Meditasyonları ile sol enön beyin (prefrontal
korteks) geliştirilebilir
Endokrin sistem
19
Hormon (Enokrin) Sistemi







Kanın içine salınacak hormonları düzenleyen bezler
Göreceli olarak daha yavaş bir iletişim sistemi; kimyasal mesajlar
Kan akımı bu hormonları bedenin her tarafına taşır; her hücrenin
zarında bu hormonlardan birine ya da daha fazlasına duyarlı “alıcılar”
vardır
Sinir sistemiyle bağlantılı
Pitüiter bezi, tiroid bezi, paratiroid bezi, böbreküstü (adrenal)bezleri,
pankreas, yumurtalıklar
Endokrin bezlerin işleyişi sürekli izlenir ve sinirsel, hormonel ve
kimyasal sinyallere göre düzenlenir
Otonom sinir sistemi, solunum, kalp atışları ve sindirimi yönetirken,
endokrin bezlerini de etkiler ve öfke ve korku gibi güçlü duygusal
tepkilere önemi fizyolojik tepkilerle cevap verilir
Adrenal bezlerinin işleyişi

Epinefrin
Düz kaslara etki ederek “acil
durum” için hazırlar
Kalp, mide, barsaklar, ter bezleri
Retiküler formasyonu uyarırken
sempatik sinir sistemini de
uyarır
Bu sistem de adrenal bezini daha
çok epinefrin üretmesi için
tekrar uyarır

Norepinefrin
Hipofiz bezi ve karaciğer
aracılığıyla acil durum için
uyarır
Sinir hücreleri tarafından
salındığında nörotransmitör
olarak da çalışır
Adrenal bezleri tarafından
üretildiğinde hormon olarak
çalışır
Her iki durumda da önce
nöronlara sonra da bezlere
bilgi aktarır
Beyin Hasarı ve Beynin Esnekliği





Beyin hasarlarından sonra beyin kendi kendini tamir eder
Çocukların beyni gelişmemiş olduğundan daha elastik
Sol yarımkürede konuşma merkezine olan hasar daha kalıcı
Hasarın sonuçları
 Felç/paralize olmuşluk
 Duyumsal kayıplar
 Konuşma kaybı
 Bellek kaybı
 Kişilik bozulması
Beyin hasarının iyileşmesi
 Bireyin yaşı
 Hasarın boyutları
 Hastanın motivasyonuna, kararlılığına, yaptığı egzersizler
20
Beyin Hasarı ve Beynin Esnekliği

Hasar almış beynin tedavisinde oluşan değişimler
 Yeni sürgünlerin çıkması
 Hasta hücrelere bitişik, sağlıklı hücrelerin aksonlarında,
yeni dallar oluşması
 İşlevlerin telafi edilmesi
 Hasar gören alanın işlevlerinin başka bölgeler tarafından
üstlenilmesi
 Yeni hücrelerin üretilmesi
 Egzersiz ve zenginleştirilmiş çevreler
 İnsanlarda hipokampüste (bellek) ve olfactory bulb (koku)
 Beyin dokusu nakilleri


Sağlıklı dokular
Kök hücreler
Beyin dokusu nakilleri







Özellikle fetus dokusundan olunca daha başarılı
Farelerle yapılan çalışmalar başarılı
İnsanlarla olabilirliği etik tartışmalara yol açıyor
 İnsan embryosundan “kök hücre” nakli konusu
 Tüp bebek uygulamalarından sonra geriye kalan
blastosistler (5 günlük embryolar)
Kürtajla alınmış bebeklerin kullanılabilirliği
Parkinson hastalığı olanlarda fetustan dopamin nöronlarının
nakli 60 yaş altında başarılı
Felç geçirenlerde ortabeyine fetus sinir hücrelerinin nakli
başarılı
Alzheimer hastalarında başarılı
Kalıtım
21
Kalıtım ve Davranış



Kromozomlar
 46 tane (23 çift)
DNA (deoxyribonucleic asit)
 Genetik bilgiyi taşıyan
karmaşık molekül
Genler
 Kromozomun küçük
parçaları
 Genetik bilginin birimleri
 Hücrelerin yaşamı
sürdürmek için gerekli olan
proteinleri üretmesi
Kalıtım ve davranış

Başat-Çekinik genler İlkesi

Başat olanın taşıdığı bilgi geçerli olur


Kahverengi göz, miyop (uzağı daha iyi görme),
gamze
Çekinik genin geçerli olması için gen çiftinin
her ikisinin de çekinik olması gerekir
Mavi göz, hipermetrop, çil
Eğer her iki ebeveynden de çekinik gen alınmışsa,
bebek mavi gözlü olabilir
Kişilik ve zeka gibi karmaşık özellikler ise çok
sayıda genin etkisi altında olabilir


Kalıtım ve davranış


İnsan genom Projesi
 İnsanda 20,500 gen bulundu. Anneden ve babadan ayrı ayrı
geldiğinde, bunların birleşme olasılıkları çok karmaşık
Genetik çalışmaları
 Moleküler genetik
 Teknoloji kullanılarak çeşitli çiftleme denemeleri
 Genlerde hastalıklarla ilişkili olanları bulmak ve sağlıklı
olanları kullanmak
 Seçici çiftleştirme (Gregor Mendel)

“Labirent zekalı” fareler ile “aptal” fareler çalışması,




Kalıtımın önemi
Çevrenin önemi”
“Alkol seven” farelerde alkolü kötüye kullanmaya yatkınlık
Davranış genetiği
22
Genin kendini ifadesi ve
“çevre”nin önemi
Kalıtım ve davranış..

Davranış genetiği ve Evlat edinme
çalışmaları




Tek yumurta ve çift yumurta ikizleri
Tek yumurta ikizleri daha çok benziyorlar
(görünüşlerinde,davranışlarında,
zevklerinde, sağlılıklılık ve
hastalıklarında)
Ayrı yerlerde de büyütülseler daha çok
benziyorlar
Bazı eleştiriler….
Kalıtım ve Çevre


“Kalıtm/ Çevre” tartışması
“Doğa”/Kalıtım, kişinin genetik
potansiyelini tanımlar



Genotip– genetik miras
Kalıtımdan etkilenirler
“Bakım/Çevre”, o potansiyelin ifadesidir



Fenotip – gözlenebilen özellikler
Hem fiziksel hem de psikolojik özellikler
Hem kalıtımdan hem de çevreden etkilenirler
23
İnsan genom projesi ve
öğrenilenler





İnsanda 100,000 ya da 150.000 kadar olması beklenen gen
sayısı sadece 20, 500 olarak bulunmuş
100,000 den fazla olan protein olduğundan, her protein için
bir gen olacağı düşünülmüş
Genler birbirinden bağımsız değil
Birbirleriyle ve bedenin içinde ve dışında diğer faktörlerle
etkileşim halindeler
Hücre mekanizması, küçük DNA parçalarını alıp karıştırıp,
karşılaştırıp, birleştirerek genleri üretir
İnsan genom projesi ve öğrenilenler
Gen mekanizması, çevresinde olup bitenlerden
çok etkilenir
Bir genin kendini ifade edip etmeyeceği (belirli
proteinleri kurup kurmayacağı) işbirliğine
bağlıdır
Kanda gezen hormonlar, genleri harekete
geçirebilir ya da kapatabilir
Hormonlar ise çevresel koşullara bağlıdır
(ışık, günün uzunluğu, beslenme, davranış)
Çalışmalar, hücrenin dışında ve içinde oluşan
olayların genlerin kendilerini ifade edip
etmeyeceğini belirlediğini göstermiştir
Kortizol, DNA hasarını 5 kat arttırmaktadır






İçsel konuşma/Bilinçli yeniden
yapılandırma

Günün belirsiz zamanlarında




Olacak bazı olaylarla ilgili olarak





Durum ne?
Ne hissediyorum?
Kendime neler söylüyorum? Ne düşünüyorum?
Olacak olay ne?
Ne hissediyorum?
Kendime neler söylüyorum?
Ne söylesem rahatlayabilirim?
Olmuş bir olaydan sonra kendimizi kötü hissettiğimizde





Ne oldu?
Neler hissettim?
Bunu hissetmeden önce kendime neler söylüyordum?
Bunu hissettim andan itibaren kendime neler söylüyorum?
Kendimi rahatlatmak için neler söyleyebilirim?
24
Download

Ders 4