MEVZUAT BİLGİLENDİRME SERVİSİ
Hanke: Türkiye Kırılgan 5'linin en kırılganı olabilir

AKIN AYTEKIN
Bloomberg News
Johns Hopkins Üniversitesi'nin dünyaca ünlü ekonomisti Steve Hanke, Fed'in parasal
çıkışa başlaması ile birlikte fonlama ihtiyacı yüksek olan ve Kırılgan 5'li olarak
adlandırılan ülkelerde çalkantılar olabileceğini belirtti.
The Wall Street Journal'ın sorularını yanıtlayan Hanke, jeopolitik risklerin diğer 4
ülkeye göre Türkiye'yi daha kırılgan yapabileceğini kaydetti. Hükümetin uzun yıllar
portföy yatırımlarına bağlı büyümeye güvendiğini söyleyen Hanke, yapısal reformlar
hayata geçirilmediği için ekonominin bugün kırılgan durumda olduğunu savundu.
Fed'in varlık alımlarını tamamen sonlandırması "Kırılgan 5'li" olarak tanımlanan
gelişen ekonomiler Brezilya, Endonezya, Hindistan, Türkiye ve Güney Afrika'da
90'lı yıllardaki gibi ekonomik türbülansa yol açar mı?
Hanke: Uzun hikayeyi kısa kesmek gerekirse cevap evet. Asıl problem Kırılgan
5'linin çoğunun çok ciddi kur sorunu olması. Dönüp baktığımızda 2002 yılının
sonlarına doğru Fed politika faizini agresif bir biçimde düşürmeye başlamıştı. 2003
yılının ortasında bu oran rekor düşük seviye olan yüzde 1'e kadar indi. Bu da "carry
[email protected] | www.evrim.com
MEVZUAT BİLGİLENDİRME SERVİSİ
trade"in (düşük faizli ülkelerde borçlanarak yüksek faizli ülkelere yatırım yapmak)
başlamasına neden oldu. Yani Avrupa ve ABD'de ve açıkça görülüyor ki Japonya'da
getiriler azaldı, o yüzden de sıcak para dışarıya aktı. Getiri arayan insanlar paralarını
Endonezya, Türkiye, Brezilya ve bir bakıma Hindistan'a götürdüler. Lehman
Brothers'ın çökmesinin hemen sonrasında bir süreç ve geçtiğimiz yaz hariç carry
trade 2002 yılından bu yana sürekli devam etti.
Özellikle Türkiye'nin durumuna biraz daha yakından bakarsak, Türkiye diğer ülkelere
oranla daha fazla carry trade yatırımı aldı. Bu yüzden de ülkedeki kredi büyümesi ve
yerel talep güçlü kalmaya devam etti. Belki de Lehman'ın çökmesinden bu yana
Türkiye'de kredi büyümesinin yaklaşık yüzde 40'ı sırf carry tradeden kaynaklandı.
Endonezya da bir bakıma öyle. Bu yüksek oranlı carry tradeden dolayı bu iki ülke
krizin yanından geçip gittiler ve etkilenmediler. Ben istanbul'a gittiğimde arkadaşlarım
bana "Hani kriz gelecekti?" diye soruyorlardı. Ben de carry trade olduğu sürece krizin
size uğramayacağını söyledim.
Türk Lirası dolar karşısında 2013'te yüzde 20'den fazla değer kaybetti ve
Merkez Bankası da kur sorunuyla mücadele edebilmek için yaklaşık 18 milyar
dolardan fazla sattı. Merkez Bankası'na herhangi bir tavsiyeniz var mı?
Hanke: Bence yeni bir kur rejimine geçmeleri gerekiyor. Bunu her zaman görmezden
geliyorlar ama ekonomiyi istikrara kavuşturmak için en iyi yol euro veya dolarla sabit
kura geçmek ve Bulgaristan'da olduğu gibi bir Para Kurulu Sistemi başlatmaktır.
Fakat bu Kırılgan 5'liyle ilgili en büyük problem ise hiç bir tanesinin ekonomide
yapısal reform yapmamış olması. Hepsi yalnızca bu carry trade avantajlarından
yararlandılar. Türkiye'de hükümet neredeyse hiç reform yapmadı; istihdam piyasası
çok kötü durumda, eğer Dünya Bankası'nın "iş yapma kolaylığı" endeksine
bakarsanız Türkiye'de bu alanda da hiç ilerleme kaydedilmediğini göreceksiniz. Aynı
şey Endonezya, Hindistan ve Brezilya için de geçerli. Yani bu hükümetler kısa
vadede carry tradeden gelen avantajları kullandılar ama zamanlarını yapısal
reformlar yapmak ve ekonomiyi geliştirmek için iyi kullanamadılar. Eğer öyle yapmış
olsalardı şimdi kırılgan olmazlardı. Kendimize şu soruyu sormamız lazım; neden bu
ekonomiler kırılgan? Çünkü hepsinin çok kötü kur sistemleri var. Hepsinin sabit kura
geçmeleri lazım ve ekonominin yapısı çok kötü; iş yapmak çok pahalı, çok rüşvet
dönüyor, işe almak veya işten çıkarmak çok pahalıya mal oluyor. Bu sorunların hiç bir
tanesi halledilmedi, o yüzden insanlar diğer ekonomilerin hasta olduğu bir dönemde
iyi olduklarını, ekonominin hızlıca büyüdüğünü ve her şeyin yolunda olduğunu
düşündüler ama şimdi her şey tersine döndü. Fed parasal genişlemenin sonuna
doğru yaklaştıkça da neler olacağını göreceğiz, fakat bu parasal genişlemenin
insanların düşündüğü kadar yakın bir zamanda olacağını sanmıyorum.
Varlık alımlarının ne zaman sonlanmasını bekliyorsunuz?
Hanke: Bu yılı unutalım. ABD ve Avrupa ekonomisi hâlâ zayıf. O yüzden varlık
alımlarının 2014 yılı içerisinde sonlanacağını düşünmüyorum. Ilımlı ve ufak kesinti
konuşmaları yapılacaktır fakat işsizlik bu yıl yine yüksek seviyelerde kalmaya devam
edecek. Yani bu yılı yine varlık alımlarının düşürülmesini "konuşarak" geçireceğiz.
[email protected] | www.evrim.com
MEVZUAT BİLGİLENDİRME SERVİSİ
Rüşvet ve yüzeysel reformların eksikliğini göz önüne aldığımızda "Kırılgan 5'li"
içerisinde kimin en kırılgan olduğunu düşünüyorsunuz?
Hanke: Aslında hepsi çok hassas ve kırılganlar. Belki de Türkiye'nin jeopolitik
konumundan dolayı herhangi ters bir olayın patlak vermesi sonrası en kırılgan
ekonomi haline gelebilir. Bu Türkiye'nin bir başka problemi. Ortadoğu'da büyük
oyunculardan birisi olmaya çalıştı ama bu pek gerçekçi bir fikir değil. Bütün bunlar
Türkiye'nin tabağında yiyebileceğinden daha fazla şey olmasına neden oluyor. Aslına
bakılırsa bütün bu kırılgan ekonomiler yüksek faizleriyle bu sıcak parayı davet ettiler.
Fakat enflasyonu ve kuru kontrol altında tutabilmek için yüksek faizlere ihtiyaçları da
vardı. O kadar fazla sıcak para gelince hem kur güçleniyor hem de ihracatçılar zorluk
yaşıyor. Bunu durdurabilmenin tek yolu ise Endonezya ve Türkiye gibi ülkelerin
yapmadıklarını yapıp bu yapısal reformları hayata geçirmek. Eğer bunu yaparsanız
bu para portföyler üzerinden sıcak para olarak değil doğrudan yabancı yatırım olarak
gelir.
Eminim Türkiye'de son günlerde devam eden yolsuzluk operasyonu hakkında
birşeyler okumuşsunuzdur. Bu yıl seçimlere doğru gidilirken bu gelişmeler
sizce Türkiye ekonomisini nasıl etkiler?
Hanke: Burada problem şu: Kimse Gülen muhalefeti hakkında pek bir şey bilmiyor.
Bu grup çok gizli saklı. O yüzden kimse çok iyi anlamıyor tam olarak ne istediklerini.
Gülen Hareketi çok gizemli ve tam olarak anlaşılamayan bir hareket. Diğer problem
ise Türkiye'de laiklerin çok zayıf olması. Açık konuşmak gerekirse pek fazla bir şeye
dair vizyonları yok. Bir şey hariç; o da Erdoğan ve AKP'yi göndermek. Fakat bunun
dışında pek bir planları yok. Ben laik tarafta herhangi bir siyasi yıldız göremiyorum.
Aynı zamanda Erdoğan'ı yok sayamazsınız çünkü çok hırslı birisi ve elinde çok fazla
güç var. Türkiye'de hukukun üstünlüğü çok zayıf. Gazete kapatabilirler, istedikleri
neredeyse her şeyi yapabilirler çünkü hükümet çok güçlü.
Fakat hukukun zayıflığı gibi konular yalnızca Türkiye'ye ait konular değil. Bütün
kırılgan ülkelerde bu sorunlar ortak. Yani bu ülkelere bakarken düşünmemiz gereken
şey sorunların çeşitleri değil bu sorunların ne kadar ilerleyip ilerlemediği.
Saygılarımızla,Best Regards
Evrim Haberleri; Gümrük mevzuatı,Dıs Ticaret,Lojistik, muhasebe, vergi, yatırım, danışmanlık alanlarında veya diğer türlü
profesyonel anlamda yayınlanan Kanun,Yönetmelik,Tebliğ,Genelge,Tasarruflu yazı,mevzuat taslakları en hızlı şekilde
yayınlanmakta ve bilgileri sunulmaktadır. Yayınlanan Gümrük ,Dış Ticaret,Haberler ile ilgili bilgiler belli bir konunun veya
konuların çok geniş kapsamlı bir şekilde ele alınmasından ziyade genel çerçevede bilgi verme amacını taşımaktadır.
Yayınlanan Bilgileri konusuna hakim profesyonel bir Gümrük Müşavirine, Mevzuat Danışmanına,başvurmanız tavsiye edilir.
Bilgiler oldukları şekliyle Alıntı yapılar akta ve kaynak gösterilmek suretiyle de sunulmaktadır.
EVRİM YAZILIM VE DANIŞMANLIK
[email protected] | www.evrim.com
Download

Devamını Okumak İçin Tıklayınız