FEN BİLGİSİ ÖĞRETMENLERİNİN YENİ FEN BİLGİSİ PROGRAMINA
YÖNELİK DÜŞÜNCELERİ
Ayşe SAVRAN1, Jale ÇAKIROĞLU2, Özlem ÖZKAN2
1
2
Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü, Fen Bil. ABD, DENİZLİ
ODTÜ, Eğitim Fakültesi, Ortaöğretim Fen ve Matematik Alanları Eğitimi Bölümü, ANKARA
ÖZET: Bu çalışmanın amacı, 2001-2002 öğretim yılı birinci döneminde uygulanmaya başlanan İlköğretim Fen Bilgisi
programına yönelik öğretmenlerin tutum ve inanışlarını belirlemektedir. Bu amaçla, 52 maddelik 5- seçenekli Likert tipi bir
anket geliştirilmiş ve bu anket Denizli ve Ankara’da ilköğretim okullarında çalışan 201 Fen Bilgisi öğretmenine
uygulanmıştır. Anketin ilk bölümünde, öğretmenler hakkında kişisel bilgiler toplamak ve fen öğretiminde karşılaşılan
sorunları belirlemek hedeflenmiş, ikinci bölümünde ise öğretmenlerinin yeni fen bilgisi programına yönelik tutum ve
inançları sorgulanmıştır. Yapılan çalışma sonucunda elde edilecek bulgular özellikle program geliştiren kurumlara ve bu
alanda çalışma yapan araştırmacılara dönüt teşkil edebilir.
1. GİRİŞ
Fen bilgisi programlarının gelişen bilimin ışığında sürekli yenilenmesi kaçınılmazdır. Bu amaca
ulaşmada tek yol fen bilgisi müfredatının eğitim ve teknolojideki ilerlemeleri yansıtacak şekilde
yeniden düzenlenmesidir. Öğretmeler kuşkusuz müfredat programlarının uygulanmasında anahtar
kişilerdir. Bununla birlikte, araştırmalar genel olarak, öğretmenlerin yeni programları ve bu
programlar içerisinde önerilen yeni öğretim yaklaşımlarını planlanıldığı gibi uygulamadıklarını ortaya
koymuştur. Ayrıca, öğretmenlerin tutum ve inançlarının programların sınıf içinde başarılı bir şekilde
uygulanmasında önemli bir rol oynadığı pek çok araştırmacı tarafından vurgulanmıştır. (Olson, 1981;
Crawley ve Salyer, 1995; Tobin, 1987). Öğretmen inançlarının belirlenmesi onların dersi öğretmedeki
ve derse karşı olan tutum ve davranışlarının anlaşılmasına olanak sağlayacaktır. Fen bilgisi alanında
bunu destekleyen bir çalışmasında Huinker ve Madison (1997) öğretmenlerin fen bilgisine ve fen
bilgisi öğretimine karşı tutum ve inançlarının onların fen bilgisi öğretmedeki davranışlarının
şekillenmesinde önemli rol oynadığını vurgulamıştır. Cronin-Jones (1991) yaptığı bir çalışmasında ise
öğretmenlerin kendi öğretme ortamları ile inanç sistemlernini uyumlu hale getirme amacıyla
programlarda uygulama aşamasında bazı değişiklikler yaptıklarını saptamıştır. Öğretmenlerin
programları kendi bilgilerine, öncelikleri ve sınıflarına göre adapte ettikleri (Smith ve Anderson, 1984;
Clark ve Elmore, 1981) ve çoğu zamanda programları sınıf içinde planlanandan farklı olarak
uyguladıkları görülmüştür (Cronin-Jones, 1991).
1.1 Araştırmanın Amacı
Bu çalışmanın amacı, yeni fen programının uygulanmasına yönelik öğretmenlerin tutumlarını ve
inançlarını belirlemektir.
2. YÖNTEM
2.1 Araştırmanın Kapsamı
Bu çalışmanın evreni Türkiye’de il merkezi ve ilçelerinde resmi ilköğretim okullarında görev
yapan fen bilgisi öğretmenleridir.
2.2 Araştırmanın Örneklemi
Araştırmanın örneklemi ise Denizli ve Ankara illerinin, il merkezi, ilçeleri ve köylerinde
bulunan ilköğretim okullarında 2001-2002 öğretim yılı birinci döneminde çalışan toplam 201 fen
bilgisi öğretmeninden oluşmaktadır.
2.3 Araştırma Aracının Geliştirilmesi
Fen bilgisi öğretmenlerinin yeni fen bilgisi müfredatının uygulanmasına yönelik tutum ve
inançlarını belirlemek amacı ile “Fen Bilgisi Öğretmenlerinin Yeni Fen Bilgisi Programına Yönelik
Düşünceleri Anketi” geliştirilmiştir. Geliştirilen anket iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm
öğretmenler hakkında kişisel bilgileri toplamayı ve fen öğretiminde karşılaşılan sorunları belirlemeyi
hedeflemektedir.
Anketin ikinci bölümü fen bilgisi öğretmenlerinin yeni fen bilgisi programına yönelik
tutumlarını ve inançlarını ölçen 52 maddelik 5 seçenekli Likert tipi bir ölçektir, seçenekler Çok Az,
Az, Orta, Fazla, Çok Fazla’ ya doğru 1’ den 5’e kadar derecelendirilmiştir.
Geliştirilen “Fen Bilgisi Öğretmenlerinin Yeni Fen Bilgisi Programına Yönelik Düşünceleri
Anketi” dört alt boyuttan oluşmaktadır. Aşağıda her boyutun adı ve kapsadığı madde sayısı Tablo 2.1’
de verilmektedir.
Tablo 2.1 Fen Bilgisi Öğretmenlerinin Yeni Fen Bilgisi Programına Yönelik Düşünceleri Anketinin
Alt Boyutları
Yeni Fen Bilgisi Programına Yönelik Genel Düşünceler
21 Madde
Üniteler ve Öğrenci Kazanımlarına Yönelik Düşünceler
9 Madde
Öğretme ve Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Düşünceler
14 Madde
Ölçme ve Değerlendirme Etkinliklerine Yönelik Düşünceler
8 Madde
2.4 Araştırma Aracının Güvenirliği ve Geçerliliği
Fen Bilgisi Öğretmenlerinin Yeni Fen Bilgisi Programına Yönelik Düşünceleri Anketi’nin dört
alt boyutunun güvenirliği için alfa değeri 0,80 ile 0,95 arasında bulunmuştur. Anketin geçerliliği için
ise müfredat konusunda uzman dört kişinin görüşüne başvurulmuştur.
3. BULGULAR ve YORUM
3.1 Fen Bilgisi Öğretmenlerinin Fen Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlara Katılım Yüzdesi
Fen Bilgisi Öğretmenlerinin Yeni Fen Bilgisi Programına Yönelik Düşünceleri Anketi’nin ilk
bölümünde yer alan, fen bilgisi programının öğretiminde karşılaşılan sorunlara öğretmenlerin katılım
oranları Tablo 3.1’de verilmektedir. Buna göre fen bilgisi öğretmenlerinin yüksek oranda katıldıkları
sorunların başında araç-gereç eksikliği, ders kitabı yetersizliği ve yeni programın yeterince
tanıtılmaması gelmektedir.
Tablo 3.1 Fen Bilgisi Programının Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlara Öğretmenlerin Katılım Yüzdesi
Katılanlar
% 72,5
Araç- Gereç Eksikliği
Katılmayanlar
% 27,5
Katılanlar
% 57,5
Laboratuar Yetersizliği
Katılmayanlar
% 42,5
Katılanlar
% 94,0
Ders Kitabı Yetersizliği
Katılmayanlar
% 6,0
Katılanlar
% 94,0
Yeni Programın Yeterince Tanıtılmaması
Katılmayanlar
% 6,0
Sınıflardaki Öğrenci Sayısının Fazla Olması
Katılanlar
% 53,0
Katılmayanlar
% 47,0
3.2 Fen Bilgisi Öğretmenlerin Yeni Fen Bilgisi Programına Yönelik Düşünceleri
Fen bilgisi öğretmenlerinin yeni fen bilgisi programına yönelik tutum ve inançlarını belirlemek
amacı ile fen bilgisi öğretmenlerinin, Yeni Fen Bilgisi Programına Yönelik Düşünceler Anketinin her
alt boyutuna verdikleri cevapların aritmetik ortalaması ve standart sapmaları hesaplanmıştır. Sonuçlar
her alt boyut için aşağıda değerlendirilmiştir.
Anketin birinci alt boyutu fen bilgisi öğretmenlerinin yeni programa yönelik genel düşüncelerini
yansıtmaktadır. 21 maddeden oluşan bu alt boyut için öğretmen görüşleri doğrultusunda aritmetik
ortalama alındığında, fen bilgisi öğretmenlerinin yeni fen bilgisi programına yönelik olumlu
düşüncelerinin orta derecede olduğunu göstermektedir (X=3,27).
Yeni Fen Bilgisi Programına Yönelik Genel Düşünceler boyutuna ait, 5 örnek maddeye fen
bilgisi öğretmenlerinin katılım yüzdeleri Tablo3.2’de verilmektedir.
Tablo 3.2 Yeni Fen Bilgisi Programına Yönelik Öğretmenlerin Genel Düşünceleri
1.Yeni fen bilgisi programı bilimi değişen bir süreç olarak sunuyor mu?
% 34,3
2. Yeni fen bilgisi programı öğrencilerin problem çözme becerilerinin
gelişmesine yardımcı oluyor mu?
% 28,4
3. Yeni fen bilgisi programı öğrencilerin bilimsel araştırmaları planlamasını
ve uygulayabilmesini sağlıyor mu?
% 33,4
4. Yeni fen bilgisi programı öğrencilerde çevre bilincinin oluşmasını
sağlıyor mu?
% 60,2
5. Yeni fen bilgisi programı öğrencilerde yaratıcılığın gelişmesine
yardımcı oluyor mu?
% 38,3
Anketinin ikinci alt boyutu fen bilgisi öğretmenlerinin üniteler ve öğrenci kazanımlarına yönelik
düşüncelerini yansıtmaktadır. 9 maddeden oluşan bu alt boyut için öğretmen görüşleri doğrultusunda
aritmetik ortalama alındığında, fen bilgisi öğretmenlerinin üniteler ve öğrenci kazanımlarına yönelik
olumlu düşüncelerinin orta derecede olduğunu göstermektedir (X=3,18)
Üniteler ve Öğrenci Kazanımlarına Yönelik Düşünceler boyutuna ait, 5 örnek maddeye fen
bilgisi öğretmenlerinin katılım yüzdeleri Tablo3.3’de verilmektedir.
Tablo 3.3 Üniteler ve Öğrenci Kazanımlarına Yönelik Öğretmenlerin Düşünceleri
1. Ünitelerin amaçları açık ve anlaşılır mı?
% 61,6
2. Ünitelerin amaçları verilen sınıf düzeyine uygun mu?
% 40,8
3. Ünitelerin işlenmesi için verilen süre yeterli mi?
% 21,9
4. Ünite sayısının azaltılmasını yararlı buluyor musunuz?
% 68,2
5. Öğrenci kazanımları açık ve anlaşılır mı?
% 41,20
Anketinin üçüncü alt boyutu fen bilgisi öğretmenlerinin, öğretme ve öğrenme etkinliklerine
yönelik düşüncelerini yansıtmaktadır. 14 maddeden oluşan bu alt boyut için öğretmen görüşleri
doğrultusunda aritmetik ortalama alındığında, fen bilgisi öğretmenlerinin öğretme ve öğrenme
etkinliklerine yönelik olumlu düşüncelerinin orta derecede olduğunu göstermektedir (X=3,35).
Öğretme ve Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Düşünceler boyutuna ait, 5 örnek maddeye fen
bilgisi öğretmenlerinin katılım yüzdeleri Tablo3.4’de verilmektedir.
Tablo 3.4: Öğretme ve Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Öğretmenlerin Düşünceleri
1. Önerilen öğretme ve öğrenme etkinlikleri açık ve anlaşılır bir şekilde
verilmiş mi?
% 41,3
2. Önerilen öğretme ve öğrenme etkinlikleri ünitenin amacı ve öğrenci
kazanımları ile örtüşüyor mu?
% 49,8
3. Önerilen öğretme ve öğrenme etkinlikleri dersi planlamada ve
öğretimde yararlı oluyor mu?
% 52,3
4 Önerilen öğretme ve öğrenme etkinlikleri öğrencilerin gözlem yapmasına
olanak sağlıyor mu?
% 59,2
5. Önerilen öğrenci etkinlikleri kritik ve eleştirel düşünme becerilerinin
gelişmesine olanak sağlıyor mu?
% 40,8
Anketinin dördüncü alt boyutu fen bilgisi öğretmenlerinin, ölçme ve değerlendirme
etkinliklerine yönelik düşüncelerini yansıtmaktadır. 8 maddeden oluşan bu alt boyut için öğretmen
görüşleri doğrultusunda aritmetik ortalama alındığında, fen bilgisi öğretmenlerinin ölçme ve
değerlendirme etkinliklerine yönelik olumlu düşüncelerinin orta derecede olduğunu göstermektedir
(X=3,33).
Öğretme ve Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Düşünceler boyutuna ait, 5 örnek maddeye fen
bilgisi öğretmenlerinin katılım yüzdeleri Tablo 3.5’de verilmektedir.
Tablo 3.5: Öğretme ve Öğrenme Etkinliklerine Yönelik Öğretmen Düşünceleri
1. Önerilen ölçme ve değerlendirme etkinlikleri açık ve anlaşılır bir şekilde
verilmiş mi?
% 46,8
2. Önerilen ölçme ve değerlendirme etkinlikleri verilen sınıf düzeyi için
uygun mu?”
% 50,3
3. Önerilen ölçme ve değerlendirme etkinlikleri ünitenin amacı ve öğrenci
kazanımları ile örtüşüyor mu?
% 45,8
4. Önerilen ölçme ve değerlendirme etkinlikleri yazılı sınav hazırlamada
yararlı oluyor mu?
% 48,3
5. Önerilen değerlendirme etkinlikleri çeşitli ölçme ve değerlendirme
tekniklerinin kullanımını içeriyor mu?
% 45,8
4. SONUÇ ve ÖNERİLER
Eğitim alanındaki gelişmeler çağdaş öğretim yöntemlerinin sınıf içinde başarı ile
uygulanmasına bağlıdır. Bu çalışma, program uygulama sürecinde öğretmenlerin tutum ve inançlarının
kritik bir rol oynadığı düşünülerek planlanmıştır. Bu tutum ve inançlar genellikle programın sınıf
içinde etkili bir şekilde uygulanmasını etkileyebilirler. Yapılan değişikliklere karşı fen bilgisi
öğretmenlerinin tutum ve inançları uygulama aşamasında bazı farklılıkların ortaya çıkmasına neden
olabilir. Değişen program çerçevesinde fen bilgisi öğretmenlerinin görüş ve düşüncelerine yer
verilmesi programın başarısını artıracaktır. Bu çalışma fen bilgisi programının, öğretmenlerin görüşleri
doğrultusunda uygulamanın başında tekrar gözden geçirilmesini sağlayabilir. Bu çalışmadan elde
edilen bulgular özellikle program geliştiren kurumlara ve bu alanda çalışma yapan araştırmacılara
dönüt teşkil edebilir.
KAYNAKLAR
Clark, C.M. and Elmore, J.L. (1981). Transforming curriculum in mathematics, science, and writing:
A case study of yearly planning (Research Series No. 99). East Lansing, MI: Michigan State
university, Institute for Research on Teaching.
Crawley, F. E., and Salyer, B. (1995). Origins of life science teachers’ beliefs underlying curriculum
reform in Texas. Science Education, 79, 611-635.
Cronin-Jones, L. L. (1991). Science teacher beliefs and their influence on curriculum implementation:
Two case studies. Journal of Research in Science Teaching, 28, 235-250.
Huinker, D., & Madison, S. K. (1997). Preparing efficacious elementary teachers in science and
mathematics: The influence of methods courses. Journal of Science Teacher Education, 8, 107126.
Olson, J. (1981). Teacher influence in the classroom: A context for understanding curriculum
translation. Instructional Science, 10, 259-275.
Smith, E. L. & Anderson, C. W. (1984). Plants as producers: A case study of elementary science
teaching. Journal of Research in Science Teaching, 21, 685-698.
Tobin, K. (1987). Forces which shape the implemented curriculum in high school science and
mathematics. Teaching and Teacher Education, 3, 287-298.
Download

fen bilgisi öğretmenlerinin yeni fen bilgisi programına yönelik