




İnsanın beyni ile davranışları arasında nasıl bir
ilişki vardır?
Rüyalar ne anlama gelir?
Maymunlar işaret dili öğrenebilir mi?
Bir sınavdan önce niçin bazı kişilerin elleri
terler?
Kendine zarar verici davranışlar azaltılabilir
mi?
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
???




Dünyaya geldiğinde sadece birincil ihtiyaçlarını
gidererek yaşamını sürdüren birey, daha sonra
ne tür değişimler gösteriyor?
Öğrenme nasıl gerçekleşir?
Etrafımızdaki her şeyi nasıl ayırdediyoruz?
Bazı insanlar gerçekte olmayan sesler ve
görüntülerden sözediyorsa bu ne anlama gelir?
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Diğer insanların,




ne yaptıklarını,
ne düşündüklerini,
ne hissettiklerini
nasıl anlayabiliriz?
KENDİMİZİ nasıl tanımlayabiliriz,
anlayabiliriz ve açıklayabiliriz?
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
PSİKOLOJİYE
GİRİŞ
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikoloji

Psyche + Logos



Psychology (İng.)
Psychologie (Fr.)
Zihin/ruh + söz/bilgi, bilim
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikoloji,

İnsanın davranışlarını, bunların
altında yatan nedenleri ve bilişsel
süreçlerini (zihni) anlamaya ve
açıklamaya, bazen de değiştirmeye
çalışır.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]



Psikoloji bir bilimdir
Yani, bir «sorular sorma, olayları
inceleme, sonuçlara varma ve bu
sonuçları değerlendirme yöntemi»dir.
Sağduyu değil!
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]

Davranış- doğrudan gözlemlenebilen
eylemler



Yürüme
Konuşma
Zihinsel süreçler– kişinin kendi
içindeki düşünceleler, duygular,
güdüler, hayaller v.s.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikoloji nasıl bir bilimdir?

Hem sosyal bilim

İnsan toplumunun yapısını ve toplumdaki bireyin
doğasını inceler.


Örn. Antropoloji, tarih, sosyoloji ve ekonomi
Hem doğa bilimi

Fiziksel dünyanın (beyin veya zihin) doğasını
bilimsel araştırma yaparak inceler: hipotezler,
deney yapma, veri toplama ve analiz etme, sonuç
çıkarma.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin geçmişi
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin geçmişi


Antik Yunan öncesi (Mısır)
Antik Yunan


Ortaçağ


Platon, Aristo, Demokritos, Hipokrat
Descartes
1700’lerin sonu-1800’lerin başları

Gall: Frenoloji, Charcot: Hipnoz
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin soruları yeni değil.


İnsanın kendine özgü nitelikleri
doğuştan mı, yoksa öğrenilmiş mi?
Doğacılara karşı emprisistler
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]

Doğacılar

İnsan aklı/bilgisi doğuştan vardır.


“Emprisistler”




17. yy.da Descartes: Tanrı, benlik, geometri, gelişme ve
sonsuzluk doğuştan.
Bilgi deneyimin sonucudur.
J. Locke ---”Tabula Rasa”
Çağrışımcılık --- duyu +benzerlik, zıtlık, bütünlük gibi
ilkelerle çağrışım yapan düşünceler.
Doğacılık X Emprisizm
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin
tarihi
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin kökenleri
Felsefe
Fizyoloji
Psikoloji

Wilhelm Wundt
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
İlk psikologlar
(1800’lerin sonu- 1900’lerin başı)
–Wilhelm Wundt

Deneysel psikolojinin babası
1879’da Almanya’da Leipzig’de ilk
psikoloji laboratuvarını kurmuş.

Görme duyusunu içebakış yöntemi
ile incelemiş.

Basit ve iki-seçmeli uyarana
tepkide bulunma zamanını
incelemiş.

PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
İlk psikologlar
–E. Bradford Titchener
• Wundt psikolojisini popülerleştirmiş
ve ABD’ye taşımış.
• Düşünmenin bileşenlerini açığa
çıkarmak için içebakış yöntemini
kullanmış.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
İlk psikologlar
–William James

İlk önemli psikoloji kitabının

Zihin/akıl bir bilinç akışıdır.
«The Principles of Psychology»
(Psikolojinin İlkeleri) yazarı
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin başlangıç dönemi ve
bilimsel kökenleri

Psikofizik


İlk psikologlar duyum ve duyusal deneyim
konusunda araştırmalar yapmışlar ve
duyuların işlevlerinin ilginç yönlerini
farketmişlerdir.
Örn. bir uyaranın yoğunluğunun
algılanması o uyaranın gerçek fiziksel
yoğunluğu ile doğru orantılı değildir.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin başlangıç dönemi ve
bilimsel kökenleri

Psikofizik


Başka bir sesin (fizik terimleriyle desibel
olarak) yarısı kadar yüksek bir ses
dinleyene öyle gelmez.
Psikofizik, uyaranın gerçek fiziksel özellikleri
ile algılanan özellikleri arasındaki ilişkinin
matematiksel tanımlamasını vermeye
çalışır.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin başlangıç dönemi
ve bilimsel kökenleri

Darwin’in devasa etkisi: The Origin of
Species (Türlerin Kökeni) (1859); The
Descent of Man (1871) (İnsanın Türeyişi)

Charles Darwin, insanlar ve diğer türlerin ilişkili
olduğunun kanıtını sunarken bilimcileri ve farklı
disiplinlerde çalışan insanları, hayvanların birçoğu
veya hepsi ile ortak olan düşünme ve zeka gibi
temel özellikleri dikkate almaya zorlamıştır.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]

Psikoanaliz -1900’ler


Çocukluk deneyimlerinin sonraki kişilik
özelliklerinin ve psikolojik sorunların
gelişimini büyük ölçüde etkilediği inancı.
İnsanlar çoğu zaman bu perspektifi
(psikodinamik perspektif) psikolojiyle
çağrıştırır; bilinçaltı çatışma ve geçmiş
olayları (erken çocukluk travması) vurgular.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]

Sigmund Freud (1856-1939)


Davranışı anlamak için bilinçaltını incelemiş.


Viyanalı bir doktor
Rüyaların yorumu
Geliştirdiği fikirler:




Terapi
İçsel çatışma
Dürtüler, rüyalar, arzuların incelenmesi
Dil sürçmeleri
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin başlangıç dönemi ve
bilimsel kökenleri

Davranışçılık (Behaviorism) – John B.
Watson and B.F. Skinner



Yapısalcılık terkedildi, çünkü subjektif algılama
deneyimini incelemek zordu.
Davranışçılık zihinsel süreçlere değil
gözlemlenebilir, ölçülebilir davranışlara
yoğunlaşır.
Davranışçılar öncelikli olarak öğrenme ile
bağlantılı gözlemlenebilir davranışları
incelemeye çalışırlar.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin başlangıç dönemi ve
bilimsel kökenleri

Davranışçılık–
John B. Watson (1913):
“Davranışçı görüşler olarak
psikoloji, doğa bilimlerinin halis
objektif deneysel branşıdır.
Teorik hedefi, davranışı tahmin
ve kontrol etmektir."--
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]

Gestalt Yaklaşımı -1920’ler:


Duyuma karşılık algılama
Algılamanın paçaların toplamından farklı
olduğunu vurgulamışlar ve duyumun
anlamlı algısal deneyimler olarak nasıl
birleştirildiğini incelemişlerdir.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
GESTALT


Bazı Alman kurucular:
Wertheimer (1912’ler), Koffka, Köhler

Algılama ile uğraşmışlar.


Sezgi




Şeyleri nasıl görür ve anlarız?
Bireyi problem çözmeye muktedir kılar.
Davranışçılığa karşı, fenomenolojiden yana
Öğrenme, bellek, problem çözme  algısal yorum
Biişsel psikolojinin temeli
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]

20. yy’ın ikinci yarısında psikolojiyi
etkileyen bazı gelişmeler




Bilgisayar – Bilgi işleme sistemleri
Dilbilim- Chomsky- Psikolengüistik kuram
Nöropsikoloji
BİLİŞSEL PSİKOLOJİ
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Günümüzde psikolojideki dört
temel perspektif
Biyolojik
Davranışsal
Bilişsel
Sosyokültürel
Bu dört perspektif birbirini tamamlar; tüm resmi bize gösteren
yap-bozun parçaları gibidirler.
Her biri davranış ve zihinsel işleyiş hakkında bilgi sağladığı için,
hiçbir perspektif diğerinden «daha iyi» değildir.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
İÇSEL faktörleri vurgulayan
perspektifler

Biyolojik perspektif


Fizyolojik donanımımızı (özellikle
beyin ve sinir sistemi) davranışın ve
zihinsel işleyişin başlıca belirleyicileri
olarak görür.
Bilişsel perspektif

Bizim algılama, bellek ve problem
çözme gibi zihinsel süreçlerimizin nasıl
işlediğini ve davranışlarımızı nasıl
etkilediğini vurgular.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
DIŞSAL faktörleri vurgulayan
perspektifler

Davranışçı perspektif


Çevremiz tarafından nasıl koşullanmışsak
öyle davrandığımızı savunur.
Sosyo-kültürel perspektif

Diğer insanların ve kültürün davranışımız
ve zihinsel işleyişimiz üzerindeki etkisine
odaklanır.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Günümüzde psikolojideki diğer
temel yaklaşımlar

Psikodinamik yaklaşım


İnsancıl yaklaşım


Bilinçdışı zihni vurgular.
İç-benliği ve subjektif hislerin önemini
vurgular.
Evrimci yaklaşım

Belirli davranış özelliklerinin doğal seçilime
bağlı olduğunu iddia eder.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Pozitif psikoloji



Alana yeni bir ekleme
İnsanları mutlu ve başarılı kılan
niteliklere odaklanır.
Psikolojinin geçmişte negatife çok fazla
odaklanmış olduğunu iddia eder.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
PSİKOLOJİNİN DALLARI



BİYOPSİKOLOJİ/PSİKOBİYOLOJİ
 Odak: Davranışın biyolojik kökeni
DENEYSEL PSİKOLOJİ
BİLİŞSEL PSİKOLOJİ

Odak: Duyum, Algı, Öğrenme, Düşünme
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
PSİKOLOJİNİN DALLARI


GELİŞİM PSİKOLOJİSİ
KİŞİLİK PSİKOLOJİSİ



Odak: Değişmeyi ve bireysel farkları anlama
SAĞLIK PSİKOLOJİSİ
KLİNİK PSİKOLOJİ

Odak: Fiziksel ve ruhsal sağlık
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
PSİKOLOJİNİN DALLARI




SOSYAL PSİKOLOJİ
ENDÜSTRİYEL-ÖRGÜTSEL PSİKOLOJİ
TÜKETİCİ PSİKOLOJİSİ
KÜLTÜRLERARASI PSİKOLOJİ

Odak: Sosyal ağlarımızı anlama
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
PSİKOLOJİNİN DALLARI

Daha yeni alanlar






KADIN PSİKOLOJİSİ
KLİNİK NÖROPSİKOLOJİ
ÇEVRE PSİKOLOJİSİ
TRAFİK PSİKOLOJİSİ
ADALET PSİKOLOJİSİ
SPOR VE EGZERSİZ PSİKOLOJİSİ
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojinin hedefleri





Gözlemlemek
Tanımlamak
Açıklamak
Tahmin etmek
Kontrol etmek
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Psikolojide şunlar değerlidir:



Görgül (emprik) kanıt
Eleştirel düşünme
Sistematik araştırma yöntemleri
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
PSİKOLOJİNİN YÖNTEMİ
Psikolojide nasıl bilgi üretilir?
Psikolojide araştırma nasıl yapılır?

PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]

Bilimsel bilgi ≠ Bilimsel olmayan bilgi
Bilimsel Yöntem
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Bilimsel yöntemin özellikleri







Analitiktir.
Sistemlidir.
Sınanabilir.
Güvenilirdir.
Yanlı değildir.
Veriye dayanır.
Tekrar edilebilir.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Bilimsel yöntem

Kuram


Davranışın niçin ortaya çıktığına ilişkin
genel bir açıklama
Hipotez
Testedilebilir bir tahmin
 Çoğunlukla kuramdan çıkar
 Örn. A’nın nedeni B’dir.

PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Araştırma yöntemleri
İlişkisel
Tanımlayıcı
Deneysel
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
İlişkisel (korelasyonel)
araştırmalar



İki değişkenin ilişkisinin incelendiği
türdeki araştırmalardır.
Değişken: Değişebilen, en az iki değer
alabilen herşeydir. (örn. yaş, boy, kilo,
cinsiyet, benlik saygısı düzeyi)
Örn. Zeka ile okul başarısı arasında ilişki
var mıdır?
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Korelasyon

Korelasyon katsayısı
-1


0
1
İlişkinin varlığı ve gücü hakkında bilgi
verir.
Neden-sonuç ilişkisini göstermez!
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Deneysel Çalışmalar

Deneysel yöntem


Değişkenler arasındaki ilişkileri, etkileşimleri
ve neden-sonuç ilişkilerini keşif çalışması.
Araştırmacı bir ya da birkaç değişkeni
manipule ederek başka bir değişkendeki
değişimleri ölçer. Böylece neden-sonuç
bağlantıları kurar.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Deneysel çalışmalar

Önemli kavramlar

Değişken



Deney grubu


Bağımsız değişken
Bağımlı değişken
Manipulasyon
Kontrol grubu
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Araştırma yöntemlerinin karşılaştırılması
Araştırma
yöntemi
Temel amaç
Nasıl yapılır?
Ne
manipule
edilir?
Tanımlayıcı
(Hedef:
Tanımlamak)
Davranışı gözlemlemek ve
kaydetmek
Vaka çalışmaları, taramalar,
ve doğal gözlemler
Hiçbir şey
Korelasyonel
Doğal olarak oluşan
(Hedef: Tahmin ilişkileri araştırmak; bir
etmek)
değişkenin ne kadar iyi
tahminde bulunduğunu
belirlemek
İstatistiksel ilişki hesaplama
bazen, anket cevapları
arasında
Hiçbir şey
Deneysel
Bir ya da daha fazla
Bağımsız
değişkeni manipüle ederek
değişken/ler
ve denekler arasında daha
önceden var olan farkları
gidermek için tesadüfi atama
yaparak
(Hedef:
Açıklamak)
Neden ve sonucu
keşfetmek
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Etik sorunlar

Deneylerde deneyci ve denek
beklentilerinin etkisini kontrol etmek için
çift kör işlemi yapılır.

Bir deneyde hem araştırmacıların hem de
deneklerin kendilerinin hangi koşulda
olduklarını bilmemelerini sağlama işlemidir.
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Araştırmalarda etik




Deneklerin fiziksel ve ruhsal zararlardan
korunması
Deneklerin davranışla ilgili mahremiyet hakkı
Araştırmaya katılımın tümüyle gönüllü olması
Deneye katılmadan önce işlemlerin doğası
hakkında bilgilendirme gerekliliği (Rıza)
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Meraklısına

http://www.biltek.tubitak.gov.tr/gelisim
/psikoloji/
PSİ173 Psikolojiye Giriş, Prof.Dr.
Hacer HARLAK [ADÜ- FEF]
Download

Psikolojinin Konusu